Қавлаи таъолӣ : ё أҳли алкитоби қади ҷоءкми рсўлнои ибини лаками ксирои илои қавлау иъФўои ани касӣри ин ояти васф расӯл худост ,у далели илму ҳалами вай дар он пайдост , Фозҳори мо абадии далели илма ,у алъФўи ъмои ахФии бурҳони ҳлмаҳ . Ончӣ аз асрори эшон изҳор кард , далеласт бар камоли набувват ,у сиҳҳати рисолат ,у илм бешабаҳат ,у ончӣ афв кард аз он нифоқ ки эшон дар дил доштанд ,у бзоҳри хилоф он менамуданд ,у расӯли худо аз он хабар дошт ,у парда аз рӯй кор барнадошт , он далел бар халқи азиму ҳалами Карими вай . Ва нишони камоли ҳалам вай онаст ки рӯзӣ дар масҷид Мадина нишаста буд , аъробе даромад аз қабӣла банӣ салим , ва дар миёни ҷомаи хеши сусморӣ пинҳон карда буд , ва бо расӯли худои сухан дурушт гуфт , чунон ки аҷлоФ араб гӯйанд бемуҳобо , гуфт : ё Муҳамад ба лоату ъзӣ ки ман ҳаргизи кас аз ту дурӯғи зантар надидаам , на аз мардон на аз занон . ё Муҳамади балоту ъзӣ ки дар рӯй замин бар ман аз ту душмантар кас нест . Умри хитоби ҳозир буд . Аз он носазоӣ ки мешунид хашм гирифт , бархест , гуфт : ё расӯли аллоҳ ! дастурии даҳ то ин душмани худоу расӯли худои бтиғи хеш сар бурдорам ,у пушти замин аз ниҳоди ваии поки гардонам . ё расӯли аллоҳ ! орому сукӯн дар дили умр кӣ ояд ! ва дар ту сухани носазо аз забон бегона мешунӯд ? расӯли худои нармаки фаро умр гуфт ки : ё умр сокин бош , ва ӯро як соъати бмни фурӯи гузор . Он гуҳ рӯй фаро аъробӣ кард , гуфт : эй ҷавонмард ! ин сухани бад-ӣни дуруштӣ чаро май гӯйӣ ? наме доне ки ман дар осмону замини аминам ? !у писандидаи ҷҳонёнм ? !у дасти мؤмнонм ? !у тимор бар эшонам ? ! маро зишт магӯӣ , ки на хуб буд .

قوله تعالی: یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً الی قوله وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ این آیت وصف رسول خداست، و دلیل علم و حلم وی در آن پیداست، فاظهار ما ابدی دلیل علمه، و العفو عمّا اخفی برهان حلمه. آنچه از اسرار ایشان اظهار کرد، دلیل است بر کمال نبوّت، و صحّت رسالت، و علم بی‌شبهت، و آنچه عفو کرد از آن نفاق که ایشان در دل داشتند، و بظاهر خلاف آن مینمودند، و رسول خدا از آن خبر داشت، و پرده از روی کار برنداشت، آن دلیل بر خلق عظیم و حلم کریم وی. و نشان کمال حلم وی آنست که روزی در مسجد مدینه نشسته بود، اعرابیی درآمد از قبیله بنی سلیم، و در میان جامه خویش سوسماری پنهان کرده بود، و با رسول خدا سخن درشت گفت، چنان که اجلاف عرب گویند بی‌محابا، گفت: یا محمد به لات و عزی که من هرگز کس از تو دروغ زن‌تر ندیده‌ام، نه از مردان نه از زنان. یا محمد بلات و عزّی که در روی زمین بر من از تو دشمن‌تر کس نیست. عمر خطاب حاضر بود. از آن ناسزای که میشنید خشم گرفت، برخاست، گفت: یا رسول اللَّه! دستوری ده تا این دشمن خدا و رسول خدا بتیغ خویش سر بردارم، و پشت زمین از نهاد وی پاک گردانم. یا رسول اللَّه! آرام و سکون در دل عمر کی آید! و در تو سخن ناسزا از زبان بیگانه میشنود؟ رسول خدا نرمک فرا عمر گفت که: یا عمر ساکن باش، و او را یک ساعت بمن فرو گذار. آن گه روی فرا اعرابی کرد، گفت: ای جوانمرد! این سخن بدین درشتی چرا می‌گویی؟ نمی‌دانی که من در آسمان و زمین امینم؟! و پسندیده جهانیانم؟! و دست مؤمنانم؟! و تیمار بر ایشانم؟! مرا زشت مگوی، که نه خوب بود.

