Қавлаи таъолӣ : إни аллазӣнаи иأклўни أмўоли алитомии злмои алоиаҳи ҷалилу ҷаббор , худованди бузургвор , раҳеи дор , номи дор , Карими бурдбор , вафодор , азим , ки ҳар касро худовандаст , ва ҳар чизро пеш барандаст ,у заъифонро дастгиру меҳр пайвандаст . Дарин ояти заъифонро минўозд ,у ятемонро меҳр менамояд , ва он золимон ки аз ҷигари ятемон кабоб мекунанд , вази хӯни муфлисони шароби михўрнд , эшонро бим медиҳад ,у бъқўбти хавфашони митрсонд ,у дармондагонро ниёбат медорад , ва бо золимон аз баҳри эшон хасмӣ мекунад , аз онкии ёри зъиФонст ,у фарёдраси нўмидонст ,у мҷиби дъоءи мзтронст ,у ниўшндаҳи овози лҳиФонст . Дӯст дорад бандаеро ки аз саршикастагӣу аҷзу муфлиси нафасии сарди برارد ,у ашкии гарми Фрўборд , ва ду дасти тиҳӣ буи бардорад ,у узрӣ боз хоҳад .

قوله تعالی: إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی‌ ظُلْماً الآیة جلیل و جبّار، خداوند بزرگوار، رهی‌دار، نام‌دار، کریم بردبار، وفادار، عظیم، که هر کس را خداوند است، و هر چیز را پیش برند است، و ضعیفان را دستگیر و مهر پیوند است. درین آیت ضعیفان را مینوازد، و یتیمان را مهر مینماید، و آن ظالمان که از جگر یتیمان کباب میکنند، وز خون مفلسان شراب میخورند، ایشان را بیم میدهد، و بعقوبت خوفشان میترساند، و درماندگان را نیابت میدارد، و با ظالمان از بهر ایشان خصمی میکند، از آنکه یار ضعیفانست، و فریادرس نومیدانست، و مجیب دعاء مضطرّانست،و نیوشنده آواز لهیفانست. دوست دارد بنده‌ای را که از سرشکستگی و عجز و مفلس نفسی سرد برآرد، و اشکی گرم فروبارد، و دو دست تهی بوی بردارد، و عذری باز خواهد.

Дар осори биоранд ки мардӣ мегуфт : ё раб ё раб ! анати кутубату أнти қудрату أнти қзит , бори худоё ки ҳар чаҳ буд ва ҳаст ва хоҳад буд ҳама ту мехоҳӣ , ва ту меронӣ , ва бар халқ ту менависӣ . Аз тақдири ту , бори худоё , берун нест , ва бе қзоءи ту ҳеҷ нест .

در آثار بیارند که مردی میگفت: یا ربّ یا ربّ! انت کتبت و أنت قدّرت و أنت قضیت، بار خدایا که هر چه بود و هست و خواهد بود همه تو میخواهی، و تو میرانی، و بر خلق تو مینویسی. از تقدیر تو، بار خدایا، بیرون نیست، و بی قضاء تو هیچ نیست.

Гуфтои басари вай Нидо омад ки : ҳозои алтўҳид , Фأини алъбўдиаҳ , ончӣ гуфтӣ айн тавҳидаст ,у сазои худои мост . Нишони бандагӣ хеш биор то чист ? Фқоли алрҷл ё раб ё раб , анои ъсит , анои азнбт , анои сأлт . Бори худоё аз ман он ояд ки аз ман сазад ! бори худоёи бади аҳду биўФоءу ҷФокор ва ҳар чаҳ бтар ҳастем .

گفتا بسرّ وی ندا آمد که: هذا التّوحید، فأین العبودیّة، آنچه گفتی عین توحید است، و سزای خدایی ماست. نشان بندگی خویش بیار تا چیست؟ فقال الرّجل یا ربّ یا ربّ، انا عصیت، انا اذنبت، انا سألت. بار خدایا از من آن آید که از من سزد! بار خدایا بد عهد و بیوفاء و جفاکار و هر چه بتر هستیم.

