Қавлаи таъолӣ : ё أҳли алкитоби ин хитоб бо ҷуҳудон ва тарсоёнаст . Раби алъзаҳи эшонро боямон ва тавҳид мехонд , ва пазируфтани рисолати Муҳамад ( с )у изҳори наъту атбоъи суннати вай . Мегуяд : расӯли мо бо шумо омад , то ончии шумо пинҳон мекунед аз ояти рҷму наъту сифати Муҳамад ки дар таврот ва Инҷиласт ваии пайдо ва равшан кунад баъд аз онкӣ аз бисёре ки пинҳон кардаед даргузарад , ва афв кунад , ва шуморо бидон нагирад ,у ҷазои надиҳад .

قوله تعالی: یا أَهْلَ الْکِتابِ این خطاب با جهودان و ترسایان است. ربّ العزّة ایشان را بایمان و توحید میخواند، و پذیرفتن رسالت محمد (ص) و اظهار نعت و اتّباع سنّت وی. میگوید: رسول ما با شما آمد، تا آنچه شما پنهان میکنید از آیت رجم و نعت و صفت محمد که در تورات و انجیل است وی پیدا و روشن کند بعد از آنکه از بسیاری که پنهان کرده‌اید درگذرد، و عفو کند، و شما را بدان نگیرد، و جزا ندهد.

Он гуҳи сифати Муҳамад ( с ) карду қуръон ки китоб вайаст , гуфт : қади ҷоءкми ман аллоҳи нури нури ӣнҷо пайғомбараст , чунон ки ҷой дигар гуфт : нури алии нур эй : набии мурсали баъди набӣ , ва аз баҳри он ӯро нур ном кард ки чизҳо равшан гирданд ,у ҳақиқат ҳар кор ва ҳар чизи баҳри каси намояд , чунон ки нур ҳар ҷой ки буд равшаноӣ диҳад , гуфтору кирдори дилҳоро равшаноӣ афзоед .

آن گه صفت محمد (ص) کرد و قرآن که کتاب وی است، گفت: قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ نور اینجا پیغامبر است، چنان که جای دیگر گفت: نُورٌ عَلی‌ نُورٍ ای: نبی مرسل بعد نبی، و از بهر آن او را نور نام کرد که چیزها روشن گرداند، و حقیقت هر کار و هر چیز بهر کس نماید، چنان که نور هر جای که بود روشنایی دهد، گفتار و کردار دلها را روشنایی افزاید.

Ва китоби мубини ӣнҷо қуръонаст ки дар он баёни ҳалол ва ҳаромаст ,у равшанои дил ва ҷонаст ,у наҷоти халқ дар пазируфтан ону кор кардани бонст . Мустафо ( с ) гуфт : « ани ҳозои алқуръони ман аллоҳ ,у ҳўи алнўри улмубин ,у ҳўи алшФоءи алноФъ , фӣаи нбأи ман қблкм ,у хабари ман бъдкм ,у ҳукми мо бинкм ,у ҳўи алФсли лӣси болҳзл , ман таркаи ман ҷаббори қсмаҳи аллоҳ , ва ман абтғии алҳдии фии ғайраи азлаҳи аллоҳ ,у ҳўи ҳабли аллоҳи алмтин ,у ҳўи аззикри алҳким ,у ҳўи алсроти алмстқим , ман қол ба сидқ , ва ман амал ба аҷр , ва ман ҳукм ба адл , ва ман дуои илайҳи ҳудои илои сироти мустақӣм » .

و کِتابٌ مُبِینٌ اینجا قرآن است که در آن بیان حلال و حرام است، و روشنایی دل و جان است، و نجات خلق در پذیرفتن آن و کار کردن بآنست. مصطفی (ص) گفت: «ان هذا القرآن من اللَّه، و هو النّور المبین، و هو الشّفاء النّافع، فیه نبأ من قبلکم، و خبر من بعدکم، و حکم ما بینکم، و هو الفصل لیس بالهزل، من ترکه من جبّار قصمه اللَّه، و من ابتغی الهدی فی غیره اضلّه اللَّه، و هو حبل اللَّه المتین، و هو الذکر الحکیم، و هو الصّراط المستقیم، من قال به صدّق، و من عمل به اجر، و من حکم به عدل، و من دعا الیه هدی الی صراط مستقیم».

Ва қол ( с ) : « алқуръони сабаб , турфаи беди аллоҳи ъзу ҷл ,у турфаи бأидикм , Фтмскўо ба Фонкми лои тзлўну лои тҳлкўн абадан » .

و قال (ص): «القرآن سبب، طرفه بید اللَّه عز و جل، و طرفه بأیدیکم، فتمسّکوا به فانکم لا تضلون و لا تهلکون ابدا».

Ва қоли ибни аббос : зимни аллоҳи ъзу ҷли лмни қрأи алқуръони ани лои изли фии алднёу лои ишқии фии алохраҳ , лқўлаҳи таъолӣ : Фмни атбъи ҳдои Флои излу лои ишқӣ ,у қоли ибни масъӯд : ман аҳби ани иълми анаи иҳби аллоҳу расӯлаи Флинзр , ?фони кони иҳби алқуръони ?фонаи иҳби аллоҳу расӯла ,у қили лҷъФри бен Муҳамад ( ъ ) : лами сори алшъру алхтби тмли азои аъидт ,у алқуръони иъоду лои имл ? қол : « лони алқуръони ҳаҷаи алии аҳли алдҳри ассонии комаи ҳўи алии аҳли алдҳри алаввал , Флзлк абадан ҳўи ғзи ҷадид » .

و قال ابن عباس: ضمن اللَّه عزّ و جلّ لمن قرأ القرآن ان لا یضلّ فی الدّنیا و لا یشقی فی الآخرة، لقوله تعالی: فَمَنِ اتَّبَعَ هُدایَ فَلا یَضِلُّ وَ لا یَشْقی‌، و قال ابن مسعود: من احبّ ان یعلم انّه یحبّ اللَّه و رسوله فلینظر، فان کان یحبّ القرآن فانه یحبّ اللَّه و رسوله، و قیل لجعفر بن محمد (ع): لم صار الشّعر و الخطب تملّ اذا اعیدت، و القرآن یعاد و لا یملّ؟ قال: «لان القرآن حجة علی اهل الدّهر الثانی کما هو علی اهل الدهر الاوّل، فلذلک ابدا هو غضّ جدید».

Иҳдӣ ба аллоҳ яъне иҳдии бктобаҳи улмубини ман атбъи мо разӣаи аллоҳи ман тасдиқи Муҳамад ( с ) , « сбли ассалом » эй дайни аллоҳи ъзу ҷл ,у ҳўи алзии шаръи лъбодаҳ ,у баъс ба русула . Мегуяд : худои таъолии бойени қуръони роҳи намояди бандаеро ки бар паии рзоءи ҳақи истад , ва он кунад ки аллоҳи писандад аз тасдиқи Муҳамад ( с )у имон овардани буи , роҳи намояд ӯро бад-ӣни худованди ъзу ҷл , он динӣ ки бандагонро бон фармуд ,у пайғомбаронро бон фиристод , ва он дайн ҳанифӣасту миллати ислому шариъати Мустафои бойени қавл « салом » ӣнҷои ном худовандаст ъзу ҷл , ва дурустаст хабар аз Мустафо ( с ) ки гуфт : « аллоҳами анати ассалому мнки ассалом . Таборакат ё зои алҷлолу алокром » .

یَهْدِی بِهِ اللَّهُ یعنی یهدی بکتابه المبین من اتّبع ما رضیه اللَّه من تصدیق محمد (ص)، «سبل السّلام» ای دین اللَّه عزّ و جلّ، و هو الّذی شرع لعباده، و بعث به رسله. میگوید: خدای تعالی باین قرآن راه نماید بنده‌ای را که بر پی رضاء حق ایستد، و آن کند که اللَّه پسندد از تصدیق محمد (ص) و ایمان آوردن بوی، راه نماید او را بدین خداوند عزّ و جلّ، آن دینی که بندگان را بآن فرمود، و پیغامبران را بآن فرستاد، و آن دین حنیفی است و ملّت اسلام و شریعت مصطفی باین قول «سلام» اینجا نام خداوند است عز و جل، و درست است خبر از مصطفی (ص) که گفت: «اللهم انت السّلام و منک السّلام. تبارکت یا ذا الجلال و الاکرام».

Ва Мустафо ( с ) рӯзии ъоӣшаҳро гуфт : « ҳозои Ҷабраили иқрأи алейк ассалом » , Фқолти ъоӣшаҳ : аллоҳи ассалом , ва манеҳ ассалом ,у алии Ҷабраили ассалом . Ва маънии салом дар номи худованди ъзу ҷл беайбаст давр аз костан ва афзудан , ва аз ҳоли гаштан ,у бдрёФти вай расӣдан . Ва раво бошад ки саломи андарин ояти бмънии саломат буд яъне сбли ассаломаи алтии ман силкҳо силами фии дайнау дунёа , роҳи намояди худоӣ ӯро роҳӣ ки саломати дайну дунёии вай дар он бошад .

و مصطفی (ص) روزی عائشه را گفت: «هذا جبرئیل یقرأ علیک السّلام»، فقالت عائشة: اللَّه السّلام، و منه السلام، و علی جبرئیل السّلام. و معنی سلام در نام خداوند عزّ و جلّ بی‌عیب است دور از کاستن و افزودن، و از حال گشتن، و بدریافت وی رسیدن. و روا باشد که سلام اندرین آیت بمعنی سلامت بود یعنی سبل السّلامة الّتی من سلکها سلّم فی دینه و دنیاه، راه نماید خدای او را راهی که سلامت دین و دنیای وی در آن باشد.