Аъробӣ аз он дуруштии лухтиро кам кард , гуфт : ё Муҳамад ! маро маломат макун бар ончии гузашт . Балоту ъзӣ ки бтў имон наёрам , то ин сусмори баростии ту гувоҳии надиҳад ! расӯли худо дар он сусмор нигараст . Сусмори бтўозъ пеш омад ,у сараки миҷнбонид ки : чаҳ фармое ё Муҳамад ? расӯл гуфт : « ё зби ман рбк ? »

اعرابی از آن درشتی لختی را کم کرد، گفت: یا محمد! مرا ملامت مکن بر آنچه گذشت. بلات و عزّی که بتو ایمان نیارم، تا این سوسمار براستی تو گواهی ندهد! رسول خدا در آن سوسمار نگرست. سوسمار بتواضع پیش آمد، و سرک میجنبانید که: چه فرمایی یا محمد؟ رسول گفت: «یا ضبّ من ربّک؟»

эй сусмори худоӣ ту кист ?

ای سوسمار خدای تو کیست؟

Сусмори бзбони фасеҳ ҷавоб дод ки : худои ман ҷаббор коинотаст . Холиқ мавҷӯдотаст .

سوسمار بزبان فصیح جواب داد که: خدای من جبّار کائناتست. خالق موجوداتست.

Муқаддари аҳён ва авқотаст . Дорандаи замин ва самовотаст . Фармону султони вай дар осмону замин ва бару баҳру фазо ва ҳаво равонаст . Он гуҳ гуфт : « ва ман ано ё зб » ?

مقدر احیان و اوقاتست. دارنده زمین و سماوات است. فرمان و سلطان وی در آسمان و زمین و برّ و بحر و فضا و هوا روانست. آن گه گفت: «و من انا یا ضب»؟

эй сусмор ! ман киам ки турои азин прсндаҳам ? гуфт : « анати расӯли раби Алъоламин ,у хотами алнабӣин ,у Сайиди алаввалину алохрин » . Ту расӯли худои бҷҳонён , хотами пайғомбарон , сарвару солори оламён , ва дар қиёмати шафиъи осӣон ,у мояи муфлисон .

ای سوسمار! من که‌ام که ترا ازین پرسنده‌ام؟ گفت: «انت رسول رب العالمین، و خاتم النبیین، و سید الاوّلین و الآخرین». تو رسول خدایی بجهانیان، خاتم پیغامبران، سرور و سالار عالمیان، و در قیامت شفیع عاصیان، و مایه مفلسان.

Аъробӣ чун ин сухан бишунид дар шӯред . Пушт бидод то равад , расӯл худо гуфт : ё аъробӣ ! чунон ки омадӣ мебозгардӣ ?у бад-ӣни хурсандӣ ? ! гуфт : ё Муҳамад на чунон ки даромадам бози мигрдм , ки бидон худоӣ ки ҷузи вай худоӣ нест , ки чун даромадам бар рӯй замин дар дилам аз ту душмантар касе набӯд , ва акнӯн ки ҳамеи бози гирдам бар ваии замин аз ту азизтар маро кас нест . Пас расӯли худо бар ваии ислом арза кард ,у Меҳрӣ аз ислом бар дили ваии ниҳод . Он гуҳ гуфт : ё аъробӣ ! маишати ту аз чист ? гуфт : бўҳдонити аллоҳу набуввати ту ё Муҳамад ки дар банӣ салим аз ман дарвештар кас нест . Расӯли худои ёронро гуфт : ки диҳад вайро шутурӣ то ман ӯро зомин бошам бноқаҳ эй аз ноқаҳои биҳишт ?