إни аллазӣнаи иأклўни أмўоли алитомии злмо саъбаст моли ятемон хӯрдан ,у дархостаи эшон тамаъи беҳуда кардан . Овардаанд аз он ӯъҷубаи мамлакати исои пок ( ъ ) ки вақте бгўрстонӣ бигузашт , гуфт : бори худоё ! якеро азин бандагони худ зинда кун . Дар ҳоли пораи хоки фурушад ,у шахсеи баланди болои азин хок бар омаду боистод , исо ( ъ ) азуи бсҳмид , гуфт : аиҳо улфатии ман анат ? қол : анои ибни тғлб . Қол : маттии мат ? қол : алифину сбъмоӣаҳи ом , чандаст то бад-ӣни хок фурӯ рафтӣ ? гуфт : ду ҳазор ва ҳафтсад сол . Гуфт : бигӯ то маргро чигуна ёфтӣ ? гуфт : аз он вақти боз ки бойени хоки фурӯ рафтаам то акнӯн ҳануз талхии марг бо манаст . Гуфт : бигӯ то худо бо ту чаҳ кард ? гуфт : ё рӯҳи аллоҳ аз ду ҳазор ва ҳафтсад соли боз ҳануз дар матолибати ҳисоби ним донк симам ки ятемиро дар гардан ман бӯдааст , ва ҳануз азин матолибат фориғ нагаштаам , ин бигуфту бхоки фурушад .

إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی‌ ظُلْماً صعب است مال یتیمان خوردن، و درخواسته ایشان طمع بیهوده کردن. آورده‌اند از آن اعجوبه مملکت عیسی پاک (ع) که وقتی بگورستانی بگذشت، گفت: بار خدایا! یکی را ازین بندگان خود زنده کن. در حال پاره خاک فروشد، و شخصی بلند بالا ازین خاک بر آمد و بایستاد، عیسی (ع) ازو بسهمید، گفت: ایّها الفتی من انت؟ قال: انا ابن تغلب. قال: متی متّ؟ قال: الفین و سبعمائة عام، چند است تا بدین خاک فرو رفتی؟ گفت: دو هزار و هفتصد سال. گفت: بگو تا مرگ را چگونه یافتی؟ گفت: از آن وقت باز که باین خاک فرو رفته‌ام تا اکنون هنوز تلخی مرگ با منست. گفت: بگو تا خدا با تو چه کرد؟ گفت: یا روح اللَّه از دو هزار و هفتصد سال باز هنوز در مطالبت حساب نیم دانک سیم‌ام که یتیمی را در گردن من بوده است، و هنوز ازین مطالبت فارغ نگشته‌ام، این بگفت و بخاک فروشد.

Иўсикми аллоҳи фии أўлодкми ллзкр мисли ҳаззи алأнсиини раби Алъоламин истеҳқоқи вараса дар мирос аз ду рӯй падед кард , ва фармуд : яке аз рӯй фарз ,у дигар аз рӯй тъсибу истеҳқоқ . Аз ҷиҳати тъсиби қавӣ тараст аз онкӣ аз ҷиҳати фарз , на бинӣ ки ғояти мироси асабаи астғроқ моласт бакулят ,у ғояти фарз то ду се як беш нест ?

یُوصِیکُمُ اللَّهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ ربّ العالمین استحقاق ورثه در میراث از دو روی پدید کرد، و فرمود: یکی از روی فرض، و دیگر از روی تعصیب و استحقاق. از جهت تعصیب قوی‌تر است از آنکه از جهت فرض، نه‌بینی که غایت میراث عصبه استغراق مال است بکلیّت، و غایت فرض تا دو سه یک بیش نیست؟

Он гуҳи шаръи миФрмоид ки : дар ҳоли қисмати ибтидо бар фарз кунед ки асҳоби қрўз дар истеҳқоқ заъиф таранд . Ва злки фӣ

آن گه شرع میفرماید که: در حال قسمت ابتدا بر فرض کنید که اصحاب قروض در استحقاق ضعیف‌ترند. و ذلک فی‌

Қавла ( с ) : « мо абқти алФроӣзи Флأўлии асабаи зикр » .

قوله (ص): «ما ابقت الفرائض فلأولی عصبة ذکر».

Инаст суннати худованди ҷли ҷалола дар он оят ки гуфт : сами أўрснои алкитоби аллазӣнаи астФинои ман ъбодно . Китобу дайни хеш ки бандаеро дод блФз мирос гуфт , аз онкии мироси атийятӣ илоҳӣ бошад беранҷу касби банда , пас « золим » фарои пеш « собиқ » дошт ,у золими лои маҳола аз собиқи заъиф тараст ва бемоятар , аммо шикаста диласту навмеди ранг , вақти ваии мудофеъат бар нмидорд ,у карами рубубияти ақтзоءи заъиф навохтан ва бе ваии кори вай сохтан мекунад , субҳонаи мо арأФаҳи бъбдаҳ .

