Қавлаи таъолӣ : إни идъўни ман дунаи إлои إносои алоиаҳи ин ҳикоят аз мушрикон Маккааст , дуо бмънӣ ибодатаст . Мегуяд : мо иъбдўни ман дунаи алои аносо , лоату ъзӣ ва манот ҳама аносанду аўсон , ҳамаи мؤнс . Аўсон батон бесӯратанд ,у асном батон бо сӯрат . Гуфтаанд ки : ин лоату ъзӣ ва манот батон буданд аз санги тарошида , ва дар даруни каъбаи ниҳода , раби алъзаҳи ҷли ҷалола дар дарун ҳар яке шайтон гумошта то бо куҳнау сднаҳи хеш сухан мегуфтанд , ва эшон аз роҳ меафтоданд .

قوله تعالی: إِنْ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً الآیة این حکایت از مشرکان مکه است، دعا بمعنی عبادتست. میگوید: ما یعبدون من دونه الّا اناثا، لات و عزی و منات همه اناث‌اند و اوثان، همه مؤنّث. اوثان بتان بی‌صورت‌اند، و اصنام بتان با صورت. گفته‌اند که: این لات و عزی و منات بتان بودند از سنگ تراشیده، و در درون کعبه نهاده، ربّ العزّة جلّ جلاله در درون هر یکی شیطان گماشته تا با کهنه و سدنه خویش سخن میگفتند، و ایشان از راه میافتادند.

Қавли ҳасану қтодаҳу бӯ убайда онаст ки аноси бмънӣ мӯотаст , яъне мурдагонанд ки дар эшон рӯҳ нест ,у нафъ ва зр нест , аз сангу чӯбу кулӯх ва монанди он . Ва ин мӯоти ҳама мؤнс бошанд ,у сифати он бтأнис кунанд . Абди арраҳмон зайд гуфт : إлои إносо яъне : бзъмҳм , бигуфт эшон аносанд ки эшон батонро бенот аллоҳи хонданд . Ва إни идъўни إлои шитонои мридои шайтони ӣнҷо Иблисаст ,у мурӣди сифати вай ,у ҳўи алшдиди алъолии алхорҷи ман алтоъаҳ . Иқоли марди алрҷли имрди мрдўдо ӯ мурода , азои ъто ,у харҷи ман алтоъаҳ . Ва أслаҳи ман қавли алъараб : ҳоӣти ммрд эй ммлси лои хшўнаҳи фӣа ,у шаҷараи мрдоءи азои тносри варақҳоу бҳзои саммии ман лами тунбати лҳитаҳ , амрад , эй амлси мавзеи аллҳиаҳ , алмрид , алхорҷи ман алтоъаҳи алмтлмси минҳо . Мегуяд : эшон нмихўоннду нмипрстнди алои Иблиси мутамарриди осӣ бар худои ъзу ҷл ,у аллоҳи бони тамарруду маъсият ӯро брондаҳ , ва бар вай лаънат карда .

قول حسن و قتاده و بو عبیده آنست که اناث بمعنی موات است، یعنی مردگان‌اند که در ایشان روح نیست، و نفع و ضرّ نیست، از سنگ و چوب و کلوخ و مانند آن. و این موات همه مؤنّث باشند، و صفت آن بتأنیث کنند. عبد الرحمن زید گفت: إِلَّا إِناثاً یعنی: بزعمهم، بگفت ایشان اناث‌اند که ایشان بتان را بنات اللَّه خواندند. وَ إِنْ یَدْعُونَ إِلَّا شَیْطاناً مَرِیداً شیطان اینجا ابلیس است، و مرید صفت وی، و هو الشّدید العالی الخارج من الطّاعة. یقال مرد الرّجل یمرد مردودا او مرادة، اذا عتا، و خرج من الطّاعة. و أصله من قول العرب: حائط ممرّد ای مملّس لا خشونة فیه، و شجرة مرداء اذا تناثر ورقها و بهذا سمّی من لم تنبت لحیته، امرد، ای املس موضع اللّحیة، المرید، الخارج من الطّاعة المتلمس منها. میگوید: ایشان نمیخوانند و نمیپرستند الّا ابلیس متمرّد عاصی بر خدای عزّ و جلّ، و اللَّه بآن تمرّد و معصیت او را برانده، و بر وی لعنت کرده.

