Қавлаи таъолӣ :у абтлўои алитомӣ ҳатто إзои блғўои алнкоҳи Фإн онстм манеҳам ршдои ФодФъўои إлиҳми أмўолҳми аиноси рушд аз рӯй шариъат , прҳизкорӣу порсоеу хештан дорӣаст , иқтисод дар маишати нигоҳи доштан , ва аз роҳи исрофу табзири бархестанам , ва аз рӯй ҳақиқати роҳи баҳақ бурданаст ва дар ҳар чаҳ пеш ояд аз аҳволу қӯти хеши тбро кардан , ва аз тадбиру ихтиёри хеши берун омадан , ва корҳо яксар баҳақи супурдан .

قوله تعالی: وَ ابْتَلُوا الْیَتامی‌ حَتَّی إِذا بَلَغُوا النِّکاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَیْهِمْ أَمْوالَهُمْ ایناس رشد از روی شریعت، پرهیزکاری و پارسایی و خویشتن داری است، اقتصاد در معیشت نگاه داشتن، و از راه اسراف و تبذیر برخاستنم، و از روی حقیقت راه بحق بردن است و در هر چه پیش آید از احوال و قوّت خویش تبرّا کردن، و از تدبیر و اختیار خویش بیرون آمدن، و کارها یکسر بحق سپردن.

Ва илайҳи алошораҳи бқўлаҳи ъзу ҷл :у أФўзи أмрии إлии аллоҳ .

و الیه الاشارة بقوله عزّ و جلّ: وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ.

Ин рушд ки дар банда падед ояд , аз ҳидояту иршоди ҳақ буд ки длгшоӣу раҳнамоӣ бандагонаст , чунон ки гуфт ъзи ҷалола :у иҳдии ман ишоءи إлии сироти мустақӣм .

این رشد که در بنده پدید آید، از هدایت و ارشاد حق بود که دلگشای و رهنمای بندگان است، چنان که گفت عزّ جلاله: وَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلی‌ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ.

Ороиндаҳи ҳақ бар дилҳои дӯстон ,у нигорандаи имон бар сарҳои эшонаст . Чунон ки гуфт : ҳбби إликми алإимону зинаи фии қлўбкм . Рости дорандаи дилҳои доноён ,у илҳомдиҳанда дар шинохти неку бад эшонаст . Чунон ки гуфт : Фأлҳмҳои фуҷурҳо ва тақвоҳо .

آراینده حق بر دلهای دوستان، و نگارنده ایمان بر سرهای ایشانست. چنان که گفت: حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ. راست دارنده دلهای دانایان، و الهام دهنده در شناخت نیک و بد ایشان است. چنان که گفت: فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها.

Ва нишони ин рушд дар ҳақ банда онаст ки бар даргоҳ , тан бар хизмат дорад ,у дил бар маърифат ,у сар бар муҳаббат , ва он гуҳи дарин мақомот бар тариқи мулозимат ва истиқомат равад . Ақдӣ ки бо ҳақи баст фасх накунад ,у азмӣ ки кард нақз накунад ва андарин маънии ҳикояти иброҳӣм адҳамаст қудси аллоҳи рӯҳа , ки бо яке ҳам суҳбат буд дар роҳи Макка , бшрти онкии ҷузи худоиро бксӣ нанигаранд ,у ҷузи ҳақ бар дили худ роҳ ндиҳанд . Гуфто : дар тавофи кӯдакиро диданд ки халқ аз ҷамоли ваии бФтнаҳ афтода буданд ,у иброҳӣм дар он кӯдаки некӯ назар кард . Ин дарвеш гуфт : эй иброҳӣми аҳди шикастӣ ,у ақдӣ ки бастӣ дар он хилоф ва нақс оварадӣ ки дарин ғуломи зебо рӯй чандин назар кардӣ . Гуфт : эй дарвеши хабари надорӣ ки ин кӯдак писар манаст . Дарвеш гуфт : пас чаро овоз нагӯйӣ , ва дил бидон шод накунӣ ? гуфт : шайъи ءи трктаҳи ллаҳи лои أъўди илайҳи сами қол : мари أнту силами алайҳ ,у лои тхбраҳи бшأнӣ ,у лои тдлаҳи алии маконе . Қол : Фмррту слмти алайҳ , Фқлти ?ла : ман أнт ?

و نشان این رشد در حق بنده آنست که بر درگاه، تن بر خدمت دارد، و دل بر معرفت، و سر بر محبت، و آن گه درین مقامات بر طریق ملازمت و استقامت رود. عقدی که با حق بست فسخ نکند، و عزمی که کرد نقض نکند و اندرین معنی حکایت ابراهیم ادهم است قدّس اللَّه روحه، که با یکی هم صحبت بود در راه مکه، بشرط آنکه جز خدای را بکسی ننگرند، و جز حق بر دل خود راه ندهند. گفتا: در طواف کودکی را دیدند که خلق از جمال وی بفتنه افتاده بودند، و ابراهیم در آن کودک نیکو نظر کرد. این درویش گفت: ای ابراهیم عهد شکستی، و عقدی که بستی در آن خلاف و نقص آوردی که درین غلام زیبا روی چندین نظر کردی. گفت: ای درویش خبر نداری که این کودک پسر منست. درویش گفت: پس چرا آواز نگویی، و دل بدان شاد نکنی؟ گفت: شی‌ء ترکته للَّه لا أعود الیه ثمّ قال: مرّ أنت و سلّم علیه، و لا تخبره بشأنی، و لا تدلّه علی مکانی. قال: فمررت و سلّمت علیه، فقلت له: من أنت؟

