« қавлаи таъолӣ : Фإзои қзитми алслоаҳ алоиаҳ бидон ки ин намоз розӣаст миёни бандау худо ки дарин рози ҳам ниёзаст , ва ҳам ноз . Имрӯз ниёзаст ,у фардои ноз . Имрӯз ранҷасту фардои ганҷ . Имрӯзи бории гарон , фардои рӯҳу райҳон . Имрӯзи коду кор ,у фардои кому бозор . Имрӯзи рукӯъу суҷуд ,у фардои вуҷӯду шуҳуд .

«قوله تعالی: فَإِذا قَضَیْتُمُ الصَّلاةَ الآیة بدان که این نماز رازی است‌میان بنده و خدا که درین راز هم‌نیاز است، و هم ناز. امروز نیاز است، و فردا ناز. امروز رنج است و فردا گنج. امروز باری گران، فردا روح و ریحان. امروز کدّ و کار، و فردا کام و بازار. امروز رکوع و سجود، و فردا وجود و شهود.

Ва аз шараф намозаст ки раби Алъоламин сад ва ду ҷойгаҳ дар қуръони зикр он карда , ва онро сездаҳ номи ниҳода : салоа ,у қунут ,у қуръон ,у тасбеҳ ,у китоб ,у зикр ,у рукӯъ ,у суҷуд ,у ҳамд ,у истиғфор ,у такбир ,у ҳасанот ,у боқӣот .

و از شرف نماز است که ربّ العالمین صد و دو جایگه در قرآن ذکر آن کرده، و آن را سیزده نام نهاده: صلاة، و قنوت، و قرآن، و تسبیح، و کتاب، و ذکر، و رکوع، و سجود، و حمد، و استغفار، و تکبیر، و حسنات، و باقیات.

Ва Мустафо ( с ) гуфта : « алслоаҳи миъроҷи алмؤмн »

و مصطفی (ص) گفته:«الصّلاة معراج المؤمن»

Ва гуфта : « алслоаҳи мأдбаҳи аллоҳи фии алأрз » ,у уламо салаф гуфтаанд : алслоаҳи ърси алмридину нзҳаҳи алъорФин ,у василаи алмзнбин ,у бустони алзоҳдин . Ва гуфтаанд : намози гзорндаҳро ҳафт кароматаст : ҳидояту кифояту куффорату раҳмату қурбату дарҷату мағфират . Ва аввали қадам аз ширк бенамозӣаст , ки раб алъзаҳ гуфт : мо слккми фии сқр ? қолўо лам нак ман алмслин . Ва исми имон дар салоаи ниҳоди онҷо ки гуфт : ва мо кони аллоҳи лизиъи إимонкм эй слўткм ,у ваъдаи рӯзӣ бнмоз дод онҷо ки гуфт :у أмри أҳлки болслоаҳи илои қавла . . . Нҳни нрзқк . Ва адади намозҳои Фроӣз панҷ омад бар вифқи усӯли шароеъ . Мустафо ( с ) усӯли шароеъро гуфт : « банӣ алисломи алии хумс » ,у усӯли фароизи намозро : « хумси салавоти фии алиўму аллилаҳ » . Яъне ки чун бандаи ин панҷ намози бшрту вақти хеши бгзорд , раби алъзаҳи вайро савоби ҷумлаи усӯл шароеъ бидиҳад . Ва ҳиأти намоз чаҳораст : қиём , рукӯъ , суҷуду қууд . Ҳикмат дарин онаст ки : ҷумлаи мавҷӯдот бар чаҳор шакланд : баъзе бар ҳиأти қоимон ростанд , ва он дарахтонанд . Баъзе бар ҳиأти рокъони сари фурӯи афканда , ва он сутуронанд . Баъзе бар ҳиأти соҷдон рӯй бхоки ниҳода , ва он ҳашаротанд . Баъзе бар замин нишаста бар ҳиأти қоъдон , ва он ҳашиш ва наботаст , чнонстӣ ки раб алъзаҳ гуфтӣ : бандаи муъмин ! дар хизмати мо ин чаҳор ҳиأти биҷои ор : қиёму рукӯъу суҷуду қууд , то савоби тасбеҳи он ҳама хилоиқ биёбӣ . Ва он гуҳи ин намозҳо баъзе ду ракаат фармуд чун намози бомдод , ва баъзе се ракаат чун намози шом , ва баъзе чаҳор чун пешину дигару хФтидн : аз онаст ки бандаи ду қисмаст : яке рӯҳ , дигари тан . Намози дугонии яке шукр рӯҳасту дигари шукри тан , ва дар ботини одамии се гавҳараст азиз : яке дил , дувуми ақл , сиўми имон , намози се гонаи шукри ин се халъатаст . Ва бози таркиби одамӣ аз чаҳор табъаст , намози чҳоргонии шукри он чаҳор табъаст . Аз рӯй ишорат мегуяд : бандаи ман бнмози дугонии шукри тану ҷони гузор ,у бнмози се гонии шукри имону дилу ақл ,у бчҳори гонии шукри чаҳор арқон бақадр вусъу имкон . То пайдо гардад ки муъмин аз ҳамаи мутӣъ тараст ,у кори ваии шарифтар ,у дараҷаи ваии наздики ҳақи рафеътар .