Ва қоли лأтхзни ман ъбодки нсибои мФрўзо эй : мқтўъои мъдўдо . Ин ҳикоят аз қавл Иблисаст ,у баҳраи бурӣда ки насиб вайаст аз ҳазор , нуҳсад ва навад ва наанд , чунон ки дар хабар аст

وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِکَ نَصِیباً مَفْرُوضاً ای: مقطوعا معدودا. این حکایت از قول ابلیس است، و بهره بریده که نصیب وی است از هزار، نهصد و نود و نه‌اند، چنان که در خبر است‌

Брўоити абӯи Саиди хидрӣ : қоли қол алнабӣ ( с ) : « иқўли аллоҳи таъолӣу тақаддуси явми алқёмаҳ ё одам ! Фиқўл : лаббайк ,у съдик ,у алхири фии идик , Фиқўл : ахрии баъси алнор . Фиқўл : ва мо баъси алнор ? Фиқўли аллоҳи таъолӣ : « ман кули алиф , тсъмоӣаҳу тсъаҳу тсъўн .

بروایت ابو سعید خدری: قال قال النّبیّ (ص): «یقول اللَّه تعالی و تقدّس یوم القیامة یا آدم! فیقول: لبّیک، و سعدیک، و الخیر فی یدیک، فیقول: اخری بعث النّار. فیقول: و ما بعث النّار؟ فیقول اللَّه تعالی: «من کل الف، تسعمائة و تسعة و تسعون.

Фъндаҳи ишиби алсғир ,у изъи кули зоти ҳамли ҳамлҳо , ватарӣ анноси скорӣ ва мо ҳам бскорӣу локини азоби аллоҳи шадид » . Қолўо : ё расӯли аллоҳ !у аинои злки алвоҳад ? қол : « абшрўои ?фони мнкми рҷло , ва ман ёҷўҷу моҷўҷи алФо » . Сами қол : «у аллазӣнаи нафасии беда арҷу أни ткўнўои рубъи аҳли алҷнаҳ » , Фкбрно . Фқол : арҷу ани ткўнўои сулси аҳли алҷнаҳ » , Фкбрно . Фқол : « арҷу ани ткўнўои нисфи аҳли алҷнаҳ » , Фкбрно . Фқол : « мо антми фии анноси алои кшъраҳи сўдоءи фии ҷилди саври абиз , ӯ кшъраҳи бизоءи фии ҷилди саври асвад » .

فعنده یشیب الصغیر، و یضع کل ذات حمل حملها، و تری الناس سکاری و ما هم بسکاری و لکن عذاب اللَّه شدید». قالوا: یا رسول اللَّه! و ایّنا ذلک الواحد؟ قال: «ابشروا فانّ منکم رجلا، و من یاجوج و ماجوج الفا». ثمّ قال: «و الّذین نفسی بیده ارجو أن تکونوا ربع اهل الجنّة»، فکبّرنا. فقال: ارجو ان تکونوا ثلث اهل الجنّة»، فکبّرنا. فقال: «ارجو ان تکونوا نصف اهل الجنة»، فکبّرنا. فقال: «ما انتم فی النّاس الّا کشعرة سوداء فی جلد ثور ابیض، او کشعرة بیضاء فی جلد ثور اسود».

Ва лأзлнҳми ин ҳам аз гуфт Иблисаст . Мегуяд : бар гардонами эшонро аз тариқи ҳудо , ва гум кунам аз роҳи ростӣу дайни ҳақ . Ва лأмнинҳм ва эшонро фарои воистн бад кунам , то пайваста бар он бошанд ки бад мекунанд ,у хабари даҳуми эшонро ки биҳишт нест , ва дӯзах нест , ва баъс нест . Чун ин эътиқод , оранд дар бадӣ бештар кӯшанд . Ва иқол : лأмнинҳм эй : аҷмъи ?лаами маъаи алозлол , аўҳмҳми анҳми инолўни ман алохраҳи ҳзо . Мегуяд : эшонро бироаҳ кунам , он гуҳ бо бироҳӣ дар дили эшон афканам ки эшонро аз охират насиб хоҳад буд . Ин ҳамчунонаст ки ҷой дигар гуфт :у إзи зини ?лаами алшитони أъмолҳм .

وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ این هم از گفت ابلیس است. میگوید: بر گردانم ایشان را از طریق هدی، و گم کنم از راه راستی و دین حق. وَ لَأُمَنِّیَنَّهُمْ و ایشان را فرا وایستن بد کنم، تا پیوسته بر آن باشند که بد میکنند، و خبر دهم ایشان را که بهشت نیست، و دوزخ نیست، و بعث نیست. چون این اعتقاد، آرند در بدی بیشتر کوشند. و یقال: لَأُمَنِّیَنَّهُمْ ای: اجمع لهم مع الاضلال، اوهمهم انّهم ینالون من الآخرة حظّا. میگوید: ایشان را بیراه کنم، آن گه با بیراهی در دل ایشان افکنم که ایشان را از آخرت نصیب خواهد بود. این همچنانست که جای دیگر گفت: وَ إِذْ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ أَعْمالَهُمْ.

Ва ломрнҳми Флибткни озони алأнъоми ин бҳираҳаст ки дар сӯра алмоӣдаҳ гуфт , ва ин онаст ки араби гӯши баъзе шутурони мишкоФтнд , ва акнӯн ҳар ки гӯш ҷонвар бишкофад ё бабрад , мулҳақаст бон дар кроҳиту маъсият .

وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُبَتِّکُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ این بحیرة است که در سورة المائده گفت، و این آنست که عرب گوش بعضی شتران میشکافتند، و اکنون هر که گوش جانور بشکافد یا ببرد، ملحق است بآن در کراهیت و معصیت.

Ва ломрнҳми Флиғирни халқи аллоҳи баъзе муфассирон гуфтанд : ин тағйири халқи худои хсӣ кардан одамӣаст , ва он фармӯда шайтонаст , бҳкми ин оят .

وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُغَیِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ بعضی مفسّران گفتند: این تغییر خلق خدا خصیّ کردن آدمیست، و آن فرموده شیطان است، بحکم این آیت.

Ва дар хсӣ кардани дигари ҷонварони миёни уламо хилофаст , ва ҳар ки дандони кушояд , ё пӯст рӯй тарошад , ё дар мӯии мӯии пайвандад , ё пӯсти озинд , ҳама мулҳақаст бтғиири халқ ,у хизоби мӯии сиёҳи мардонро ҳам наздикаст бойен . Ва гуфтаанд : тағйир халқ онаст ки аллоҳи таъолии чаҳор поёнро бёФрид аз баҳри одамиён , то мураккаби хеши созанд ,у туъмаи хеш , ва эшон бар худ ҳаром карданд ,у офтобу моҳ ва сангҳо бёФрид ,у мардумро нарм ва равон кард , то бидон манфиат гиранд , ва эшон онро маъбуд худ сохтанд ,у ибодат он карданд , чун аз он ниҳод ки аллоҳ фармуд бгрдониднд , ва он маънӣ ки аллоҳ барои он офариди бмънии дигар бадал карданд , тағйири халқ худо карданд лои маҳола .

و در خصیّ کردن دیگر جانوران میان علما خلاف است، و هر که دندان گشاید، یا پوست روی تراشد، یا در موی موی پیوندد، یا پوست آزیند، همه ملحق است بتغییر خلق، و خضاب موی سیاه مردان را هم نزدیکست باین. و گفته‌اند: تغییر خلق آنست که اللَّه تعالی چهار پایان را بیافرید از بهر آدمیان، تا مرکب خویش سازند، و طعمه خویش، و ایشان بر خود حرام کردند، و آفتاب و ماه و سنگها بیافرید، و مردم را نرم و روان کرد، تا بدان منفعت گیرند، و ایشان آن را معبود خود ساختند، و عبادت آن کردند، چون از آن نهاد که اللَّه فرمود بگردانیدند، و آن معنی که اللَّه برای آن آفرید بمعنی دیگر بدل کردند، تغییر خلق خدا کردند لا محاله.

Ва гуфтаанд : халқи ӣнҷои бмънӣ дайнаст , ки ҷой дигар гуфт : лои табдили лхлқи аллоҳ эй лдини аллоҳ ,у тағйир дайн онаст ки ҳалол ҳаром мекарданд ,у ҳароми ҳалол .

و گفته‌اند: خلق اینجا بمعنی دین است، که جای دیگر گفت: لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ای لدین اللَّه، و تغییر دین آنست که حلال حرام میکردند، و حرام حلال.

