Қавлаи таъолӣ : ва ман иҳоҷри фии сиблати аллоҳи алоиаҳ яъне : фии тоъаҳи аллоҳ , иҷди фии алأрзи мроғмои ксиро яъне : мтҳўлои ани алкФр ,у саъаи фии алأрз . Ва бӯ убайда гуфт : мроғму муҳоҷир ҳар ду яксонаст , иқол : роғмти қавмӣу ҳоҷртҳм ,у أсл ин онаст ки мард мусулмон шавад , аз қавми хеши бахшам берун ояд , аз эшон бабрад , ва ҳиҷрат кунад . Пас он берун омадани вай мроғмаҳ гӯйанд , ва рафтани брсўли худо ҳиҷрат гӯйанд . Бойени қавли роғмти бмънӣ одятаст . Ва гуфтаанд : асли ин аз рғомаст , ва рғом хокаст ,у рағми анФаҳи азин гирифтаанд , роғмтаҳи أии ҳоҷртаҳи Флми абол ,у ани рағми анФаҳ , эй лсқи болтроби анФаҳ . Ва гуфтаанд : мроғмаҳ зистанасту гаштан дар замини бком , рғдоу ғдқоу мроғмои ҳама мутақорибанд , бар ҷумла маънӣ онаст ки : ҳар ки қасд ҳиҷрат дорад ҷой ҳиҷрат ёбад , чун бзминии натавонад буд бзминӣ дигар шавад . Чун ҷое бкому муроди хеши зиндагонӣ натавонад кард , фаро ҷое шавад ки бкому муроди хеш зиндагонӣ тавонад кард ,у лиҳозои қоли бъзҳму аншдўо :

قوله تعالی: وَ مَنْ یُهاجِرْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الآیة یعنی: فی طاعة اللَّه، یَجِدْ فِی الْأَرْضِ مُراغَماً کَثِیراً یعنی: متحوّلا عن الکفر، وَ سَعَةً فی الأرض. و بو عبیده گفت: مراغم و مهاجر هر دو یکسانست، یقال: راغمت قومی و هاجرتهم، و أصل این آنست که مرد مسلمان شود، از قوم خویش بخشم بیرون آید، از ایشان ببرد، و هجرت کند. پس آن بیرون آمدن وی مراغمه گویند، و رفتن برسول خدا هجرت گویند. باین قول راغمت بمعنی عادیت است. و گفته‌اند: اصل این از رغام است، و رغام خاکست، و رغم انفه ازین گرفته‌اند، راغمته أی هاجرته فلم ابال، و ان رغم انفه، ای لصق بالتّراب انفه. و گفته‌اند: مراغمه زیستن است و گشتن در زمین بکام، رغدا و غدقا و مراغما همه متقارب‌اند، بر جمله معنی آنست که: هر که قصد هجرت دارد جای هجرت یابد، چون بزمینی نتواند بود بزمینی دیگر شود. چون جایی بکام و مراد خویش زندگانی نتواند کرد، فرا جایی شود که بکام و مراد خویش زندگانی تواند کرد، و لهذا قال بعضهم و انشدوا:

Азои канти фии дори иҳики аҳлҳо

اذا کنت فی دار یهیّک اهلها

Азои кони алътоءи алии мкос

اذا کان العطاء علی مکاس

Ва лами так мкбўлои Фтҳўл

و لم تک مکبولا فتحوّل‌

Вале ризқи илои аҷалии маъаад

ولی رزق الی اجلی معدّ

Ва аншдўо :

و انشدوا:

Ва лами иръини ҳқки Фолбдил

و لم یرعین حقّک فالبدیل‌

Азо набут алмнозли Фолрҳил

اذا نبت المنازل فالرّحیل

Абии лии ахзаи алхлқи алҷмил

ابی لی اخذه الخلق الجمیل‌

Тзмнаҳи лии алмалики алҷлил

تضمّنه لی الملک الجلیل‌

Ва ман ихрҷи ман байта , сабаби нузули ин оят гуфтаанд ки аксми бен сиФӣ буд , ҳакими араб . Ва гуфтаанд : змраҳи бен алъис буд , ва гуфтаанд , мардӣ буд аз банӣ Лайс , ҳабиби бен змраҳ . Ва қили ҷндъи бен змраҳ . Ин мард бемор шуд дар Макка ,у асари марг бар худ бидид , писарон дошт , эшонро гуфт : маро берун бурид ҳиҷратро .

وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ، سبب نزول این آیت گفته‌اند که اکثم بن صیفی بود، حکیم عرب. و گفته‌اند: ضمرة بن العیص بود، و گفته‌اند، مردی بود از بنی لیث، حبیب بن ضمره. و قیل جندع بن ضمره. این مرد بیمار شد در مکه، و اثر مرگ بر خود بدید، پسران داشت، ایشان را گفت: مرا بیرون برید هجرت را.

