Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои анноси алоиаҳи ин хитоб бо аҳл ҳар ду китобаст : тавроти Инҷил ,у расӯл эдар Муҳамад ( с )аст , мегуяд : эй ҷуҳудон вае тарсоён ! мҳмдбшмо омад ва қуръон оварад , Фомнўои хирои лакам ӯро тасдиқ кунед , ва қуръон барост доред ки шуморо ин ба буд аз куфр . Пас агар кофар шеду Муҳамадро дурӯғ зан гиред ,у неъмати худоӣ бар худ бапушед , бдрстӣ бидонед ки ҳар чаҳ дар осмонҳо ва заминҳо халқаст ҳамаи он аллоҳаст . Тавонад ки шуморо базмин фурӯи барад , ё осмони басари шумо фурӯи орад ,у рӯзӣ аз шумо боз гирад . Куфри шумо шуморо зиён дорад , ва агар на худоӣ бениёзаст аз шумоу тоъати шумо . Пас гуфт :у кони аллоҳи ълимои ҳкимои аллоҳ доноаст бъоқбти кори ҳамагон аз куфру имон , ҳакимаст дарин таклиф ки шуморо мекунад , ва медонад ки аз шумо чаҳ ояд .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا النَّاسُ الآیة این خطاب با اهل هر دو کتاب است: تورات انجیل، و رسول ایدر محمد (ص) است، میگوید: ای جهودان و ای ترسایان! محمدبشما آمد و قرآن آورد، فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ او را تصدیق کنید، و قرآن براست دارید که شما را این به بود از کفر. پس اگر کافر شید و محمد را دروغ زن گیرید، و نعمت خدای بر خود بپوشید، بدرستی بدانید که هر چه در آسمانها و زمینها خلق است همه آن اللَّه است. تواند که شما را بزمین فرو برد، یا آسمان بسر شما فرو آرد، و روزی از شما باز گیرد. کفر شما شما را زیان دارد، و اگر نه خدای بی‌نیاز است از شما و طاعت شما. پس گفت: وَ کانَ اللَّهُ عَلِیماً حَکِیماً اللَّه دانا است بعاقبت کار همگان از کفر و ایمان، حکیم است درین تکلیف که شما را میکند، و میداند که از شما چه آید.

ё أҳли алкитоби ин хитоб бо тарсоёнаст ки дар кори исо ғулув карданд .

یا أَهْلَ الْکِتابِ این خطاب با ترسایان است که در کار عیسی غلوّ کردند.

Ва маънии ғулув аз андоза дар гузаштанаст бноҳқ . Мегуяд : эй тарсоён ! дар дайни худ аз андоза дар магзаред , ва бар аллоҳи ҷузи онкии сазоӣ вай аст магӯӣед , ӯро беайб ва пок донед , аз ҷуфту фарзанду анбоз , ки вайро на анбозаст , на ҷуфт , на фарзанд .

و معنی غلوّ از اندازه در گذشتن است بناحق. میگوید: ای ترسایان! در دین خود از اندازه در مگذرید، و بر اللَّه جز آنکه سزای وی است مگویید، او را بی‌عیب و پاک دانید، از جفت و فرزند و انباز، که وی را نه انباز است، نه جفت، نه فرزند.

Он гуҳи сифат исо кард , ва гуфт : إнмои алмсиҳи исои ибни Марями исои писар Марямаст на писари худо , чунон ки тарсоён гуфтанд . « расӯли аллоҳ » расӯл худоаст , на чунон ки ҷуҳудон гуфтанд ки нест . Бойени ду калима бар ҳар ду гуруҳ рад кард ончӣ дар исо гуфтанд . Ва клмтаҳ маънӣ онаст ки бклмаҳи ҳақ дар вуҷӯд омад , ки вайро гуфт « кун факон » , ва гуфтаанд вайро клмт хонд , аз баҳри онкии халқи буи ҳудо ёфтанд , чунон ки бклом вай ёфтанд .

آن گه صفت عیسی کرد، و گفت: إِنَّمَا الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ عیسی پسر مریم است نه پسر خدا، چنان که ترسایان گفتند. «رَسُولُ اللَّهِ» رسول خدا است، نه چنان که جهودان گفتند که نیست. باین دو کلمه بر هر دو گروه رد کرد آنچه در عیسی گفتند. وَ کَلِمَتُهُ معنی آنست که بکلمه حق در وجود آمد، که وی را گفت «کن فکان»، و گفته‌اند وی را کلمت خواند، از بهر آنکه خلق بوی هدی یافتند، چنان که بکلام وی یافتند.

أлқоҳои إлии Марям эй аъламҳоу ахбрҳои баҳо . Комаи иқол : алқити алики калимаи ҳасана . Мегуяд : он сухан ба Марями афканд , яъне Марямро аз он огоҳӣ дод , вхбр кард аз вуҷӯди исо бепадар , пас исо ки махлуқасту писар Марямаст , чигуна худо буд ?у модари ваии пеш аз вай бӯда , ва аз вай дар вуҷӯди омада ,у худоӣ қадимаст , лами излу лои изол , пеш аз ваии ҳеҷ чиз на , ва пас аз ваии ҳеҷ чиз на .

أَلْقاها إِلی‌ مَرْیَمَ ای اعلمها و اخبرها بها. کما یقال: القیت الیک کلمة حسنة. میگوید: آن سخن به مریم افکند، یعنی مریم را از آن آگاهی داد، وخبر کرد از وجود عیسی بی‌پدر، پس عیسی که مخلوق است و پسر مریم است، چگونه خدا بود؟ و مادر وی پیش از وی بوده، و از وی در وجود آمده، و خدای قدیم است، لم یزل و لا یزال، پیش از وی هیچ چیز نه، و پس از وی هیچ چیز نه.

Мустафо ( с ) гуфт : « анати алأўли Флиси қблки шайъи ءу анати алохри Флиси бъдки шайъи ء ,у анати аззоҳири Флиси Фўқки шайъи ءу анати алботни Флиси дўнки шайъи ء » .