اعرابی چون این سخن بشنید در شورید. پشت بداد تا رود، رسول خدا گفت: یا اعرابی! چنان که آمدی می‌بازگردی؟ و بدین خرسندی؟! گفت: یا محمد نه چنان که درآمدم باز میگردم، که بدان خدای که جز وی خدای نیست، که چون درآمدم بر روی زمین در دلم از تو دشمن‌تر کسی نبود، و اکنون که همی باز گردم بر وی زمین از تو عزیزتر مرا کس نیست. پس رسول خدا بر وی اسلام عرضه کرد، و مهری از اسلام بر دل وی نهاد. آن گه گفت: یا اعرابی! معیشت تو از چیست؟ گفت: بوحدانیت اللَّه و نبوت تو یا محمد که در بنی سلیم از من درویش‌تر کس نیست. رسول خدا یاران را گفت: که دهد وی را شتری تا من او را ضامن باشم بناقه‌ای از ناقه‌های بهشت؟

Абди арраҳмони ъўФ бар пой хост , гуфт : ё расӯли аллоҳи Фдоки абӣу уммӣ , бар манаст ки вайро даҳуми модаи шутурӣ , бидиҳ моҳаи обистан , аз бахтии кеҳтар , ва аз аъробии меҳтар , сурхи мӯии ороста чун арӯсӣ ҳаме ояд хиромон . Расӯл гуфт : ту шутури хешро сифат кардӣ , то ман онро ки змон кардаам низ сифат кунам . Шутурӣаст асли он аз марворид , гарданаш аз ёқӯти сурх , ду биногваши вай аз зумурради сабз , поиҳош аз анвоъи ҷавоҳир , полонаш аз сндсу астбрқ . Чун бар ваии нишинии турои ҳамеи барад то бкнори ҳавзи ман . Пас абди арраҳмон шутур биоварад , ва буи дод . Он гуҳ Мустафо гуфт : ё ахои салими худоиро ъзу ҷл бар турои фариза ҳоӣаст чун намозу рӯзау зкоаҳу ҳаҷ , ва нахустин чизе намозаст , то турои чандон биомузам ки бидон намози туоне кардан . Аъробии пеш расӯл нишаст ,у сӯраи алҳмду сӯраи ихлосу мъўзтини омухт , расӯл биорон нигараст , гуфт : чаҳ ширинаст имону мусулмонӣ ! чун бо ҳайбатаст ин дайни ҳанифӣ ! дайни поку миллати рост ,у кеши дуруст ! он гуҳи аъробиро брншонид , ва бозгардонед , ва гуфт : нигар то худоиро банда бошӣ ,у нъмтҳошро шокир , ва бар балоҳо собир , ва бар муъминони мушфиқу меҳрбон .

عبد الرحمن عوف بر پای خاست، گفت: یا رسول اللَّه فداک ابی و امی، بر من است که وی را دهم ماده شتری، بده ماهه آبستن، از بختی کهتر، و از اعرابی مهتر، سرخ موی آراسته چون عروسی همی آید خرامان. رسول گفت: تو شتر خویش را صفت کردی، تا من آن را که ضمان کرده‌ام نیز صفت کنم. شتری است اصل آن از مروارید، گردنش از یاقوت سرخ، دو بناگوش وی از زمرد سبز، پایهاش از انواع جواهر، پالانش از سندس و استبرق. چون بر وی نشینی ترا همی برد تا بکنار حوض من. پس عبد الرحمن شتر بیاورد، و بوی داد. آن گه مصطفی گفت: یا اخا سلیم خدای را عزّ و جلّ بر ترا فریضه‌هایی است چون نماز و روزه و زکاة و حج، و نخستین چیزی نماز است، تا ترا چندان بیاموزم که بدان نماز توانی کردن. اعرابی پیش رسول نشست، و سورة الحمد و سورة اخلاص و معوذتین آموخت، رسول بیاران نگرست، گفت: چه شیرین است ایمان و مسلمانی! چون با هیبت است این دین حنیفی! دین پاک و ملت راست، و کیش درست! آن گه اعرابی را برنشانید، و بازگردانید، و گفت: نگر تا خدای را بنده باشی، و نعمتهاش را شاکر، و بر بلاها صابر، و بر مؤمنان مشفق و مهربان.