Гуфтанд : ту беморӣу оҷиз , ва бар ҳалоки мушарраф . Гуфт : равост то агар бимирами борӣ муҳоҷир меРом . Писарони вай ӯро сарирӣ сохтанд , ва ӯро бар гирифтанд , чун ба тнъим расед , вайро аҷал омад , дасти рост бар даст чап зад ва гуфт : аллоҳами ҳзаҳи лрсўлк , абоиъки алии мо боиъки алайҳи рсўлк . Ин бигуфт ва аз дунё берун шуд . Хабар бо асҳоби расӯл худо расед , гуфтанд : агар ба Мадина раседӣ музди ваии тамом будӣ . Раби Алъоламин дар шаъни ваии ин оят фиристод : ва ман ихрҷи ман байтаи мҳоҷрои إлии аллоҳу расӯлаи сами идркаҳи аламут яъне : қабл булӯғаи илои муҳоҷира , Фқди вақъи أҷраҳи алии аллоҳ эй : ваҷаби савобаи алии аллоҳ , боиҷобаҳи злки алӣ нафса , фузалои ман аллоҳ .

گفتند: تو بیماری و عاجز، و بر هلاک مشرف. گفت: رواست تا اگر بمیرم باری مهاجر میرم. پسران وی او را سریری ساختند، و او را بر گرفتند، چون به تنعیم رسید، وی را اجل آمد، دست راست بر دست چپ زد و گفت: اللّهمّ هذه لرسولک، ابایعک علی ما بایعک علیه رسولک. این بگفت و از دنیا بیرون شد. خبر با اصحاب رسول خدا رسید، گفتند: اگر به مدینه رسیدی مزد وی تمام بودی. ربّ العالمین در شأن وی این آیت فرستاد: وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ یعنی: قبل بلوغه الی مهاجره، فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ ای: وجب ثوابه علی اللَّه، بایجابه ذلک علی نفسه، فضلا من اللَّه.

Ва кони аллоҳи ғФўро яъне : лмо кон манеҳ фии ҳоли алшрк . Рҳимои бмо кон манеҳ фии алислом .

وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً یعنی: لما کان منه فی حال الشّرک. رَحِیماً بما کان منه فی الاسلام.

Ва إзои зрбтми фии алأрзи Флиси алайкуми ҷиноҳи أни тқсрўои ман алслоаҳи ин ман , ман табъизаст , ки қаср аз панҷ намоз дар се намоз равоаст ,у равон , иқол : қасри алслоаҳ ва қасрҳоу أқсрҳо , ҳар се бмънӣ яксонанд .

وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَلَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ این من، من تبعیض است، که قصر از پنج نماز در سه نماز روا است، و روان، یقال: قصر الصّلاة و قصّرها و أقصرها، هر سه بمعنی یکسانند.

إн хуфтам أни иФтнкми аллазӣнаи кФрўои ин « хуфтам » мансӯхаст бснт , ки расӯли худо ( с ) қаср кард дар амн , умри хитоби вайро гуфт : мо боли алқсру қади омно ? ин қаср кардан чист ки омн гаштем ? ҷавоб дод вайро : садақаи тсдқи аллоҳи баҳои алайкум , Фоқблўои сдқтаҳ .

إِنْ خِفْتُمْ أَنْ یَفْتِنَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا این «خفتم» منسوخ است بسنّت، که رسول خدا (ص) قصر کرد در امن، عمر خطاب وی را گفت: ما بال القصر و قد آمنّا؟ این قصر کردن چیست که آمن گشتیم؟ جواب داد وی را: صدقة تصدّق اللَّه بها علیکم، فاقبلوا صدقته.