Сами қол : ва ман итхзи алшитони влёи ман дуни аллоҳи Фқди хусри хсронои мубинои зиёнкор касеаст ки фармони шайтони барад , на фармони аллоҳ . Иъдҳми эшонро ваъдаи умр дароз медиҳад дар дунё ,у имниҳм ва ёфт муродҳо дар дили эшон май афканд , ва гуфтаанд : дар дили эшон фақр май афканд , то аз бими фақри ҳазина дар кор хайр накунанд ,у раҳми нпиўнднд . Раб Алъоламин гуфт : ва мо иъдҳми алшитони إлои ғрўроу шайтони ваъда ки диҳад ҷузи бФрҳиби надиҳад , суди намояду зиёни пеш наад . أўлӣки мأўоҳми ҷаҳаннам яъне мсирҳм ,у лои иҷдўни анҳо мҳисо эй мФро .

ثمّ قال: وَ مَنْ یَتَّخِذِ الشَّیْطانَ وَلِیًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِیناً زیانکار کسی است که فرمان شیطان برد، نه فرمان اللَّه. یَعِدُهُمْ ایشان را وعده عمر دراز میدهد در دنیا، وَ یُمَنِّیهِمْ و یافت مرادها در دل ایشان می‌افکند، و گفته‌اند: در دل ایشان فقر می‌افکند، تا از بیم فقر هزینه در کار خیر نکنند، و رحم نپیوندند. ربّ العالمین گفت: وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ إِلَّا غُرُوراً و شیطان وعده که دهد جز بفرهیب ندهد، سود نماید و زیان پیش نهد. أُولئِکَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ یعنی مصیرهم، وَ لا یَجِدُونَ عَنْها مَحِیصاً ای مفرّا.

Агар касе гуяд ки : Иблис аз куҷои дониста буд ки қавмӣ аз фарзандони одами насиб вай хоҳанд буд то эшонро гумроҳ кунад бойени сухан ки гуфт : лأтхзни ман ъбодки нсибои мФрўзо ? ҷавоб онаст ки раби алъзаҳ бо ваии ин хитоб кард : лأмлأни ҷаҳаннами мнку ммн тбък манеҳам أҷмъин ,у Иблис дар онҷои дарёфта буд ки аз фарзандони одами гуруҳеи насиб вай хоҳанд буд . Дигар ҷавоб онаст ки Иблиси биҳишту дӯзахи муъоинаи дида буд , ва донист ки ҳар якеро қавмӣ сокинон хоҳанд буд . Ва низ гуфтаанд ки Иблис , одамро васваса дод то баъзе муроди хеш аз ваии бёФт , аммо ҳамаи муроди хеш аз вай наёфт , бФрзндони одами ҳамин тамаъ кард , аз азлоли ҳамагон навмедаст , аммо ббъзӣ тамаъ дорад . Ин сухан аз онҷо гуфтааст .

اگر کسی گوید که: ابلیس از کجا دانسته بود که قومی از فرزندان آدم نصیب وی خواهند بود تا ایشان را گمراه کند باین سخن که گفت: لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِکَ نَصِیباً مَفْرُوضاً؟ جواب آنست که ربّ العزّة با وی این خطاب کرد: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْکَ وَ مِمَّنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ أَجْمَعِینَ، و ابلیس در آنجا دریافته بود که از فرزندان آدم گروهی نصیب وی خواهند بود. دیگر جواب آنست که ابلیس بهشت و دوزخ معاینه دیده بود، و دانست که هر یکی را قومی ساکنان خواهند بود. و نیز گفته‌اند که ابلیس، آدم را وسوسه داد تا بعضی مراد خویش از وی بیافت، امّا همه مراد خویش از وی نیافت، بفرزندان آدم همین طمع کرد، از اضلال همگان نومید است، امّا ببعضی طمع دارد. این سخن از آنجا گفته است.