مصطفی (ص) گفت: «انت الأوّل فلیس قبلک شی‌ء و انت الآخر فلیس بعدک شی‌ء، و انت الظّاهر فلیس فوقک شی‌ء و انت الباطن فلیس دونک شی‌ء».

Ва рӯҳ манеҳ эй амр манеҳ , лأнаҳи бأмраҳи кон ,у қил : ва рӯҳ манеҳ эй ва нафха манеҳ , лأни Ҷабраили нафхати фии рӯҳҳо , Фҳмлти бозни аллоҳ , маънӣ онаст ки : нафхаи Ҷабраили бФрмони ҳақ ба Марям расед , ва аз он бор гирифт . Ва нафхаи Ҷабраилро рӯҳ гуфт , лأнҳои риҳи тхрҷи ман алрўҳ . Ва қил : маъноа , ва раҳма манеҳ , яъне : ҷаълаи аллоҳи раҳмаи лмни табаъа ,у омн ба . Идли алайҳи қавла :у أидҳм брўҳ манеҳ эй қўоҳм брҳмаҳ манеҳ . Ва қил : алрўҳ , алўҳӣ . Аўҳии илои Марями болбшораҳу илои Ҷабраили болнФх ,у илайҳ ан кун факон , идли алайҳи қавла : « илқии алрўҳи ман أмраҳи алии ман ишоءи ман ибода » .

وَ رُوحٌ مِنْهُ ای امر منه، لأنّه بأمره کان، و قیل: و روح منه ای و نفخة منه، لأنّ جبرئیل نفخت فی روحها، فحملت باذن اللَّه، معنی آنست که: نفخه جبرئیل بفرمان حق به مریم رسید، و از آن بار گرفت. و نفخه جبرئیل را روح گفت، لأنّها ریح تخرج من الرّوح. و قیل: معناه، و رحمة منه، یعنی: جعله اللَّه رحمة لمن تبعه، و آمن به. یدلّ علیه قوله: وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ ای قوّاهم برحمة منه. و قیل: الرّوح، الوحی. اوحی الی مریم بالبشارة و الی جبرئیل بالنّفخ، و الیه ان کن فکان، یدلّ علیه قوله: «یُلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلی‌ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ».

Мазҳаби ҳулӯлён ва тарсоён онаст ки : ва рӯҳ манеҳ ин « ман » табъизаст то баъзяту ҷузъӣати миёни холиқу махлуқ исбот кунанд , ва на чунонаст ки эшон гуфтанд , таъолии аллоҳи ани злки ълўои кбиро ! ин « ман » на табъизи рост , балки абтдоءи ғояти рост , чунон ки дар он оят гуфт : схри лаками мо фии алсмоўот ва мо фии алأрз ҷмиъо манеҳ .

مذهب حلولیان و ترسایان آنست که: وَ رُوحٌ مِنْهُ این «من» تبعیض است تا بعضیّت و جزئیّت میان خالق و مخلوق اثبات کنند، و نه چنانست که ایشان گفتند، تعالی اللَّه عن ذلک علوّا کبیرا! این «من» نه تبعیض راست، بلکه ابتداء غایت راست، چنان که در آن آیت گفت: سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً مِنْهُ.

Агар « рӯҳ манеҳ » ақтзоء кунад ки исо баъзеаст азу , пас « ҷмиъо манеҳ » ақтзоء кунад ки ҳар чаҳ дар осмону замин чизаст абъозаст азу ,у ботФоқи ин ман табъиз нест , пас « ва рӯҳ манеҳ » ҳаминаст ,у ҷуз ин нест .

اگر «روح منه» اقتضاء کند که عیسی بعضی است ازو، پس «جَمِیعاً مِنْهُ» اقتضاء کند که هر چه در آسمان و زمین چیز است ابعاض است ازو، و باتفاق این من تبعیض نیست، پس «و روح منه» همین است، و جز این نیست.

Аммо рӯҳ дар қуръон бар вуҷӯҳаст : яке аз он рӯҳаст ки аҷсом бидон зинда ,у қабзи он буқати марги қобз алأрўоҳ кунад . Ва Мустафо ( с ) онро гуфта : « алорўоҳи ҷунуди мҷндаҳ , Фмои таъоруфи минҳои аӣтлФ , ва мо тнокри минҳои ахтлФ .

امّا روح در قرآن بر وجوه است: یکی از آن روح است که اجسام بدان زنده، و قبض آن بوقت مرگ قابض الأرواح کند. و مصطفی (ص) آن را گفته: «الارواح جنود مجنّدة، فما تعارف منها ائتلف، و ما تناکر منها اختلف.

Ва ба иқўли аллоҳи ъзу ҷл :у исӣлўнки ани алрўҳи қул алрўҳи ман أмри рабӣ . Ва рӯҳ , Ҷабраиласт лқўлаҳи ъзу ҷл : назул ба алрўҳи алأмин ,у қоли таъолӣ :у أидноаҳи брўҳи алқудс . Ва рӯҳи номи фириштаи исти азим , лқўлаҳи таъолӣ : явми иқўми алрўҳу алмлоӣкаҳи сафо . Ва рӯҳи калом худоаст , лқўлаҳи таъолӣ : илқии алрўҳи ман أмраҳ ,у лқўлаҳи таъолӣ : أўҳинои إлики рўҳои ман أмрно . Ва рӯҳи бмънӣ раҳматаст , лқўлаҳи таъолӣ :у أидҳм брўҳ манеҳ эй брҳмаҳ манеҳ ,у рӯҳ исоаст ,у злки фии қавла : ФнФхнои фӣаи ман рўҳно ,у қавлаи таъолӣ : ва рӯҳ манеҳ . Фомнўои биллоҳу русулау лои тқўлўои салосае лои тқўлўои болأқоними комаи қолати алнсорӣ : аллоҳи салоса , Фأқнўми алأб ,у ҳўи аллоҳи субҳона ,у ақнўми алобн ,у ҳўи исо ,у ақнўми алзўҷ ,у ҳаии Марям . Ин як синфанд аз тарсоён ки аллоҳро солис салоса мегуфтанд , яъне ки ӯсту ҷуфту фарзанд . Раб алъзаҳ гуфт : се магӯӣед , ва азин сухан боз истед , ва тавба кунед . Антҳўо яъне : тўбўои илои аллоҳи ъзу ҷли ман мқолткми ҳзаҳ , хирои лакам яъне : икни хирои лакам .