фасл

فصل

Бидон ки қасри ҷуз дар сафар раво нест ,у сафар бар чаҳор зарбаст : сафари воҷиб чун ҳаҷу умрау ҷиҳод ,у сафари тоъат чун зиёрати падару модар ,у сафари мубоҳ чун тиҷорату нузҳат ,у сафари маъсият чун роҳ задану дуздӣ кардан . Ва қаср дар ҳама ҷоӣзаст магар дар сафари маъсият ,у бмзҳби абӯи Ҳанифа дар сафари маъсият низ равоаст . Ва ин оят ки далел қасраст , дар сафари воҷиб омадааст ,у сафари тоъату сафар мубоҳ бидон мулҳақаст ,у аҳком ки бсФр таъаллуқ дорад бар се зарбаст : яке онаст ки бсФри дароз махсӯсаст . Чун қасру Фитру масҳ бар музеии се шубони рӯз , ва дувум онаст ки дар сафари дарозу кӯтоҳ ҳар ду равоаст , чун намози нофила бар роҳила ,у таяммуму мурдор хӯрдани буқати зарурат ,у тарки ҷумъа . Ҳукми сиўм ҷамъаст миёни ду намоз . Қавли қадим шофиӣ онаст ки дар сафари кӯтоҳ равоаст ,у бқўли ҷадиди ҷуз дар сафари дароз раво нест . Ва сафари дароз чаҳор буридаст , ҳар буридӣ чаҳор фарсанг , ҳар фарсангии се майли бҳошмӣ , ҳар майлии дувоздаҳ ҳазор қадам , ҷумлаи шонздаҳ фарсанг бошад , чиҳил ва ҳашт майл . Ва дар хабараст аз расӯли худо ( с ) ки гуфт : « ё аҳли Маккаи лои тқсрўои фии ақали ман арбаъаи барад » , злки ман Маккаи илои ъсФон ӯ алтоӣФ . « барад » ҷамъ буридаст , иқол буриду барад , комаи иқоли сиблату сбл ,у нзиру назр . Ва буридӣ дувоздаҳ майл бошад чунон ки гуфтем ,у бмзҳби саврӣу асҳоби рои ҳади масофати қасри се марҳалааст , бист ва чаҳор фарсанг . Ва бмзҳби аўзоъии як марҳалаи ҳашт фарсанг ,у бмзҳби Довӯд : қасру Фитр дар сафари дарозу кӯтоҳ мубоҳаст . Ва қасри бмзҳби шофиӣ рухсатӣаст ва на воҷибаст , хлоФои лосҳоби алроӣу молик . Ъоӣшаҳ гуфт : « кули злки қади феъли расӯли аллоҳ ( с ) , қасри злки фии алсФру أтм . Ва далел бар онкӣ воҷиб нест қавлаи таъолӣ :у إзои зрбтми фии алأрзи Флиси алайкуми ҷиноҳи أни тқсрўои ман алслоаҳ , ва ин ҳади абоҳт ва рухсатаст , на ҳади эҷоб . Ва ҳар чанд ки воҷиб нест ,у мусофир дар итмому қаср мухайяраст , аммо қасри фозил тарасту писандидатар . Аввали намозӣ ки расӯли худо ( с ) дар он қаср кард намози дигар буд , бъсФон дар ғзоаҳ банӣ анмор .

بدان که قصر جز در سفر روا نیست، و سفر بر چهار ضربست: سفر واجب چون حجّ و عمره و جهاد، و سفر طاعت چون زیارت پدر و مادر، و سفر مباح چون تجارت و نزهت، و سفر معصیت چون راه زدن و دزدی کردن. و قصر در همه جائز است مگر در سفر معصیت، و بمذهب ابو حنیفه در سفر معصیت نیز روا است. و این آیت که دلیل قصر است، در سفر واجب آمده است، و سفر طاعت و سفر مباح بدان ملحق است، و احکام که بسفر تعلّق دارد بر سه ضربست: یکی آنست که بسفر دراز مخصوص است. چون قصر و فطر و مسح بر موزه سه شبان روز، و دوم آنست که در سفر دراز و کوتاه هر دو روا است، چون نماز نافله بر راحله، و تیمّم و مردار خوردن بوقت ضرورت، و ترک جمعه. حکم سیوم جمع است میان دو نماز. قول قدیم شافعی آنست که در سفر کوتاه روا است، و بقول جدید جز در سفر دراز روا نیست. و سفر دراز چهار برید است، هر بریدی چهار فرسنگ، هر فرسنگی سه میل بهاشمی، هر میلی دوازده هزار قدم، جمله شانزده فرسنگ باشد، چهل و هشت میل. و در خبر است از رسول خدا (ص) که گفت: «یا اهل مکه لا تقصروا فی اقلّ من اربعة برد»، ذلک من مکة الی عسفان او الطائف. «برد» جمع برید است، یقال برید و برد، کما یقال سبیل و سبل، و نذیر و نذر. و بریدی دوازده میل باشد چنان که گفتیم، و بمذهب ثوری و اصحاب رای حدّ مسافت قصر سه مرحله است، بیست و چهار فرسنگ. و بمذهب اوزاعی یک مرحله هشت فرسنگ، و بمذهب داود: قصر و فطر در سفر دراز و کوتاه مباح است. و قصر بمذهب شافعی رخصتی است و نه واجب است، خلافا لاصحاب الرای و مالک. عائشه گفت: «کلّ ذلک قد فعل رسول اللَّه (ص)، قصر ذلک فی السّفر و أتمّ. و دلیل بر آنکه واجب نیست قوله تعالی: وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَلَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ، و این حد اباحت و رخصت است، نه حد ایجاب. و هر چند که واجب نیست، و مسافر در اتمام و قصر مخیّر است، امّا قصر فاضل‌تر است و پسندیده‌تر. اوّل نمازی که رسول خدا (ص) در آن قصر کرد نماز دیگر بود، بعسفان در غزاة بنی انمار.