Агар касе гуяд : чаҳ ҳикматаст ки Иблисро офарид , ва он гуҳ ӯро бар халқ мусаллат кард , то эшонро васваса мекунад ? ҷавоб онаст ки тасдиқи қавли хешро ҷли ҷалола ки гуфтааст : лأмлأни ҷаҳаннами мнку ммн тбък манеҳам أҷмъин , Фслтаҳи алии алъсоаҳи лимлأи ҷаҳаннами ман мтбъиаҳ , Фқоли ?лаам :у ҷълноҳми أӣмаҳи идъўни إлии алнор ,у қоли лмтбъии Муҳамад ( с ) :у ҷълноҳми أӣмаҳи иҳдўни бأмрно . Дигар ҷавоб онаст ки алӣ ( ъ ) гуфт , қол : « ?ераади аллоҳи ани изҳри кароматаи алии алмؤмнин , Флўи лами икни Иблису всўстаҳи лмои ҳоҷи ман алқлби риҳи алмўдаҳ ,у лмои азоءи нури алмърФаҳ » , ва агар на Иблис будӣ буии маваддату муҳаббат аз дили бандаи муъмин кӣ дамидӣ ?у нури маърифат кӣ тофтӣ ?

اگر کسی گوید: چه حکمت است که ابلیس را آفرید، و آن گه او را بر خلق مسلّط کرد، تا ایشان را وسوسه میکند؟ جواب آنست که تصدیق قول خویش را جلّ جلاله که گفته است: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْکَ وَ مِمَّنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ أَجْمَعِینَ، فسلطه علی العصاة لیملأ جهنم من متبعیه، فقال لهم: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ، و قال لمتّبعی محمد (ص): وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا. دیگر جواب آنست که علی (ع) گفت، قال: «اراد اللَّه ان یظهر کرامته علی المؤمنین، فلو لم یکن ابلیس و وسوسته لما هاج من القلب ریح المودّة، و لما اضاء نور المعرفة»، و اگر نه ابلیس بودی بوی مودّت و محبّت از دل بنده مؤمن کی دمیدی؟ و نور معرفت کی تافتی؟

Иблисро бидон офарид ки то ваии феъл худ нанамояд , раҳмату мағфирати ҳақ зоҳир нагардад .

ابلیس را بدان آفرید که تا وی فعل خود ننماید، رحمت و مغفرت حق ظاهر نگردد.

Ҳар чаҳ вай хароб кунад раҳмати вай дар ояд , ва ободон гирданд . Ҳар чаҳ ваии бғорти барад , теғи ғуфрон аз вай воситонад ,у мазидӣ бар сар наад .

هر چه وی خراب کند رحمت وی در آید، و آبادان گرداند. هر چه وی بغارت برد، تیغ غفران از وی واستاند، و مزیدی بر سر نهد.

Мардии пеши Мустафо ( с ) омад , ва аз васваса шайтон бинолед ва шикоят кард .

مردی پیش مصطفی (ص) آمد، و از وسوسه شیطان بنالید و شکایت کرد.

Мустафо ( с ) гуфт : « ани алсорқи лои идхли битои лӣси фӣаи шайъи ء , зоки маҳзи алоямон » .

مصطفی (ص) گفت: «انّ السّارق لا یدخل بیتا لیس فیه شی‌ء، ذاک محض الایمان».

Хонае ки аз колои холӣ буд дузд дар онҷо наравад , дилӣ ки аз маърифату имони холӣ буд , шайтони онҷо чаҳ кор дорад ? васвасаи шайтон далеласт бар вуҷӯди имон . Нахаъе гуфтааст аз ӣнҷо : кули салоаи лои васвасаи фӣҳо ?фонҳо лои тақаббул , лأни алиҳўду алнсории лои васвасаи ?лаам .

خانه‌ای که از کالا خالی بود دزد در آنجا نرود، دلی که از معرفت و ایمان خالی بود، شیطان آنجا چه کار دارد؟ وسوسه شیطان دلیل است بر وجود ایمان. نخعی گفته است از اینجا: کلّ صلاة لا وسوسة فیها فانّها لا تقبل، لأنّ الیهود و النصاری لا وسوسة لهم.

Ва қоли алии бен абии толиб ( ъ ) : « алФрқи байни слўтноу салоаи аҳли алкитоби алўсўсаҳ , лأни алшитон Фрғ манеҳам ва ман ъмлҳм » .

و قال علی بن ابی طالب (ع): «الفرق بین صلوتنا و صلاة اهل الکتاب الوسوسة، لأنّ الشّیطان فرغ منهم و من عملهم».

Абӯи бикр вроқ гуфт : лӣси ллшитони маъаи алкФори амал , лأнҳми воФқўаҳ ,у алмؤмни ихолФаҳ ,у алмҳорбаҳи ткўни маъаи алмхолФ .