و به یقول اللَّه عزّ و جلّ: وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی. و روح، جبرئیل است لقوله عزّ و جلّ: نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ، و قال تعالی: و أَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ. و روح نام فرشته‌ایست عظیم، لقوله تعالی: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا. و روح کلام خدا است، لقوله تعالی: یُلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ، و لقوله تعالی: أَوْحَیْنا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا. و روح بمعنی رحمت است، لقوله تعالی: وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ ای برحمة منه، و روح عیسی است، و ذلک فی قوله: فَنَفَخْنا فِیهِ مِنْ رُوحِنا، و قوله تعالی: وَ رُوحٌ مِنْهُ. فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ لا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ ای لا تقولوا بالأقانیم کما قالت النّصاری: اللَّه ثلاثة، فأقنوم الأب، و هو اللَّه سبحانه، و اقنوم الابن، و هو عیسی، و اقنوم الزّوج، و هی مریم. این یک صنف‌اند از ترسایان که اللَّه را ثالث ثلاثة میگفتند، یعنی که اوست و جفت و فرزند. ربّ العزّة گفت: سه مگویید، و ازین سخن باز ایستید، و توبه کنید. انْتَهُوا یعنی: توبوا الی اللَّه عزّ و جلّ من مقالتکم هذه، خَیْراً لَکُمْ یعنی: یکن خیرا لکم.

إнмои аллоҳи إлаҳи воҳид худо якеаст , ягона , якто , дар зоту сифоти биҳмтоу худоиро сазо .

إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ خدا یکیست، یگانه، یکتا، در ذات و صفات بیهمتا و خدایی را سزا.

Субҳонаи أни икўни ?лаи валади тнзиаҳи нафас хеш кард , ва худро ситуд , ки вайро сазад ки худро ситояд , покаст ва беайб , безан ва бефарзанд , бехеш , ва бепайванд , худ беёр ,у ҳамаи оламро ёр , худ бениёз ,у ҳамаи оламро корсоз .

سُبْحانَهُ أَنْ یَکُونَ لَهُ وَلَدٌ تنزیه نفس خویش کرد، و خود را ستود، که وی را سزد که خود را ستاید، پاکست و بی‌عیب، بی‌زن و بی‌فرزند، بی‌خویش، و بی پیوند، خود بی‌یار، و همه عالم را یار، خود بی‌نیاز، و همه عالم را کارساز.

?лаи мо фии алсмоўот ва мо фии алأрз ӯ рост ҳар чаҳ дар осмонҳо , ва ҳар чаҳ дар замин , исоу ғайри исои ҳамаи раҳеу бандаи вай , ҳамаи офарӣдау сохтаи вай .

لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ او راست هر چه در آسمانها، و هر چه در زمین، عیسی و غیر عیسی همه رهی و بنده وی، همه آفریده و ساخته وی.

Ва кафии биллоҳи вкило эй кФилоу шҳидои бзлк .

وَ کَفی‌ بِاللَّهِ وَکِیلًا ای کفیلا و شهیدا بذلک.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман қол : ашҳади أни лои илоҳи алои аллоҳ , вҳдаҳ ,у ани мҳмдои абдау расӯла ,у ани исои абдау ибни уммата ,у клмтаҳи илқоҳо илои Марям , ва рӯҳ манеҳ ,у ани алҷнаҳи ҳақ ,у ани алнори ҳақ , адхлаҳи аллоҳи ман эй абвоби алҷнаҳи алсмониаҳи шоء » . ИстнкФи алмсиҳи أни икўни ъбдои ллаҳи сабаби нузули ин ояти он буд ки тарсоён Наҷрон гуфтанд : ё Муҳамад ! чаро ҳамеша соҳиби моро айб кунӣ , яъне исо ,у вайро бади гӯйӣ ? расӯл худо гуфт : дар вай чаҳ мегӯям ки он бадаст ? гуфтанд : май гӯйӣ ки : ваии банда худоаст . Расӯл гуфт : вайро айб ва ор нест ки банда худоаст . Дар он ҳол Ҷабраил омад , ва бар вифқи он оят оварад : лнۡи истнкФи алмсиҳи أни икўни ъбдои ллаҳу лои алмлоӣкаҳи алмқрбўн .

قال رسول اللَّه (ص): «من قال: اشهد أن لا اله الّا اللَّه، وحده، و انّ محمدا عبده و رسوله، و انّ عیسی عبده و ابن امته، و کلمته القاها الی مریم، و روح منه، و انّ الجنّة حقّ، و انّ النّار حقّ، ادخله اللَّه من ایّ ابواب الجنّة الثّمانیة شاء». یَسْتَنْکِفَ الْمَسِیحُ أَنْ یَکُونَ عَبْداً لِلَّهِ‌ سبب نزول این آیت آن بود که ترسایان نجران گفتند: یا محمد! چرا همیشه صاحب ما را عیب کنی، یعنی عیسی، و وی را بد گویی؟ رسول خدا گفت: در وی چه میگویم که آن بد است؟ گفتند: می‌گویی که: وی بنده خدا است. رسول گفت: وی را عیب و عار نیست که بنده خدا است. در آن حال جبرئیل آمد، و بر وفق آن آیت آورد:لَنۡ یَسْتَنْکِفَ الْمَسِیحُ أَنْ یَکُونَ عَبْداً لِلَّهِ وَ لَا الْمَلائِکَةُ الْمُقَرَّبُونَ‌.