Қади ҷоءкми ман аллоҳи нуру китоб мубин ишоратаст ки то нури тавҳид аз мавҳибати илоҳӣ дар дил банда нтобад , бҷмоли шариъати Мустафо ( с ) ва дар баёни китобу суннат бино нагардад , аз онкии нури ҳам бнўр тавон дид ,у равшанои брўшноиӣ тавон ёфт . Дидае ки рмс бидъат дорад , нури суннат аз куҷо бинад ! чашми нобӣно аз равшанои об чаҳ баҳра дорад !

قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِینٌ اشارتست که تا نور توحید از موهبت الهی در دل بنده نتابد، بجمال شریعت مصطفی (ص) و در بیان کتاب و سنت بینا نگردد، از آنکه نور هم بنور توان دید، و روشنایی بروشنایی توان یافت. دیده‌ای که رمص بدعت دارد، نور سنت از کجا بیند! چشم نابینا از روشنایی آب چه بهره دارد!

Пер тариқат гуфт : « қавмиро нури умед дар дил май товад . Қавмиро нури аён дар ҷони эшон , дар миёни неъмати гардон , ва азин ҷавонмардон иборат натавон » .

پیر طریقت گفت: «قومی را نور امید در دل می‌تاود. قومی را نور عیان در جان ایشان، در میان نعمت گردان، و ازین جوانمردان عبارت نتوان».

Иҳдӣ ба аллоҳи ман атбъи ризвонаи сбли ассаломи алоиаҳи нури китобу суннати имрӯз касе бинад ки дар азали тўтёии тавҳид дар дидаи дил вай кашиданд ,у бҳлити ризои сифот ӯ биёростанд , то имрӯзи он ризвони азалӣ ӯро бмҳли ризои расонад , ҳукмашро писанд кунад ,у қавлаш қабул кунад , ва аз роҳ чун ва чаро бархезад , гуяд : бандааму сазои бандагии хештани биФкндн « 2 »аст ,у гардан ниҳодан ,у тани фаро додан , Флзлки қавлаи ъзу ҷл :у أмрнои лнслми лрби Алъоламин .

یَهْدِی بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ الایة نور کتاب و سنت امروز کسی بیند که در ازل توتیای توحید در دیده دل وی کشیدند، و بحلیت رضا صفات او بیاراستند، تا امروز آن رضوان ازلی او را بمحل رضا رساند، حکمش را پسند کند، و قولش قبول کند، و از راه چون و چرا برخیزد، گوید: بنده‌ام و سزای بندگی خویشتن بیفکندن «۲» است، و گردن نهادن، و تن فرا دادن، فلذلک قوله عز و جل: وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِینَ.

Ва қолати алиҳўду алнсории нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳи даври афтоданди он биҳрмтон ки худоиро ҷли ҷалола писар гуфтанд . Касе ки адад ӯро на сазо бошад , валад кӣ ӯро раво бошад ! валади ақтзоء ҷинсият кунад ,у ҳақи ҷли ҷалола покаст аз мҷонст , муназзаҳ аз ммослт . Раби Алъоламин он сухан бар эшон рад кард , гуфт : бали أнтми башари ммни халқ на чунонаст ки шумо гуфтед ки мо писаронем . Писарон наед ки офаридагонед . Дӯстон наед ки бегонагонед . Ва дарин ояти мؤмнонро ки аҳл муҳаббат анд бишоратаст ,у амон аз азоб , бончаҳ гуфт : Флми иъзбкми бзнўбкм , мегуяд агар дӯстонед пас чароатон бгноҳон бигирад , ва азоб кунад . Далеласт ки ҳар ки муъмин буду муҳиб , ӯро бгноҳон нагирад , ва азоб накунад .