Ва абтдоءи қасри он гуҳ кунад ки аз банноҳои шаҳри хеш ё даҳ хеш берун шавад , агар чаҳ аз миёни кишти зору рузон ки бшҳри муттасил буд берун нашуда бошад , равоаст .

و ابتداء قصر آن گه کند که از بناهای شهر خویش یا ده خویش بیرون شود، اگر چه از میان کشت‌زار و رزان که بشهر متصل بود بیرون نشده باشد، روا است.

Ва бадавӣ ки дар бодия нишинад ҳамчун ҳзрӣаст ки дар шаҳр нишинад , чунон ки ҳзриро дар шаҳри хеши қасри нрўост , бадавиро дар ҳалаи хеши нрўост , агар аз ҳалаи хеш берун шавад , бқсд ҷое ки масофати он шонздаҳ фарсанг бошад қаср кунад . Ва абтдоءи қасри он гуҳ кунад ки аз он ҳӣу химҳои он ҳӣ берун шавад . Ва намозӣ ки дар он қаср кунад бояд ки буқати хеши бодо , на бқзоу ният қаср кунад . Ва иқтидо бксӣ накунад ки намоз тамом кунад , агар кунад пас вайро низ тамом бояд кард .

و بدوی که در بادیه نشیند همچون حضری است که در شهر نشیند، چنان که حضری را در شهر خویش قصر نرواست، بدوی را در حلّه خویش نرواست، اگر از حلّه خویش بیرون شود، بقصد جایی که مسافت آن شانزده فرسنگ باشد قصر کند. و ابتداء قصر آن گه کند که از آن حیّ و خیمهای آن حیّ بیرون شود. و نمازی که در آن قصر کند باید که بوقت خویش بادا، نه بقضا و نیّت قصر کند. و اقتدا بکسی نکند که نماز تمام کند، اگر کند پس وی را نیز تمام باید کرد.

Ва إзои канти Фиҳм яъне : фии алмؤмнини фии ғзўотҳму хўФҳм , Фأқмти ?лаами алслоаҳи Флтқм тоӣФаҳ манеҳам мък . Ибни аббосу ҷобири абди аллоҳ Ансорӣ гуфтанд ки : мушрикони расӯли худо ( с )у ёронро диданд ки чун вақт намоз медаромад , ҳамаи як бор бар намози михостнд ,у расӯли худо ( с ) эшонро имомӣ мекард ,у фатрату тақсир дар он равои нмидоштнд . Эшон гуфтанд : ин намоз бар эшон гиромитар аз фарзанд эшонаст , акнӯн чун ҳангоми намоз дар ояд , ва бидон машғӯл шаванд , мо бар эшон даст ёбем . Чун эшон ин ҳиммат карданд , раби Алъоламин ин оят фиристод дар баёни намози хавф :у إзои канти Фиҳми Фأқмти ?лаами алслоаҳ .

وَ إِذا کُنْتَ فِیهِمْ یعنی: فی المؤمنین فی غزواتهم و خوفهم، فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ. ابن عباس و جابر عبد اللَّه انصاری گفتند که: مشرکان رسول خدا (ص) و یاران را دیدند که چون وقت نماز می‌درآمد، همه یک بار بر نماز میخاستند، و رسول خدا (ص) ایشان را امامی میکرد، و فترت و تقصیر در آن روا نمیداشتند. ایشان گفتند: این نماز بر ایشان گرامی‌تر از فرزند ایشانست، اکنون چون هنگام نماز در آید، و بدان مشغول شوند، ما بر ایشان دست یابیم. چون ایشان این همّت کردند، ربّ العالمین این آیت فرستاد در بیان نماز خوف: وَ إِذا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ.

Ва бидон ки намози хавф бар се гӯнааст : аз онкии расӯли худои се бори намоз хавф карда , ҳар бори бўҷҳӣу сифатии дигар , бар ҳасби ҳоли зарурат . Аввали бори бъсФон , ҷоеаст миёни Маккау Мадина , бо кофарон ҷанг мекард ,у кофарони дивист мард буданд , ва дар самт қибла буданд , ва ҳеҷ сотар набӯд миёни Фриқин . Расӯли худо ( с ) мусулмононро ду сафи сохт , ва эшон ҳазор ва чаҳор сад мард буданд , ҳама дар намоз шуданд бо эмом , ва рукӯъ карданд баҳам , чун бсҷўди расиданди сафи дувум суҷуд карданд , васфи аввал ки бдшмн наздиктар буданд эшонро мекӯшиданд , ва пос медоштанд . Пас чун эмом бархест бо сафи дувум , он сафи аввал низ суҷуд карданд , ва дар қиёми бомом дар расиданд . Бркъти дувум .