Ва ихрҷҳми ман алзлмоти إлии алнўр ва ӯро аз зулмоти куфри бнўри имони дарорад , « бознаҳ » яъне бأмраҳу тавфиқау иродата ,у иҳдиҳми إлии сироти мустақӣми сирот номӣаст роҳро , дӣданӣ ,у нодӣданӣ , дӣдании худ маҳсусаст ,у нодӣдании ислом ва суннатаст .

وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ و او را از ظلمات کفر بنور ایمان درآرد، «باذنه» یعنی بأمره و توفیقه و ارادته، وَ یَهْدِیهِمْ إِلی‌ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ صراط نامی است راه را، دیدنی، و نادیدنی، دیدنی خود محسوس است، و نادیدنی اسلام و سنّت است.

Лақади куфри аллазӣнаи қолўои إни аллоҳи ҳўи алмсиҳи ибни Марями ин дар шаъни тарсоёни Наҷрон фурӯ омад , ва эшон фирқа иъқўбиаҳ анд гуфтанд : исо писар худост : раб алъзаҳ гуфт ҷли ҷалола : ё Муҳамади эшонро гӯй : « Фмни имлк » эй ман иқдри ани идФъи ман азоби аллоҳи шиӣои азои қазоа ? кист он кас ки чун худо бар сари халқи азобӣ қазо кунад , чизе аз он азоб дафъ тавонад кард ? агар хоҳад ки исороу модари вайроу ҷумлаи аҳли заминро азоб кунад , ки тавонад ки он боз дорад ? пас худоиро кӣ шояд он кас ки азоб аз худ ва дигарон дафъи натавонад ? он гуҳ гуфт :у ллаҳи малики алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмо яъне мо байни ҳзини улнуъин ман алошёء . Гуфтаанд ки хзоӣни осмон боронаст ,у хзоӣни замини набот . Мегуяд : ҳар ду малику малики мост , ва ҳар чаҳ миён ҳар ду офарӣда , аз бандагону ғайри эшон . Ихлқи мо ишоءи ин дафъи он шабаҳатаст ки тарсоёнро афтод дар кори исо ва омадани вай аз модар бепадар . Мегуяд : онро ки хоҳад офаринад , чунон ки хоҳад бар машйату иродати хеш , агар хоҳад бе падари офаринад чун исо , ва агар хоҳад бепадару модари офаринад чун одам , вай бар ҳамаи чиз қодирасту тавоно .

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ این در شأن ترسایان نجران فرو آمد، و ایشان فرقه یعقوبیه‌اند گفتند: عیسی پسر خداست: رب العزة گفت جل جلاله: یا محمد ایشان را گوی: «فَمَنْ یَمْلِکُ» ای من یقدر ان یدفع من عذاب اللَّه شیئا اذا قضاه؟ کیست آن کس که چون خدا بر سر خلق عذابی قضا کند، چیزی از آن عذاب دفع تواند کرد؟ اگر خواهد که عیسی را و مادر وی را و جمله اهل زمین را عذاب کند، که تواند که آن باز دارد؟ پس خدایی را کی شاید آن کس که عذاب از خود و دیگران دفع نتواند؟ آن گه گفت: وَ لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُما یعنی ما بین هذین النوعین من الاشیاء. گفته‌اند که خزائن آسمان باران است، و خزائن زمین نبات. میگوید: هر دو ملک و ملک ماست، و هر چه میان هر دو آفریده، از بندگان و غیر ایشان. یَخْلُقُ ما یَشاءُ این دفع آن شبهت است که ترسایان را افتاد در کار عیسی و آمدن وی از مادر بی‌پدر. میگوید: آن را که خواهد آفریند، چنان که خواهد بر مشیّت و ارادت خویش، اگر خواهد بی‌پدر آفریند چون عیسی، و اگر خواهد بی‌پدر و مادر آفریند چون آدم، وی بر همه چیز قادر است و توانا.

Ва қолати алиҳўду алнсории нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳи сухани дарин оят мутадохиласт . Тарсоён абноء гуфтанд ,у ҷуҳудони аҳбо . Тарсоён гуфтанд ки : исо писар худост ,у модари вай аз мост , хабар аз ҷамоат берун дод ҳар чанд ки муроди бон исоаст , ва ҷуҳудон гуфтанд : нҳни авлиёъи аллоҳи ман дуни анноси мо хоссаи дӯстони хдоӣим , берун аз ҳамаи мардумон . Носи ӣнҷои Мустафо ( с )асту араб , ва гуфтаанд ки тарсоён аз онҷо гуфтанд ки нҳни أбноءи аллоҳ , ки исо ( ъ ) гуфта : азои слитми Фқўлўо ё абонои алзии фии алсмоءи тақаддуси асмк , ва ин бмънӣ қурбаст ва бару раҳмат яъне эй худовандӣ ки бо некони бандагони бмҳрбонӣу наздикии чунонӣ ки падари меҳрбон бар фарзанд , ва он гуҳ бо мусулмонон мегуфтанд :у аллоҳи ани ктобнои лқбли ктобкм ва ан набино лқбли нбикм ,у лои дайни алои динно ,у лои набӣ ало набино ,у анои нҳни аҳли алълми алқдим , Флиси аҳади афзали мно . Ва раво бошад ки ӣнҷо замирӣ ниҳанд , яъне нҳни абноءи русула . Расӯли худои эшонро бим доду бъқўбт ҳақ битарсонед , эшон гуфтанд : мо писарони пайғомбарони аўоим . Моро азоб накунад .

وَ قالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصاری‌ نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ سخن درین آیت متداخل است. ترسایان ابناء گفتند، و جهودان احبّا. ترسایان گفتند که: عیسی پسر خداست، و مادر وی از ماست، خبر از جماعت بیرون داد هر چند که مراد بآن عیسی است،و جهودان گفتند: نحن اولیاء اللَّه من دون الناس ما خاصّه دوستان خدائیم، بیرون از همه مردمان. ناس اینجا مصطفی (ص) است و عرب، و گفته‌اند که ترسایان از آنجا گفتند که نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ، که عیسی (ع) گفته: اذا صلیتم فقولوا یا ابانا الذی فی السماء تقدس اسمک، و این بمعنی قرب است و برّ و رحمت یعنی ای خداوندی که با نیکان بندگان بمهربانی و نزدیکی چنانی که پدر مهربان بر فرزند، و آن گه با مسلمانان میگفتند: و اللَّه ان کتابنا لقبل کتابکم و ان نبیّنا لقبل نبیکم، و لا دین الا دیننا، و لا نبی الا نبینا، و انّا نحن اهل العلم القدیم، فلیس احد افضل منّا. و روا باشد که اینجا ضمیری نهند، یعنی نحن ابناء رسله. رسول خدا ایشان را بیم داد و بعقوبت حق بترسانید، ایشان گفتند: ما پسران پیغامبران اوایم. ما را عذاب نکند.

Раб алъзаҳ гуфт : ё Муҳамади эшонро гӯй : агар писарони пайғомбарони хдоӣид , пас чаро падарони шуморо ки асҳоб сбт буданд уқубат кард , ва эшонро бгноҳони хеш фаро гирифт .

ربّ العزّة گفت: یا محمد ایشان را گوی: اگر پسران پیغامبران خدائید، پس چرا پدران شما را که اصحاب سبت بودند عقوبت کرد، و ایشان را بگناهان خویش فرا گرفت.

Бали أнтми башари ммни халқ на чунонаст ки шумо гуфтед , ки шумо гуруҳе мардумонед чунон ки офаридагони вай аз фарзандони одам . ИғФри лмни ишоءи онро ки хоҳад аз офаридагон хеш биёмурзад . Агар хоҳад ҷуҳудро аз ҷуҳудӣу тарсоро аз тарсое тавба диҳад , ва ӯро биёмурзад . Ва иъзби ман ишоء ва агар хоҳад ӯро бар он куфр бимиранд ва ӯро азоб кунад . Ва ллаҳи малики алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои ман алхлқ ,у إлиаҳи алмсири алмрҷъи фии алохраҳ .

بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ نه چنانست که شما گفتید، که شما گروهی مردمانید چنان که آفریدگان وی از فرزندان آدم. یَغْفِرُ لِمَنْ یَشاءُ آن را که خواهد از آفریدگان خویش بیامرزد. اگر خواهد جهود را از جهودی و ترسا را از ترسایی توبه دهد، و او را بیامرزد. وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ و اگر خواهد او را بر آن کفر بمیراند و او را عذاب کند. وَ لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُما من الخلق، وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ المرجع فی الآخرة.

ё أҳли алкитоби қади ҷоءкми рсўлнои ибини лакам яъне эъломи алҳдӣу шроӣъи аддӣн . Алии Фтраҳи ман алрсл аз мелоди исо ( ъ ) то бмилоди Муҳамад ( с ) гуфтаанд ки шашсад сол буд ,у брўоитии панҷсад ва шаст сол ,у брўоитии чаҳорсад ва сӣ ваанд сол , ва то брўзгори исои пайғомбарон пайваста омаданд , пас якдигар , то брФъи исо , пас аз он бурӣдаи гашт ,у рӯзгори фатрат буд то буқати беъсати Муҳамад ( с ) . Қавмӣ гуфтанд пас исои се пайғомбари дигар аз банӣ Исроил буданд , ва эшонанд ки раби алъзаҳ дар сӯраи иси қисса эшон гуфт : إзи أрслнои إлиҳми аснини Фкзбўҳмои Фъззнои бсолс .

یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ یعنی اعلام الهدی و شرائع الدین. عَلی‌ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ از میلاد عیسی (ع) تا بمیلاد محمد (ص) گفته‌اند که ششصد سال بود، و بروایتی پانصد و شصت سال، و بروایتی چهارصد و سی و اند سال، و تا بروزگار عیسی پیغامبران پیوسته آمدند، پس یکدیگر، تا برفع عیسی، پس از آن بریده گشت، و روزگار فترت بود تا بوقت بعثت محمد (ص). قومی گفتند پس عیسی سه پیغامبر دیگر از بنی اسرائیل بودند، و ایشانند که ربّ العزّة در سورة یس قصه ایشان گفت: إِذْ أَرْسَلْنا إِلَیْهِمُ اثْنَیْنِ فَکَذَّبُوهُما فَعَزَّزْنا بِثالِثٍ.

أни тқўлўои мо ҷоءнои ман бширу лои нзир яъне лӣлои тқўлўо . Муҳамадро ки бшмо фиристодем бон фиристодем то фардои нгўӣид ки бмои ҳеҷ бшир ва нзир наомад . Он гуҳи Мустафо ( с ) бшмо омад , ҳам бшираст ва ҳам нзир , бшири болҷнаҳи нзири ман алнор , бшири болмؤмнину нзири ллҷоҳдин . Мустафо ( с )ро дар қуръони бист номаст , бидиҳ Фоӣдаҳ дар ду қарини якдигар , ду ном тасреҳаст ва онро исм илм гӯйанд ,у ҳўи Муҳамаду Аҳмад , иқўли аллоҳи таъолӣ : Муҳамади расӯли аллоҳ , иأтии ман баъдии исмаи أҳмд . Ва ду ном таъзимаст ,у ҳў алрасул ва алнабӣ , иқўли аллоҳи таъолӣ : ё أиҳо алнабӣ , ё أиҳо алрасул . Ва ду ном шафқатасту меҳрбонӣ ,у ҳўи алрؤФу арраҳим , лқўлаҳи таъолӣ : болмؤмнини рؤФи раҳим . Ва ду номаст бишорату нзортро ,у ҳўи албширу алнзир , лқўлаҳи таъолӣ : إнои أрслноки болҳқи бшироу нзиро . Ва ду номаст даъвату ҳидоятро ,у ҳўи алдоъӣу алҳодӣ , лқўлаҳи таъолӣ :у доъёи إлии аллоҳи бإзнаҳ ,у лкли қавмҳоад . Ва ду номаст нафъи умматро ,у ҳўи алнўру алсроҷ , лқўлаҳи таъолӣ : қади ҷоءкми ман аллоҳи нур ,у қоли таъолӣ :у сроҷои мниро . Ва ду номаст зуҳӯри ҳуҷҷатро бар душманону муонидон ,у ҳўи албрҳону албина , лқўлаҳи табораку таъолӣ : қади ҷоءкми бурҳони ман рбкм ,у қоли таъолӣ : ҳатто тأтиҳми албинаи расӯли ман аллоҳ . Ва ду ном такримаст хусусияти вайро ,у ҳўи алъбду алкрим , лқўлаҳи таъолӣу тақаддус : أсрии бъбдаҳ ,у қоли таъолӣ : إнаҳи лқўли расӯли Карим . Ва ду номаст бар тариқи ишорат аз маҳзи маърифат ,у ҳўи алмзмлу алмдср , лқўлаҳи табораку таъолӣ : ё أиҳои алмзмл , ё أиҳои алмдср . Ва ду номаст бар сиблати кноит дар айни мбостти изҳори иззати вайроу ҳўи тоҳоу ис .

أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِیرٍ وَ لا نَذِیرٍ یعنی لئلا تقولوا. محمد را که بشما فرستادیم بآن فرستادیم تا فردا نگوئید که بما هیچ بشیر و نذیر نیامد. آن گه مصطفی (ص) بشما آمد، هم بشیر است و هم نذیر، بشیر بالجنّة نذیر من النار، بشیر بالمؤمنین و نذیر للجاحدین. مصطفی (ص) را در قرآن بیست نام است، بده فائده در دو قرین یکدیگر، دو نام تصریح است و آن را اسم علم گویند، و هو محمد و احمد، یقول اللَّه تعالی: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ. و دو نام تعظیم است، و هو الرسول و النبی، یقول اللَّه تعالی: یا أَیُّهَا النَّبِیُّ، یا أَیُّهَا الرَّسُولُ. و دو نام شفقت است و مهربانی، و هو الرؤف و الرحیم، لقوله تعالی: بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ. و دو نام است بشارت و نذارت را، و هو البشیر و النذیر، لقوله تعالی: إِنَّا أَرْسَلْناکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً. و دو نام است دعوت و هدایت را، و هو الداعی و الهادی، لقوله تعالی: وَ داعِیاً إِلَی اللَّهِ بِإِذْنِهِ، وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ. و دو نام است نفع امّت را، و هو النّور و السّراج، لقوله تعالی: قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ، و قال تعالی: وَ سِراجاً مُنِیراً. و دو نام است ظهور حجّت را بر دشمنان و معاندان، و هو البرهان و البیّنة، لقوله تبارک و تعالی: قَدْ جاءَکُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّکُمْ، و قال تعالی: حَتَّی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ. و دو نام تکریم است خصوصیّت وی را، و هو العبد و الکریم، لقوله تعالی و تقدس: أَسْری‌ بِعَبْدِهِ، و قال تعالی: إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ. و دو نام است بر طریق اشارت از محض معرفت، و هو المزّمّل و المدّثّر، لقوله تبارک و تعالی: یا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ، یا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ. و دو نام است بر سبیل کنایت در عین مباسطت اظهار عزّت وی را و هو طه و یس.

Рӯй абӯи зр , қол : қиллат : ё расӯли аллоҳи ҳилли смоки аллоҳи ъзу ҷли фии шайъи ءи ман алктб ? қол : « нъм ё бо зр ! самонеи аллоҳи фии алтўроаҳ , иҳид ,у фии алзбўр , алмоҳӣ ,у фии алонҷил , Аҳмад ,у фии алқуръони мҳмдо » . Қиллат : ё расӯли аллоҳи лами самяти иҳид ? қол : « лонии аҳиди бأмтии ани алнор » , қиллат : лами самяти алмоҳӣ ? қол : « мҳои аллоҳи ъзу ҷл бе алоўсони ани ҷазираи алъараб » . Қиллат : лами самяти Аҳмад ? қол : « ҳмднии аломми кулҳо » . Қиллат : лами самяти мҳмдо ? қол : « أнои Маҳмӯди фии аҳли алсмоўот ,у Маҳмӯди фии аҳли аларз » .

روی ابو ذر، قال: قلت: یا رسول اللَّه هل سمّاک اللَّه عزّ و جلّ فی شی‌ء من الکتب؟ قال: «نعم یا با ذر! سمّانی اللَّه فی التوراة، یحید، و فی الزبور، الماحی، و فی الانجیل، احمد، و فی القرآن محمدا». قلت: یا رسول اللَّه لم سمّیت یحید؟ قال: «لانّی احید بأمّتی عن النّار»، قلت: لم سمّیت الماحی؟ قال: «محا اللَّه عزّ و جلّ بی الاوثان عن جزیرة العرب». قلت: لم سمّیت احمد؟ قال: «حمدنی الامم کلها». قلت: لم سمّیت محمدا؟ قال: «أنا محمود فی اهل السماوات، و محمود فی اهل الارض».

Ва إзи қоли Мӯсои лқўмаҳ ё қавми азкрўои неъмати аллоҳи алайкуми إзи ҷаъли Фикми أнбёءу ҷълкми млўко дар банӣ Исроили пайғомбарон дар сибт лоўӣ буданд ,у мулӯк дар сибти Яҳудо . Ва гуфтаанд : « ҷаъли Фикми أнбёء » он ҳафтод мард буданд ки Мӯсои эшонро баргузед , ва бо худ бмноҷоти барад , ва эшонро соъиқа расед , пас аз он соъиқаи зиндаи гаштанд , ва пас аз Мӯсоу ҳорӯн пайғомбарон буданду ҷълкми млўко яъне тмлкўни анФскми баъди табъиди фиръавни аёкм . Мегуяд : пас аз онкии зердаст фиръавн будед , ва шуморо ббндгии гирифта , акнӯн шуморо озод ва бар нафаси худ подшоҳ кард , ва аз зердастӣу бандагии вай раҳоӣ дод . Ва қил :у ҷълкми млўко эй ағнёء , шуморо тавонгар кард то аз якдигар бениёз гаштед .