ابو بکر وراق گفت: لیس للشّیطان مع الکفّار عمل، لأنّهم وافقوه، و المؤمن یخالفه، و المحاربة تکون مع المخالف.

Ва аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти алоиаҳи мзии тафсира .

وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ الآیة مضی تفسیره.

Қавла : лӣси бأмоникму лои أмонии أҳли алкитоби алأмонӣ , алأкозиб . Маъноа : лӣси бأкозибкму лои أкозиби аҳли алкитоб , ва ин он буд ки миёни ҷуҳудону миёни қавмӣ аз араб дар сухан мубоҳот рафт . Ҷуҳудон гуфтанд : мо баем аз шумо , ктобнои қили ктобкм , ва набино қабл нбикм . Ин ҷавоби эшонро омад . Ва иқол : ҳаии ман тмнит эй аштҳит . Маънӣ онаст ки на борзўҳоӣ шумоаст , ва на борзўҳои аҳли китоб .

قوله: لَیْسَ بِأَمانِیِّکُمْ وَ لا أَمانِیِّ أَهْلِ الْکِتابِ الأمانیّ، الأکاذیب. معناه: لیس بأکاذیبکم و لا أکاذیب اهل الکتاب، و این آن بود که میان جهودان و میان قومی از عرب در سخن مباهات رفت. جهودان گفتند: ما بهیم از شما، کتابنا قیل کتابکم، و نبیّنا قبل نبیّکم. این جواب ایشان را آمد. و یقال: هی من تمنّیت ای اشتهیت. معنی آنست که نه بآرزوهای شما است، و نه بآرزوهای اهل کتاب.

Муҷоҳид гуфт ки Қурайш гуфтанд : ло набаъсу лои нҳосб ,у қолўо : лои ҷинау лои нор , ва ҷуҳудон гуфтанд : лни тмснои алнори إлои أёмои маъдӯда ,у қолўои нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳ .

مجاهد گفت که قریش گفتند: لا نبعث و لا نحاسب، و قالوا: لا جنّة و لا نار، و جهودان گفتند: لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَیَّاماً مَعْدُودَةً، و قالوا نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ.

Раби Алъоламин бҷўоб ҳар ду қавми ин оят фиристод .

ربّ العالمین بجواب هر دو قوم این آیت فرستاد.

Ва исми лӣс мзмраст , алмънӣ : лӣси савоби аллоҳи бأмоникм ва лоамоне аҳли алкитоб .

و اسم لیس مضمر است، المعنی: لیس ثواب اللَّه بأمانیّکم و لا امانیّ اهل الکتاب.

Мегуяд : савоб ва навохт худоӣу духули биҳишт на борзўӣ шумоаст , ва на борзўии аҳли китоб , локини боимонсту амали солеҳ , чунон ки дар оят пеш гуфт :у аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти сндхлҳми ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори холидин фӣҳо أбдо , боз намӯд ки кори дайнро банно ба орзӯ нест . Мустафо ( с ) гуфт : « лӣси аддӣни болтмнӣу лои болтҳлӣ » .

میگوید: ثواب و نواخت خدای و دخول بهشت نه بآرزوی شما است، و نه بآرزوی اهل کتاب، لکن بایمانست و عمل صالح، چنان که در آیت پیش گفت: وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها أَبَداً، باز نمود که کار دین را بنا به آرزو نیست. مصطفی (ص) گفت: «لیس الدّین بالتّمنّی و لا بالتّحلّی».

Ва қол ( с ) : « алъоҷзи ман атбъ нафса ҳавоҳоу тмнии алии аллоҳ » .

و قال (ص): «العاجز من اتّبع نفسه هواها و تمنّی علی اللَّه».

Ман иъмли сўءои иҷз ба гуфтаанд : ин ҷазои дарин ҷаҳонаст , яъне он ранҷҳо ки бгноҳкор расад дар дунё . Ва дарин маънӣ хабарҳоаст аз Мустафо ( с ) : қоли абӯи бикри алсдиқ : ё расӯли аллоҳи Киеви алслоҳи баъди ҳзаҳи алоиаҳ ? Фқол алнабӣ ( с ) : « أиаҳи оя » ? Фқол : иқўли аллоҳи ъзу ҷл : лӣси бأмоникму лои أмонии أҳли алкитоби ман иъмли сўءои иҷз ба , мо ъмлнои ҷзино ба . Фқоли ?ла алнабӣ ( с ) : « ғФри аллоҳи лак ё أбои бикр ! أи лсти тмрз ?