وَ قالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصاری‌ نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ دور افتادند آن بیحرمتان که خدای را جلّ جلاله پسر گفتند. کسی که عدد او را نه سزا باشد، ولد کی او را روا باشد! ولد اقتضاء جنسیت کند، و حق جلّ جلاله پاک است از مجانست، منزّه از مماثلت. ربّ العالمین آن سخن بر ایشان ردّ کرد، گفت: بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ نه چنانست که شما گفتید که ما پسرانیم. پسران نه‌اید که آفریدگانید. دوستان نه‌اید که بیگانگانید. و درین آیت مؤمنانرا که اهل محبت‌اند بشارتست، و امان از عذاب، بآنچه گفت: فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ، میگوید اگر دوستانید پس چراتان بگناهان بگیرد، و عذاب کند. دلیل است که هر که مؤمن بود و محب، او را بگناهان نگیرد، و عذاب نکند.

ё أҳли алкитоби қади ҷоءкми рсўлнои ибини лаками алии Фтраҳи ман алрсли алоиаҳи ин бози миннатӣ дигараст ки бар муъминони минҳд ,у неъматии азим ки бо ёд эшон медиҳад , ки пас аз рӯзгори фатрат ва пас аз онкии ислом рӯй дар ҳиҷоб бениёзӣ кашида буд ,у ҷаҳони зулмати куфру ғубори бидъати гирифта ,у ботили бенҳоят расида , расӯлӣ фиристодам бшмо ки дилҳои мурдаи бадви зиндаи гашт , ва роҳҳои торики буи равшан шуд . Раҳмат ҷаҳонёнасту чароғи замину осмон , падари ятемон ,у дилдиҳанда беваи занон ,у навозандаи даравишон ,у паноҳи осӣон . Ъоӣшаҳ сидиқа гуфт : шабии чизе ҳаме дӯхтам . Чароғи фурӯи мард ,у сӯзан аз дастами биФтод ,у нопадиди гашт . Расӯли худо ( с ) даромад ,у бнўри вайу сӯрати зебоу чеҳра бо ҷамоли ваии ҳамаи хонаи равшани гашт , ва бидон равшанои сӯзани бозёфтам . Ъоӣшаҳ гуфт : пас гиристанӣ бар ман афтод , гуфт : ё ъоӣшаҳ : эдар ҷой шодӣаст на ҷой гиристан .

یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلی‌ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ الآیة این باز منتی دیگر است که بر مؤمنان مینهد، و نعمتی عظیم که با یاد ایشان میدهد، که پس از روزگار فترت و پس از آنکه اسلام روی در حجاب بی‌نیازی کشیده بود، و جهان ظلمت کفر و غبار بدعت گرفته، و باطل بنهایت رسیده، رسولی فرستادم بشما که دلهای مرده بدو زنده گشت، و راههای تاریک بوی روشن شد. رحمت جهانیان است و چراغ زمین و آسمان، پدر یتیمان، و دل دهنده بیوه زنان، و نوازنده درویشان، و پناه عاصیان. عائشه صدّیقه گفت: شبی چیزی همی دوختم. چراغ فرو مرد، و سوزن از دستم بیفتاد، و ناپدید گشت. رسول خدا (ص) درآمد، و بنور وی و صورت زیبا و چهره با جمال وی همه خانه روشن گشت، و بدان روشنایی سوزن بازیافتم. عائشه گفت: پس گریستنی بر من افتاد، گفت: یا عائشه: ایدر جای شادیست نه جای گریستن.

Чаро мигриӣ ? гуфтам : ё Муҳамад бидон бечораи мигрим ки фардо дар қиёмат аз мушоҳидаи Карими ту боз монад , ва рӯй некӯӣ ту набинад . Он гуҳ гуфт : ё ъоӣшаҳ ! доне ки дар қиёмат аз дидори ман ки бозмонд ? он кас ки имрӯзи номи ман шунӯд , ва бар ман дуруди надиҳад , ва ба Мӯсо кулем ваҳй омад ки : ё Мӯсо ! банӣ Исроилро бигӯӣ ки дўстрини халқи ман бмн , ва наздиктарин эшон бмн онаст ки Муҳамадро дӯст дорад ,у вайро ростгӯӣ дорад , агар ӯро бинад ё набинад .

