Қавлаи таъолӣ : ва ман иъмли сўءои алоиаҳи раби Алъоламин , худованди ҷаҳонён ,у дорандаи ҳамагон , бахшояндаи меҳрбон , дарин оят бар рҳигони тўбт арза мекунад , ва дар афв умед медиҳад , ва ташдидҳо ки гуфтааст ҳамаро дармон месозад , ҳам бегонаро аз бегонагӣ мебоз хонд , ҳам осиро аз маъсият ,у ҳамаро бикрами худ умед медиҳад : бегонаро мегуяд : إни интҳўои иғФри ?лаами мо қади салаф агар аз куфр боз оянд ,у исломи бҷону дили дрпзирнд , дар гузашта бо эшон ҳеҷ хитоб накунам , ?фони алисломи иҳдми мо қибла ,у осиро мегуяд : сами истғФри аллоҳи иҷди аллоҳи ғФўро

قوله تعالی: وَ مَنْ یَعْمَلْ سُوءاً الآیة ربّ العالمین، خداوند جهانیان، و دارنده همگان، بخشاینده مهربان، درین آیت بر رهیگان توبت عرضه میکند، و در عفو امید میدهد، و تشدیدها که گفته است همه را درمان میسازد، هم بیگانه را از بیگانگی می‌باز خواند، هم عاصی را از معصیت، و همه را بکرم خود امید میدهد: بیگانه را میگوید: إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ اگر از کفر باز آیند، و اسلام بجان و دل درپذیرند، در گذشته با ایشان هیچ خطاب نکنم، فانّ الاسلام یهدم ما قبله، و عاصی را میگوید: ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللَّهَ یَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً

Чандон дорад ки узрӣ бар забони орад ,у пушаймонӣ дар дили орад , пас биҷой ҳар бадӣ некӣ бинивисам : Фأўлӣки ибдли аллоҳи сиӣотҳми ҳасанот . Каримаст он худовандӣ ки пайвастаи бандагонро бо худ мехонд , ва худро бар эшон арза мекунад , ва лутф менамояд ,у айби мипўшд ,у атои миборонд , ва аз бори микоҳд , ва дар бар мефазояд . ӣнҳама бон мекунад то магар озарм доранд , ва иҷобат кунанд ,у баҳра вар шаванд ,у неки худоӣ вай дарёбанд , ва аз неки худоӣ вай онаст ки бандаро тавфиқ диҳад , то дарёбад , ва бинмоед то бибинад , ва бар хонд то бияёд .

چندان دارد که عذری بر زبان آرد، و پشیمانی در دل آرد، پس بجای هر بدی نیکی بنویسم: فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ. کریم است آن خداوندی که پیوسته بندگان را با خود میخواند، و خود را بر ایشان عرضه میکند، و لطف مینماید، و عیب میپوشد،و عطا میباراند، و از بار میکاهد، و در برّ میفزاید. اینهمه بآن میکند تا مگر آزرم دارند، و اجابت کنند، و بهره‌ور شوند، و نیک خدایی وی دریابند، و از نیک خدایی وی آنست که بنده را توفیق دهد، تا دریابد، و بنماید تا ببیند، و بر خواند تا بیاید.

Чунон ки бо саъд маоз кард : чун худои таъолии хост ки вайро бъз ислом биорояд ,у бхлъти тавҳид бузург гирданд , Мустафо ( с )ро бар он дошт ки мсъби ъмирро ба Мадина фиристод пеш аз ҳиҷрат ,у мсъби бсрои асъади бен зрораҳ фурӯ омад , ва он гуҳ дар саройҳои ансорён ва гӯшҳо мегашт ,у ислом бар якон якон арза мекард ,у қуръон бар эшон мехонд , бад-ӣни ислом дар меоварад . Охири рӯзии хабар ба саъд маоз расед ки мсъб омадааст ,у бтқўиту пуштӣ додани асъади зрораҳ , чунин корӣ аз пеш мебарад ,у мардумонро аз дайни хеши брмигрдонд . Саъди маоз хашм гирифту асиди ҳзирро фармуд ки рӯи ин мардро аз қавми хеши бози дор , ва бигӯ агар на ҳурмати асъади зрораҳ будӣ ки аз хуишон моаст , агар чун ту ҳазор будӣ , ҳамаро аз рӯй замини бргрФтмӣ , ва бок надоштамӣ ,у бадасти ман осон будӣ . Асид омад , ва эшонро дар боғӣ ёфт аз боғҳои банӣ алнҷор ,у ҷамоатии мусулмонони гирди омада . Асиди сухан дурушт даргирифт ,у мсъб хомӯш нишаст , он гуҳ гуфт : ё асиди ин чаҳ дуруштӣаст ?