وَ إِذْ قالَ مُوسی‌ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جَعَلَ فِیکُمْ أَنْبِیاءَ وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً در بنی اسرائیل پیغامبران در سبط لاوی بودند، و ملوک در سبط یهودا. و گفته‌اند: «جَعَلَ فِیکُمْ أَنْبِیاءَ» آن هفتاد مرد بودند که موسی ایشان را برگزید، و با خود بمناجات برد، و ایشان را صاعقه رسید، پس از آن صاعقه زنده گشتند، و پس از موسی و هارون پیغامبران بودند وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً یعنی تملکون انفسکم بعد تبعید فرعون ایّاکم. میگوید: پس از آنکه زیردست فرعون بودید، و شما را ببندگی گرفته، اکنون شما را آزاد و بر نفس خود پادشاه کرد، و از زیردستی و بندگی وی رهایی داد. و قیل: وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً ای اغنیاء، شما را توانگر کرد تا از یکدیگر بی‌نیاز گشتید.

Мардии фарои абди аллоҳ умр гуфт : алснои ман Фқроءи алмҳоҷрин ? на мо аз ҷумла даравишон муҳоҷиронем ? абд аллоҳ гуфт турои ҳеҷ зан ҳаст ? гуфт : ҳаст . Гуфт : ҳеҷ маскани дорӣ ки дар он нишинӣ ? гуфт : дорам . Гуфт пас ту аз тавонгароне . Он мард гуфт : ман ходим низ дорам . Абд аллоҳ гуфт : ?фонати ман алмулук , ту аз ҷумлаи мулӯкӣ ,у бойени маънии Мустафо ( с ) гуфт : « ман асбҳи муъофии фии бадана , омнои фӣ сурба ъанд қӯти явма , Фкأнмои ҳизти ?лаи алднё . ИкФики ибни одами минҳои мо сади ҷўътк ,у вории ъўртк , ?фони кони лаки байти иўорик , Фзок ,у ани канти добаҳи тркбҳои Фбхи фалақи алхбзу моءи алҷр ва мо фавқи алозори ҳисоби алейк » .

مردی فرا عبد اللَّه عمر گفت: السنا من فقراء المهاجرین؟ نه ما از جمله درویشان مهاجرانیم؟ عبد اللَّه گفت ترا هیچ زن هست؟ گفت: هست. گفت: هیچ مسکن داری که در آن نشینی؟ گفت: دارم. گفت پس تو از توانگرانی. آن مرد گفت: من خادم نیز دارم. عبد اللَّه گفت: فانت من الملوک، تو از جمله ملوکی، و باین معنی مصطفی (ص) گفت: «من اصبح معافی فی بدنه، آمنا فی سربه عند قوت یومه، فکأنّما حیزت له الدنیا. یکفیک ابن آدم منها ما سدّ جوعتک، و واری عورتک، فان کان لک بیت یواریک، فذاک، و ان کانت دابّة ترکبها فبخ فلق الخبز و ماء الجر و ما فوق الازار حساب علیک».

Ва ани абии Саиди алхдрӣ , ан алнабӣ ( с ) қол : « кони бнўи Исроили азои кони лоҳдҳми ходиму амрأаҳу добаҳи иктби малико » ,у қоли ибни аббосу муҷоҳиду алҳсн : ман кони ?лаи байту амрأаҳу ходими Фҳўи малик . Заҳҳок гуфт : банӣ Исроилро мулӯк аз он гуфт ки хонҳои фарох доштанд ,у оби равон дар он , қол : ва ман кони масканаи восъо ,у фӣаи моءи ҷори Фҳўи малик . Қтодаҳ гуфт : малики эшон он буд ки хадам ва ҳашам сохтанд , ва аз фарзандони одами аввал касе ки ҳашами сохт эшон буданд . Ва ҷълкми млўко яънеу ҷаъли Фикми млўко ,у отокми мо лами иؤти أҳдои ман Алъоламин ман фалақи албҳру алмну алслўӣу тзлили алғмому ғайри злк .

و عن ابی سعید الخدری، عن النبی (ص) قال: «کان بنو اسرائیل اذا کان لاحدهم خادم و امرأة و دابة یکتب ملکا»، و قال ابن عباس و مجاهد و الحسن: من کان له بیت و امرأة و خادم فهو ملک. ضحاک گفت: بنی اسرائیل را ملوک از آن گفت که خانهای فراخ داشتند، و آب روان در آن، قال: و من کان مسکنه واسعا، و فیه ماء جار فهو ملک. قتاده گفت: ملک ایشان آن بود که خدم و حشم ساختند، و از فرزندان آدم اول کسی که حشم ساخت ایشان بودند. وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً یعنی و جعل فیکم ملوکا، وَ آتاکُمْ ما لَمْ یُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ من فلق البحر و المنّ و السّلوی و تظلیل الغمام و غیر ذلک.

ё қавми адхлўои алأрзи алмуқаддаса яъне алмтҳраҳ . Самяти муқаддаса лонҳо қадаст ман алшрку ҷаълати мскнои ллонбёء ,у итқдси фӣҳо ман алзнўб . Гуфтаанд : замини муқаддасаи замин шомаст сар то сари он . Мустафо ( с ) гуфт : « тӯбои ллшом » . Қили лأии злк ё расӯли аллоҳ ? қол : « лони малоикаи арраҳмони бостаҳи аҷнҳтҳои алайҳо » ,у қол ( с ) : « аллоҳами боруки лнои фии шомно , аллоҳами боруки лнои фии имнно » . Қолўо : ё расӯли аллоҳу фии нҷдно ? Фқол : « ҳнолки алзлозлу алФтн ,у баҳои итлъи алшитон » ,у қол ( с ) : « стхрҷи нори ман ҳзрмўти тҳшри аннос » . Қлно ё расӯли аллоҳи мо тأмрно ? қол : « алайкуми болшом , сисири аламри أни ткўнўои ҷнўдои мҷндаҳ , ҷанд болшом , ва ҷанд болимн , ва ҷанд болъроқ » , Фқоли раҷул : ё расӯли аллоҳи хари лии ани адркти злк . Қол : « алайкуми болшом , ?фонҳо хираи аллоҳи ман арза , иҷтбии илоҳо хиртаҳи ман ибода . ё аҳли алисломи алайкуми болшоми ?фони сФўаҳи аллоҳи ман арзаи алшом , ?фони аллоҳи қади такаффули лии болшому аҳла » .

یا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ یعنی المطهّرة. سمّیت مقدسة لانّها قدّست من الشرک و جعلت مسکنا للانبیاء، و یتقدّس فیها من الذنوب. گفته‌اند: زمین مقدسه زمین شام است سر تا سر آن. مصطفی (ص) گفت: «طوبی للشام». قیل لأی ذلک یا رسول اللَّه؟ قال: «لان ملائکة الرحمن باسطة اجنحتها علیها»، و قال (ص): «اللّهم بارک لنا فی شامنا، اللهم بارک لنا فی یمننا». قالوا: یا رسول اللَّه و فی نجدنا؟ فقال: «هنالک الزلازل و الفتن، و بها یطلع الشیطان»، و قال (ص): «ستخرج نار من حضرموت تحشر الناس». قلنا یا رسول اللَّه ما تأمرنا؟ قال: «علیکم بالشام، سیصیر الامر أن تکونوا جنودا مجندة، جند بالشام، و جند بالیمن، و جند بالعراق»، فقال رجل: یا رسول اللَّه خر لی ان ادرکت ذلک. قال: «علیکم بالشام، فانها خیرة اللَّه من ارضه، یجتبی الیها خیرته من عباده. یا اهل الاسلام علیکم بالشام فان صفوة اللَّه من ارضه الشام، فان اللَّه قد تکفل لی بالشام و اهله».

Муҷоҳид гуфт : замини муқаддасаи он буқъааст ки тавр бар онаст . Клбӣ гуфт : замини димишқу Фаластин ва баъзе Урдунаст ,у қоли абди аллоҳи бен масъӯд : қисми алхири ъушраи аҷзоъ , Фҷъл манеҳ тсъаҳи болшом ,у воҳиди болъроқ ,у қисми алшри ъушра , Фҷъл манеҳ тсъаҳи болъроқу воҳиди болшом ( қол ) ва назул ҳмси алшоми сабъи моӣаҳи ман асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) , Фиҳми сбъўни бдрёи алтии кутуби аллоҳи лакам , яъне кутуби фии аллўҳи алмҳФўзи анҳо мсокни лакам ,у қоли Ассадӣ : эй амркми аллоҳи ани тдхлўҳо .

مجاهد گفت: زمین مقدسه آن بقعه است که طور بر آن است. کلبی گفت: زمین دمشق و فلسطین و بعضی اردن است، و قال عبد اللَّه بن مسعود: قسم الخیر عشرة اجزاء، فجعل منه تسعة بالشام، و واحد بالعراق، و قسم الشر عشرة، فجعل منه تسعة بالعراق و واحد بالشام (قال) و نزل حمص الشام سبع مائة من اصحاب رسول اللَّه (ص)، فیهم سبعون بدریا الّتی کتب اللَّه لکم، یعنی کتب فی اللوح المحفوظ انّها مساکن لکم، و قال السدی: ای امرکم اللَّه ان تدخلوها.

Гуфтаанд : ин фармон ба банӣ Исроили пас ғарқи фиръавн буд , ки эшонро фармуданд ки аз замини Мисри базмин қудс шаванд ,у замини қудси он гуҳи бақия ъмолқаҳ дошт қавмӣ буданд бо шахсҳои азим , ва болоҳои баланд ,у бтштҳо ва қӯтҳо ,у кас дидаанд аз шан ки панҷ тан аз банӣ Исроил дар каф даст бигрифта буд ,у замини қудси заминӣ буд бо неъмати фароху миваҳои некӯ . Вҳб мнбаҳ гуфт : анор буд , чунон ки панҷ тан аз банӣ Исроил дар зери пӯсти ним анор мешуданд ,у ангур буд , чунон ки як хӯша ба бист кас бар мегирифтанд , ва дар он замини ариҳост ки ҳазор дия дорад , дар ҳар диҳии ҳазор бустон , дар он миваҳои алвон .