چرا میگریی؟ گفتم: یا محمد بدان بیچاره میگریم که فردا در قیامت از مشاهده کریم تو باز ماند، و روی نیکوی تو نبیند. آن گه گفت: یا عائشه! دانی که در قیامت از دیدار من که بازماند؟ آن کس که امروز نام من شنود، و بر من درود ندهد، و به موسی کلیم وحی آمد که: یا موسی! بنی اسرائیل را بگوی که دوسترین خلق من بمن، و نزدیکترین ایشان بمن آنست که محمد را دوست دارد، و وی را راستگوی دارد، اگر او را بیند یا نبیند.

Ва إзи қоли Мӯсои лқўмаҳ ё қавми азкрўои неъмати аллоҳи алайкум фарқаст миёни умматӣ ки ёди неъмати бзбони Мӯсо аз эшон медархоҳад ки : ё қавми азкрўои неъмати аллоҳи алайкум ,у миёни умматӣ ки ёди худ биўостаҳи махлуқ аз эшон медархоҳад ки : Фозкрўнии أзкркм .

وَ إِذْ قالَ مُوسی‌ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ فرق است میان امتی که یاد نعمت بزبان موسی از ایشان می درخواهد که: یا قَوْمِ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ، و میان امتی که یاد خود بیواسطه مخلوق از ایشان می‌درخواهد که: فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ.

Онон аҳл неъматанд ,у ӣнони сазои муҳаббат . Онон асирон биҳиштанд ,у ӣнони амирони биҳишт .

آنان اهل نعمتند، و اینان سزای محبت. آنان اسیران بهشتند، و اینان امیران بهشت.

Онони асҳоби ҷўднд ,у ӣнони арбоби вуҷӯд .

آنان اصحاب جودند، و اینان ارباب وجود.

Ва ҷълкми млўкои ин хитоби ҳам бо муъминон умматаст бар умум ва ҳам бо садиқони уммат бар хусӯс . Муъминонро мегуяд : ҷълкми қонеъин бмои аътитм ,у алқноъаҳи ҳаии алмалики алокбр ,у садиқонро мегуяд : ҷълкми аҳророи ман рқи алкўн ва мо фӣа .

وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً این خطاب هم با مؤمنان امت است بر عموم و هم با صدّیقان امت بر خصوص. مؤمنان را میگوید: جعلکم قانعین بما اعطیتم، و القناعة هی الملک الاکبر، و صدیقان را میگوید: جعلکم احرارا من رقّ الکون و ما فیه.

Агар қаноат гӯйем маънии малик бениёзӣаст , аз онкии подшоҳро бкси ҳоҷат ва ниёз набошад , ва ҳар касро бадви ниёзу ҳоҷат буд , ҳамчунин даравишон ки қаноат кунанд бксшон ниёз набӯд , ва ҳар касро бдъоу ҳиммату баракати эшон ниёз буд , ва то подшоҳ бар ҷой буду малики ваии мустақӣм , низоми кори олам бар ҷой буд . Чун подшоҳ намонад раият зойеъ шаванд ,у низоми кори олам гусаста гардад . Ҳамчунин то авлиёъи худоӣ барҷоӣанд ,у баракату дуоу ҳиммати эшон бар ҷой буд , халқи худоӣ дар осоиш ва роҳат бошанд . Чун дуоу ҳиммати эшон бурӣда гардад , аз осмон азоб ояд ,у халқ ҳалок шаванд . Ва агар гўӣими маънӣ малик озодӣаст аз рқи кун , пас ин сифати садиқон ва наздикон бошад , ки олӣ ҳиммат бошанд , чунон ки мулӯки баҳри дунии фурӯи нёинд , ва бо кунин худ нанигаранд ,у ҷузи суҳбату қурбат мавло нахоҳанд .