و بدان که نماز خوف بر سه گونه است: از آنکه رسول خدا سه بار نماز خوف کرده، هر بار بوجهی و صفتی دیگر، بر حسب حال ضرورت. اول بار بعسفان، جایی است میان مکه و مدینه، با کافران جنگ میکرد، و کافران دویست مرد بودند، و در سمت قبله بودند، و هیچ ساتر نبود میان فریقین. رسول خدا (ص) مسلمانان را دو صف ساخت، و ایشان هزار و چهار صد مرد بودند، همه در نماز شدند با امام، و رکوع کردند بهم، چون بسجود رسیدند صف دوم سجود کردند، وصف اوّل که بدشمن نزدیکتر بودند ایشان را میکوشیدند، و پاس میداشتند. پس چون امام برخاست با صف دوم، آن صف اوّل نیز سجود کردند، و در قیام بامام در رسیدند. برکعت دوم.

Ҳамаи баҳам рукӯъ карданд ,у сафи аввал бо эмом дар суҷуд шуданд ,у сафи дувуми эшонро мекӯшиданд , чун эмом бо сафи аввал бо ташаҳҳуд омад , он сафи дувум ки гўшўон буданд , суҷуд карданд ,у бомом дар расиданд дар ҳоли ташаҳҳуд . Пас ҳамаи баҳами салом боз доданд . Инаст маънии хабари ибни аббос дар намози хавф ба ъсФон . Навъи дувуми намоз хавфаст ки расӯли худо ( с ) ба зот алрқоъ кардааст , ки душман на бар ҷиҳати қибла буд , мусулмононро ду фурқати сохт : як фурқати баробар душман фиристод , то силаҳ бар гирифтанд , ва пос медоштанд , ва як фурқат бо эмом давр шуданд чандон ки тири душман бадишон нарасед . Эмоми як ракаат намоз кард бо эшон , чун бо қиём шуд эмом дар ракаати дувум , мأмўмони ният мФорқт карданд ,у фотиҳау сўртии кӯтоҳи брхўонднд , ва он як ракаат ки боқӣ буд зуди бгзорднд ,у салом боз доданд ,у эмоми ҳам чунон дар қиём интизор мекашид , то ӣнони вопиш душман шуданд , ва он фурқат ки баробар душман буданд боз омаданд ,у намози худ дар намози эмоми бастанд , ва он як ракаат ки боқӣ буд эмом боишон бгзорд , ва чун бтшҳд расед , эмоми ташаҳҳуди дароз дар гирифт , ва эшон бе онкии ният мФорқт карданд он ракаати дувум боз овараданд ,у бтшҳд дар эмоми расиданд , ва он гуҳи ҳамаи баҳами салом боз доданд . Инаст маънии хабари хоби ҷбир , ки аз падар ривоят карда аз Мустафо ( с ) ки ба зоти алрқоъи намози хавф чунин кард .

همه بهم رکوع کردند، و صف اول با امام در سجود شدند، و صف دوم ایشان را میکوشیدند، چون امام با صف اول با تشهد آمد، آن صف دوم که گوشوان بودند، سجود کردند، و بامام در رسیدند در حال تشهد. پس همه بهم سلام باز دادند. اینست معنی خبر ابن عباس در نماز خوف به عسفان. نوع دوم نماز خوف است که رسول خدا (ص) به ذات الرقاع کرده است، که دشمن نه بر جهت قبله بود، مسلمانان را دو فرقت ساخت: یک فرقت برابر دشمن فرستاد، تا سلاح بر گرفتند، و پاس میداشتند، و یک فرقت با امام دور شدند چندان که تیر دشمن بدیشان نرسید. امام یک رکعت نماز کرد با ایشان، چون با قیام شد امام در رکعت دوم، مأمومان نیّت مفارقت کردند، و فاتحه و سورتی کوتاه برخواندند، و آن یک رکعت که باقی بود زود بگزاردند، و سلام باز دادند، و امام هم چنان در قیام انتظار میکشید، تا اینان واپیش دشمن شدند، و آن فرقت که برابر دشمن بودند باز آمدند، و نماز خود در نماز امام بستند، و آن یک رکعت که باقی بود امام بایشان بگزارد، و چون بتشهّد رسید، امام تشهّد دراز در گرفت، و ایشان بی‌آنکه نیّت مفارقت کردند آن رکعت دوم باز آوردند، و بتشهّد در امام رسیدند، و آن گه همه بهم سلام باز دادند. اینست معنی خبر خواب جبیر، که از پدر روایت کرده از مصطفی (ص) که به ذات الرقاع نماز خوف چنین کرد.