Қил : ҳам ҳамлаи алърш ,у анмои зкрҳми лأни ман алкФори ман атхзҳми ?алаа .

قیل: هم حملة العرش، و انّما ذکرهم لأنّ من الکفّار من اتّخذهم آلهة.

Қавмӣ ки Фриштгонро бар анбёء тафзил ниҳоданд , дасти дарин оят заданд ,у тамассук бойен карданд ки : лои алмлоӣкаҳи алмқрбўн , ва ин тамассуки бмзҳби аҳли ҳақ дуруст нест , ва эшонро дарин ояти номи бурдан ,у зикр кардан на бар ҷиҳат тафзиласт , балки ҷавоби ду гуруҳаст : яке тарсоён ки исоро фарзанд гуфтанд . Дигари мушрикони араб ки Фриштгонро худоён сохтанд ,у ибодат эшон карданд . Раб Алъоламин гуфт баради эшон ки : исо нанг надорад ки банда худоӣ бошад эй тарсоён ! ва на Фриштгон ки мқрбоннд аз каромати худоӣ , ва бештарин башаранд , менанг доранд аз бандагии аллоҳ эй мушрикони араб ! пас маълуми гашт ки ин бар рад Фриқин гуфт , на бар ваҷҳи тафзил .

قومی که فریشتگان را بر انبیاء تفضیل نهادند، دست درین آیت زدند، و تمسّک باین کردند که: لَا الْمَلائِکَةُ الْمُقَرَّبُونَ‌، و این تمسّک بمذهب اهل حق درست نیست، و ایشان را درین آیت نام بردن، و ذکر کردن نه بر جهت تفضیل است، بلکه جواب دو گروه است: یکی ترسایان که عیسی را فرزند گفتند. دیگر مشرکان عرب که فریشتگان را خدایان ساختند، و عبادت ایشان کردند. ربّ العالمین گفت بردّ ایشان که: عیسی ننگ ندارد که بنده خدای باشد ای ترسایان! و نه فریشتگان که مقرّبانند از کرامت خدای، و بیشترین بشراند، می‌ننگ دارند از بندگی اللَّه ای مشرکان عرب! پس معلوم گشت که این بر ردّ فریقین گفت، نه بر وجه تفضیل.

Дигар ҷавоб онаст ки : чун тарсоён гуфтанд : на чун дигар офаридагонаст , ки ҳамаи офаридагон аз падару модар дар вуҷӯд омаданд ,у исо бепадар дар вуҷӯд омад .

دیگر جواب آنست که: چون ترسایان گفتند: نه چون دیگر آفریدگانست، که همه آفریدگان از پدر و مادر در وجود آمدند، و عیسی بی‌پدر در وجود آمد.

Пас на раво бошад ки ӯро чун дигарон банда гӯйанд . Раби алъзаҳи вонамӯд ки : вуҷӯди вай бе падари аҷабтар аз Фриштгон нест ки бепадар ва модаранд , ва он гуҳи ҳама бандагон ӯйанд , аз бандагӣ менанг надоранд . Ҷавоб сиўм онаст ки : он қавм ки ин оят дар шаън эшон омад , эътиқод доштанд ки Фриштгон бар анбёء ва бар ҷумлаи фарзандони одам фазл доранд , пас раби Алъоламин хитоб бо эшон бар вифқи эътиқод эшон кард , ва ин мазҳаби мӯътазилау кромиаҳ ва хавориҷаст . Аммо муътақиди ҷумҳӯри аҳли ҳақи дарин масаъла онаст ки анбёءу муъминон бар Фриштгон фазл доранд , ки он фазлу каромату тхосиси қурбат , ки раби алъзаҳ бо пайғомбарону муъминони фарзанд одам кард , бо Фриштгон накард , ки Фриштгон агар чаҳ бҳзрти илоҳяти нздиктронд , бҳҷби ҳайбат ,у нури иззат маҳҷӯбанд . Ва пайғомбарону муъминони бнўри мшоҳдту насими инсу зиёу кашфу каромати муҳаббат махсӯсанд . Ва далели тахсӣсу тафзили эшон бар Фриштгон онаст ки раби алъзаҳ бар эшон сано кард , гуфт : омн алрасул бмои أнзли إлиаҳи ман рабау алмؤмнўн ,у муҳаббати худ эшонро исбот кард , гуфт : иҳбҳму иҳбўнаҳ , ва дар ҳақи иброҳӣми халили алӣ алхусус гуфт :у атхзи аллоҳи إброҳими хлило ,у пайғомбаронро гуфт : إнои أхлсноҳми бхолсаҳи зикрии ?илдору إнҳми ънднои лмни алмстФини алأхёр ,у муъминонро гуфт : إни аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти أўлӣки ҳам хайри албриаҳ .

پس نه روا باشد که او را چون دیگران بنده گویند. ربّ العزّة وانمود که: وجود وی بی‌پدر عجب‌تر از فریشتگان نیست که بی‌پدر و مادراند، و آن گه همه بندگان اویند، از بندگی می‌ننگ ندارند. جواب سیوم آنست که: آن قوم که این آیت در شأن ایشان آمد، اعتقاد داشتند که فریشتگان بر انبیاء و بر جمله فرزندان آدم فضل دارند، پس ربّ العالمین خطاب با ایشان بر وفق اعتقاد ایشان کرد، و این مذهب معتزله و کرامیة و خوارج است. امّا معتقد جمهور اهل حق درین مسئله آنست که انبیاء و مؤمنان بر فریشتگان فضل دارند، که آن فضل و کرامت و تخاصیص قربت، که ربّ العزّة با پیغامبران و مؤمنان فرزند آدم کرد، با فریشتگان نکرد، که فریشتگان اگر چه بحضرت الهیّت نزدیکتراند، بحجب هیبت، و نور عزّت محجوب‌اند. و پیغامبران و مؤمنان بنور مشاهدت و نسیم انس و ضیاء و کشف و کرامت محبّت مخصوص‌اند. و دلیل تخصیص و تفضیل ایشان بر فریشتگان آنست که ربّ العزّة بر ایشان ثنا کرد، گفت: آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ، و محبّت خود ایشان را اثبات کرد، گفت: یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ، و در حق ابراهیم خلیل علی الخصوص گفت: وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِیمَ خَلِیلًا، و پیغامبران را گفت: إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِکْرَی الدَّارِ وَ إِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیارِ، و مؤمنان را گفت: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ.