چنان که با سعد معاذ کرد: چون خدای تعالی خواست که وی را بعزّ اسلام بیاراید، و بخلعت توحید بزرگ گرداند، مصطفی (ص) را بر آن داشت که مصعب عمیر را به مدینه فرستاد پیش از هجرت، و مصعب بسرای اسعد بن زرارة فرو آمد، و آن گه در سرایهای انصاریان و گوشها میگشت، و اسلام بر یکان یکان عرضه میکرد، و قرآن بر ایشان میخواند، بدین اسلام در میآورد. آخر روزی خبر به سعد معاذ رسید که مصعب آمده است، و بتقویت و پشتی دادن اسعد زرارة، چنین کاری از پیش میبرد، و مردمان را از دین خویش برمیگرداند. سعد معاذ خشم گرفت و اسید حضیر را فرمود که رو این مرد را از قوم خویش باز دار، و بگو اگر نه حرمت اسعد زراره بودی که از خویشان ما است، اگر چون تو هزار بودی، همه را از روی زمین برگرفتمی، و باک نداشتمی، و بدست من آسان بودی. اسید آمد، و ایشان را در باغی یافت از باغهای بنی النجار، و جماعتی مسلمانان گرد آمده. اسید سخن درشت درگرفت، و مصعب خاموش نشست، آن گه گفت: یا اسید این چه درشتی است؟

Як лаҳза биншин , то бо ту ду сухан бигӯям , агар пазируфтанӣ аст бипазир , ва агар на бмрод худ мерӯ . Асид ҳарба дошт базмин фурӯ зад , ва онҷо бинишаст ,у мсъби сухан дар гирифт ,у ислом бар вай арза мекард ,у қуръон бар вай мехонд , асид чун он калом шунид , ҷамоли он сухан дар дили вай асар намӯд ,у дил ӯро зер ва зибр кард , ва гуфт : некӯи суханӣ ки инаст !у хуши каломӣ ки инаст ! каломӣ ки ошноиро сабабаст .

یک لحظه بنشین، تا با تو دو سخن بگویم، اگر پذیرفتنی است بپذیر، و اگر نه بمراد خود میرو. اسید حربه داشت بزمین فرو زد، و آنجا بنشست، و مصعب سخن در گرفت، و اسلام بر وی عرضه میکرد، و قرآن بر وی میخواند، اسید چون آن کلام شنید، جمال آن سخن در دل وی اثر نمود، و دل او را زیر و زبر کرد، و گفت: نیکو سخنی که اینست! و خوش کلامی که اینست! کلامی که آشنایی را سبب است.

Ва равшаноиро мададаст , каломӣ ки аз қтиът амонаст , ва беқарорро дармонаст . Чаҳ бояд кард моро эй мсъб то аз аҳли ин сухан шавем ?у муҳаррами ин сухан гирдем ?

و روشنایی را مدد است، کلامی که از قطیعت امانست، و بی‌قرار را درمانست. چه باید کرد ما را ای مصعب تا از اهل این سخن شویم؟ و محرم این سخن گردیم؟