Навъи сиўми намози хавф ки расӯли худо ( с ) ба батн нахла кард . Мусулмононро ду фурқат кард , ҳам чунон ки дар зоти алрқоъ . Пас ҳар ду ракаати намоз бо як фурқати бгзорд ,у салом боз дод ,у ӣнонро баробар душман фиристод бгўшўонӣ , ва он фурқат дигар омаданд ,у расӯли худои дигари бора ҳар ду ракаат бо эшон бгзорд ба тнФл , чунон ки он фурқати дувуми фаризаи мигзорднд ,у расӯли худои нофила . Ва агар ин намоз дар ҳзр бошад , эмом бо фурқати аввали чаҳор ракаати бгзорди нияти фарз , ва бо фурқати дувуми чаҳор дигари бгзорди нияти нофила . Инаст маънии хабари бӯи ҳрираҳ ки расӯли худо ( с ) ба батни нахлаи намози хавф чунин кард .

نوع سیوم نماز خوف که رسول خدا (ص) به بطن نخله کرد. مسلمانان را دو فرقت کرد، هم چنان که در ذات الرقاع. پس هر دو رکعت نماز با یک فرقت بگزارد، و سلام باز داد، و اینان را برابر دشمن فرستاد بگوشوانی، و آن فرقت دیگر آمدند، و رسول خدا دیگر باره هر دو رکعت با ایشان بگزارد به تنفّل، چنان که آن فرقت دوم فریضه میگزاردند، و رسول خدا نافله. و اگر این نماز در حضر باشد، امام با فرقت اوّل چهار رکعت بگزارد نیّت فرض، و با فرقت دوم چهار دیگر بگزارد نیّت نافله. اینست معنی خبر بو هریره که رسول خدا (ص) به بطن نخله نماز خوف چنین کرد.

Як навъ дигараст намози хавф ки бӯи Ҳанифа ихтиёр кардааст ,у тамассуки бхбри абди аллоҳ умр кардааст , ва он онаст ки : эмоми мусулмононро ду фурқат кунад , гуруҳе бо эмом дар намоз шаванд , ва он гуруҳи дигари ӣнонро микўшнд , чун ӣнон ки дар намозанд як ракаат карда бошанд , ва аз ҳар ду суҷуди фориғ шуда , вопиш душман шаванд ҳам чунон дар намоз , ва ҳеҷ сухани нгўинд , ва он тоӣФаҳ ки гўшўонӣ мекарданд оянд , бо эмоми боқии намози бикунанд , то намози эмом тамом шавад ,у салом боз диҳад . Пас ин тоӣФаҳи ҳам чунон дар намоз ва бо силаҳи биҷои қавм боз шаванд , ва пос медоранд , то онон боз оянд ,у боқии намози хеши ҳам бар он ҷой танҳо бгзорнд , ва боз гирданд , ва он тоӣФаҳ дигар оянд ,у боқии намози хеши ҳам чунон гузоранд танҳо .

یک نوع دیگر است نماز خوف که بو حنیفه اختیار کرده است، و تمسّک بخبر عبد اللَّه عمر کرده است، و آن آنست که: امام مسلمانان را دو فرقت کند، گروهی با امام در نماز شوند، و آن گروه دیگر اینان را میکوشند، چون اینان که در نمازاند یک رکعت کرده باشند، و از هر دو سجود فارغ شده، واپیش دشمن شوند هم چنان در نماز، و هیچ سخن نگویند، و آن طائفه که گوشوانی میکردند آیند، با امام باقی نماز بکنند، تا نماز امام تمام شود، و سلام باز دهد. پس این‌طائفه هم چنان در نماز و با سلاح بجای قوم باز شوند، و پاس میدارند، تا آنان باز آیند، و باقی نماز خویش هم بر آن جای تنها بگزارند، و باز گردند، و آن طائفه دیگر آیند، و باقی نماز خویش هم چنان گزارند تنها.

Аммо бардоштан силаҳ дар намози хавф дар он тафсилӣаст . Гуфтаанд ки : силаҳ бар панҷ зарбаст : силаҳӣ ки бардоштан он ҳаромаст ,у намози бон дуруст нест , ва он онаст ки наҷосатии бон расида бошад аз хӯн ё ғайри хӯн , ё тирӣ ки пари он аз ҳайвонӣ бошад ки нахуранд . Дувуми силаҳӣ ки бардоштан он макрӯҳаст , аз онкии мардро гронбор кунад ,у афъоли салоаи бтмомии биҷой натавонад оварад , чун ҷавшану мғФр ва мисли он . Сиўми силаҳӣ ки бардоштан он бики қавл мустаҳабаст ,у бики қавли воҷиб , ки душманро бидон аз худ дафъ кунад , чун шамшеру корду амсоли он . Чаҳорум силаҳӣаст ки душманро аз дигарон бидон дафъ кунад , мустаҳабаст доштани он чун камону тир . Панҷум силаҳӣаст ки бондозаҳи ҷойгаҳ метавон дошт , ва он рмҳаст , агар бҳошиаҳи саф буд ки мардумро аз он ранҷ набӯд мустаҳабаст доштани он , ва агар дар миёни саф буд ки мардумро аз он ранҷ буд кроҳит буд доштани он .