اگر قناعت گوییم معنی ملک بی‌نیازی است، از آنکه پادشاه را بکس حاجت و نیاز نباشد، و هر کس را بدو نیاز و حاجت بود، همچنین درویشان که قناعت کنند بکسشان نیاز نبود، و هر کس را بدعا و همت و برکت ایشان نیاز بود، و تا پادشاه بر جای بود و ملک وی مستقیم، نظام کار عالم بر جای بود. چون پادشاه نماند رعیت ضایع شوند، و نظام کار عالم گسسته گردد. همچنین تا اولیاء خدای برجای‌اند، و برکت و دعا و همت ایشان بر جای بود، خلق خدای در آسایش و راحت باشند. چون دعا و همت ایشان بریده گردد، از آسمان عذاب آید، و خلق هلاک شوند. و اگر گوئیم معنی ملک آزادیست از رقّ کون، پس این صفت صدّیقان و نزدیکان باشد، که عالی همت باشند، چنان که ملوک بهر دونی فرو نیایند، و با کونین خود ننگرند، و جز صحبت و قربت مولی نخواهند.

Мулӯки таҳти атмори сифати эшон , сукути нзори ғайби ҳуззори ҳаляти эшон , бетон бо халқанду бадал бо ҳалқ .

ملوک تحت اطمار صفت ایشان، سکوت نظار غیّب حضار حلیت ایشان، بتن با خلق‌اند و بدل با حلق.

Мустафо ( с ) аз ӣнҷо гуфт : « азл ъанд рабии итъмнӣу исқинӣ » .

مصطفی (ص) از اینجا گفت: «اظلّ عند ربی یطعمنی و یسقینی».

Бетон бо халқ анд гузордан шариъатро ,у бадал бо ҳақанд ғлботи муҳаббатро . Чун ғлбот муҳаббат омад муҳаббат дар маҳбӯби пайваст , ки низ аз вай ҷудо нагардад . Ҳамеи бзбони тавҳид аз ҳақиқати тФриди ин хабар диҳад ки :

بتن با خلق‌اند گزاردن شریعت را، و بدل با حق‌اند غلبات محبت را. چون غلبات محبت آمد محبت در محبوب پیوست، که نیز از وی جدا نگردد. همی بزبان توحید از حقیقت تفرید این خبر دهد که:

Бӯи язид азинҷо гуфт : чиҳил соласт то ман бо халқ сухан нагуфтаам , ҳар чаҳ гуфтаам бо ҳақ гуфтаам , ҳар чаҳ шунидаам аз ҳақ шунидаам . Ва иқол : ҷълкми млўкои лами иҳўҷкми илои амсолкм ,у лами иҳҷбкми ан нафса бأшғолкм ,у саҳли сбилкми илайҳи фии умуми аҳўолкм . Ва отокми мо лами иؤти أҳдои ман Алъоламин атокми қлўбои салимаи ман алғлу Улуғашу аътокми сёсаҳи алнбўаҳу одоби алмалик .

بو یزید ازینجا گفت: چهل سالست تا من با خلق سخن نگفته‌ام، هر چه گفته‌ام با حق گفته‌ام، هر چه شنیده‌ام از حق شنیده‌ام. و یقال: جَعَلَکُمْ مُلُوکاً لم یحوجکم الی امثالکم، و لم یحجبکم عن نفسه بأشغالکم، و سهّل سبیلکم الیه فی عموم احوالکم. وَ آتاکُمْ ما لَمْ یُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ اتاکم قلوبا سلیمة من الغلّ و الغش و اعطاکم سیاسة النبوة و آداب الملک.

ё қавми адхлўои алأрзи алмуқаддасаи шатони байни ИМАу ИМА ! Исроилёнро гуфтанд ки : дарин замин муқаддаса шавед ки бар шумо навиштем , ва фарз кардем . Эшон роҳи он бо съўбту шиддати диданд , бтрсиднд ,у сари возднд , гуфтанд : إнои лни ндхлҳои أбдои мо домўои фӣҳо .