Мсъб гуфт : роҳ онаст ки ғуслӣ бар оре ,у ҷомаи намозӣ дар пӯшӣ ,у калима шаҳодат бигӯе , ва ду ракаат намоз бикунӣ . Асиди ҳам чунон кард ,у бозгашт . Чун бо саъд маоз расед , саъд дар рӯй вай нигараст , бидонаст ки вайро корӣ афтодаст , вази он ҳоли бгштаҳ . Гуфт : чаҳ дорӣ ? ва чаҳ кардӣ ё асид ? гуфт : аиҳо саъд ! маро рӯй сухан набӯд ,у ҷой ҷанг набӯд ,у ваҷҳ хилоф набӯд , агар мепазирӣ ва агар на , худ яке бар озмоӣ то чаҳ бинӣ ва чаҳ оре ? саъди ҳам чунон хашмгин рафт , то бони боғ ки эшон дар онҷо буданд . Асъади бен зрораҳ бо мсъб мегуяд : май бинии ин мардро ки омад , Сайиди қабӣлау меҳтари қавм ва сарвар эшонаст , агар вай мусулмон шавад пас аз он ду кас Зуҳра надоранд ки бо якдигар хилоф кунанд . Мсъб бо саъди ҳамон сухан гуфт ки бо асид гуфта буд ,у саъди ҳазор бор аз асиди ошиқтару вола тар шуд , ҳам бар ҷой бимонад ки : ё мсъб беафзой ин суханро ки дилро оромаст ,у ҷонро пайғом ! беафзой ин сухан ки танро зиндагӣаст ,у рӯҳро пайвастагӣ ! саъдро дарахти умед бабр омад ,у ашхоси фазл бадар омад , офтоби маърифат бар омад ,у моҳрӯӣ давлат даромад .

مصعب گفت: راه آنست که غسلی بر آری، و جامه نمازی در پوشی، و کلمه شهادت بگویی، و دو رکعت نماز بکنی. اسید هم چنان کرد، و بازگشت. چون با سعد معاذ رسید، سعد در روی وی نگرست، بدانست که وی را کاری افتادست، وز آن حال بگشته. گفت: چه داری؟ و چه کردی یا اسید؟ گفت: ایها سعد! مرا روی سخن نبود، و جای جنگ نبود، و وجه خلاف نبود، اگر میپذیری و اگر نه، خود یکی بر آزمای تا چه بینی و چه آری؟ سعد هم چنان خشمگین رفت، تا بآن باغ که ایشان در آنجا بودند. اسعد بن زراره با مصعب میگوید: می‌بینی این مرد را که آمد، سیّد قبیله و مهتر قوم و سرور ایشانست، اگر وی مسلمان شود پس از آن دو کس زهره ندارند که با یکدیگر خلاف کنند. مصعب با سعد همان سخن گفت که با اسید گفته بود، و سعد هزار بار از اسید عاشق‌تر و واله‌تر شد، هم بر جای بماند که: یا مصعب بیفزای این سخن را که دل را آرام است، و جان را پیغام! بیفزای این سخن که تن را زندگی است، و روح را پیوستگی! سعد را درخت امید ببر آمد، و اشخاص فضل بدر آمد، آفتاب معرفت بر آمد، و ماهروی دولت درآمد.

Саъд ғуслӣ баровард ,у ҷома намозӣ кард ,у калима шаҳодат бигуфт , ва ду ракаат намоз кард , ва аз онҷо берун омад бъзи исломи афрӯхта ,у бҳлити имони ороста . Бқўми худ бозгашт , ва ҳам бнўи абди алошҳли эшон ҳамаи гирди вай бар омаданд то чаҳ фармоед , гуфт : ё қавм ! Киеви тълмўни раъйии Фикм ? қолўо : анати хирнои рأё , қол : ?фони каломи рҷолкми нсоӣкми алии ҳаром ҳатто тؤмнўои биллоҳи вҳдаҳу тшҳдўои ани мҳмдои расӯли аллоҳу тдхлўои фии дайна , Фмои амсии злки алиўми фии давр банӣ абди алошҳли раҷулу лои амрأаҳи алои аслм .

سعد غسلی برآورد، و جامه نمازی کرد، و کلمه شهادت بگفت، و دو رکعت نماز کرد، و از آنجا بیرون آمد بعزّ اسلام افروخته، و بحلیت ایمان آراسته. بقوم خود بازگشت، و هم بنو عبد الاشهل ایشان همه گرد وی بر آمدند تا چه فرماید، گفت: یا قوم! کیف تعلمون رأیی فیکم؟ قالوا: انت خیرنا رأیا، قال: فانّ کلام رجالکم نسائکم علیّ حرام حتّی تؤمنوا باللَّه وحده و تشهدوا انّ محمدا رسول اللَّه و تدخلوا فی دینه، فما امسی ذلک الیوم فی دور بنی عبد الاشهل رجل و لا امرأة الّا اسلم.