مَنْ یَعْمَلْ سُوءاً یُجْزَ بِهِ گفته‌اند: این جزا درین جهان است، یعنی آن رنجها که بگناهکار رسد در دنیا. و درین معنی خبرها است از مصطفی (ص): قال ابو بکر الصدیق: یا رسول اللَّه کیف الصّلاح بعد هذه الآیة؟ فقال النّبیّ (ص): «أیّة آیة»؟ فقال: یقول اللَّه عزّ و جلّ: لَیْسَ بِأَمانِیِّکُمْ وَ لا أَمانِیِّ أَهْلِ الْکِتابِ مَنْ یَعْمَلْ سُوءاً یُجْزَ بِهِ، ما عملنا جزینا به. فقال له النّبیّ (ص): «غفر اللَّه لک یا أبا بکر! أ لست تمرض؟

Аласти тнсб ? أи лӣси исибки аллأўоء » қол : балӣ . Қол : « Фҳўи мо иҷзўн ба » .

الست تنصب؟ أ لیس یصیبک الّلأواء» قال: بلی. قال: «فهو ما یجزون به».

Ва брўоитии дигари абӯи бикр садиқ гуфт :у аинои лами иъмли сӯъ ,у анои лмҷзиўни бакули сӯъи ъмлно . Фқол алнабӣ ( с ) : « аммо анат ё أбои бикру асҳобки алмؤмнўни Фтҷзўни бзлки фии алднё , ҳатто тлқўои аллоҳ ,у листи лаками зунуб , ва аммо алохрўни Фтҷмъи знўбҳм ҳатто иҷзўои баҳои явми алқёмаҳ » .

و بروایتی دیگر ابو بکر صدیق گفت: و ایّنا لم یعمل سوء، و انّا لمجزیّون بکلّ سوء عملنا. فقال النبی (ص): «امّا انت یا أبا بکر و اصحابک المؤمنون فتجزون‌ بذلک فی الدّنیا، حتّی تلقوا اللَّه، و لیست لکم ذنوب، و امّا الآخرون فتجمع ذنوبهم حتّی یجزوا بها یوم القیامة».

Ато гуфт : он рӯз ки ин оят фурӯ омад абӯ бикр гуфт : ҳзаҳи қосмаҳи алзҳр ё расӯли аллоҳ . Фқол алнабӣ ( с ) : « анмои ҳаии алмсиботи ткўни фии алднё » .

عطا گفت: آن روز که این آیت فرو آمد ابو بکر گفت: هذه قاصمة الظّهر یا رسول اللَّه. فقال النّبیّ (ص): «انّما هی المصیبات تکون فی الدّنیا».

Абӯ ҳрираҳ гуфт : он рӯз ки ин оят фурӯ омад ҷамоатӣ ёрон нишаста будем , чун бишунидем ҳама бигиристем ,у андўҳгни шудем , гуфтем : ё расӯли аллоҳ ! боқӣ нагузошт ин оят , яъне аз ваъид . Расӯл худо гуфт : « аммоу алзии нафасии бедаи анҳо лкмои анзлт ,у локини абшрўоу қорбўоу сддўо , анаи лои исиби аҳдои мнкми мсибаҳи фии алднёи алои куфри аллоҳи баҳои хтиӣтаҳ ҳатто алшўкаҳи шокти аҳдкми фии қадама » .

ابو هریرة گفت: آن روز که این آیت فرو آمد جماعتی یاران نشسته بودیم، چون بشنیدیم همه بگریستیم، و اندوهگن شدیم، گفتیم: یا رسول اللَّه! باقی نگذاشت این آیت، یعنی از وعید. رسول خدا گفت: «اما و الّذی نفسی بیده انّها لکما انزلت، و لکن ابشروا و قاربوا و سدّدوا، انّه لا یصیب احدا منکم مصیبة فی الدّنیا الّا کفّر اللَّه بها خطیئته حتّی الشّوکة شاکت احدکم فی قدمه».