و گفته: «الصّلاة مأدبة اللَّه فی الأرض»، و علماء سلف گفته‌اند: الصّلاة عرس المریدین و نزهة العارفین، و وسیلة المذنبین، و بستان الزّاهدین. و گفته‌اند: نماز گزارنده را هفت کرامت است: هدایت و کفایت و کفّارت و رحمت و قربت و درجت و مغفرت. و اوّل قدم از شرک بی‌نمازی است، که ربّ العزّة گفت: ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ؟ قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ. و اسم ایمان در صلاة نهاد آنجا که گفت: وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ ای صلوتکم، و وعده روزی بنماز داد آنجا که گفت: وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ الی قوله... نَحْنُ نَرْزُقُکَ. و عدد نمازهای فرائض پنج آمد بر وفق اصول شرایع. مصطفی (ص) اصول شرایع را گفت: «بنی الاسلام علی خمس»، و اصول فرایض نماز را: «خمس صلوات فی الیوم و اللّیلة». یعنی که چون بنده این پنج نماز بشرط و وقت خویش بگزارد، ربّ العزّة وی را ثواب جمله اصول شرایع بدهد. و هیأت نماز چهار است: قیام، رکوع، سجود و قعود. حکمت درین آنست که: جمله موجودات بر چهار شکل‌اند: بعضی بر هیأت قائمان راست‌اند، و آن درختان‌اند. بعضی بر هیأت راکعان سر فرو افکنده، و آن ستوران‌اند. بعضی بر هیأت ساجدان روی بخاک نهاده، و آن حشرات‌اند. بعضی بر زمین نشسته بر هیأت قاعدان، و آن حشیش و نباتست، چنانستی که ربّ العزّة گفتی: بنده مؤمن! در خدمت ما این چهار هیأت بجای آر: قیام و رکوع و سجود و قعود، تا ثواب تسبیح آن همه خلایق بیابی. و آن گه این نمازها بعضی دو رکعت فرمود چون نماز بامداد، و بعضی سه رکعت چون نماز شام، و بعضی چهار چون پیشین و دیگر و خفتیدن: از آنست که بنده دو قسم است: یکی روح، دیگر تن. نماز دوگانی یکی شکر روح است و دیگر شکر تن، و در باطن آدمی سه گوهر است عزیز: یکی دل، دوم عقل، سیوم ایمان، نماز سه گانه شکر این سه خلعت است. و باز ترکیب آدمی از چهار طبع است، نماز چهارگانی شکر آن چهار طبع است. از روی اشارت میگوید: بنده من بنماز دوگانی شکر تن و جان گذار، و بنماز سه گانی شکر ایمان و دل و عقل، و بچهار گانی شکر چهار ارکان بقدر وسع و امکان. تا پیدا گردد که مؤمن از همه مطیع‌تر است، و کار وی شریفتر، و درجه وی نزدیک حق رفیع تر.