گفته‌اند: این فرمان به بنی اسرائیل پس غرق فرعون بود، که ایشان را فرمودند که از زمین مصر بزمین قدس شوند، و زمین قدس آن گه بقیه عمالقه داشت قومی بودند با شخصهای عظیم، و بالاهای بلند، و بطشتها و قوتها، و کس دیده‌اند از شان که پنج تن از بنی اسرائیل در کف دست بگرفته بود، و زمین قدس زمینی بود با نعمت فراخ و میوه‌های نیکو. وهب منبه گفت: انار بود، چنان که پنج تن از بنی اسرائیل در زیر پوست نیم انار میشدند، و انگور بود، چنان که یک خوشه به بیست کس بر میگرفتند، و در آن زمین اریحاست که هزار دیه دارد، در هر دهی هزار بستان، در آن میوه‌های الوان.

Ва лои тртдўои алии أдборкм эй лои трҷъўои кФоро , Фтнқлбўои хосрин .

وَ لا تَرْتَدُّوا عَلی‌ أَدْبارِکُمْ ای لا ترجعوا کفارا، فَتَنْقَلِبُوا خاسِرِینَ.

Мегуяд : тоъат доред ва фармон бурид , ва пас аз онкӣ имон оваред бкФри бозмгрдид , ки зиён корон бошед . Ва қили лои тртдўои алии أдборкм эй лои трҷъўои вроءкми бтрккми алдхўл . Мегуяд : равед дар замини қудсу нбодо ки ба пас боз гардид , ва дар нашавед , ки он гуҳ зиёнкор гардид . Клбӣ гуфт : иброҳӣми халил ( ъ ) бар кӯҳ Лубнон шуд . Вайро гуфтанд : дар нигар ё иброҳӣми чунон ки дидаи ту бон расад , он замин муқаддасаст ,у баъд аз ту бмироси бФрзндони ту додем . Қолўо ё Мӯсои إни фӣҳо қўмои ҷабборин чун он дувоздаҳ нақиб ки Мӯсои эшонро бҷосўсии фиристода буд бозгаштанд ,у ончӣ дида буданд бо Мӯсо бигуфтанд , Мӯсои эшонро гуфт : ин кор пинҳон доред , ончӣ дидед бар банӣ Исроил изҳор макунед ки эшон чун он бишинаванд , бад дил шаванд ва битарсанд , ва аз қаттол боз истанд . Эшон рафтанд ва бар хилофи қавли Мӯсо ҳар каси боқарин худ бигуфтанд . Банӣ Исроил чун он бишуниданд , ҳама овоз бароварданд , ва гиристан дар гирифтанд , гуфтанд : ё литнои мтнои фии арзи Мисру литнои нимувати фии ҳзаҳи албриаҳ ,у лои идхлнои аллоҳи арзҳм , Фикўни нсоؤноу аўлодноу амўолнои ғнимаҳи ?лаам . Пас рафтанд , ва худро пеш рӯй сохтанд , то бо замини Мисри раванд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : қолўо ё Мӯсои إни фӣҳо қўмои ҷабборину إнои лни ндхлҳо ҳатто ихрҷўои минҳои Фإни ихрҷўои минҳои Фإнои дохлўн . Чун эшон ҳиммат карданд ки боз гирданд , Мӯсоу ҳорӯн ҳар ду бсҷўд дар афтоданд ,у худоиро ъзу ҷл сано гуфтанд , ва дар ваии зориднд , ва он ду мард дигар гуфтанд ки раби Алъоламин аз эшон хабар дод : қоли раҷулони яке Юшаъ бен навен ибни аФроӣим бен мешайъ бен Юсуф ,у дигари колби бен иўФнои домоди Мӯсои бхўоҳри ваии Марям . Ва гуфтаанд : Юшаъ аз сибти ибни ёмин буд ,у колб аз сибти Яҳудо .

میگوید: طاعت دارید و فرمان برید، و پس از آنکه ایمان آورید بکفر بازمگردید، که زیان‌کاران باشید. و قیل لا تَرْتَدُّوا عَلی‌ أَدْبارِکُمْ ای لا ترجعوا وراءکم بترککم الدخول. میگوید: روید در زمین قدس و نبادا که به پس باز گردید، و در نشوید، که آن گه زیانکار گردید. کلبی گفت: ابراهیم خلیل (ع) بر کوه لبنان شد. وی را گفتند: در نگر یا ابراهیم چنان که دیده تو بآن رسد، آن زمین مقدس است، و بعد از تو بمیراث بفرزندان تو دادیم. قالُوا یا مُوسی‌ إِنَّ فِیها قَوْماً جَبَّارِینَ چون آن دوازده نقیب که موسی ایشان را بجاسوسی فرستاده بود بازگشتند، و آنچه دیده بودند با موسی بگفتند، موسی ایشان را گفت: این کار پنهان دارید، آنچه دیدید بر بنی اسرائیل اظهار مکنید که ایشان چون آن بشنوند، بد دل شوند و بترسند، و از قتال باز ایستند. ایشان رفتند و بر خلاف قول موسی هر کس باقرین خود بگفتند. بنی اسرائیل چون آن بشنیدند، همه آواز برآوردند، و گریستن در گرفتند، گفتند: یا لیتنا متنا فی ارض مصر و لیتنا نموت فی هذه البریة، و لا یدخلنا اللَّه ارضهم، فیکون نساؤنا و اولادنا و اموالنا غنیمة لهم. پس رفتند، و خود را پیش روی ساختند، تا با زمین مصر روند. اینست که رب العالمین گفت: قالُوا یا مُوسی‌ إِنَّ فِیها قَوْماً جَبَّارِینَ وَ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّی یَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ یَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ. چون ایشان همت کردند که باز گردند، موسی و هارون هر دو بسجود در افتادند، و خدای را عز و جل ثنا گفتند، و در وی زاریدند، و آن دو مرد دیگر گفتند که رب العالمین از ایشان خبر داد: قالَ رَجُلانِ یکی یوشع بن نون ابن افرائیم بن میشی بن یوسف، و دیگر کالب بن یوفنا داماد موسی بخواهر وی مریم. و گفته‌اند: یوشع از سبط ابن یامین بود، و کالب از سبط یهودا.

Ман аллазӣнаи ихоФўн эй ихоФўни аллоҳи фии мухолифаи амраи أнъми аллоҳи ъалиҳумо болтўФиқу алиқин . Ин ду мард гуфтанд ки : дар равед аз дар ин шаҳр , ва бок мадоред , ва матарсед азин ҷабборон ки эшон ҷисмҳои қавӣ доранд , ва дилҳои заъиф ,у пушти бхдоўнди хеш боз кунед агар муъминонед , ва яқин донед ки худои таъолии шуморо нусрат диҳад , ки аллоҳи Мӯсоро ваъда нусрат дода ,у ваъдаи худ бо пайғомбарони хеш хилоф накунад .

مِنَ الَّذِینَ یَخافُونَ ای یخافون اللَّه فی مخالفة امره أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا بالتوفیق و الیقین. این دو مرد گفتند که: در روید از در این شهر، و باک مدارید، و مترسید ازین جباران که ایشان جسمهای قوی دارند، و دلهای ضعیف، و پشت بخداوند خویش باز کنید اگر مؤمنان‌اید، و یقین دانید که خدای تعالی شما را نصرت دهد، که اللَّه موسی را وعده نصرت داده، و وعده خود با پیغامبران خویش خلاف نکند.

Эшон ҳам чунон бар сари мухолифату маъсият хеш мебуданд , ва мегуфтанд : ё Мӯсои إнои лни ндхлҳои أбдои мо домўои фӣҳо Фозҳби أнту рбки Фқотлои إнои ҳоҳнои қоъдўн эй Фозҳби анати Фқотлу рбки фии алдФъи ънку алнсри лаки алайҳим , إнои ҳоҳнои қоъдўни анои лои нсттиъи қаттоли алҷборин . Ва қоли бъзҳм : кони ҳорӯни Акбари ман Мӯсоу кони мҳбои мъзмои фӣ банӣ Исроил ,у кأнҳми қолўои Фозҳби анату кбирк , яъне ҳорӯн , Фқотло , кқўлаҳи таъолӣ : маози аллоҳи إнаҳи рабии أҳсни мсўоӣ эй Сайидӣу Кабӣрӣ .

ایشان هم چنان بر سر مخالفت و معصیت خویش میبودند، و میگفتند: یا مُوسی‌ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِیها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ ای فاذهب انت فقاتل و ربک فی الدفع عنک و النصر لک علیهم، إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ انا لا نستطیع قتال الجبارین. و قال بعضهم: کان هارون اکبر من موسی و کان محبا معظما فی بنی اسرائیل، و کأنهم قالوا فاذهب انت و کبیرک، یعنی هارون، فقاتلا، کقوله تعالی: مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّی أَحْسَنَ مَثْوایَ ای سیدی و کبیری.

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қоли лосҳобаҳи явми алҳдибиаҳи ҳайни сад ани албит : « ании зоҳби болҳдӣ , Фноҳраҳ ъанд албит » .

روی ان النبی (ص) قال لاصحابه یوم الحدیبیة حین صد عن البیت: «انی ذاهب بالهدی، فناحره عند البیت».