Ва ишҳди лзлки мо рӯй ани абди аллоҳи бен умри мўқўФоу мрФўъо : ани алмлоӣкаҳи қолўо : ё рбнои хилқат банӣ одами Фҷълти ?лаами алднё , Фоҷъли лнои алохраҳ . Фқоли аллоҳи таъолӣ : лои аҷъли солеҳи зуррияи ман хилқатаи бедӣ , кмни қиллат ?ла кун факон . Ва рӯй анаи қол ( с ) : « мо ман шайъи ء акрам ъанд аллоҳи ман банӣ одами явми алқёмаҳ » . Қил : ё расӯли аллоҳ !у лои алмлоӣкаҳ ? қол : «у лои алмлоӣкаҳ . Ани алмлоӣкаҳи мҷбўрўни бмнзлаҳи алшмсу алқмр , яъне анҳмои фии ҷрёнҳмоу аФўлҳмои мусаххарони мҳмўлони ъалиҳумо ,у алмлоӣкаҳи фии мъноҳмои колмҳмўлини алии алтоъаҳ , лъдми алмўонъи анҳо , листи ?лаами нафаси омираи болсўءу лои шҳўаҳи доъия ,у лои шайтони иўсўсу изин ,у лои дунёи тғру тмнӣ . Фозои атоъўои сорти тоътҳми бмнзлаҳи улода кнФси алмтнФс ,у тарафи алтрФ . Ва ҳилли тстўии тоъаҳи алмҷоҳду алмкобри маъаи ҳзаҳи алоъдоء ? кмни икўни фии рӯҳу роҳаҳ ? » .

و یشهد لذلک ما روی عن عبد اللَّه بن عمر موقوفا و مرفوعا: انّ الملائکة قالوا: یا ربّنا خلقت بنی آدم فجعلت لهم الدّنیا، فاجعل لنا الآخرة. فقال اللَّه تعالی: لا اجعل صالح ذرّیّة من خلقته بیدی، کمن قلت له کن فکان. و روی انّه قال (ص): «ما من شی‌ء اکرم عند اللَّه من بنی آدم یوم القیامة». قیل: یا رسول اللَّه! و لا الملائکة؟ قال: «و لا الملائکة. انّ الملائکة مجبورون بمنزلة الشّمس و القمر، یعنی انّهما فی جریانهما و افولهما مسخّران محمولان علیهما، و الملائکة فی معناهما کالمحمولین علی الطّاعة، لعدم الموانع عنها، لیست لهم نفس آمرة بالسّوء و لا شهوة داعیة، و لا شیطان یوسوس و یزیّن، و لا دنیا تغرّ و تمنّی. فاذا اطاعوا صارت طاعتهم بمنزلة العادة کنفس المتنفّس، و طرف الطّرف. و هل تستوی طاعة المجاهد و المکابر مع هذه الاعداء؟ کمن یکون فی روح و راحة؟».

Қавла : ман истнкФи ани ибодатау исткбри Фсиҳшрҳми إлиаҳи ҷмиъои мутакаббирон ,у ҷабборонро дарин оят бим дод ва ваъид намӯд . Ва эшон се гуруҳанд бар тафовут : гуруҳе бар худои ъзу ҷл такаббур карданд , чун намруду фиръавну Иблис ,у касоне ки даъвӣ худоӣ карданд , ва аз бандагӣ нанг доштанд . Ва ба қоли аллоҳи ъзу ҷл : кзлки итбъи аллоҳи алии кули қалби мутакаббири ҷаббор ,у гуруҳе ба расӯл ( с ) такаббур карданд чун куффори Қурайш ки гуфтанд : башариро ҳамчун худ сар фурӯ нанаҳем , чаро на Фриштаҳи Фрстодндӣ ? ! ё бории муҳташамӣ чун валиди муғира аз аҳли Макка ё ърўаҳи бен масъӯди алсқФӣ аз аҳли тоӣФ ,у злки қавла : « лӯлои анзли ҳозои алқуръони алии раҷули ман алқритини азим » ? раби алъзаҳи ин қавмро мегуяд : « ФосрФи ани оётии аллазӣнаи иткбрўни фии алأрзи бғир алҳақ » . Сиўм қавм онанд ки бар бандагони худо такаббур кунанд , ва бичишам ҳақорат боишон нигаранд ,у ҳақ аз эшон қабул накунанд ,у хештанро бузург доранд , ва худро аз ҳамаи кас ба донанд . Расӯли худоро пурседанд ки кибр чист ? гуфт : онкии ҳақро гардан наниҳад , ва бичишам ҳақорат бамурдам нигарад . Яке аз ҷумлаи бузургон дайн гуфта ки : марди Карим чун порсо шавад мутавозеъ гардад ,у сафеҳ чун порсо шавад боди кибр дар вай падед ояд . Ва Мустафо ( с ) гуфта : « аъўзи бки ман нафхаи алкбр » , ва дар хабараст ки чун мутавозеъиро байнед бо вай тавозуъ кунед , ва бар мутакаббир такаббур оред , то ҳақорату мазаллати вай падед ояд . Рӯзи растохези ин мутакаббиронро бар сӯрати мӯри хирад ҳашар кунанд , дар зеро пои халқи афтода ,у бнздики худои ъзу ҷли кас аз эшон хортару залилтар на , ки эшон дар такаббуру ҷабарут бо худоӣ мнозът кардаанд .