یا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ شتان بین امة و امة! اسرائیلیان را گفتند که: درین زمین مقدسه شوید که بر شما نوشتیم، و فرض کردیم. ایشان راه آن با صعوبت و شدت دیدند، بترسیدند، و سر وازدند، گفتند: إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِیها.

Бози уммати Аҳмадро гуфтанд :у лақади ктбнои фии алзбўри ман баъди аззикри алоиаҳ , мо дар китоби аввали чунон нбштим ки шумо дарин замин нишинед , ва ҷҳондорон бошед . Пас чун дар вуҷӯд омаданд , роҳи замин бар эшон кушоданд , ва онро нарм ва злўл карданд . Чунон ки раб алъзаҳ гуфт : ҷаъли лаками алأрзи злўлои Фомшўои фии мнокбҳоу клўои ман ризқа , замини шуморо мусаххараст , чунон ки хоҳед равед , ва ончӣ хоҳед хуред , ки бар шумо танагӣ нест ,у неъмат аз шумо дареғ нест .

باز امت احمد را گفتند: وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ الایة، ما در کتاب اوّل چنان نبشتیم که شما درین زمین نشینید، و جهانداران باشید. پس چون در وجود آمدند، راه زمین بر ایشان گشادند، و آن را نرم و ذلول کردند. چنان که ربّ العزة گفت: جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِی مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ، زمین شما را مسخر است، چنان که خواهید روید، و آنچه خواهید خورید، که بر شما تنگی نیست، و نعمت از شما دریغ نیست.

Пас аз онкӣ банӣ Исроили сари возднд , Мӯсои бҳзрт боз шуд , гуфт : раби إнии лои أмлки إлои нафасӣу أхии ФоФрқи бинноу байни алқўми алФосқин . Фарқаст миёни вайу миёни Мустафо ( с ) ки шаби миъроҷ чун бҳзрт аъло расед , ва он роз ва ноз дид , ва аз ҷаноби ҷабарути салому тҳит дар пайваст ки : « ассаломи алейк аиҳо алнабӣу раҳмаи аллоҳу баракота » , дар он соъати уммати худ фаромӯш накард ,у шафқати барад , ва эшонро аз он навохт баҳра дод , гуфт : « ассаломи ълиноу алии ибоди аллоҳи алсолҳин » , ва чун ин сано аз ҳақи бёФт ки : омн алрасул бмои أнзли إлиаҳи ман раба , умматро низ дар он гирифт , гуфт :у алмؤмнўни кули омни биллоҳ , ва дар охири аҳд ки азин сарои ҳукм нақл кард , ҳамаи сухани вай бо Ҷабраили ҳадиси уммат буд ,у ғам ва ҳам вай дар кори уммат буд . Фардо дар қиёмат чун сар аз хоки برارد , ҳамаи пайғомбарон дар хештани фурӯ монанди ки « нафасии нафасӣ » ва вай гуяд : « умматии умматӣ » .

پس از آنکه بنی اسرائیل سر وازدند، موسی بحضرت باز شد، گفت: رَبِّ إِنِّی لا أَمْلِکُ إِلَّا نَفْسِی وَ أَخِی فَافْرُقْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ. فرق است میان وی‌ و میان مصطفی (ص) که شب معراج چون بحضرت اعلی رسید، و آن راز و ناز دید، و از جناب جبروت سلام و تحیت در پیوست که: «السلام علیک ایها النبی و رحمة اللَّه و برکاته»، در آن ساعت امّت خود فراموش نکرد، و شفقت برد، و ایشان را از آن نواخت بهره داد، گفت: «السّلام علینا و علی عباد اللَّه الصّالحین»، و چون این ثنا از حق بیافت که: آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ، امّت را نیز در آن گرفت، گفت: وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ، و در آخر عهد که ازین سرای حکم نقل کرد، همه سخن وی با جبرئیل حدیث امّت بود، و غمّ و همّ وی در کار امّت بود. فردا در قیامت چون سر از خاک برآرد، همه پیغامبران در خویشتن فرو مانند که «نفسی نفسی» و وی گوید: «امّتی امّتی».