Фқоли алмқдоди бен асвад : аммоу аллоҳ ло нақавл комаи қоли қавми Мӯсо : « Фозҳби أнту рбки Фқотлои إнои ҳоҳнои қоъдўн » , ва лкно нақотил ани иминку шмолк ва ман байни идик ва ман хлФк ,у луи хзти бҳрои лхзнои мък ,у луи тснмти ҷблои лълўноаҳи мък ,у луи зҳбти баннои илои брки алғмоди лтобънок . Флмои самъҳо асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) боиъўаҳи алии злк ,у раъйати расӯли аллоҳи ашрқи виҷҳаи лзлку сира . Мӯсо чун он исён эшон диду сар дар ниҳодан дар туғёни хеш , дуо кард , гуфт : раби إнии лои أмлки إлои нафасӣу أхӣ , яънеу ахии аизои лои имлки ало нафса ,у қили маъноа : лои амлки алои нафасӣ ,у лои амлки алои ахӣ , ва ин аз баҳр он гуфт ки бародари ваии мутӣъи вай буд ,у кони имлки тоъата . Мавзеи ахӣ бар қавли аввал рафъаст ва бар қавли дувуми насб .

فقال المقداد بن اسود: اما و اللَّه لا نقول کما قال قوم موسی: «فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ»، و لکنا نقاتل عن یمینک و شمالک و من بین یدیک و من خلفک، و لو خضت بحرا لخضنا معک، و لو تسنّمت جبلا لعلوناه معک، و لو ذهبت بنا الی برک الغماد لتابعناک. فلما سمعها اصحاب رسول اللَّه (ص) بایعوه علی ذلک، و رأیت رسول اللَّه اشرق وجهه لذلک و سره. موسی چون آن عصیان ایشان دید و سر در نهادن در طغیان خویش، دعا کرد، گفت: رَبِّ إِنِّی لا أَمْلِکُ إِلَّا نَفْسِی وَ أَخِی، یعنی و اخی ایضا لا یملک الا نفسه، و قیل معناه: لا املک الا نفسی، و لا املک الا اخی، و این از بهر آن گفت که برادر وی مطیع وی بود، و کان یملک طاعته. موضع اخی بر قول اول رفع است و بر قول دوم نصب.

ФоФрқи бинноу байни алқўми алФосқин эй боъди бинноу байни алқўми алъосини аллазӣнаи ъсўои ани иқотлўои ъдўҳм , эй лои тҷълнӣу أхии фии ҷмлтҳм . Пас ваҳй омад бмўсӣ ки ё Мӯсо ! акнӯн ки исён намуданд , ва ту эшонро фосиқон ном кардӣ , эшонро азоби фурӯи гушойам ,у ҳамаро ҳалок кунам ,у дамор бар орми магари он ду бандаи фармонбардори Юшаъу колб . Мӯсои бзорид дар аллоҳ , ва гуфт : худовандо зинҳор эшонро ҳалок макун , ва ин як бори дигари эшонро бмни бахш . Бори худоё ! дар гузор ва афв кун аз эшон , бошад ки аз сулби эшон фарзандоне оянд ки аз фармонбардории бнгрднд . Раб Алъоламин гуфт : ё Мӯсо муродат бидодам , аммо пас азин эшонро нест ва нарасад ки дар замин қудс шаванд , ва ин биёбони барояшони ҳарами сохтам , ва ҳаром кардам барин замин ки эшонро аз худ берун гузорад то чиҳил сол барояд . Гуфтаанд ки шаш фарсанг буд бърз , ва дувоздаҳ фарсанги батӯли ,у брўоитӣ на фарсанги бърз ва сӣ фарсанги батӯли ,у мавзеи он тӣаи миёни Фаластину элаи Миср . Ҳар бомдоди фаро роҳ буданд ва гарм меронданд то шабонгоҳ ,у шабонгоҳи ҳам бони манзил аввал буданд , ва гуфтаанд ки : дар рӯз маҳбӯс буданд , ва дар шаб мерафтанд , аз аввали шаб то бомдод мерафтанд , бомдоди ҳам бмқоми аввал шаб буданд . Пас бмўсӣ нолиданд ,у Мӯсо дуо кард то раби алъзаҳи ману селоӣ боишон фурӯ фиристод , ва он ҷомҳо ки бар тани эшон буд монад то охири умр , кӯдак ки мезод бо ҷома мезод , чандон ки вайро дрбоист буд , ва чунон ки кӯдак меболид ҷома бо вай меболид , ва чун об хостанд Мӯсо дуо кард то дувоздаҳ чашма аз он санги сипед ки аз тавр бо худ барда буд равони гашт , Фзлки қавла : қади илми кули أноси мшрбҳм .

فَافْرُقْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ ای باعد بیننا و بین القوم العاصین الّذین عصوا ان یقاتلوا عدوّهم، ای لا تجعلنی و أخی فی جملتهم. پس وحی آمد بموسی که یا موسی! اکنون که عصیان نمودند، و تو ایشان را فاسقان نام کردی، ایشان را عذاب فرو گشایم، و همه را هلاک کنم، و دمار بر آرم مگر آن دو بنده فرمانبردار یوشع و کالب. موسی بزارید در اللَّه، و گفت: خداوندا زینهار ایشان را هلاک مکن، و این یک بار دیگر ایشان را بمن بخش. بار خدایا! در گذار و عفو کن از ایشان، باشد که از صلب ایشان فرزندانی آیند که از فرمانبرداری بنگردند. رب العالمین گفت: یا موسی مرادت بدادم، اما پس ازین ایشان را نیست و نرسد که در زمین قدس شوند، و این بیابان برایشان حرم ساختم، و حرام کردم برین زمین که ایشان را از خود بیرون گذارد تا چهل سال برآید. گفته‌اند که شش فرسنگ بود بعرض، و دوازده فرسنگ بطول، و بروایتی نه فرسنگ بعرض و سی فرسنگ بطول، و موضع آن تیه میان فلسطین و ایله مصر. هر بامداد فرا راه بودند و گرم میراندند تا شبانگاه، و شبانگاه هم بآن منزل اوّل بودند، و گفته‌اند که: در روز محبوس بودند، و در شب میرفتند، از اوّل شب تا بامداد میرفتند، بامداد هم بمقام اول شب بودند. پس بموسی نالیدند، و موسی دعا کرد تا ربّ العزّة منّ و سلوی بایشان فرو فرستاد، و آن جامها که بر تن ایشان بود ماند تا آخر عمر، کودک که میزاد با جامه میزاد، چندان که وی را دربایست بود، و چنان که کودک میبالید جامه با وی میبالید، و چون آب خواستند موسی دعا کرد تا دوازده چشمه از آن سنگ سپید که از طور با خود برده بود روان گشت، فذلک قوله: قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُناسٍ مَشْرَبَهُمْ.

Нафарӣ азим буданд , шашсад ҳазор мигўинд ки марди мақотил буд дар эшон ,у ҷумла дар тӣа фурӯ шуданд магари ду мард : Юшаъ бен навену колби бен иўФно ,у ҳорӯну Мӯсо ҳар ду дар тӣа фурӯ шуданд бики ривоят ,у Мӯсои Юшаъро Халифа худ кард бар банӣ Исроил . Чун муддати чиҳил сол басар омад Юшаъи лашкарӣ фароҳам кард аз банӣ Исроил аз фарзандони эшон ки маъсият накарда буданд , ва пас эшон хостаҳ буданд , ба ариҳо шуда баҷанг ҷабборон ,у раби Алъоламин ҷли ҷалолаи он фатҳи бадаст эшон баровард , ва он ҷабборони бадаст банӣ Исроили бтأииду нусрати аллоҳи ҳама кушта шуданд . Чунин гӯйанд ки рӯзи одинаи ҷанг буд . Намоз шом даромад , офтоби фурӯ шуда ки ҳануз қавмӣ аз он ҷабборон монда буданд ,у рӯзи шанбеи эшонро дастурӣ ҷанг набӯд , тарсиданд ки агар Фоӣт шавад , он нафар боқӣ бимонанд ,у бадасти эшон оҷиз гирданд . Дасти бардошти Юшаъ ва гуфт : « аллоҳами аздди алшмси алӣ » . Он гуҳ гуфт : бори худоё ! офтоб дар тоъати ту , ва ман дар тоъати ту , бози ори ин офтоб , то тамоми басар барам фармон бурдорӣ ту . Офтоби бФрмони ҳақ боз омад , ва як соъат дар он рӯзи биФзўд , то он ҷабборони ҳама кушта шуданд ,у замини шоми як сар банӣ Исроилро мусаллами гашт .