قوله: مَنْ یَسْتَنْکِفْ عَنْ عِبادَتِهِ وَ یَسْتَکْبِرْ فَسَیَحْشُرُهُمْ إِلَیْهِ جَمِیعاً متکبّران، و جبّاران را درین آیت بیم داد و وعید نمود. و ایشان سه گروه‌اند بر تفاوت: گروهی بر خدای عزّ و جلّ تکبّر کردند، چون نمرود و فرعون و ابلیس، و کسانی که دعوی خدایی کردند، و از بندگی ننگ داشتند. و به قال اللَّه عزّ و جلّ: کَذلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلی‌ کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ، و گروهی به رسول (ص) تکبّر کردند چون کفّار قریش که گفتند: بشری را همچون خود سر فرو ننهیم، چرا نه فریشته فرستادندی؟! یا باری محتشمی چون ولید مغیره از اهل مکه یا عروة بن مسعود الثقفی از اهل طائف، و ذلک قوله: «لولا انزل هذا القرآن علی رجل من القریتین عظیم»؟ ربّ العزّة این قوم را میگوید: «فاصرف عن آیاتی الذین یتکبرون فی الأرض بغیر الحق». سیوم قوم آنند که بر بندگان خدا تکبّر کنند، و بچشم حقارت بایشان نگرند، و حق از ایشان قبول نکنند، و خویشتن را بزرگ دارند، و خود را از همه کس به دانند. رسول خدا را پرسیدند که کبر چیست؟ گفت: آنکه حق را گردن ننهد، و بچشم حقارت بمردم نگرد. یکی از جمله بزرگان دین گفته که: مرد کریم چون پارسا شود متواضع گردد، و سفیه چون پارسا شود باد کبر در وی پدید آید. و مصطفی (ص) گفته:«اعوذ بک من نفخة الکبر»، و در خبر است که چون متواضعی را بینید با وی تواضع کنید، و بر متکبّر تکبّر آرید، تا حقارت و مذلّت وی پدید آید. روز رستاخیز این متکبّران را بر صورت مور خرد حشر کنند، در زیرا پای خلق افتاده، و بنزدیک خدای عزّ و جلّ کس از ایشان خوارتر و ذلیل‌تر نه، که ایشان در تکبّر و جبروت با خدای منازعت کرده‌اند.

Қол алнабӣ ( с ) : « иҳшри алмткбрўни амсоли алзри явми алқёмаҳ , фии сувараи алрҷол , иғшоҳми алзли ман кули макон , исоқўни илои сҷни фии ҷаҳаннами исмии лўлс , тълўҳми нори алонёри исқўни ман усораи аҳли алнори тинаҳи алхбол » .

قال النّبیّ (ص): «یحشر المتکبّرون امثال الذّرّ یوم القیامة، فی صورة الرّجال، یغشاهم الذّلّ من کلّ مکان، یساقون الی سجن فی جهنّم یسمّی لولس، تعلوهم نار الانیار یسقون من عصارة اهل النّار طینة الخبال».

Ва қол ( с ) : « лои идхли алҷнаҳи мисқоли зарраи ман кибр » .

و قال (ص): «لا یدخل الجنّة مثقال ذرّة من کبر».

Фқоли раҷул : ани алрҷли иҳби ани икўни сўбаҳи ҳусно ,у наълаи ҳусно . Қол : « ани аллоҳи ҷамили иҳби алҷмол , алкбри бтр алҳақ ,у ғмти аннос » .

فقال رجل: انّ الرّجل یحبّ ان یکون ثوبه حسنا، و نعله حسنا. قال: «انّ اللَّه جمیل یحبّ الجمال، الکبر بطر الحقّ، و غمط النّاس».

Ва рӯй : алкбри ани тсФаҳ алҳақу тғмси аннос . Ва иқол : ?фони ғмси анносу ғмти алнъмаҳи азои таъовуни баҳоу лами ишкрҳо .

و روی: الکبر ان تسفّه الحقّ و تغمص الناس. و یقال: فان غمص النّاس و غمط النّعمة اذا تعاون بها و لم یشکرها.

Фأмои аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ФиўФиҳми أҷўрҳму изидҳми ман фазла гуфтаанд ки : ин муъминони муҳоҷир ва ансоранд , ва тобеъин ,у салафи солеҳин , ки ҳуқуқи дайни ислом биҷой овараданду шароеъу фароизи бҷону дили бпзирФтнд ва бпоӣ доштанд ,у шариъату аҳли он бузург доштанд . Лои ҷурми эшонро савоб тамомаст ,у зёдтии фазлу карами ҳақ ,у злки молои айни рأту лои أзни самъату лои хатари алии қалби башар . Ва гуфтаанд : зёдтии фазл ва карам онаст ки эшонро манзалати шафоат буд , Фимни сунъи илайҳами алмърўФи фии алднёу ани астўҷбўои алнор .

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَیُوَفِّیهِمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ گفته‌اند که: این مؤمنان مهاجر و انصاراند، و تابعین، و سلف صالحین، که حقوق دین اسلام بجای آوردند و شرایع و فرایض بجان و دل بپذیرفتند و بپای داشتند، و شریعت و اهل آن بزرگ داشتند. لا جرم ایشان را ثواب تمام است، و زیادتی فضل و کرم حق، و ذلک مالا عین رأت و لا أذن سمعت و لا خطر علی قلب بشر. و گفته‌اند: زیادتی فضل و کرم آنست که ایشان را منزلت شفاعت بود، فیمن صنع الیهم المعروف فی الدّنیا و ان استوجبوا النّار.

Ва أмои аллазӣнаи астнкФўо яъне ани ибодата ,у асткбрўои ани алсҷўди ?ла , Фиъзбҳми ъзобои أлимоу лои иҷдўни ?лаами ман дуни аллоҳи влё эй қрибои инФъҳм ,у лои нсирои монъои имнъҳми ман аллоҳи ъзу ҷл .

وَ أَمَّا الَّذِینَ اسْتَنْکَفُوا یعنی عن عبادته، وَ اسْتَکْبَرُوا عن السّجود له، فَیُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِیماً وَ لا یَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِیًّا ای قریبا ینفعهم، وَ لا نَصِیراً مانعا یمنعهم من اللَّه عزّ و جلّ.