Ҳасан гуфт : ин оят дар шаън куффор омад ки раби Алъоламин муъминро ба бдкрдорӣ ҷазо накунад , балки вайро бикрдори некӯ ҷазо диҳад ,у сиӣоти вай дар гузорад , чунон ки гуфт : ликФри аллоҳи анҳуам أсўأи алзии ъмлўоу иҷзиҳми أҷрҳми бأҳсни алзии конўои иъмлўн . Ҷое дигар гуфт :у ҳилли нҷозии إлои алкФўр . Ва далели барин қавл онаст ки дар охир оят гуфт :у лои иҷди ?лаи ман дуни аллоҳи влёу лои нсиро агар касеро на дар қиёмат ёр бошад ва на дӯст , ҷуз кофар набӯд , ки раби алъзаҳ мؤмнонро гуфта ки вале эшонам : аллоҳ вале аллазӣнаи омнўо ,у змон нусрат карда дар ҳар ду сарой , ва гуфта : إнои лннсри рслноу аллазӣнаи омнўои фии алҳёҳи алднёу явми иқўми алأшҳод .

حسن گفت: این آیت در شأن کفّار آمد که ربّ العالمین مؤمن را به بدکرداری جزا نکند، بلکه وی را بکردار نیکو جزا دهد، و سیّئات وی در گذارد، چنان که گفت: لِیُکَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِی عَمِلُوا وَ یَجْزِیَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِی کانُوا یَعْمَلُونَ. جایی دیگر گفت: وَ هَلْ نُجازِی إِلَّا الْکَفُورَ. و دلیل برین قول آنست که در آخر آیت گفت: وَ لا یَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِیًّا وَ لا نَصِیراً اگر کسی را نه در قیامت یار باشد و نه دوست، جز کافر نبود، که ربّ العزّة مؤمنانرا گفته که ولیّ ایشانم: اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا، و ضمان نصرت کرده در هر دو سرای، و گفته: إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهادُ.

Ва ман иъмли ман алсолҳот алоиаҳ гуфтаанд ки чун оят омад ки ман иъмли сўءои иҷз ба , аҳли китоб бо муъминон гуфтанд ки : мо бо шумо яксонем бҳкми ин оят , ва шуморо бар мо фазл нест . Раби Алъоламин мؤмнонро бар эшон фазли ниҳод ва гиромӣ кард бойени ояти дигар : ва ман иъмли ман алсолҳоти ман зикри أўи أнсӣу ҳўи муъмини Фأўлӣки идхлўни алҷнаҳ

وَ مَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ الآیة گفته‌اند که چون آیت آمد که مَنْ یَعْمَلْ سُوءاً یُجْزَ بِهِ، اهل کتاب با مؤمنان گفتند که: ما با شما یکسانیم بحکم این آیت، و شما را بر ما فضل نیست. ربّ العالمین مؤمنانرا بر ایشان فضل نهاد و گرامی کرد باین آیت دیگر: وَ مَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی‌ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ

?маккейу басарӣу абӯи бикри идхлўни бзм ёу фатҳ хо хонанд , алии асноди алФъли илои алмФъўл ба ,у ҳўи ман алодхол , лои ман алдхўл , лأнҳми лои идхлўнҳо ҳатто идхлўҳо , ФлФзи алодхоли аввалӣ , ва маънӣ онаст ки дар оранди эшонро дар биҳишт . Боқии бФтҳ ёу зм хо хонанд , алии асноди алФъли илои алдохлин , лأнҳми азои дхлўҳои дхлўҳо , яъне дар шаванд эшон дар биҳишт .

مکی و بصری و ابو بکر یَدْخُلُونَ بضمّ یا و فتح خا خوانند، علی اسناد الفعل الی المفعول به، و هو من الادخال، لا من الدّخول، لأنّهم لا یدخلونها حتّی یدخلوها، فلفظ الادخال اولی، و معنی آنست که در آرند ایشان را در بهشت. باقی بفتح یا و ضمّ خا خوانند، علی اسناد الفعل الی الدّاخلین، لأنّهم اذا دخلوها دخلوها، یعنی در شوند ایشان در بهشت.

Ва лои излмўни нқироу ҳаии алнқраҳи алтии ткўни фии зуҳри алнўоаҳ .

وَ لا یُظْلَمُونَ نَقِیراً و هی النّقرة الّتی تکون فی ظهر النّواة.