اینست سنّت خداوند جلّ جلاله در آن آیت که گفت: ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا. کتاب و دین خویش که بنده‌ای را داد بلفظ میراث گفت، از آنکه میراث عطیّتی الهی باشد بی‌رنج و کسب بنده، پس «ظالم» فرا پیش «سابق» داشت، و ظالم لا محاله از سابق ضعیف‌تر است و بی‌مایه‌تر، امّا شکسته دل است و نومید رنگ، وقت وی مدافعت بر نمیدارد، و کرم ربوبیّت اقتضاء ضعیف نواختن و بی وی کار وی ساختن میکند، سبحانه ما ارأفه بعبده.

Аммо ончӣ гуфт : ллзкр мисли ҳаззи алأнсиин , ишорат мекунад ки ин кор на бқёс бандагонаст , ва на ҳади авҳому аФҳом эшонаст , ки агар қиёс будӣ ҳаззи модинаҳи ду чанд нарина будӣ ки аҷзу заъфу анўст аз рӯй қиёси ақтзоء тафзил мекунад , локини ҳукм ӯ ҷли ҷалола на иллатро дар он ҷойаст , ва на чун ва чароро дар он роҳ . На касро бар он эътироз , ва на халқро аз он эъроз .

امّا آنچه گفت: لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ، اشارت میکند که این کار نه بقیاس بندگان است، و نه حدّ اوهام و افهام ایشان است، که اگر قیاس بودی حظّ مادینه دو چند نرینه بودی که عجز و ضعف و انوثت از روی قیاس اقتضاء تفضیل میکند، لکن حکم او جلّ جلاله نه علّت را در آن جای است، و نه چون و چرا را در آن راه. نه کس را بر آن اعتراض، و نه خلق را از آن اعراض.

Лои исӣли ъмои иФъл ва ҳам исӣлўн .

لا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ.

Обоؤкму أбноؤкми лои тдрўни أиҳми أқрби лаками нФъои фаризаи ман аллоҳ ин чунонаст ки касе ду бародар дорад , ҳар ду мушфиқу меҳрбон , ҳар ду ӯро бакори омада , ва ҳар ду бакории бархеста , ва ҳар ду ӯро шоиста . Хоҳад то эшонро бастоед ва озодӣ кунад , гуяд : худ надонам ки аз эшон кадоми яке беҳтару кадоми меҳрбон тараст ! яъне ки ҳар ду бғоити ашФоқу меҳрбонӣ расидаанд , падарону фарзандон ҳамчунонанд . Агар падаронанд бхдмти фарзандон мунтафаъанд , ва агар фарзандонанд бҳрмти падарон мунтафаъанд . Агар падаронанд дар бдоити умри ту дар заъфи туфулияти туро бакор оянд , вагар фарзандонанд дар ниҳояти умри ту дар заъфи перии туро бакор оянд . Ин худ нафъи ин ҷаҳонӣаст ,у нафъи он ҷаҳонӣ онаст ки Мустафо ( с ) гуфт : мардиро дар биҳишти бдрҷот алӣ расонанд ,у ҳаргизи худро бон мсобт надониста буд , ва на амалӣ карда ки мустаҳаққи он шуда буд , гуяд : бори худоё аз куҷо ёфтам ин манзалат ва ин мартабат ? ӯро гӯйанд , бдъоءи влдки лак .

آباؤُکُمْ وَ أَبْناؤُکُمْ لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکُمْ نَفْعاً فَرِیضَةً مِنَ اللَّهِ این چنانست که کسی دو برادر دارد، هر دو مشفق و مهربان، هر دو او را بکار آمده، و هر دو بکاری برخاسته، و هر دو او را شایسته. خواهد تا ایشان را بستاید و آزادی کند، گوید: خود ندانم که از ایشان کدام یکی بهتر و کدام مهربان‌تر است! یعنی که هر دو بغایت اشفاق و مهربانی رسیده‌اند، پدران و فرزندان همچنان‌اند. اگر پدران‌اند بخدمت فرزندان منتفع‌اند، و اگر فرزندان‌اند بحرمت پدران منتفع‌اند. اگر پدران‌اند در بدایت عمر تو در ضعف طفولیّت ترا بکار آیند، و گر فرزندان‌اند در نهایت عمر تو در ضعف پیری ترا بکار آیند. این خود نفع این جهانی است، و نفع آن جهانی آنست که مصطفی (ص) گفت: مردی را در بهشت بدرجات علی رسانند، و هرگز خود را بآن مثابت ندانسته بود، و نه عملی کرده که مستحقّ آن شده بود، گوید: بار خدایا از کجا یافتم این منزلت و این مرتبت؟ او را گویند، بدعاء ولدک لک.