ё أиҳои анноси қади ҷоءкми бурҳони ман рбкми бурҳони ӣнҷои Мустафо ( с )аст . Ва أнзлнои إликми нурои мубиноу нур қуръонаст дарин оят . Ҳам чунон ки дар сӯра алоъроФ гуфт :у атбъўои алнўри алзии أнзли маъаа яъне алқуръон . Ҷой дигар гуфт : Фомнўои биллоҳу расӯлау алнўри алзии أнзлно яъне алқуръон . Ва дар қуръон нураст бмънии дайни ислом , чунон ки гуфт : иридўни أни итФؤои нури аллоҳи бأФўоҳҳму иأбии аллоҳи إлои أни итми нура яъне : алои ани изҳри дайна . Ва дар сӯра нур гуфт : иҳдии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء яъне лдинаҳ . Ваҷҳи сиўм нураст бмънии имон , чунон ки дар сӯра алонъом гуфт :у ҷълнои ?лаи нурои имшӣ ба фии аннос . Ва дар сӯра алҳдид гуфт :у иҷъли лаками нурои тмшўн ба яъне аимонои тҳтдўн ба . Ва дар сӯра албқраҳ гуфт : ихрҷҳми ман алзлмоти إлии алнўр яъне ман алкФри илои алоямон . Чаҳорум нураст бмънии ҳудо , кқўлаҳ : аллоҳи нури алсмоўоту алأрз яъне бнўраҳу ҳдоаҳи иҳтдии ман фии алсмоўот ва ман фии алأрз . « мисли нура » яъне : алзии иқзФаҳи фии қалби алмؤмн ҳатто иҳтдӣ ба . Панҷум нураст бмънии набӣ , кқўлаҳ : « нури алии нур » эй набии мурсали баъди набӣ . Шашум нураст бмънии равшанои рӯз , кқўлаҳ :у ҷаъли алзлмоту алнўр . Ҳафтум нураст бмънии он равшаноӣ ки муъминонро дар сирот буд ,у злки фии қавла : исъии нўрҳми байни أидиҳм ,у қол : анзрўнои нқтбси ман нўркм яъне намашй бзўӣкм ,у қоли таъолӣ : иқўлўни рбнои أтмми лнои нўрно . Ҳаштум нураст бмънии баёни ҳалолу ҳарому аҳкому мавоъиз , чунон ки гуфт : إнои أнзлнои алтўроаҳи фӣҳо ҳудоу нур яъне баёни алҳлол ваулҳарому алأмру алнҳӣ . Ҷой дигар гуфт : қул ман أнзли алкитоби алзии ҷоء ба Мӯсои нуро ? яъне мо фӣаи ман алҳлол ваулҳарому алأмру алнҳӣ .

یا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَکُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّکُمْ برهان اینجا مصطفی (ص) است. وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً و نور قرآن است درین آیت. هم چنان که در سورة الاعراف گفت: وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ یعنی القرآن. جای دیگر گفت: فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنْزَلْنا یعنی القرآن. و در قرآن نور است بمعنی دین اسلام، چنان که گفت: یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ یَأْبَی اللَّهُ إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ یعنی: الّا ان یظهر دینه. و در سورة نور گفت: یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ یعنی لدینه. وجه سیوم نور است بمعنی ایمان، چنان که در سورة الانعام گفت: وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً یَمْشِی بِهِ فِی النَّاسِ. و در سورة الحدید گفت: وَ یَجْعَلْ لَکُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ یعنی ایمانا تهتدون به. و در سورة البقرة گفت: یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ یعنی من الکفر الی الایمان. چهارم نور است بمعنی هدی، کقوله: اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یعنی بنوره و هداه یهتدی من فی السّماوات و من فی الأرض. «مثل نوره» یعنی: الّذی یقذفه فی قلب المؤمن حتّی یهتدی به. پنجم نور است بمعنی نبیّ، کقوله: «نُورٌ عَلی‌ نُورٍ» ای نبیّ مرسل بعد نبیّ. ششم نور است بمعنی روشنایی روز، کقوله: وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ. هفتم نور است بمعنی آن روشنایی که مؤمنان را در صراط بود، و ذلک فی قوله: یَسْعی‌ نُورُهُمْ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ، و قال: انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکُمْ یعنی نمشی بضوئکم، و قال تعالی: یَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا. هشتم نور است بمعنی بیان حلال و حرام و احکام و مواعظ، چنان که گفت: إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فِیها هُدیً وَ نُورٌ یعنی بیان الحلال و الحرام و الأمر و النّهی. جای دیگر گفت: قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتابَ الَّذِی جاءَ بِهِ مُوسی‌ نُوراً؟ یعنی ما فیه من الحلال و الحرام و الأمر و النّهی.

Қавлаи таъолӣ : Фأмои аллазӣнаи омнўои биллоҳ яъне бأнаҳи воҳиди лои шарики ?ла ,у аътсмўо ба яъне : амтнъўои бтоътаҳи ман зиғи алшитон , Фсидхлҳми фӣ раҳма манеҳ яъне алҷнаҳ , «у фазл » итФзли алайҳими бмои лами ихтри алии қлўбҳм ,у иҳдиҳми إлиаҳи срото мустақиман эй динои исбтҳми алайҳ .

قوله تعالی: فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ یعنی بأنّه واحد لا شریک له، وَ اعْتَصَمُوا بِهِ یعنی: امتنعوا بطاعته من زیغ الشّیطان، فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ یعنی الجنّة، «و فضل» یتفضّل علیهم بما لم یخطر علی قلوبهم، وَ یَهْدِیهِمْ إِلَیْهِ صِراطاً مُسْتَقِیماً ای دینا یثبّتهم علیه.