امّا برداشتن سلاح در نماز خوف در آن تفصیلی است. گفته‌اند که: سلاح بر پنج ضربست: سلاحی که برداشتن آن حرام است، و نماز بآن درست نیست، و آن آنست که نجاستی بآن رسیده باشد از خون یا غیر خون، یا تیری که پر آن از حیوانی باشد که نخورند. دوم سلاحی که برداشتن آن مکروه است، از آنکه مرد را گرانبار کند، و افعال صلاة بتمامی بجای نتواند آورد، چون جوشن و مغفر و مثل آن. سیوم سلاحی که برداشتن آن بیک قول مستحبّ است، و بیک قول واجب، که دشمن را بدان از خود دفع کند، چون شمشیر و کارد و امثال آن. چهارم سلاحی است که دشمن را از دیگران بدان دفع کند، مستحبّ است داشتن آن چون کمان و تیر. پنجم سلاحی است که باندازه جایگه می‌توان داشت، و آن رمح است، اگر بحاشیه صف بود که مردم را از آن رنج نبود مستحبّ است داشتن آن، و اگر در میان صف بود که مردم را از آن رنج بود کراهیت بود داشتن آن.

Ва лои ҷиноҳи алайкуми إни кони бкми أзии ман мтри ибн аббос гуфт : расӯли худо ( с ) дар батни нахла бо банӣ анмор ҷанг кард , ва эшонро бҳзимт кард ,у моли эшон бғнимти бардошт ,у фарзандони эшон бардагон гирифт ,у душманон ҳама бигурехтанд ,у парокандаи гаштанд . Расӯли худоу ёрони онҷо сокин шуданду бёрмиднд , ва силаҳҳо биниҳоданд .

وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ إِنْ کانَ بِکُمْ أَذیً مِنْ مَطَرٍ ابن عباس گفت: رسول خدا (ص) در بطن نخله با بنی انمار جنگ کرد، و ایشان را بهزیمت کرد، و مال ایشان بغنیمت برداشت، و فرزندان ایشان بردگان گرفت، و دشمنان همه بگریختند، و پراکنده گشتند. رسول خدا و یاران آنجا ساکن شدند و بیارمیدند، و سلاحها بنهادند.

Пас расӯли худо ( с ) танҳо бархест ,у ҳоҷатиро ки дар пеш дошт бгўшаҳ эй боз шуд ,у водӣ боз бурид , ва дар он зери дарахтӣ фурӯ омад . Ҷамоатии мушрикон бар кӯҳ шуда буданд ,у кӯҳро бпноаҳ худ карда . Дар миёни эшон яке буд ъўФи бен алҳорси алмҳорбӣ , аз давр назар кард , расӯли худо ( с )ро танҳо дид дар зери он дарахт . Шамшер бар гирифт , ва омад бқсди расӯли худо . Расӯл ( с ) аз омадани ъўФ огоҳӣ надошт , то ногоҳ ӯро бар сар худ дид , истода ва шамшер кашида . Гуфт : ё Муҳамад ! он кист ки ин соъати туро фарёд расад ,у маро аз ту боз дорад ? расӯл ( с ) гуфт : худоаст ки маро фарёд расад ,у туро аз ман боз дорад , он гуҳ рӯй сӯй осмон кард ва гуфт : « аллоҳами акФнии ъўФо ! »

پس رسول خدا (ص) تنها برخاست، و حاجتی را که در پیش داشت بگوشه‌ای باز شد، و وادی باز برید، و در آن زیر درختی فرو آمد. جماعتی مشرکان بر کوه شده بودند، و کوه را بپناه خود کرده. در میان ایشان یکی بود عوف بن الحارث المحاربی، از دور نظر کرد، رسول خدا (ص) را تنها دید در زیر آن درخت. شمشیر بر گرفت، و آمد بقصد رسول خدا. رسول (ص) از آمدن عوف آگاهی نداشت، تا ناگاه او را بر سر خود دید، ایستاده و شمشیر کشیده. گفت: یا محمد! آن کیست که این ساعت ترا فریاد رسد، و مرا از تو باز دارد؟ رسول (ص) گفت: خدا است که مرا فریاد رسد، و ترا از من باز دارد، آن گه روی سوی آسمان کرد و گفت: «اللّهمّ اکفنی عوفا!»