Ва ҳам азин бобаст

و هم ازین بابست‌

Хабари инси молик ( рз ) қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : азои кони явми алқёмаҳи навадӣ фии атфоли алмуслимӣни ани ахрҷўои ман қбўркм , Фихрҷўни ман қбўрҳм , Финодии Фиҳми ани амзўои илои алҷнаҳи змро , Фиқўлўн : ё рбноу волдўнои маъно ? Фибсми алрби таъолӣ , Фиқўл :у волдўкми мъкми Фисби кули Тифли илои абўиаҳ , Фиأхзўни боидиҳму идхлўнҳми алҷнаҳ , фаҳми аърФи бобоӣҳму أмҳотҳми иўмӣзи ман аўлодкми аллазӣнаи фии биўткм .

خبر انس مالک (رض) قال قال رسول اللَّه (ص): اذا کان یوم القیامة نودی فی اطفال المسلمین ان اخرجوا من قبورکم، فیخرجون من قبورهم، فینادی فیهم ان امضوا الی الجنّة زمرا، فیقولون: یا ربّنا و والدونا معنا؟ فیبسم الرّبّ تعالی، فیقول: و والدوکم معکم فیثب کلّ طفل الی ابویه، فیأخذون بایدیهم و یدخلونهم الجنّة، فهم اعرف بآبائهم و أمّهاتهم یومئذ من اولادکم الّذین فی بیوتکم.

Ва лаками нисфи мо тарки أзўоҷкми алоиаҳи субути миросу истеҳқоқи он ё аз ҷиҳат сабабаст ё бҳкми насаб , сабаб никоҳасту насаби қаробат ,у никоҳи сабаб маваддатаст , чунон ки аллоҳ таъолӣ гуфт :у ҷаъли бинкми мўдаҳу раҳма ,у насаб астзҳорасту қӯт , чунон ки дар хабараст : алмрءи касӣри бأхиаҳ , пас касеро ки азин хуишони нисбӣ ё наздикони сабабии яке бимиради он доғӣ бошад бар дили вай ,у дардӣ бар ҷони вай .

وَ لَکُمْ نِصْفُ ما تَرَکَ أَزْواجُکُمْ الآیة ثبوت میراث و استحقاق آن یا از جهت سبب است یا بحکم نسب، سبب نکاح است و نسب قرابت، و نکاح سبب مودّت است، چنان که اللَّه تعالی گفت: وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً، و نسب استظهار است و قوّت، چنان که در خبر است: المرء کثیر بأخیه، پس کسی را که ازین خویشان نسبی یا نزدیکان سببی یکی بمیرد آن داغی باشد بر دل وی، و دردی بر جان وی.

Раби Алъоламин он дардро марҳамӣ бар ниҳод , ва аз пас он мқосот мувосотӣ фармуд дар моли он гузашта , то чун дард аз фӯти вай буд , марҳами ҳам аз моли вай буд . Инаст суннати худованди ҷли ҷалола бо дӯстони хеш . Агар бар эшон ранҷӣ наад бҳкми таклиф аз пас он ранҷ , ганҷӣ падед кунад бнъти тахфиф .

ربّ العالمین آن درد را مرهمی بر نهاد، و از پس آن مقاسات مواساتی فرمود در مال آن گذشته، تا چون درد از فوت وی بود، مرهم هم از مال وی بود. اینست سنّت خداوند جلّ جلاله با دوستان خویش. اگر بر ایشان رنجی نهد بحکم تکلیف از پس آن رنج، گنجی پدید کند بنعت تخفیف.

Шайхи алисломи Ансории қудси аллоҳ рӯҳа гуфт : « ман чаҳ донистам ки модари шодӣ ранҷаст , ва дар зери як нокомии ҳазор ганҷаст ? ман чаҳ донистам ки орзӯ бурид висоласту зери абри ҷӯад , навмидӣ маҳоласт ? ! ман чаҳ донистам ки он меҳрбони чунон бурдбораст ки лутфу меҳрбонӣ ӯ гунаҳкорро бишмораст ? ! ман чаҳ донистам ки он зўи алҷлоли чунон банда навозаст ,у дӯстонро бирав чандин нозаст ? ! ман чаҳ донистам ки ончӣ ман меҷӯям миён рӯҳаст ,у ъзи висоли ту маро футуҳаст ? ! .

شیخ الاسلام انصاری قدّس اللَّه روحه گفت: «من چه دانستم که مادر شادی رنج است، و در زیر یک ناکامی هزار گنج است؟ من چه دانستم که آرزو برید وصالست و زیر ابر جود، نومیدی محالست؟! من چه دانستم که آن مهربان چنان بردبار است که لطف و مهربانی او گنهکار را بیشمار است؟! من چه دانستم که آن ذو الجلال چنان بنده نواز است، و دوستان را برو چندین ناز است؟! من چه دانستم که آنچه من میجویم میان روح است، و عزّ وصال تو مرا فتوح است؟!.