Фқол : ибни иброҳӣми бен адҳам , қили лии ани абоки иҳҷи кули санаи Фҷӣти лаълии ?ераа . Қол : сами раҷъати илои иброҳӣми Фсмътаҳи иншд :

فقال: ابن ابراهیم بن ادهم، قیل لی انّ اباک یحجّ کلّ سنة فجئت لعلّی اراه. قال: ثمّ رجعت الی ابراهیم فسمعته ینشد:

Ллрҷоли насиби ммои тарки алўолдону алأқрбўни алоиаҳ . . . Ҳукми мироси бъибу ҳунару бтоът ва маъсият нагардад . Агар ду писар бошанд яке солеҳ ва яке фоҷир , ё яке неки аҳд ва яке бади аҳд , дар мироси модару падар ҳар ду яксонанд , аз онкии мирос ътоӣӣаст абтдоءи он аз қабл ҳақ , неъматӣ аз хазонаи ҳақ бе касби банда ва дар шариъати карам раво нест ки ббди аҳдии бандаи неки аҳдии худ бозгирд , ҳаминаст ҳукми имон ки мавҳибат илоҳӣасту ътоءи ройгонии бикрами худ муъминонро дод , бесабаб ва беиллат , лои ҷурми золиму собиқро дар он аз ҳам боз накард , лои бал ки ибтидои худ бзолм кард Фмнҳми золими лнФсаҳи алоиаҳ .

لِلرِّجالِ نَصِیبٌ مِمَّا تَرَکَ الْوالِدانِ وَ الْأَقْرَبُونَ الآیة... حکم میراث بعیب و هنر و بطاعت و معصیت نگردد. اگر دو پسر باشند یکی صالح و یکی فاجر، یا یکی نیک عهد و یکی بد عهد، در میراث مادر و پدر هر دو یکسانند، از آنکه میراث عطائی است ابتداء آن از قبل حق، نعمتی از خزانه حق بی‌کسب بنده و در شریعت کرم روا نیست که ببد عهدی بنده نیک عهدی خود بازگیرد، همین است حکم ایمان که موهبت الهی است و عطاء رایگانی بکرم خود مؤمنان را داد، بی سبب و بی علت، لا جرم ظالم و سابق را در آن از هم باز نکرد، لا بل که ابتدا خود بظالم کرد فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ الآیة.

Ва إзои ҳзри алқсмаҳи أўлўои алқрбии алоиаҳ . . . Мегуяд : чун мустаҳаққони мироси буқати қисмат ҳозир шаванд , ва ҳар каси баҳра хеш бардорад , агар даравишону ятемон ки эшонро дар он мирос насиб набӯд ҳозир оянд , нигар то эшонро маҳрӯм нагузоред , ва аз он мироси чизеи ризқ эшон созед . Пас гуфт :у қўлўои ?лаами қўлои мърўФо агар ҳамаи сухани хуш буд нигар то аз эшон дареғ надоред ва агар мустаҳаққи мирос , кӯдак бошад , нокасро нест ки тасарруф кунад дар моли вай , аммо вале кӯдак то он дарвешро ваъда некӯ диҳад , гуяд ки : чун кӯдак болиғ шаваду тасарруф дар мол хеш тавонад ӯро гўӣим то туро чизе диҳад , ва бо ту мувосот кунад .

وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبی‌ الآیة... میگوید: چون مستحقان میراث بوقت قسمت حاضر شوند، و هر کس بهره خویش بردارد، اگر درویشان و یتیمان که ایشان را در آن میراث نصیب نبود حاضر آیند، نگر تا ایشان را محروم نگذارید، و از آن میراث چیزی رزق ایشان سازید. پس گفت: وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً اگر همه سخن خوش بود نگر تا از ایشان دریغ ندارید و اگر مستحق میراث، کودک باشد، ناکس را نیست که تصرف کند در مال وی، اما ولیّ کودک تا آن درویش را وعده نیکو دهد، گوید که: چون کودک بالغ شود و تصرف در مال خویش تواند او را گوئیم تا ترا چیزی دهد، و با تو مواسات کند.

Латифаи исти дарин ояти сахти некӯ , гунаҳи корони ин умматро , яъне фардо дар он арсаи азмӣу анҷумани кубро ( ! ) ки мутӣъони бсўоби аъмол хеш расанд , умедаст ки осӣони мؤмнонро низ аз раҳмату мағфирати хеш маҳрӯм накунанд .

لطیفه‌ایست درین آیت سخت نیکو، گنه‌کاران این امت را، یعنی فردا در آن عرصه عظمی و انجمن کبری (!) که مطیعان بثواب اعمال خویش رسند، امید است که عاصیان مؤمنانرا نیز از رحمت و مغفرت خویش محروم نکنند.

Қавла :у лихши аллазӣнаи луи тркўои алоиаҳи ишорат оят онаст ки марди мусулмони саодату беҳрузии фарзанду аёли худ бтқўӣу сдоди хеш ҳосил кунад на бҷмъи мол , аз баҳр онкӣ нагуфт : Флиҷмъўои алмолу ликсрўои ?лаами алъқору алأсбоб , балки гуфт : Флитқўои аллоҳу лиқўлўои қўлои сдидо ва иқрб манеҳ қавла ( с ) : ҳоҷрўои тўрсўои абноءкми мҷдо .

قوله: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا الآیة اشارت آیت آنست که مرد مسلمان سعادت و بهروزی فرزند و عیال خود بتقوی و سداد خویش حاصل کند نه بجمع مال، از بهر آنکه نگفت: فلیجمعوا المال و لیکثروا لهم العقار و الأسباب، بلکه گفت: فَلْیَتَّقُوا اللَّهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً و یقرب منه‌ قوله (ص): هاجروا تورثوا ابناءکم مجدا.