Ва гуфтаанд ки ин намоз ақдӣаст дар он ҷавҳарҳои рангоранг , ҳар рангӣ аз тӯҳфаи азизӣ ,у ҳоли пайғомбарӣ : таҳорати феъли Айюб пайғомбараст : аркзи брҷлки алоиаҳ . Такбири зикри иброҳӣм ( ъ )аст :у Фдиноаҳи бзбҳи азим . Қиёми хизмати закариё :у ҳўи қоими ислии фии алмҳроб . Рукӯъи феъли Довӯд :у хари рокъоу أноб .

و گفته‌اند که این نماز عقدی است در آن جوهرهای رنگارنگ، هر رنگی از تحفه عزیزی، و حال پیغامبری: طهارت فعل ایوب پیغامبر است: ارْکُضْ بِرِجْلِکَ الآیة. تکبیر ذکر ابراهیم (ع) است: وَ فَدَیْناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ. قیام خدمت زکریا: وَ هُوَ قائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرابِ. رکوع فعل داود: وَ خَرَّ راکِعاً وَ أَنابَ.

Суҷуди ҳол Исмоиласт :у талаи ллҷбин . Ташаҳҳуди феъл Юнусаст : إзи أбқи إлии алФлки алмшҳўн .

سجود حال اسماعیل است: وَ تَلَّهُ لِلْجَبِینِ. تشهّد فعل یونس است: إِذْ أَبَقَ إِلَی الْفُلْکِ الْمَشْحُونِ‌.

Тасбеҳи феъл Фриштгонаст : исбҳўни бҳмди рбҳм . Бандаи муъмини ду ракаати намоз бо хузўъу хушўъ ки кунад , раби алъзаҳ ӯро каромати ин пайғомбарон диҳад ,у бдрҷоти эшон расонад .

تسبیح فعل فریشتگان است: یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ. بنده مؤمن دو رکعت نماز با خضوع و خشوع که کند، ربّ العزّة او را کرامت این پیغامبران دهد، و بدرجات ایشان رساند.

Азин латифтар шинав : ҳар ибодатӣ ки бандагони оранд , ва ҳар зикрӣ ки Фриштгон кунанд , ҷумла чун таъаммул кунӣ дар ду ракаати намоз ҷамъаст , ҳам ҷиҳод , ва ҳам ҳаҷ , ва ҳам зкоаҳ , ва ҳам рӯза : аммо ҷиҳод онаст ки : ҳам чунон ки ғозёни бҳрб куффор шаванд , аввал саф баркашанд , ва ҳарб бисозанд ,у бмборзт мубодират кунанд , марди далери ҷавшани дарушад , дар пеш саф шавад ,у хасмро дар майдон хонд , ва бо вай ҷавлон кунад , он марди диловар дар пеш , ва дигарон бар қафоаши истода ,у ҳашам дар вай гумошта , ва забонҳо бткбири кушода , ва бо душмани бкорзори даромада , дар намози ҷумлаи ин маъонӣ таъбияаст : марди муъмини аввал ғусл кунад , он зирааст ки май дарушад , чун вузӯ кунад ҷавшанаст ки май дарбандад , он гуҳ дар сафи ибодату тайифа ҳурмат боистад . Эмом чун муборизон дар пеш шавад , ва дар миҳроб ки ҳарбгоҳ шайтонаст , бо шайтон ва бо нафаси хеш ҳарб кунад , дигарон чашм дар ваии ниҳода ,у дил дар зафари ваии баста . Ин ҷиҳод аз он ҷиҳоди азимтар , ва бузургтар . Инаст ки Мустафо ( с ) гуфт : « рҷънои ман алҷҳоди алأсғри илои алҷҳоди алأкбр » .