Бори худоё кифоят кун ин кор ,у ъўФро аз ман боздор . Пас ъўФи оҳанг он кард ки зарбатӣ занад , ногоҳ миёни ду китфи вай захмӣ расед ки бар вай дар афтод ,у шамшер аз дасти ваии биФтод , расӯл худо бархест , ва шамшер барграфт ва гуфт : ё ъўФ ! он кист ки ин соъати туро аз ман нигаҳ дорад ?у маро аз ту боз дорад ? ъўФ гуфт : ҳечкас нест магар ки ту худ накунӣ . Расӯли худо ( с ) гуфт : гувоҳӣ медиҳӣ ки худо якеаст , ва ман бандау расӯли аўأм , то ин шамшери бтўи боздиҳам , гуфт : ин яке наме тавонам , локин гувоҳ бош ки баъди азин ҳаргиз бо ту ҷанг накунам , ва ҳеҷ душманиро бар ту ёрӣ надаҳум . Расӯли худо ( с ) шамшери буи боз дод , ъўФ гуфт : ё Муҳамад !у аллоҳ ки ту аз ман беҳтарӣу ҷўонмрдтрӣ ! расӯл ( с ) гуфт : « аҷал , أнои аҳқи бзлки мнк »

بار خدایا کفایت کن این کار، و عوف را از من بازدار. پس عوف آهنگ آن کرد که ضربتی زند، ناگاه میان دو کتف وی زخمی رسید که بر وی در افتاد، و شمشیر از دست وی بیفتاد، رسول خدا برخاست، و شمشیر برگرفت و گفت: یا عوف! آن کیست که این ساعت ترا از من نگه دارد؟ و مرا از تو باز دارد؟ عوف گفت: هیچکس نیست مگر که تو خود نکنی. رسول خدا (ص) گفت: گواهی میدهی که خدا یکی است، و من بنده و رسول اوأم، تا این شمشیر بتو بازدهم، گفت: این یکی نمی‌توانم، لکن گواه باش که بعد ازین هرگز با تو جنگ نکنم، و هیچ دشمنی را بر تو یاری ندهم. رسول خدا (ص) شمشیر بوی باز داد، عوف گفت: یا محمد! و اللَّه که تو از من بهتری و جوانمردتری! رسول (ص) گفت: «اجل، أنا احقّ بذلک منک»

Оре ман бидон сзоўортрм ки кунам . Пас ъўФи босҳоби хеши бози гашт , ва эшон ӯро маломат карданд , ки чун даст ёфтӣ чаро ин кор тамом накардӣ ? ваии қисса хеш бигуфт ,у ҳама хомӯш шуданд ,у расӯли худо ( с ) пеши ёрон боз омад ва эшонро аз он хабар кард , ва ин оят бар эшон хонд :у лои ҷиноҳи алайкуми إни кони бкми أзии ман мтри أўи кантами маразии أни тзъўои أслҳткм қавмӣ гуфтанд : ин рухсатаст дар силаҳи фурӯ ниҳодани андари намози хавф , ки бқўли баъзе силаҳ бардоштан андари намози хавф фарзаст , ва низ рухсатаст бъзри беморӣу борон , ки силаҳ фурӯ ниҳанд , аз онкии бемор аз бардоштан он гронбор ва ранҷур шавад ,у силаҳи баборон табоҳ гардад .

آری من بدان سزاوارترم که کنم. پس عوف باصحاب خویش باز گشت، و ایشان او را ملامت کردند، که چون دست یافتی چرا این کار تمام نکردی؟ وی قصّه خویش بگفت، و همه خاموش شدند، و رسول خدا (ص) پیش یاران باز آمد و ایشان را از آن خبر کرد، و این آیت بر ایشان خواند: وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ إِنْ کانَ بِکُمْ أَذیً مِنْ مَطَرٍ أَوْ کُنْتُمْ مَرْضی‌ أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَکُمْ قومی گفتند: این رخصت است در سلاح فرو نهادن اندر نماز خوف، که بقول بعضی سلاح برداشتن اندر نماز خوف فرض است، و نیز رخصت است بعذر بیماری و باران، که سلاح فرو نهند، از آنکه بیمار از برداشتن آن گرانبار و رنجور شود، و سلاح بباران تباه گردد.

Он гуҳ гуфт :у хзўои ҳзркм бар ҳазар бошед аз душман , ва ҳушёр бошед андари намоз . Набояд ки андари намоз ногоҳ басар шумо расанд , ва шуморо ғофил гиранд . إни аллоҳи أъди ллкоФрин яъне фии алохраҳ , ъзобои мҳинои иҳонўни фӣа .

آن گه گفت: وَ خُذُوا حِذْرَکُمْ بر حذر باشید از دشمن، و هشیار باشید اندر نماز. نباید که اندر نماز ناگاه بسر شما رسند، و شما را غافل گیرند. إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْکافِرِینَ یعنی فی الآخرة، عَذاباً مُهِیناً یهانون فیه.