Қавла : « истФтўнк » мақотил гуфт : сабаби нузули ин ояти он буд ки ҷобири бен абди аллоҳ дар Мадина бемор шуд , Мустафо ( с ) дар иёдат вай шуд . Ҷобир гуфт : ё расӯли аллоҳ ! ании кулолаи лои аби лӣу лои валад , ФкиФи аснъи фии молӣ ? гуфт : ман кулолаам , на падар дорам ва на фарзанд , дар моли хеши чаканам ? чаҳ фармое ? Ҷабраил омад , ва оят оварад : истФтўнки алоиаҳ , эй исӣлўнку истхбрўнк .

قوله: «یَسْتَفْتُونَکَ» مقاتل گفت: سبب نزول این آیت آن بود که جابر بن عبد اللَّه در مدینه بیمار شد، مصطفی (ص) در عیادت وی شد. جابر گفت: یا رسول اللَّه! انّی کلالة لا اب لی و لا ولد، فکیف اصنع فی مالی؟ گفت: من کلاله‌ام، نه پدر دارم و نه فرزند، در مال خویش چکنم؟ چه فرمایی؟ جبرئیل آمد، و آیت آورد: یَسْتَفْتُونَکَ الآیة، ای یسئلونک و یستخبرونک.

Қул аллоҳи иФтикми фии алклолаҳи шарҳи кулола дар аввал сӯра рафт . Ва ривоят аз умр ки гуфт : аз Мустафо ( с ) пурсидам ки кулола чист ? гуфто : расӯли худои даст бар сина ман зад ва гуфт : « ё умр ! ткФики ояи алсиФи алтии анзлти фии охири сӯраи алнсоء » : ани амрؤи ҳлки лӣси ?лаи валад »

قُلِ اللَّهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلالَةِ شرح کلاله در اوّل سورة رفت. و روایت از عمر که گفت: از مصطفی (ص) پرسیدم که کلاله چیست؟ گفتا: رسول خدا دست بر سینه من زد و گفت: «یا عمر! تکفیک آیة الصّیف الّتی انزلت فی آخر سورة النساء»: ان امرؤ هلک لیس له ولد»

Мегуяд : агар мардии бимирад , ва аз вай фарзанд намонад , ва на падар , ин дар замираст , ва ин замири ло бадаст то маънии кулола дуруст ояд . «у ?лаи ахт » ва хоҳарӣ монад аз вай , яъне хоҳарии падарӣу модарӣ , ё падарӣ . Дарин ояти баёни мироси авлоди аб ва амасту авлоди аб , на авлодам , ки зикр авлодаму баёни мироси эшон дар аввал сӯра рафт . Ва ?лаи أхти Флҳои нисфи мо тарк чун ин хоҳар яке бошад вайро нимае тарка расад . Ва ҳўи ирсҳои إни лами икни лҳои валад ва агар ин хоҳари бимирад ,у вайро фарзанд ва падар набӯд , бародар аз ваии мироси барад ,у ҷумлаи таркати вайро буд . Ва агар ду хоҳар бошанд ё бештар ки мирос баранд аз бародар , эшонро ду сик бошад аз таркаи бародар . Ва агар бародарону хоҳарон баҳам оянд бмироси бурдан , бародаронро чандон расад ки ду хоҳарро .

میگوید: اگر مردی بمیرد، و از وی فرزند نماند، و نه پدر، این در ضمیر است، و این ضمیر لا بدّ است تا معنی کلاله درست آید. «و له اخت» و خواهری ماند از وی، یعنی خواهری پدری و مادری، یا پدری. درین آیت بیان میراث اولاد اب و امّ است و اولاد اب، نه اولاد امّ، که ذکر اولاد امّ و بیان میراث ایشان در اوّل سورة رفت. وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ چون این خواهر یکی باشد وی را نیمه‌ای ترکه رسد. وَ هُوَ یَرِثُها إِنْ لَمْ یَکُنْ لَها وَلَدٌ و اگر این خواهر بمیرد، و وی را فرزند و پدر نبود، برادر از وی میراث برد، و جمله ترکت وی را بود. و اگر دو خواهر باشند یا بیشتر که میراث برند از برادر، ایشان را دو سه یک باشد از ترکه برادر. و اگر برادران و خواهران بهم آیند بمیراث بردن، برادران را چندان رسد که دو خواهر را.

Ибини аллоҳи лаками أн тзлўо гуфтаанд ки ин أни тзлўои биҷой масдараст яъне : ибини аллоҳи лаками алзлолаҳ , аллоҳи шуморо гумроҳӣ равшан мекунад , то аз он парҳезанд ва гумроҳ нашаванд . Маънии дигар : ибини аллоҳи лаками кроҳаҳи ани тзлўо , аллоҳи аҳкоми хеши шуморо равшан мекунад , аз онкӣ кроҳит медорад ки шумо гумроҳ шавед .

یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا گفته‌اند که این أَنْ تَضِلُّوا بجای مصدر است یعنی: یبیّن اللَّه لکم الضّلالة، اللَّه شما را گمراهی روشن میکند، تا از آن پرهیزند و گمراه نشوند. معنی دیگر: یبیّن اللَّه لکم کراهة ان تضلّوا، اللَّه احکام خویش شما را روشن میکند، از آنکه کراهیت میدارد که شما گمراه شوید.

Ва қили тақдира : ибини аллоҳи лаками лӣлои тзлўо . Ва аллоҳи бакули шайъи ءи алӣами иълми масолеҳи алъбоди фии алмбдءу алмъод . Садӣ гуфт : охир мо назул ман алқуръони слоси оёт : ибини аллоҳи лаками أни тзлўо , Фإни тўлўои Фқли ҳасбии аллоҳи лои إлаҳи إлои ҳў ,у атқўои иўмои трҷъўни фӣаи إлии аллоҳ .

و قیل تقدیره: یبیّن اللَّه لکم لئلّا تضلّوا. وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلِیمٌ یعلم مصالح العباد فی المبدء و المعاد. سدی گفت: آخر ما نزّل من القرآن ثلاث آیات: یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا، فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ، وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فِیهِ إِلَی اللَّهِ.