نفری عظیم بودند، ششصد هزار میگویند که مرد مقاتل بود در ایشان، و جمله در تیه فرو شدند مگر دو مرد: یوشع بن نون و کالب بن یوفنا، و هارون و موسی هر دو در تیه فرو شدند بیک روایت، و موسی یوشع را خلیفه خود کرد بر بنی اسرائیل. چون مدت چهل سال بسر آمد یوشع لشکری فراهم کرد از بنی اسرائیل از فرزندان ایشان که معصیت نکرده بودند، و پس ایشان خاسته بودند، به اریحا شده بجنگ جباران، و رب العالمین جل جلاله آن فتح بدست ایشان برآورد، و آن جباران بدست بنی اسرائیل بتأیید و نصرت اللَّه همه کشته شدند. چنین گویند که روز آدینه جنگ بود. نماز شام درآمد، آفتاب فرو شده که هنوز قومی از آن جباران مانده بودند، و روز شنبه ایشان را دستوری جنگ نبود، ترسیدند که اگر فائت شود، آن نفر باقی بمانند، و بدست ایشان عاجز گردند. دست برداشت یوشع و گفت: «اللهم ازدد الشمس علیّ». آن گه گفت: بار خدایا! آفتاب در طاعت تو، و من در طاعت تو، باز آر این آفتاب، تا تمام بسر برم فرمان برداری تو. آفتاب بفرمان حق باز آمد، و یک ساعت در آن روز بیفزود، تا آن جباران همه کشته شدند، و زمین شام یک سر بنی اسرائیل را مسلم گشت.

Таворихён гуфтанд : умри Мӯсои сад ва бист сол буд . Бист сол дар малики аФридўн , ва сад сол дар малики манӯчеҳр ,у брўоитии дигари умри Мӯсои ҳаштод ва на сол буд ,у умри ҳорӯни ҳаштод ва ҳашт сол , бики соли ҳорӯни пеш аз Мӯсо бирафт . Умри бен маймун гуфт . Ҳар ду дар тӣа фурӯ шуданд ,у вафоти ҳорӯни чунон буд ки Мӯсоу ҳорӯн ҳар ду дар ғорӣ нишаста буданд , ногоҳ фармони ҳақ бҳрўн расед , колбуди вай аз рӯҳи холии гашт .

تواریخیان گفتند: عمر موسی صد و بیست سال بود. بیست سال در ملک افریدون، و صد سال در ملک منوچهر، و بروایتی دیگر عمر موسی هشتاد و نه سال بود، و عمر هارون هشتاد و هشت سال، بیک سال هارون پیش از موسی برفت. عمر بن میمون گفت. هر دو در تیه فرو شدند، و وفات هارون چنان بود که موسی و هارون هر دو در غاری نشسته بودند، ناگاه فرمان حق بهرون رسید، کالبد وی از روح خالی گشت.

Мӯсои вайро дафн кард . Он гуҳ ба банӣ Исроил боз шуд , ва эшонро аз он кор хабар кард .

موسی وی را دفن کرد. آن گه به بنی اسرائیل باز شد، و ایشان را از آن کار خبر کرد.

Банӣ Исроил ӯро дурӯғ зан гирифтанд , гуфтанд : ҳорӯнро бикуштӣ ки мо вайро дӯст медоштем , ва бо вай инс доштем . Мӯсо дар худо нолид аз он гуфт эшон . Раби Алъоламин бмўсӣ ваҳй фиристод ки эшонро бар болини қабри ҳорӯн ҳозир кун , то ман ӯро бингизм , ва ҷавоб диҳад . Рафтанд ,у Мӯсо дуо кард . Он гуҳ гуфт : ё ҳорӯни беруни ой аз қабри хеш .

بنی اسرائیل او را دروغ زن گرفتند، گفتند: هارون را بکشتی که ما وی را دوست میداشتیم، و با وی انس داشتیم. موسی در خدا نالید از آن گفت ایشان. رب العالمین بموسی وحی فرستاد که ایشان را بر بالین قبر هارون حاضر کن، تا من او را بینگیزم، و جواب دهد. رفتند، و موسی دعا کرد. آن گه گفت: یا هارون بیرون آی از قبر خویش.

Ҳорӯн аз хоки сар бар зад ,у хок аз сар хеш меифшоанд , он гуҳ гуфт : « ё ҳорӯни анои қтлтк ? » қол : « ло ,у локини мат » . Қол : « Фъди илои мзҷък » , ФонсрФўо .

هارون از خاک سر بر زد، و خاک از سر خویش می‌افشاند، آن گه گفت: «یا هارون انا قتلتک؟» قال: «لا، و لکن متّ». قال: «فعد الی مضجعک»، فانصرفوا.

Аз ваҷҳеи дигар нақл кардаанд вафоти ҳорӯн ,у ҳўи алосҳ : рӯй ҷобири бен абди аллоҳ . Қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « харҷи Мӯсоу ҳорӯни ҳоҷин ӯ мътмрин , Флмои конои болмдинаҳи марази ҳорӯни ФхоФи алайҳи Мӯсои ани имўти болмдинаҳи Фтштбаҳи алиҳўд . ( қол ) Фнқлаҳи илои аҳад , Фмоти боҳад , Фқбраҳи боҳад » .

از وجهی دیگر نقل کرده‌اند وفات هارون، و هو الاصح: روی جابر بن عبد اللَّه. قال: قال رسول اللَّه (ص): «خرج موسی و هارون حاجین او معتمرین، فلما کانا بالمدینة مرض هارون فخاف علیه موسی ان یموت بالمدینة فتشتبه الیهود. (قال) فنقله الی احد، فمات باحد، فقبره باحد».

Ин хабар далолат кунад бар қавли эшон ки гуфтанд Мӯсоу ҳорӯн ҳар ду аз тӣа берун шуданд ,у фатҳи ариҳоу қатли ҷабборони бадасти Мӯсо буд ,у идли алайҳи аизои иҷмоъи алълмоءи ани ъўҷи бен ънқи қатлаи Мӯсо ( ъ ) ,у أмои вафоаи Мӯсои Фолсҳиҳи фии злки мо

این خبر دلالت کند بر قول ایشان که گفتند موسی و هارون هر دو از تیه بیرون شدند، و فتح اریحا و قتل جباران بدست موسی بود، و یدلّ علیه ایضا اجماع العلماء ان عوج بن عنق قتله موسی (ع)، و أما وفاة موسی فالصحیح فی ذلک ما

Рӯй абӯи ҳрираҳ , қол : қол алнабӣ ( с ) : « ҷоءи малики аламути илои Мӯсои лиқбзи рӯҳа » .

روی ابو هریرة، قال: قال النّبیّ (ص): «جاء ملک الموت الی موسی لیقبض روحه».

Мегуяд : малики аламут бар Мӯсо рафт то муолиҷаи қабзи рӯҳ вай кунад бФрмони ҳақ . Мӯсо гуфт : « мо ҷоءи бк ? » бача омадӣ ? чаҳ туро оварад ӣнҷои бнздики ман эй мурӣди ҳазрат ?

میگوید: ملک الموت بر موسی رفت تا معالجه قبض روح وی کند بفرمان حق. موسی گفت: «ما جاء بک؟» بچه آمدی؟ چه ترا آورد اینجا بنزدیک من ای مرید حضرت؟

Гуфт : омадаам то қабзи рӯҳ ту кунам . ( гуфто ) латмае бар рӯй вай зад , дидаи вай бар афканд . Малики аламути бҳзрти аҳадяти бозгашт . Гуфто : бори худоёи худ май бинӣ ки Мӯсои дидаи ман чаҳ кард . Вай марг менахоҳад ,у марои қабзи рӯҳ вай мефармое . Бори худоё ! агар на каромати вай будӣ , ва онкӣ медонам ки банда азизаст бар даргоҳи ту , ман кории дшхўори азин марги басари ваии фурӯи оўрдмӣ . Раби алъзаҳи он дидаи ваии буи боз дод , он гуҳ гуфт : бози гирд ва ӯро мухайяр кун миёни маргӣу зиндагонӣ , ва бо вай бигӯ : дасти хеш бар пушти гов на , чандон ки адад мўиҳоаст дар зери дасти ту , туро зиндагӣ медаҳум агар мехоҳӣ . Боз омад ,у пайғоми худои бгзорд . Мӯсо гуфт : « сами мо зои баъди ҳозои албқоء ? » пас азин бақо , пас азин рӯзгори зиндагӣ чаҳ хоҳад буд ? гуфт : марг . Гуфт пас ҳам акнӯн аввалитар . Он гуҳ гуфт : бори худоё ! агар ночораст , бории базмин муқаддаса хоҳам . Пас дар замин муқаддаса рафт , дар саҳройӣ мешуд , се касро дид ки гӯрии мишкоФтнд ,у лаҳади он мипрдохтнд . Мӯсои онҷои бргзшт , дар он гӯр нигараст , гуфт : ин аз баҳр ки рост мекунед ? гуфтанд : аз баҳри мардӣ ки қаду болои вай ҳамчун қаду болой туаст . Агар ту фурӯи шӯй то андоза он бидонем некӯ буд . Мӯсо фурӯ шуд ,у хештанро дар он лаҳад фурӯ кашид . БФрмони аллоҳи он гӯр фароҳам шуд . Мустафо ( с ) гуфт : « луи канти смаҳи лأриткми қабраи илои ҷанб алтриқ биҷунб алксиби алоҳмр » .