ازین لطیف‌تر شنو: هر عبادتی که بندگان آرند، و هر ذکری که فریشتگان کنند، جمله چون تأمّل کنی در دو رکعت نماز جمع است، هم جهاد، و هم حجّ، و هم زکاة، و هم روزه: امّا جهاد آنست که: هم چنان که غازیان بحرب کفّار شوند، اوّل صف برکشند، و حرب بسازند، و بمبارزت مبادرت کنند، مرد دلیر جوشن درپوشد، در پیش صف شود، و خصم را در میدان خواند، و با وی جولان کند، آن مرد دلاور در پیش، و دیگران بر قفاش ایستاده، و حشم در وی گماشته، و زبانها بتکبیر گشاده، و با دشمن بکارزار درآمده، در نماز جمله این معانی تعبیه است: مرد مؤمن اوّل غسل کند، آن زره است که می‌درپوشد، چون وضو کند جوشن است که می‌دربندد، آن گه در صف عبادت و طایفه حرمت بایستد. امام چون مبارزان در پیش شود، و در محراب که حربگاه شیطان است، با شیطان و با نفس خویش حرب کند، دیگران چشم در وی نهاده، و دل در ظفر وی بسته. این جهاد از آن جهاد عظیم‌تر، و بزرگتر. اینست که مصطفی (ص) گفت: «رجعنا من الجهاد الأصغر الی الجهاد الأکبر».

Ва дар намози маънӣ зкоаҳаст : зкоаҳи покӣ моласт ,у намози покии тан : хзи ман أмўолҳми садақаи ттҳрҳму тазкияами баҳо , إни алҳсноти изҳбни алсиӣот . Ин покӣ ҷонаст ва он покии мол . Ин аз он тамомтар ,у шарифтар ,у фии маъноа

و در نماز معنی زکاة است: زکاة پاکی مال است، و نماز پاکی تن: خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها، إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ. این پاکی جان است و آن پاکی مال. این از آن تمام‌تر، و شریف‌تر، و فی معناه‌

Рӯй ани расӯли аллоҳ ( с ) раъии рҷлои иқўл : аллоҳами ағФри лӣ ва мо Эрики тғФр . Фқол алнабӣ ( с ) : « мо асўأи знки брбк ? ! » Фқол : ё расӯли аллоҳи ании азнбти фии алҷоҳлиаҳу алислом .

روی انّ رسول اللَّه (ص) رأی رجلا یقول: اللّهمّ اغفر لی و ما اریک تغفر. فقال النّبیّ (ص): «ما اسوأ ظنّک بربّک؟!» فقال: یا رسول اللَّه انّی اذنبت فی الجاهلیّة و الاسلام.

Фқол ( с ) : « мо фии алҷоҳлиаҳи Фқди мҳоаҳи алислом , ва мо фии алисломи тмҳўаҳи алслўоти алхмс » , Фأнзли аллоҳи таъолӣ :у أқми алслоаҳи тарафии алнҳори алоиаҳ .

فقال (ص): «ما فی الجاهلیّة فقد محاه الاسلام، و ما فی الاسلام تمحوه الصّلوات الخمس»، فأنزل اللَّه تعالی: وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ الآیة.

Ва дар намози маънӣ ҳаҷаст , ҳаҷи эҳром ва аҳлоласт ,у намозро низ таҳрим ва таҳлиласт . Ва дар намози маънии ҳаҷи тамомтар ,у шарафи ваии шомилтар ,у аллоҳи аълам .

و در نماز معنی حجّ است، حجّ احرام و احلال است، و نماز را نیز تحریم و تحلیل است. و در نماز معنی حج تمام‌تر، و شرف وی شامل‌تر، و اللَّه اعلم.