Ва ман иксби إсмои Фإнмои иксбаҳи алӣ нафса

وَ مَنْ یَکْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما یَکْسِبُهُ عَلی‌ نَفْسِهِ‌

Алоиаҳ ишоратаст ки ҳақи ҷли ҷалола бениёзаст аз тоъати мутӣъон , ва покаст аз маъсияти осӣон , ва на худовандии вайро пайвандӣ май дрбоид аз тоъати мутӣъон , ва на малики вайро газандӣ расад аз маъсияти осӣон . Банда агар некӣ кунад ,у тоъати орад , тоҷ кароматаст ки бар фарқи рӯзгори хеши минҳд , ва агар маъсияти орад , қайди мзлтист ки бар пои хеши минҳд : ман амали солҳои ФлнФсаҳ ва ман أсоءи феълӣҳо .

الآیة اشارت است که حق جلّ جلاله بی‌نیاز است از طاعت مطیعان، و پاک است از معصیت عاصیان، و نه خداوندی وی را پیوندی می‌درباید از طاعت مطیعان، و نه ملک وی را گزندی رسد از معصیت عاصیان. بنده اگر نیکی کند، و طاعت آرد، تاج کرامتست که بر فرق روزگار خویش مینهد، و اگر معصیت آرد، قید مذلّتیست که بر پای خویش مینهد: مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها.

Ва ман иксби хтиӣаҳи أўи إсмо

وَ مَنْ یَکْسِبْ خَطِیئَةً أَوْ إِثْماً

Алоиаҳ ҳар ки айбу ори худ бар дайгарии бандад , раби алъзаҳ ӯро алии рؤси алأшҳод Фзиҳт гирданд , ва дар дараҷаи ин каси биафзояд .

الآیة هر که عیب و عار خود بر دیگری بندد، ربّ العزّة او را علی رؤس الأشهاد فضیحت گرداند، و در درجه این کس بیفزاید.

Ва ин айбу ҳунар на дар тавону феъл одамӣаст , ки он аз даргоҳ қадам равад , касе ки бнзоФти имону тоъати поки гашт , аз онаст каш дар азал пок карданд : « анмои итҳркми ттҳиро » , ва ӯ ки бнҷости ширку маъсияти олӯдаи гашт , ҳам дар азали олӯдаи гашт , ва ин ҳукм бар ваии ронданд ки : أўлӣки аллазӣнаи лами ирди аллоҳи أни итҳри қлўбҳм .

و این عیب و هنر نه در توان و فعل آدمی است، که آن از درگاه قدم رود، کسی که بنظافت ایمان و طاعت پاک گشت، از آنست کش در ازل پاک کردند: «انما یطهرکم تطهیرا»، و او که بنجاست شرک و معصیت آلوده گشت، هم در ازل آلوده گشت، و این حکم بر وی راندند که: أُولئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللَّهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ.

Ва луи лои фазли аллоҳи алейку раҳмата

وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ‌

Миннатаст ки раби алъзаҳ бар Мустафо ( с ) минҳд ,у фазли худ бар вай изҳор мекунад , ва ӯро дар парда исмат медорад ,у дасти душман аз вай кӯтоҳ мекунад ,у бхсоӣсу фазоъили азалӣ ӯро миороид ,у бълм хусусият меситояд ки :у ълмки мо лами ткни тааллум , қоли бъзҳм : ҳўи алълми биллоҳу бҷлолаҳ ,у алълми бъбўдиаҳ нафсау миқдори ҳолаи фии истеҳқоқи ъзаҳу камола ,у иқол : ълмтки ман макнуни асрории мо лами ткни тааллуми ало бе лои хайри фии касӣри ман нҷўоҳми إлои ман أмри бсдқаҳи алоиаҳи беҳинаи аъмоли бандагони ин се чизаст ки дарин ояти қарин якдигараст : садақа ,у маърӯф ,у ислоҳи байни аннос . Ва хайряти дарин оят онаст ки бики шахс танҳо махсӯс нест , балки нафъи он бадӣгарӣ мерасад ,у аҷаб на онаст ки худро дарӣ бар гушойӣ , аҷаб онаст ва ҷавонмардӣ чунонаст ки дайгариро дарӣ бар худ гушойӣ .