گفت: آمده‌ام تا قبض روح تو کنم. (گفتا) لطمه‌ای بر روی وی زد، دیده وی بر افکند. ملک الموت بحضرت احدیّت بازگشت. گفتا: بار خدایا خود می‌بینی که موسی دیده من چه کرد. وی مرگ می‌نخواهد، و مرا قبض روح وی می‌فرمایی. بار خدایا! اگر نه کرامت وی بودی، و آنکه میدانم که بنده عزیز است بر درگاه تو، من کاری دشخوار ازین مرگ بسر وی فرو آوردمی. ربّ العزّة آن دیده وی بوی باز داد، آن گه گفت: باز گرد و او را مخیّر کن میان مرگی و زندگانی، و با وی بگو: دست خویش بر پشت گاو نه، چندان که عدد مویها است در زیر دست تو، ترا زندگی میدهم اگر میخواهی. باز آمد، و پیغام خدای بگزارد. موسی گفت: «ثم ما ذا بعد هذا البقاء؟» پس ازین بقا، پس ازین روزگار زندگی چه خواهد بود؟ گفت: مرگ. گفت پس هم اکنون اولی‌تر. آن گه گفت: بار خدایا! اگر ناچار است، باری بزمین مقدسه خواهم. پس در زمین مقدسه رفت، در صحرایی میشد، سه کس را دید که گوری میشکافتند، و لحد آن میپرداختند. موسی آنجا برگذشت، در آن گور نگرست، گفت: این از بهر که راست میکنید؟ گفتند: از بهر مردی که قد و بالای وی همچون قد و بالای تو است. اگر تو فرو شوی تا اندازه آن بدانیم نیکو بود. موسی فرو شد، و خویشتن را در آن لحد فرو کشید. بفرمان اللَّه آن گور فراهم شد. مصطفی (ص) گفت: «لو کنت ثمّة لأریتکم قبره الی جنب الطریق بجنب الکثیب الاحمر».

Брўоитӣ дигар гуфтаанд ки : Мӯсои савмиъае сохта буд , ва аз халқи азлати гирифта ,у бъбодти аллоҳ машғӯл гашта . Модар дошту аёлу фарзандон , ва ҳар бчҳли рӯзи эшонро зиёрат кардӣ . Рӯзии малики аламути худро буи намӯд , салом кард , ва ҷавоб шунид .

بروایتی دیگر گفته‌اند که: موسی صومعه‌ای ساخته بود، و از خلق عزلت گرفته، و بعبادت اللَّه مشغول گشته. مادر داشت و عیال و فرزندان، و هر بچهل روز ایشان را زیارت کردی. روزی ملک الموت خود را بوی نمود، سلام کرد، و جواب شنید.

Мӯсо бидонаст ки малик аламутаст , гуфт : « ҷӣти тқбзи рӯҳӣ ? » омадӣ то қабзи рӯҳ мо кунӣ ? гуфт оре , моро фиристоданд то қабзи рӯҳ ту кунем агар хоҳӣ . Мӯсои сар бар замини ниҳод , гуфт : худовандо ! чандон замони даҳ ки модарроу аёлро бози байнам , ва эшонро васиятӣ кунам . Вайро замон доданд , ва бар модар омаду зӯдтар аз он буд ки ҳар бори ваъдаи зиёрат будӣ . Гуфт : эй ҷони модар ! чунаст ки ин бор зӯдтар омадӣ , ва на буқат хеш омадӣ .

موسی بدانست که ملک الموت است، گفت: «جئت تقبض روحی؟» آمدی تا قبض روح ما کنی؟ گفت آری، ما را فرستادند تا قبض روح تو کنیم اگر خواهی. موسی سر بر زمین نهاد، گفت: خداوندا! چندان زمان ده که مادر را و عیال را باز بینم، و ایشان را وصیّتی کنم. وی را زمان دادند، و بر مادر آمد و زودتر از آن بود که هر بار وعده زیارت بودی. گفت: ای جان مادر! چونست که این بار زودتر آمدی، و نه بوقت خویش آمدی.

Гуфт : ё аммоа ! бозтрори омадам на бохтёр . Рӯзгор умрам барисед ,у аҷал дар расед . Инак бурид марг бар паии мо ,у роҳи ҳаёт фурӯ гирифт бар мо , омадам то шуморо видоъ кунам , ки низ шуморо то бқёмт на байнам . Модар гуфт : эй писар ! нигар то бқёмти моро фаромӯш накунӣ , ва бо худ ббҳшти барӣ . Мӯсо гуфт : бидон шарт ки васияти ман бар коргирӣ .

گفت: یا امّاه! باضطرار آمدم نه باختیار. روزگار عمرم برسید، و اجل در رسید. اینک برید مرگ بر پی ما، و راه حیات فرو گرفت بر ما، آمدم تا شما را وداع کنم، که نیز شما را تا بقیامت نه بینم. مادر گفت: ای پسر! نگر تا بقیامت ما را فراموش نکنی، و با خود ببهشت بری. موسی گفت: بدان شرط که وصیّت من بر کار گیری.

Худоиро тоъат дор бошӣ ,у даравишонро навозӣ ,у фарзандонамро никўдорӣ . Ин сухан бигуфт , он гуҳ бигирист , ва зор бинолед . Фармон омад аз ҳазрати иззат ки ин гиристан аз баҳр чист ? аз баҳр омаданаст бҳзрти мо ? Мӯсо гуфт : бори худоё ! дилами бойени зъиФкон ва ъёлкон машғӯласт . Фармон омад : ё Мӯсо ! Асо бар замини зан . Асо бар замин зад .

خدای را طاعت‌دار باشی، و درویشان را نوازی، و فرزندانم را نیکوداری. این سخن بگفت، آن گه بگریست، و زار بنالید. فرمان آمد از حضرت عزّت که این گریستن از بهر چیست؟ از بهر آمدن است بحضرت ما؟ موسی گفت: بار خدایا! دلم باین ضعیفکان و عیالکان مشغولست. فرمان آمد: یا موسی! عصا بر زمین زن. عصا بر زمین زد.

Замин шикофта шуд . Сангӣ падед омад . Асо бар он санг зад . Санг шикофта шуд . Аз миёни он санги кирмакӣ берун омад , баррагии сабз дар даҳан дошт . Худоӣ гуфт : ё Мӯсо ! ин кирмакро дарин мавзе зойеъ накунам , фарзандони турои зойеъ чун кунам ? он гуҳ бо малики аламут дар мунозира омад . Гуфт : ҷони ман аз кадом узв бархоҳӣ дошт . Гуфт : аз даст . Гуфт : дастӣ ки алвоҳи тавроти буи гирифтаам ! гуфт : аз пой . Гуфт : пое ки аз ваии бмноҷоти ҳақ рафтаам ! гуфт : аз забон . Гуфт : забонӣ ки бо аллоҳ бидон сухан гуфтаам ! гуфт : ё Мӯсои магари хамри хӯрдае ? гуфт : нахурдаам . Гуфт : дамии бмни даҳ то бидонам . Мӯсои дамӣ буи дамид . Раби Алъоламин рӯҳи поки вай бо он дам берун оварад . Колбуди Мӯсои холии гашт .

زمین شکافته شد. سنگی پدید آمد. عصا بر آن سنگ زد. سنگ شکافته شد. از میان آن سنگ کرمکی بیرون آمد، برگی سبز در دهن داشت. خدای گفت: یا موسی! این کرمک را درین موضع ضایع نکنم، فرزندان ترا ضایع چون کنم؟ آن گه با ملک الموت در مناظره آمد. گفت: جان من از کدام عضو برخواهی داشت. گفت: از دست. گفت: دستی که الواح تورات بوی گرفته‌ام! گفت: از پای. گفت: پایی که از وی بمناجات حق رفته‌ام! گفت: از زبان. گفت: زبانی که با اللَّه بدان سخن گفته‌ام! گفت: یا موسی مگر خمر خورده‌ای؟ گفت: نخورده‌ام. گفت: دمی بمن ده تا بدانم. موسی دمی بوی دمید. ربّ العالمین روح پاک وی با آن دم بیرون آورد. کالبد موسی خالی گشت.

Фриштгони осмон бонг бароварданд ки : « мот кулем аллоҳ » .

فریشتگان آسمان بانگ برآوردند که: «مات کلیم اللَّه».

Овардаанд ки : Юшаъ бен навен , Мӯсоро бихоб дид , гуфт : « Киеви ваҷдати аламут ? » гуфт : « кшоаҳи слхт ,у ҳаии ҳиаҳ » . Қавмӣ гуфтанд : Мӯсоу ҳорӯн бо эшон дар тӣаи набуданд , ки эшон дар ҳабс ва азоб буданд ,у пайғомбаронро дар азоб надоранд ,у дуруст тар онаст ки Мӯсоу ҳорӯн бо эшон дар тӣа буданд , аммо он кор бар эшон осону хуш буд , чунон ки оташ ки табъи вай аҳроқаст , бар иброҳӣм ( ъ ) хуш буд , ва ӯро дар он ранҷ набӯд .

آورده‌اند که: یوشع بن نون، موسی را بخواب دید، گفت: «کیف وجدت الموت؟» گفت: «کشاة سلخت، و هی حیّة». قومی گفتند: موسی و هارون با ایشان در تیه نبودند، که ایشان در حبس و عذاب بودند، و پیغامبران را در عذاب ندارند، و درست‌تر آنست که موسی و هارون با ایشان در تیه بودند، اما آن کار بر ایشان آسان و خوش بود، چنان که آتش که طبع وی احراق است، بر ابراهیم (ع) خوش بود، و او را در آن رنج نبود.

Флои тأси алии алқўми алФосқин зоҳир онаст ки ин хитоб бо Мӯсоаст , ва раво бошад ки ин хитоб бо Муҳамад ( с ) равад , эй : лои тҳзн ё Муҳамади алии қавми лами изли шأнҳми алмъосӣу мухолифаи алрсл .

فَلا تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ ظاهر آنست که این خطاب با موسی است، و روا باشد که این خطاب با محمد (ص) رود، ای: لا تحزن یا محمد علی قوم لم یزل شأنهم المعاصی و مخالفة الرسل.