منّت است که ربّ العزّة بر مصطفی (ص) مینهد، و فضل خود بر وی اظهار میکند، و او را در پرده عصمت میدارد، و دست دشمن از وی کوتاه میکند، و بخصائص و فضائل ازلی او را میآراید، و بعلم خصوصیّت میستاید که: وَ عَلَّمَکَ ما لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ‌، قال بعضهم: هو العلم باللَّه و بجلاله، و العلم بعبودیّة نفسه و مقدار حاله فی استحقاق عزّه و کماله، و یقال: علّمتک من مکنون اسراری ما لم تکن تعلم الّا بی لا خَیْرَ فِی کَثِیرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ الآیة بهینه اعمال بندگان این سه چیز است که درین آیت قرین یکدیگر است: صدقه، و معروف، و اصلاح بین النّاس. و خیریّت درین آیت آنست که بیک شخص تنها مخصوص نیست، بلکه نفع آن بدیگری میرسد، و عجب نه آنست که خود را دری بر گشایی، عجب آنست و جوانمردی چنانست که دیگری را دری بر خود گشایی.

Пери бӯи алии сиёҳи қудси аллоҳ рӯҳа гуфт : чаҳ ояд аз онкии ту худ хуши шӯй ?

پیر بو علی سیاه قدّس اللَّه روحه گفت: چه آید از آنکه تو خود خوش شوی؟

Кор он дорад ки касе бтў хуш шавад ,у Мустафо ( с ) бойен ишорат карда ки : « шари анноси ман акли вҳдаҳ » .

کار آن دارد که کسی بتو خوش شود، و مصطفی (ص) باین اشارت کرده که: «شرّ النّاس من اکل وحده».

Аммо садақа бар се қисмаст : яке бимол , ва яке бетон , ва яке бадал . Садақа бимол мувосот даравишонаст бонифоқи неъмат . Садақаи бетон қиём карданаст аз баҳри эшон баҳақи хизмат . Садақаи бадал вафодорӣаст бҳсни нияту тўкиди ҳиммат . Инаст садақа кардан бар даравишон . Ва садақа дигараст бар тавонгарон , ва он онаст ки бар эшон ҷӯади намоеу ниёзи худ бар эшон арза накунӣ ,у умед аз мабарат эшон бозгирӣ ,у тамаъ дар эшон набандӣ . Чун ин садақа , ва он маърӯф , ва он ислоҳ дар яке муҷтамаъ шавад , сар то пои ваии айн ҳурмат гардад , садафи асрори рубубият ,у мақбули шавоҳид илоҳят шавад . Номаши бсдиқӣ берун диҳанд ,у фардо бо садиқонаш ҳашар кунанд . Инаст музди бузургвор ки раби алъзаҳ ваъда дод : ФсўФи нؤтиаҳи أҷрои ъзимо .

امّا صدقه بر سه قسم است: یکی بمال، و یکی بتن، و یکی بدل. صدقه بمال مواسات درویشان است بانفاق نعمت. صدقه بتن قیام کردنست از بهر ایشان بحقّ خدمت. صدقه بدل وفاداری است بحسن نیّت و توکید همّت. اینست صدقه کردن بر درویشان. و صدقه دیگر است بر توانگران، و آن آنست که بر ایشان جود نمایی و نیاز خود بر ایشان عرضه نکنی، و امید از مبرّت ایشان باز گیری، و طمع در ایشان نبندی. چون این صدقه، و آن معروف، و آن اصلاح در یکی مجتمع شود، سر تا پای وی عین حرمت گردد، صدف اسرار ربوبیّت، و مقبول شواهد الهیّت شود. نامش بصدّیقی بیرون دهند، و فردا با صدّیقانش حشر کنند. اینست مزد بزرگوار که ربّ العزّة وعده داد: فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً.