Қавлаи таъолӣу тақаддус :у атли алайҳими нбأи ибнии одами болҳқи ин ду писари одами яке Њобиласту дигари қобил ,у қили Қойину ҳўи алосҳу одамро алайҳи ассаломи чиҳил фарзанд буд ба бист батн биёмада , ҳар батнии писарӣу духтарии магари шис ки муфрад омад бе ҳам батнӣ ки бо вай буд ,у аввали фарзанд ки омад вайро , қобил буд ,у тавъамаи ваии ақлимё , дувуми Њобил ,у тавъамаи ваии лўзо ,у охири фарзандони абди алмғис буд ,у тавъамаи ваии ИМАи алмғис .

قوله تعالی و تقدّس: وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ این دو پسر آدم یکی هابیل است و دیگر قابیل، و قیل قاین و هو الاصح و آدم را علیه السلام چهل فرزند بود به بیست بطن بیامده، هر بطنی پسری و دختری مگر شیث که مفرد آمد بی‌هم‌بطنی که با وی بود، و اوّل فرزند که آمد وی را، قابیل بود، و توأمه وی اقلیمیا، دوم هابیل، و توأمه وی لوذا، و آخر فرزندان عبد المغیث بود، و توأمه وی امة المغیث.

Пас раби Алъоламин дар насли одам баракат кард , ва бисёр шуданд фарзанди фарзандон , чунон ки одами чиҳил ҳазор азишон бидид , пас аз дунё берун шуд . Ва дар муваллиди қобилу тавъама вай ихтилофаст уламоро , қавмӣ гуфтанд : дар биҳишт буд пеш аз онкии бзлт дар афтод ,у ҳавво дар он вилодати ҳеҷ дарди зиҳу ранҷи талқу асар нФос надид , аз онкӣ дар биҳишт қозўрот набӯд . Пас чун базмин омад бҳобилу тавъамаи вай ёр гирифт ,у бўлодти эшон ранҷ ва нФос дид , чунон ки занони бенанд . Қавмӣ гуфтанд : вилодати эшон дар биҳишт набӯд ки ҳам дар замин буд , пас аз онкӣ аз биҳишт берун омад бсди сол , пас чун бҳди булӯғи расиданд , фармон омад аз ҳақи ҷли ҷалолаи бодм ки хоҳар Њобил бизанӣ бқобили даҳ ,у хоҳари қобили бҳобил , ва дар шаръи ваии раво буд ки писари ин батн , духтари он батн дигар бизанӣ кардӣ . ё духтар ҳар батнӣ ки хостӣ , магари тавъамаи хеш ки ҳам батни вай буд , ин яке раво набӯд .

پس ربّ العالمین در نسل آدم برکت کرد، و بسیار شدند فرزند فرزندان، چنان که آدم چهل هزار ازیشان بدید، پس از دنیا بیرون شد. و در مولد قابیل و توأمه وی اختلافست علما را، قومی گفتند: در بهشت بود پیش از آنکه بزلّت در افتاد، و حوا در آن ولادت هیچ درد زه و رنج طلق و اثر نفاس ندید، از آنکه در بهشت قاذورات نبود. پس چون بزمین آمد بهابیل و توأمه وی یار گرفت، و بولادت ایشان رنج و نفاس دید، چنان که زنان بینند. قومی گفتند: ولادت ایشان در بهشت نبود که هم در زمین بود، پس از آنکه از بهشت بیرون آمد بصد سال، پس چون بحدّ بلوغ رسیدند، فرمان آمد از حق جلّ جلاله بآدم که خواهر هابیل بزنی بقابیل ده، و خواهر قابیل بهابیل، و در شرع وی روا بود که پسر این بطن، دختر آن بطن دیگر بزنی کردی. یا دختر هر بطنی که خواستی، مگر توأمه خویش که هم بطن وی بود، این یکی روا نبود.

Одами ин пайғоми малики ҷли ҷалола бо ҳавво бигуфт ,у ҳавво бо ҳар ду писар гуфт .

آدم این پیغام ملک جلّ جلاله با حوا بگفت، و حوّا با هر دو پسر گفت.

Њобил ризо бидоду пайғоми худоиро гардани ниҳод ,у қобил хашм гирифт ,у фармони набард , ва гуфт : ин одам мекунад на худои миФрмоид , ва ман хоҳар худ бизанӣ бҳобил надаҳум , ки хоҳари ман некӯтараст ,у канти аҷмли бенот одам . Ман ӯро худ бизанӣ кунам , ва ман бадви сзотрм , ки вилодати мо дар биҳишт бӯда ,у вилодати эшон дар замин ,у мароу хоҳарамро бар эшон фазл ва шарафаст , ва бидон ризо надаҳум ки буи диҳанд . Одам гуфт : ҳалол нест ки ту вайро бизанӣ кунӣ . Хоҳари Њобили туро ҳалоласт ,у фармӯда худоӣаст . Ҷавоб дод ки : ин рой туаст на фармӯдаи худоӣ , ва ман нашнавам , ва фармон набарам .

هابیل رضا بداد و پیغام خدای را گردن نهاد، و قابیل خشم گرفت، و فرمان نبرد، و گفت: این آدم میکند نه خدای میفرماید، و من خواهر خود بزنی بهابیل ندهم، که خواهر من نیکوتر است، و کانت اجمل بنات آدم. من او را خود بزنی کنم، و من بدو سزاترم، که ولادت ما در بهشت بوده، و ولادت ایشان در زمین، و مرا و خواهرم را بر ایشان فضل و شرف است، و بدان رضا ندهم که بوی دهند. آدم گفت: حلال نیست که تو وی را بزنی کنی. خواهر هابیل ترا حلال است، و فرموده خدای است. جواب داد که: این رای تو است نه فرموده خدای، و من نشنوم، و فرمان نبرم.

Одам гуфт : акнӯн ҳар яке қурбонӣ кунед , ҳар он кас ки қурбонии вай пазируфта ояд ақлимёи зан вай бошад . Ва Њобили шубон буд , гӯсфандон дошт ,у қобили брзигр буд кишоварзӣ кардӣ . Њобил рафт ва он нар мешайъ некӯи писандидаи фарбеҳ ки дар миёни гилаи маърӯф буд ,у номи ваии зриқ , ин нар мяш биовараду пораи равғану шери чандон ки ҳозир буд , ва қобил рафт ва аз он хушҳои радӣ бе мағзи чизе ҷамъ кард , ва оварад . Ҳар ду бар кӯҳ шуданд , ва он қурбонии хеш бар сар кӯҳ ниҳоданд ,у одам бо эшон буд ,у қобил дар дил дошт ки агар қурбонӣ ман пазиранд ё напазиранд , хоҳар худ бизанӣ буи надаҳум ,у Њобили ризоу таслим дар дил дошт . Пас одам дуо кард то оташии сифед аз осмон фурӯ омад ,у нахусти Фромиш Њобил шуд ,у буии буи фаро дошт , он гоҳ бо қурбонии ваии гашт ва бихӯрад ,у Фромиш қобил шуд ,у вайро ббўӣиди он гуҳи фарои қурбон вай шуд , ва нахурд , ҳам чунон бгзошт то мурғон ва дадон бихӯраданд , ва дар он рӯзгори нишони қабули қурбони ин буд , оташи барин сифат аз осмон фурӯ омадӣу соҳиби қурбонро ббўиидӣ , он гуҳ бо қурбони ваии гаштӣ , агар бихӯрадӣ мақбул будӣ , ва агар нахурдӣ мардӯд будӣ , ва гуфтаанд : он нари мяш ки Њобил қурбон кард , ва пазируфта омад , худои таъолии онро ббҳшти боздошти рӯзгори дароз , то он рӯз ки иброҳӣми халилро забҳ фарзанд бихоб намуданд , ва он кбши фидоӣ вай шуд .

آدم گفت: اکنون هر یکی قربانی کنید، هر آن کس که قربانی وی پذیرفته آید اقلیمیا زن وی باشد. و هابیل شبان بود، گوسفندان داشت، و قابیل برزیگر بود کشاورزی کردی. هابیل رفت و آن نر میشی نیکو پسندیده فربه که در میان گله معروف بود، و نام وی زریق، این نر میش بیاورد و پاره روغن و شیر چندان که حاضر بود، و قابیل رفت و از آن خوشهای ردّی بی‌مغز چیزی جمع کرد، و آورد. هر دو بر کوه شدند، و آن قربانی خویش بر سر کوه نهادند، و آدم با ایشان بود، و قابیل در دل داشت که اگر قربانی من پذیرند یا نپذیرند، خواهر خود بزنی بوی ندهم، و هابیل رضا و تسلیم در دل داشت. پس آدم دعا کرد تا آتشی سفید از آسمان فرو آمد، و نخست فرامیش هابیل شد، و بوی بوی فرا داشت، آن گاه با قربانی وی گشت و بخورد، و فرامیش قابیل شد، و وی را ببوئید آن گه فرا قربان وی شد، و نخورد، هم چنان بگذاشت تا مرغان و ددان بخوردند، و در آن روزگار نشان قبول قربان این بود، آتش برین صفت از آسمان فرو آمدی و صاحب قربان را ببوییدی، آن گه با قربان وی گشتی، اگر بخوردی مقبول بودی، و اگر نخوردی مردود بودی، و گفته‌اند: آن نر میش که هابیل قربان کرد، و پذیرفته آمد، خدای تعالی آن را ببهشت بازداشت روزگار دراز، تا آن روز که ابراهیم خلیل را ذبح فرزند بخواب نمودند، و آن کبش فدای وی شد.

Ва дар ин қиссаи тазвиҷи бенот одами мари писарони вайро , ҳеҷ кас аз уламо хилоф накард магари ҷаъфари содиқ ( ъ ) ки гуфт : маози аллоҳ ки одами духтари худ ба писар худ дод , ки агар ин раво будӣ ва одам кардӣ Мустафо ( с ) ҳамон кардӣ , ва раво доштӣ , ки дайн ҳар ду яксон буд . Аммо раби алъзаҳи ҷли ҷалола чун хост ки насли одам дар пайвандад , ҳўроӣӣ аз биҳишт базмин фиристод , басӯрат инсӣ , ва дар ваии раҳми офарид , ва бо одам ваҳй омад ки ин ҳўро бизанӣ бҳобили даҳ ,у духтариро аз авлоди ҷони сӯрат инсӣ дод ,у одамро фармуд ки вайро бизанӣ бқобили даҳ , пас қобил хашм гирифт ва бо одам гуфт : ман писари мҳинм ,у Њобили писари киин , чаро ҳўро буи додӣ ва ман бадв сазовортар будам ? ! . Одам гуфт : « ё банӣ ани алФзли беди аллоҳ » , ин фазл худост , ӯро диҳад ки худ хоҳад . Қобил гуфт : ин раъии ту буд на фармӯдаи худоӣ . Гуфт : акнӯн қурбонӣ кунед ҳар яке аз шумо , то он кас ки қурбони ваии пазируфта буд , фазлу шарафи вайро буд ,у ҳўрои сазои вай буд .

و در این قصه تزویج بنات آدم مر پسران وی را، هیچ کس از علما خلاف نکرد مگر جعفر صادق (ع) که گفت: معاذ اللَّه که آدم دختر خود به پسر خود داد، که اگر این روا بودی و آدم کردی مصطفی (ص) همان کردی، و روا داشتی، که دین هر دو یکسان بود. اما ربّ العزّة جل جلاله چون خواست که نسل آدم در پیوندد، حورائی از بهشت بزمین فرستاد، بصورت انسی، و در وی رحم آفرید، و با آدم وحی آمد که این حورا بزنی بهابیل ده، و دختری را از اولاد جانّ صورت انسی داد، و آدم را فرمود که وی را بزنی بقابیل ده، پس قابیل خشم گرفت و با آدم گفت: من پسر مهینم، و هابیل پسر کهین، چرا حورا بوی دادی و من بدو سزاوارتر بودم؟!. آدم گفت: «یا بنی ان الفضل بید اللَّه»، این فضل خداست، او را دهد که خود خواهد. قابیل گفت: این رأی تو بود نه فرموده خدای. گفت: اکنون قربانی کنید هر یکی از شما، تا آن کس که قربان وی پذیرفته بود، فضل و شرف وی را بود، و حورا سزای وی بود.

Пас чун қурбони Њобил пазируфта омад ,у қурбони қобили мардӯд , қобилро ҳасад омад бар бародар , ва бағӣ кард бо вай , ва он ҳасаду бағӣу кӣна дар дил медошт , то он рӯз ки одам ба Макка мешуд бзёрти хонаи каъба ,у одам ( ъ ) чун хост бимика шавад осмонро гуфт : « ё смоءи аҳФзии валадӣ » ё осмони фарзанди ман гӯши дор ,у амонати ман нигаҳи дор .

پس چون قربان هابیل پذیرفته آمد، و قربان قابیل مردود، قابیل را حسد آمد بر برادر، و بغی کرد با وی، و آن حسد و بغی و کینه در دل میداشت، تا آن روز که آدم به مکه میشد بزیارت خانه کعبه، و آدم (ع) چون خواست بمکّه شود آسمان را گفت: «یا سماء احفظی ولدی» یا آسمان فرزند من گوش‌دار، و امانت من نگه‌دار.

Осмони сари возд , ва напазируфт , он гуҳ гуфт : « ё арзи аҳФзии валадӣ » замини ҳам чунон сари возд .

آسمان سر وازد، و نپذیرفت، آن گه گفت: «یا ارض احفظی ولدی» زمین هم چنان سر وازد.

Он гуҳ гуфт : « ё ҷиболи аҳФзии валадӣ » , кӯҳҳо низ сари возднд . Пас бқобили супурд , қобили дрпзирФт , инаст ки раб Алъоламин гуфт : « إнои ързнои алأмонаҳи алии алсмоўоту алأрзу алҷболи Фأбини أни иҳмлнҳоу أшФқни минҳо ва ҳамлҳо алإнсон » яъне қобил , « إнаҳи кони злўмои ҷҳўло » ҳайн ҳамламона абӣа , сами хона .

آن گه گفت: «یا جبال احفظی ولدی»، کوه‌ها نیز سر وازدند. پس بقابیل سپرد، قابیل درپذیرفت، اینست که ربّ العالمین گفت: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ» یعنی قابیل، «إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولًا» حین حمل امانة ابیه، ثم خانه.

Пас чун одами ғоӣби гашт , қобил бар Њобил шуд онҷо ки гила бар чаро дошт , гуфт : « лأқтлнк ё Њобил » ман одам то туро бикашам ё Њобил , ки қурбони ман рад карданд ва напазируфтанд , қурбон ту пазируфтанд ,у хоҳари ман ки бо ҷамол ва ҳасанаст бтў медиҳанд ,у хоҳари ту ки беҷамоласт ва беҳасан , бмн медиҳанд . Фардои мардуми дарин сухан гӯйанд ,у фарзанди ту бар фарзанди ман шараф оварад , ва фазл ҷӯяд . Њобил гуфт : ман покдл будам бехиёнат ва беҳасад , аз онаст ки қурбони ман бпзирФтнд ,у турои ин сафо ва покӣ набӯд , балки ҳасаду бағӣ буд , аз он напазируфтанд ,у إнмои итқбли аллоҳи ман аламтқину худоӣ ки қурбони пазирад аз эшон пазирад ки парҳезгор ва покдл бошанд . Пас бидонаст ки вайро хоҳад кишт . Забони тазаррӯъ ва насиҳат бикшод . Абди аллоҳ умр гуфт : на аз онкии оҷиз буд аз кўшидн бо вай , ки ин аз ваии қавитар буд , локини парҳезгорӣу порсоеи вайро нагузошт ки дасти буи боз кунад , ва бо вай бакӯшад . Гуфт : ё бародар аз худоӣ битарсу марои макаш . Май бинӣ ки одам аз як зулат чаҳ дид ! ту аз қатли ман худ чаҳ хоҳӣ дид ! агар маро бикашӣ хору залили шӯй дар миёни мардум , ва аз ҳар кас ва ҳар чиз битарсӣ . Дар осор овардаанд ки он соъат ки вайро бикушт , Нидо омад аз осмон ки : « кун хоӣФо абадан ё қобил , лотарӣ аҳдо ало хуфт манеҳ ҳатто туроаи иқтлк » .

پس چون آدم غائب گشت، قابیل بر هابیل شد آنجا که گله بر چرا داشت، گفت: «لأقتلنک یا هابیل» من آدم تا ترا بکشم یا هابیل، که قربان من رد کردند و نپذیرفتند، قربان تو پذیرفتند، و خواهر من که با جمال و حسن است بتو میدهند، و خواهر تو که بی‌جمال است و بی‌حسن، بمن میدهند. فردا مردم درین سخن گویند، و فرزند تو بر فرزند من شرف آورد، و فضل جوید. هابیل گفت: من پاکدل بودم بی‌خیانت و بی‌حسد، از آنست که قربان من بپذیرفتند، و ترا این صفا و پاکی نبود، بلکه حسد و بغی بود، از آن نپذیرفتند، و إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ و خدای که قربان پذیرد از ایشان پذیرد که پرهیزگار و پاکدل باشند. پس بدانست که وی را خواهد کشت. زبان تضرّع و نصیحت بگشاد. عبد اللَّه عمر گفت: نه از آنکه عاجز بود از کوشیدن با وی، که این از وی قوی‌تر بود، لکن پرهیزگاری و پارسایی وی را نگذاشت که دست بوی باز کند، و با وی بکوشد. گفت: یا برادر از خدای بترس و مرا مکش. می‌بینی که آدم از یک زلّت چه دید! تو از قتل من خود چه خواهی دید! اگر مرا بکشی خوار و ذلیل شوی در میان مردم، و از هر کس و هر چیز بترسی. در آثار آورده‌اند که آن ساعت که وی را بکشت، ندا آمد از آسمان که: «کن خائفا ابدا یا قابیل، لا تری احدا الا خفت منه حتّی تراه یقتلک».

Он гуҳ гуфт : « лӣни бастати إлии ядаки лтқтлнии мо أнои ббости ядии إлики лأқтлк » агар ту дасти бмнгузорӣ то маро бикашӣ , ман даст бтў нагузорам ,у турои нкшм , ки ман аз худои тарсам на аз онкии ншкибм , ё бо ту брнёим , إнии أриди أни тбўءи бإсмӣу إсмк .

آن گه گفت: «لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَیَّ یَدَکَ لِتَقْتُلَنِی ما أَنَا بِباسِطٍ یَدِیَ إِلَیْکَ لِأَقْتُلَکَ» اگر تو دست بمن گذاری تا مرا بکشی، من دست بتو نگذارم، و ترا نکشم، که من از خدای ترسم نه از آنکه نشکیبم، یا با تو برنیایم، إِنِّی أُرِیدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِی وَ إِثْمِکَ.

Агар касе гуяд чун аллоҳ гуфт :у лои тзри возраҳи визри أхрии пас чигуна гуноҳ вай бардорад , ва ин мноқз он менамояд . Ҷавоб онаст ки ин асм ҳар ду бо кушанда мешавад яъне болосми алзии ман қаблии фии қтлк Аёӣу асмки алзии тақаддум . Мегуяд он гуноҳ ки пеши азин қатл кардӣ , ва ин гуноҳ ки бсбби қатл ман кардӣ ҳар ду бо худ бабрӣ . Ва ончӣ гуфт : ман мехоҳам , ин на иродат тмнӣаст , ки ин талаб саломатаст , ва аз кӣна хостани фурӯи нишастан ,у кори баҳақи супурдан ,у қил « إнии أрид » маъноа ло аред , лқўлаҳ « ибини аллоҳи лаками أни тзлўо » эй лои тзлўо .

اگر کسی گوید چون اللَّه گفت: وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْری‌ پس چگونه گناه وی بردارد، و این مناقض آن مینماید. جواب آنست که این اثم هر دو با کشنده میشود یعنی بالاثم الّذی من قبلی فی قتلک ایّای و اثمک الّذی تقدم. میگوید آن گناه که پیش ازین قتل کردی، و این گناه که بسبب قتل من کردی هر دو با خود ببری. و آنچه گفت: من میخواهم، این نه ارادت تمنّی است، که این طلب سلامت است، و از کینه خواستن فرو نشستن، و کار بحق سپردن، و قیل «إِنِّی أُرِیدُ» معناه لا ارید، لقوله «یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا» ای لا تضلّوا.

Фтўъти ?ла нафса қатли أхиаҳ эй Фтоўътаҳ нафса фии қатли ахиаҳ . Нафаси вай ӯро фармонбардор шуд ,у бтўъ пеш омад дар он қатл , ва ҳеҷ сари вонзд , то ӯро бикушт .

فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِیهِ ای فطاوعته نفسه فی قتل اخیه. نفس وی او را فرمانبردار شد، و بطوع پیش آمد در آن قتل، و هیچ سر وانزد، تا او را بکشت.

Гуфтаанд ки аввали роҳи бқтл наме барад ,у нмидонст ки чигуна мебояд кишт . Иблис биёмад , ва дар ваии омухт ки бигзор то дар хоб шавад , чун дар хоб шуд , сангӣ буи дод ки ин санг бар сари ваии зан . Чунон кард бФрмони Иблис , ва ӯро бикушт ,у Њобили он рӯзи бист сола буд ки кушта шуд , ва дар он ҳоли замини хӯни вай фурӯ хӯрд , чунон ки об фурӯ хӯрд . Раби Алъоламин он замин блънт кард , ва сбох гардонид , то ҳаргиз набот наравед пас аз он рӯзи ҳаргизи замини ҳеҷ хӯн фурӯ нахурд , аз онҷост ки имрӯзи хӯн бар сарзамини бибандад , ва ҳеҷ чиз аз он бхоки Фрўншўд . Пас чун вайро кушта буд , надонист ки бо вай чаҳ бояд кард , ва чун дафн бояд кард ? вайро бар пушт хеш гирифт , ва ҳаштод рӯз бо худ мегардонид ,у брўоитии се рӯз , аз бими онкии дадони биёбону мурғон ӯро бихӯранд . Пас аз он раби Алъоламин ду калоғи бингихт , то бо якдигар ҷанг карданд , ва яке кушта шуд .

گفته‌اند که اوّل راه بقتل نمی‌برد، و نمیدانست که چگونه میباید کشت. ابلیس بیامد، و در وی آموخت که بگذار تا در خواب شود، چون در خواب شد، سنگی بوی داد که این سنگ بر سر وی زن. چنان کرد بفرمان ابلیس، و او را بکشت، و هابیل آن روز بیست ساله بود که کشته شد، و در آن حال زمین خون وی فرو خورد، چنان که آب فرو خورد. رب العالمین آن زمین بلعنت کرد، و سباخ گردانید، تا هرگز نبات نروید پس از آن روز هرگز زمین هیچ خون فرو نخورد، از آنجاست که امروز خون بر سرزمین ببندد، و هیچ چیز از آن بخاک فرونشود. پس چون وی را کشته بود، ندانست که با وی چه باید کرد، و چون دفن باید کرد؟ وی را بر پشت خویش گرفت، و هشتاد روز با خود میگردانید، و بروایتی سه روز، از بیم آنکه ددان بیابان و مرغان او را بخورند. پس از آن رب العالمین دو کلاغ بینگیخت، تا با یکدیگر جنگ کردند، و یکی کشته شد.

Он калоғи дигари бмнқору чанги хеши ҳуфрае бикунад , ва он калоғи куштаро дар он ҳуфраи зери хок пинҳон кард ,у қобил дар он мингрст .

آن کلاغ دیگر بمنقار و چنگ خویش حفره‌ای بکند، و آن کلاغ کشته را در آن حفره زیر خاک پنهان کرد، و قابیل در آن مینگرست.

Он гуҳ гуфт : « ё вилтии أи аҷзати أни أкўн мисли ҳозои алғроби Фأўории сўأаҳи أхӣ » . Он гуҳ пушаймон шуд чунон ки аллоҳ гуфт Фأсбҳи ман алнодмин . Гӯйанд пушаймон на бидон шуд ки чаро ӯро бикуштам , бидон пушаймон шуд ки чаро чандини рӯз ӯро доштам , ва дар хок пинҳон накардам , ва гӯйанд пушаймонии вай бар Фўоти бародар буд на бар гуноҳи хеш , он надомат на тавба буд ки мекард , ки он тҳср буд бар ноёфт бародар . Ва он пушаймонӣ ки айн тўбтаст ,у Мустафо ( с ) бар он ишорат карда ки « алндми тавба » он хоссаи уммат Аҳмадаст , ва ҳеҷ уммати дигарро набӯд .

آن گه گفت: «یا وَیْلَتی‌ أَ عَجَزْتُ أَنْ أَکُونَ مِثْلَ هذَا الْغُرابِ فَأُوارِیَ سَوْأَةَ أَخِی». آن گه پشیمان شد چنان که اللَّه گفت فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِینَ. گویند پشیمان نه بدان شد که چرا او را بکشتم، بدان پشیمان شد که چرا چندین روز او را داشتم، و در خاک پنهان نکردم، و گویند پشیمانی وی بر فوات برادر بود نه بر گناه خویش، آن ندامت نه توبه بود که میکرد، که آن تحسر بود بر نایافت برادر. و آن پشیمانی که عین توبت است، و مصطفی (ص) بر آن اشارت کرده که‌ «الندم توبة» آن خاصه امّت احمد است، و هیچ امت دیگر را نبود.

Пас Нидо омад аз осмон ки : « ё қобили мо феъли ахўк » ? бародари ту чаҳ кард ?

پس ندا آمد از آسمان که: «یا قابیل ما فعل اخوک»؟ برادر تو چه کرد؟

Ва куҷост ? ҷавоб дод ки : ман надонам , ва на бар ваии ман рақиб будам . Гуфтанд : « қтлтаҳи лънки аллоҳ » ? ӯро бикуштӣ , рӯ ки лаънат бар ту бод . Қобил битарсед аз он овоз , ва аз миён халқ бигурехт , ва бо ваҳши биёбони бёмихт , ва дар он вақт ваҳш биёбоне бо одамӣ мтأнс буданд ,у ваҳшии набуданд . Чун рӯзӣ чанд баромад гурусна шуд . Таомӣ намеёфт . Оҳӯӣ биёбонеро бигирифт ,у санг бар сар вай мезад то бикушт онро , ва бихӯрад . Раби Алъоламин он рӯзи мўқўзаҳ дар шроӣъ ҳаром кард , ва ваҳш биёбоне азу нафрат гирифтанд . Ва пас аз он бо банӣ одам инс нагирифтанд .

و کجاست؟ جواب داد که: من ندانم، و نه بر وی من رقیب بودم. گفتند: «قتلته لعنک اللَّه»؟ او را بکشتی، رو که لعنت بر تو باد. قابیل بترسید از آن آواز، و از میان خلق‌ بگریخت، و با وحش بیابان بیامیخت، و در آن وقت وحش بیابانی با آدمی متأنس بودند، و وحشی نبودند. چون روزی چند برآمد گرسنه شد. طعامی نمی‌یافت. آهوی بیابانی را بگرفت، و سنگ بر سر وی میزد تا بکشت آن را، و بخورد. رب العالمین آن روز موقوذه در شرائع حرام کرد، و وحش بیابانی ازو نفرت گرفتند. و پس از آن با بنی آدم انس نگرفتند.

Пас қобили тарсону ларзони дасти хоҳар хеш гирифт ақлимё , ва ӯро базмин адани барад аз диёри Яман . Иблис ӯро гуфт : ту ндонӣ ки оташ чаро қурбон Њобил бихӯрад ,у қурбон ту нахурд , аз баҳри онкии ваии хизмату ибодат оташ кард , ту низ оташӣ бисоз , то туроу ҷуфти турои маъбуд буд . Он бечораи бадбахти фармони Иблиси барад ,у отшгоҳии бсохт .

پس قابیل ترسان و لرزان دست خواهر خویش گرفت اقلیمیا، و او را بزمین عدن برد از دیار یمن. ابلیس او را گفت: تو ندانی که آتش چرا قربان هابیل بخورد، و قربان تو نخورد، از بهر آنکه وی خدمت و عبادت آتش کرد، تو نیز آتشی بساز، تا ترا و جفت ترا معبود بود. آن بیچاره بدبخت فرمان ابلیس برد، و آتشگاهی بساخت.

Аввал касе ки оташгоҳи сохт , ва оташ парастед , вай буд . Раби алъзаҳи фириштае бар вай гумошт , то пои рости вай бо сарин чапи ваии баст ,у пои чапи вай бо сарин рости баст , ва устувор кард ва ӯро муҳкам бибаст , он гуҳ ӯро дар офтоби гарми афканд , ва ҳафт ҳзираҳи оташи гирди ваии даровард , ва ҳаштод сол ӯро чунин азоб кард , пас аз он ваҳй омад аз ҳақи ҷли ҷалола , ки : ахсФӣ ба , қобилро базмин фурӯ бар , замин ӯро то баҳри ду каъби Фрўбрд . Қобил фарёд кард ,у раҳмати хост . Раб алъзаҳ гуфт : « виҳки анмои азъи раҳматии алии кули раҳим » , ман раҳмат бар раҳимон кунам « алроҳмўни ирҳмҳми арраҳмон , арҳмўои ман фии аларзи ирҳмкми ман фии алсмоء » . Дигари бора фармон омад базмин ки вайро фурӯ бар , то бнимаҳи тан фурӯ шуд . Сдигр фармон омад базмин ки ӯро Фрўбр , фурӯ шуд , ва то бқёмт фурӯ мешавад .

اوّل کسی که آتشگاه ساخت، و آتش پرستید، وی بود. ربّ العزّة فرشته‌ای بر وی گماشت، تا پای راست وی با سرین چپ وی بست، و پای چپ وی با سرین راست بست، و استوار کرد و او را محکم ببست، آن گه او را در آفتاب گرم افکند، و هفت حظیره آتش گرد وی درآورد، و هشتاد سال او را چنین عذاب کرد، پس از آن وحی آمد از حقّ جلّ جلاله، که: اخسفی به، قابیل را بزمین فرو بر، زمین او را تا بهر دو کعب فروبرد. قابیل فریاد کرد، و رحمت خواست. ربّ العزّة گفت: «ویحک انما اضع رحمتی علی کلّ رحیم»، من رحمت بر رحیمان کنم «الراحمون یرحمهم الرحمن، ارحموا من فی الارض یرحمکم من فی السماء». دیگر باره فرمان آمد بزمین که وی را فرو بر، تا بنیمه تن فرو شد. سدیگر فرمان آمد بزمین که او را فروبر، فرو شد، و تا بقیامت فرو میشود.

Ва гуфтаанд ки : ин олоти лаҳву фисқ ки дар дунёст чун табл ва ноӣу барбату чангу амсоли он , ва низ хамр хӯрдану зино ва фоҳишҳоу оташ парастидан ҳама онаст ки авлод қобил бидид овараданд ,у ҷаҳон азишон пар аз фасоди гашт то брўзгори Нӯҳ . Пас раби Алъоламин эшонро бики бори бтўФон ғарқ кард ,у насли эшон бурӣда шуд ,у насли шиси пайвастаи гашт . Мустафо ( с ) гуфт : « лои тқтли нафаси мусалламаи алои кони алии ибни одами кФли ман дамаи лонаи аввали ман сини алқтл » ,у қол ( с ) ҳайни сӣли ани явми алслосоء , Фқол : « явми дам » .

و گفته‌اند که: این آلات لهو و فسق که در دنیاست چون طبل و نای و بربط و چنگ و امثال آن، و نیز خمر خوردن و زنا و فاحشها و آتش پرستیدن همه آنست که اولاد قابیل بدید آوردند، و جهان ازیشان پر از فساد گشت تا بروزگار نوح. پس رب العالمین ایشان را بیک بار بطوفان غرق کرد، و نسل ایشان بریده شد، و نسل شیث پیوسته گشت. مصطفی (ص) گفت: «لا تقتل نفس مسلمة الا کان علی ابن آدم کفل من دمه لانّه اوّل من سنّ القتل»، و قال (ص) حین سئل عن یوم الثلاثاء، فقال: «یوم دم».

Қолўо :у Киев ё расӯли аллоҳ ? қол : « фӣаи ҳозти ҳўоءу қатли ибни одами ахоаҳ » .

قالوا: و کیف یا رسول اللَّه؟ قال: «فیه حاضت حوّاء و قتل ابن آدم اخاه».

Ибн аббос гуфт : чун Њобили бадасти қобил кушта шуд , он рӯз дар дарахтони хори пдидомд ,у миваҳо баъзе турши гашт , ва таъмҳо бигардед , ва рӯй замини дигргўни гашт . Одам ба Макка буд , гуфт : « қади ҳдси фии аларзи ҳдс » имрӯз дар замини ҳодисае пдидомдаҳаст , надонам то чаҳ бӯда ? бар асар он бирафт то он аҳвол бидид , ва ин чанд клмти бзбон сурёнӣ бигуфт , ва баъзе фарзандони ваии нақл бо арабят карданд :

ابن عباس گفت: چون هابیل بدست قابیل کشته شد، آن روز در درختان خار پدیدآمد، و میوه‌ها بعضی ترش گشت، و طعمها بگردید، و روی زمین دیگرگون گشت. آدم به مکه بود، گفت: «قد حدث فی الارض حدث» امروز در زمین حادثه‌ای پدیدآمده است، ندانم تا چه بوده؟ بر اثر آن برفت تا آن احوال بدید، و این چند کلمت بزبان سریانی بگفت، و بعضی فرزندان وی نقل با عربیت کردند:

Ва пас аз он одами рӯзгорӣ дароз бигирист , ва андўҳгн мебуд бар фироқи Њобил ,у нмихндид , то раби алъзаҳи вайро гуфт : « ҳёки аллоҳу бёк » эй азҳкк , пас аз он бихандед ,у дили ваии хуши гашт , ва аз пас қатли Њобили панҷоҳ соли баромад ,у умри одами бсд ва сӣ сол расед , шис овараду номи ваии ҳибаи аллоҳ . Раби алъзаҳи ибодати халқ дар соъати шабу рӯзи вайро дар омухт , ва панҷоҳ саҳифа бо вай фурӯ фиристод ,у васии одам буд , ва пас аз ваии Халифа ва вале аҳди вай ,у нури Мустафо ( с ) аз ҳавво бо вай интиқол карда , ва ин хусусият аз миён фарзандон ёфта , ва дар он қиссаи исти маърӯфи биҷой худ гуфта шавад ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

و پس از آن آدم روزگاری دراز بگریست، و اندوهگن میبود بر فراق هابیل، و نمیخندید، تا ربّ العزّة وی را گفت: «حیّاک اللَّه و بیّاک» ای اضحکک، پس از آن بخندید، و دل وی خوش گشت، و از پس قتل هابیل پنجاه سال برآمد، و عمر آدم بصد و سی سال رسید، شیث آورد و نام وی هبة اللَّه. ربّ العزّة عبادت خلق در ساعت‌ شب و روز وی را در آموخت، و پنجاه صحیفه با وی فرو فرستاد، و وصی آدم بود، و پس از وی خلیفه و ولی عهد وی، و نور مصطفی (ص) از حوّا با وی انتقال کرده، و این خصوصیت از میان فرزندان یافته، و در آن قصه‌ایست معروف بجای خود گفته شود ان شاء اللَّه تعالی.

Ман أҷли злки ктбнои алӣ банӣ إсроӣили дарин « аҷали злк » мухайярӣ , хоҳӣ бо « нодмин » бар , яъне пушаймон шуд аз баҳри он , врхўоҳӣ ибтидо кун .

مِنْ أَجْلِ ذلِکَ کَتَبْنا عَلی‌ بَنِی إِسْرائِیلَ درین «اجل ذلک» مخیری، خواهی با «نادمین» بر، یعنی پشیمان شد از بهر آن، ورخواهی ابتدا کن.

« ман أҷли злки ктбно » эй ман сабаби феъли қобили Фрзноу аўҷбно , « алӣ банӣ إсроӣил » аз баҳри онкии қобил дар хӯн бародар шуд , ва ӯро бикушт , мо бар банӣ Исроил фарз кардем . Ва ин ҳукм бар ҳамаи халқ фарз кард аммо банӣ Исроилро бзкр махсӯс кард , ки эшон аҳл тавротанду баёни ин ҳукми аввал дар таврот фурӯ омад , ва бар дигарон ки воҷиб шуд ҳам бтўрот воҷиб шуд . Мегуяд : воҷиб кардем бар эшон ки ҳар касе ки тании бикашад , « бғири нафас » яъне бғири қўд , « أўи фасод » яъне бғири фасод « фии алأрз » беқисос ё беанбозӣ ки дар хӯни кушта Эй дошта буд бо кушандае , ё пас аҳсон зиное карда буд , ё аз дайни баргашта буд , « Фкأнмои қатли анноси ҷмиъо » ҳам чунон буд ки ҳамаи мардумони кушта буд , яъне бостҳқоқи уқубату даврӣ аз мағфират , на бондозаҳи азобу мақодӣри уқубат , ки андозаи он аллоҳ донад , чунон ки худ хоҳад бақадр гуноҳ уқубат кунад ё афв кунад .

«مِنْ أَجْلِ ذلِکَ کَتَبْنا» ای من سبب فعل قابیل فرضنا و اوجبنا، «عَلی‌ بَنِی إِسْرائِیلَ» از بهر آنکه قابیل در خون برادر شد، و او را بکشت، ما بر بنی اسرائیل فرض کردیم. و این حکم بر همه خلق فرض کرد اما بنی اسرائیل را بذکر مخصوص کرد، که ایشان اهل توراتند و بیان این حکم اول در تورات فرو آمد، و بر دیگران که واجب شد هم بتورات واجب شد. میگوید: واجب کردیم بر ایشان که هر کسی که تنی بکشد، «بِغَیْرِ نَفْسٍ» یعنی بغیر قود، «أَوْ فَسادٍ» یعنی بغیر فساد «فِی الْأَرْضِ» بی‌قصاص یا بی‌انبازی که در خون کشته‌ای داشته بود با کشنده‌ای، یا پس احصان زنایی کرده بود، یا از دین برگشته بود، «فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً» هم چنان بود که همه مردمان کشته بود، یعنی باستحقاق عقوبت و دوری از مغفرت، نه باندازه عذاب و مقادیر عقوبت، که اندازه آن اللَّه داند، چنان که خود خواهد بقدر گناه عقوبت کند یا عفو کند.

« иФъли мо ишоء » ва « иҳкми мо ирид » .

«یَفْعَلُ ما یَشاءُ» و «یَحْکُمُ ما یُرِیدُ».

Ва ман أҳёҳои Фкأнмои أҳёи анноси ҷмиъо ва ҳар ки танӣ зинда кунад яъне ӯро аз дасти кушандае раҳо кунад , ё аз ғарқӣу ҳрқӣ ва ҳдмӣ барраанд , ё аз залолатӣу куфрии бозорд , ҳам чунон буд ки ҳамаи мардумон зинда карда буд , яъне музди вай чандон бошад ки ҳамаи мардумон раҳонида бошад . Ибн аббос гуфт : « ман қатл набиё ӯ амомои ъдлои Фкأнмои қатли анноси ҷмиъо , ва ман шуд алии ъзди набӣ ӯ эмоми адли Фкأнмои эҳёи анноси ҷмиъо » . Фитода ва заҳҳок гуфтанд : « азми аллоҳи аҷрҳоу азми визрҳо , Фмъноҳои ман астҳли қатли мусаллами бғири ҳуққаи Фкأнмои қатли анноси ҷмиъо , лأнҳми ло ислмўн манеҳ , ва ман эҳёҳо Фҳрмҳо ,у тўръи ани қатлҳо , Фкأнмои эҳёи анноси ҷмиъо , лсломтҳм манеҳ » .

وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً و هر که تنی زنده کند یعنی او را از دست کشنده‌ای رها کند، یا از غرقی و حرقی و هدمی برهاند، یا از ضلالتی و کفری بازآرد، هم چنان بود که همه مردمان زنده کرده بود، یعنی مزد وی چندان باشد که‌ همه مردمان رهانیده باشد. ابن عباس گفت: «من قتل نبیا او اماما عدلا فکأنما قتل الناس جمیعا، و من شد علی عضد نبی او امام عدل فکأنما احیا الناس جمیعا». فتاده و ضحاک گفتند: «عظم اللَّه اجرها و عظم وزرها، فمعناها من استحلّ قتل مسلم بغیر حقه فکأنما قتل الناس جمیعا، لأنهم لا یسلمون منه، و من احیاها فحرمها، و تورع عن قتلها، فکأنما احیا الناس جمیعا، لسلامتهم منه».

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман сқии мؤмнои шурбаи ман моء ,у алмоءи мавҷӯд , Фкأнмои аътқи сабъин , ва ман сқии фии ғайри мӯтинҳо Фкأнмо эҳё наФасо , ва ман أҳёҳои Фкأнмои أҳёи анноси ҷмиъо » .

قال رسول اللَّه (ص): «من سقی مؤمنا شربة من ماء، و الماء موجود، فکأنما اعتق سبعین، و من سقی فی غیر موطنها فکأنما احیا نفسا، وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً».

Ва лақади ҷоءтҳми рслҳми болбиноти бмои бони ?лаами сидқи мо ҷоءўҳм ба , сами إн ксиро манеҳам баъди злки фии алأрзи лмсрФўн эй мҷоўзўни ҳад алҳақ .

وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ بما بان لهم صدق ما جاءوهم به، ثُمَّ إِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِکَ فِی الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ ای مجاوزون حد الحق.

إнмои ҷзоءи аллазӣнаи иҳорбўни аллоҳу расӯлаи ин оят дар шаън қотеъонасту роҳзанон , эшон ки роҳҳо ббим доранду мкобраҳ дар хӯну моли мусулмонон саъй кунанд , ва ончӣ гуфт ки бо худо ва расӯл баҷанганд , онаст ки дар ноэминии роҳҳо инқитоъ ҳаҷасту умрау ғзўу зиёрату салоати арҳому амсоли он . Мақотил гуфту ибни ҷбир ки : ин дар шаъни қавмии ъринон фурӯ омад ки омаданд брсўли худо ва бар ислом байъат карданд , ва дар дили нифоқ ва куфр медоштанд , пас гуфтанд : мо дар Мадинаи нмитўоним бӯдан , ва аз вбоء Мадина метарсим ,у обу ҳўоءи он моро созгор нест . Расӯли худои эшонро бсҳро фиристод , онҷо ки шутурони сидқот истода буданд , гуфт : раведу Абу?илу албони он бакор доред , ва аз он бихӯред , то сиҳҳат ёбед . Эшон рафтанд ,у ръоаҳро киштанд ,у шутуронро ҷумлаи бронднд ,у муртади гаштанд . Хабар бмдинаҳ афтод ,у лашкари ислом тохтани бурданд , ва эшонро гирифтанд ва овараданд . Расӯл худо фармуд : то дастҳоу пойҳошони бибаранд ,у доғ бар чашмҳошон бунаанд ,у майли дркшнд , ва дар офтоб гарм бияфкананд эшонро , то бимиранд . Ҷабраил омад дар он ҳол , ва ин оят оварад , гуфт : ё Муҳамад малик мегуяд ҷли ҷалола , ки : ҷзоء эшон онаст ки мо дарин оят баён кардем , на он мислати ки ту фармудӣ . Пас расӯли худо мислат наҳй кард ,у шурби бўли баъд аз он мансӯхи гашт .

إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ این آیت در شأن قاطعان است و راهزنان، ایشان که راهها ببیم دارند و مکابره در خون و مال مسلمانان سعی کنند، و آنچه گفت که با خدا و رسول بجنگ‌اند، آنست که در ناایمنی راهها انقطاع حج است و عمره و غزو و زیارت و صلات ارحام و امثال آن. مقاتل گفت و ابن جبیر که: این در شأن قومی عرینان فرو آمد که آمدند برسول خدا و بر اسلام بیعت کردند، و در دل نفاق و کفر میداشتند، پس گفتند: ما در مدینه نمیتوانیم بودن، و از وباء مدینه میترسیم، و آب و هواء آن ما را سازگار نیست. رسول خدا ایشان را بصحرا فرستاد، آنجا که شتران صدقات ایستاده بودند، گفت: روید و ابوال و البان آن بکار دارید، و از آن بخورید، تا صحت یابید. ایشان رفتند، و رعاة را کشتند، و شتران را جمله براندند، و مرتد گشتند. خبر بمدینه افتاد، و لشکر اسلام تاختن بردند، و ایشان را گرفتند و آوردند. رسول خدا فرمود: تا دستها و پایهاشان ببرند، و داغ بر چشمهاشان بنهند، و میل درکشند، و در آفتاب گرم بیفکنند ایشان را، تا بمیرند. جبرئیل آمد در آن حال، و این آیت آورد، گفت: یا محمد ملک میگوید جل جلاله، که: جزاء ایشان آنست که ما درین آیت بیان کردیم، نه آن مثلت که تو فرمودی. پس رسول خدا مثلت نهی کرد، و شرب بول بعد از آن منسوخ گشت.

Клбӣ гуфт : ин дар шаъни абӯи бурӣда алослмӣ омад ,у ҳўи ҳилоли бен ъўимр , ки бо расӯли худои аҳди баст ки ёрии ваии надиҳад ,у душманонро низ бар ваии ёрии надиҳад ,у мусулмононро аз худ эмин дорад ,у мусулмонон низ аз худ эмин доранд , ва ҳар кас ки бар ҳилол бугзарад ,у қасди Мустафо ( с ) ва ислом дорад , ҳилол ӯро манъ накунад ,у роҳи буи фурӯ нагирад .

کلبی گفت: این در شأن ابو بریدة الاسلمی آمد، و هو هلال بن عویمر، که با رسول خدا عهد بست که یاری وی ندهد، و دشمنان را نیز بر وی یاری ندهد، و مسلمانان را از خود ایمن دارد، و مسلمانان نیز از خود ایمن دارند، و هر کس که بر هلال بگذرد، و قصد مصطفی (ص) و اسلام دارد، هلال او را منع نکند، و راه بوی فرو نگیرد.

Пас қавмӣ аз банӣ кунона бтмъи исломи қасди расӯл худо карданд . Асҳоби ҳилол бар эшон афтоданд ,у ҳилоли худ ҳозир набӯд , ва эшонро киштанд ,у моли бурданд . Раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод , мегуяд ки : ҷзоءи эшон ки роҳ зананд , ва дар замини табоҳ корӣ кунанд ,у бнооимни доштани роҳҳо микўшнд , أн иқтлўо онаст ки : ҳар ки куштан карда буду моли нстдаҳ , ӯро бикашанд , агар чаҳ вале дам афв кунад афв суд надорад , ки тариқи он тариқ ҳадаст на тариқи қисос , ва дуруст онаст ки ткоФؤи дарин қатл шарт нест , أўи ислбўоу онкӣ куштан карда буду моли ситада , ӯро бикашанд , ва бурдор кунанд , се рӯзи пеш аз қатл ё пас аз қатл , чунон ки раъй эмом бошад . أўи тқтъи أидиҳму أрҷлҳми ман хилофу онкии моли ситада буд ва куштан накарда , дастӣу пое аз он ваии бибаранд , яке аз рост ва яке аз чап , ва бояд ки мол кам аз нассоб сирқат набӯд . أўи инФўои ман алأрзу онкӣ куштан накарда буду моли нстдаҳ аммо бо эшон буд , ва эшонро анбӯҳ дораду қавӣ , ва эшонро пштиўон буд , вайро нафй кунанд . Нафии он буд ки ӯро битарсонанд ва меҷӯянд то мигризд , ва ҷое қарор нагирад , Фомои итўб ӯ иҳсли фии яди аломом , Фиқими алайҳи алҳд .

پس قومی از بنی کنانه بطمع اسلام قصد رسول خدا کردند. اصحاب هلال بر ایشان افتادند، و هلال خود حاضر نبود، و ایشان را کشتند، و مال بردند. رب العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد، میگوید که: جزاء ایشان که راه زنند، و در زمین تباه‌کاری کنند، و بناایمن داشتن راهها میکوشند، أَنْ یُقَتَّلُوا آنست که: هر که کشتن کرده بود و مال نستده، او را بکشند، اگر چه ولی دم عفو کند عفو سود ندارد، که طریق آن طریق حد است نه طریق قصاص، و درست آنست که تکافؤ درین قتل شرط نیست، أَوْ یُصَلَّبُوا و آنکه کشتن کرده بود و مال ستده، او را بکشند، و بردار کنند، سه روز پیش از قتل یا پس از قتل، چنان که رأی امام باشد. أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ و آنکه مال ستده بود و کشتن نکرده، دستی و پایی از آن وی ببرند، یکی از راست و یکی از چپ، و باید که مال کم از نصاب سرقت نبود. أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ و آنکه کشتن نکرده بود و مال نستده اما با ایشان بود، و ایشان را انبوه دارد و قوی، و ایشان را پشتیوان بود، وی را نفی کنند. نفی آن بود که او را بترسانند و میجویند تا میگریزد، و جایی قرار نگیرد، فاما یتوب او یحصل فی ید الامام، فیقیم علیه الحد.

Чун дар даст эмом уфтад ҳади қитоъи тариқ бар вай баранд . Ин мазҳаби бӯ Ҳанифааст ,у бнздики ваии бноءи ин ъқўбот бар муҳорибатаст на бар мубоширати феъл , қол :у ҳозои алрдии ءи алмъоўни муҳориби маънӣу ани лами икни мбошрои сувара .

چون در دست امام افتد حد قطاع طریق بر وی براند. این مذهب بو حنیفه است، و بنزدیک وی بناء این عقوبات بر محاربت است نه بر مباشرت فعل، قال: و هذا الردی‌ء المعاون محارب معنی و ان لم یکن مباشرا صورة.

Аммо бмзҳби шофиӣ бар таъзир ақтсор кунанд , ки аз ваии мубошират феъл набӯд , ва на ҳақиқати муҳорибат , ҳузури муҷарраду таксири саводи ҳаддӣ лозим накунад , балки таъзир кифоят бошад . Қавли ҳасану ибн алмсиб онаст ки « ӯ » дарин ояти бмънӣ абоҳтасту тхиир , яъне ки эмоми дарин ъқўботи мари қотеъи тариқро мухайяраст , он яке ки хоҳад мекунад ,у маънии нафй ҳабсаст дар зиндон , ки ҳар кро дар зиндон карданд гӯйӣ ки вайро аз дунё берун карданд .

اما بمذهب شافعی بر تعزیر اقتصار کنند، که از وی مباشرت فعل نبود، و نه حقیقت محاربت، حضور مجرد و تکثیر سواد حدی لازم نکند، بلکه تعزیر کفایت باشد. قول حسن و ابن المسیب آنست که «او» درین آیت بمعنی اباحت است و تخییر، یعنی که امام درین عقوبات مر قاطع طریق را مخیر است، آن یکی که خواهد میکند، و معنی نفی حبس است در زندان، که هر کرا در زندان کردند گویی که وی را از دنیا بیرون کردند.

Злк ?лаам хазӣ фии алднё эй ҳўону Фзиҳаҳи фии алднё ,у ?лаами фии алохраҳи азоби азими ин азоб кофаронаст алӣ алхусус он қавми ъринон ки оят дар шаъни эшон фурӯ омад , аммо мусулмонон чун азишон ҷиноятӣ ояд ,у ҳади шаръӣ бар эшон баронанд , он эшонро куффорат гуноҳон бошад , ва дар он ҷаҳони эшонро азоб набӯд ,у злки фӣ

ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا ای هوان و فضیحة فی الدنیا، وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِیمٌ این عذاب کافران است علی الخصوص آن قوم عرینان که آیت در شأن ایشان فرو آمد، اما مسلمانان چون ازیشان جنایتی آید، و حد شرعی بر ایشان برانند، آن ایشان را کفارت گناهان باشد، و در آن جهان ایشان را عذاب نبود، و ذلک فی‌

Қавла ( с ) : « ман асоби знбои ақими алайҳи ҳади злки алзнби Фҳўи кФортаҳ » , ва рӯй : « ман асоби ҳдои Фъҷли уқубатаи фии алднё , Фоллаҳи аъдли ман ани иснии абдаи алъқўбаҳи фии алохраҳ , ва ман асоби ҳдои Фстраҳи аллоҳи алайҳ ,у ъФои анҳу , Фоллаҳи акрами ман ани иъўди фии шайъи ءи қади ъФои анҳу » .

قوله (ص): «من اصاب ذنبا اقیم علیه حد ذلک الذنب فهو کفارته»، و روی: «من اصاب حدا فعجّل عقوبته فی الدنیا، فاللّه اعدل من ان یثنی عبده العقوبة فی الآخرة، و من اصاب حدا فستره اللَّه علیه، و عفا عنه، فاللّه اکرم من ان یعود فی شی‌ء قد عفا عنه».

إлои аллазӣнаи тобўо яъне тобўои ман алшрк ,у рҷъўои ман алкФр ,у омнўоу аслҳўо , ман қабл أни тқдрўои алайҳими Фтъоқбўҳм , Фоълмўои أни аллоҳи ғафури раҳими лои сиблати алайҳими бшии ءи ман алҳдўди алтии зикрҳо аллоҳи фии ҳзаҳи алоиаҳ ,у лои табаъаи лоҳди қиблаи Фимои асоби фии ҳоли куфраи лои фии молу лои фии дам . Мегуяд : магари эшон ки тўбт кунанд аз ширку куфр , ва дар ислом оянд пеш аз онкӣ дар даст шумо уфтанд , ва эшонро уқубат кунед , касро бар эшон роҳӣ на ,у ҳаддии барояшони лозим на . Исломи он ҳама аз эшон бардошту мағфирати аллоҳ дар эшон расед , лқўлаҳи таъолӣ : إни интҳўои иғФри ?лаами мо қади салаф ,у қол алнабӣ ( с ) : « алисломи иҳдми мо қибла » .

إِلَّا الَّذِینَ تابُوا یعنی تابوا من الشّرک، و رجعوا من الکفر، و آمنوا و اصلحوا، مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ فتعاقبوهم، فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ لا سبیل علیهم بشی‌ء من الحدود الّتی ذکرها اللَّه فی هذه الایة، و لا تبعة لاحد قبله فیما اصاب فی حال کفره لا فی مال و لا فی دم. میگوید: مگر ایشان که توبت کنند از شرک و کفر، و در اسلام آیند پیش از آنکه در دست شما افتند، و ایشان را عقوبت کنید، کس را بر ایشان راهی نه، و حدی برایشان لازم نه. اسلام آن همه از ایشان برداشت و مغفرت اللَّه در ایشان رسید، لقوله تعالی: إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ، و قال النبی (ص): «الاسلام یهدم ما قبله».

Ин ҳукм мушриконаст , эшон ки тавба кунанд аз муҳорибат ва босалом даройанд , аммо мусулмонон ки аз муҳорибату роҳ задан тавба кунанд уламо дар он мухталифанд ,у аҳвол дар он мухталифаст : агар пас аз он тўбт кунад ки дар дасти эмом афтода бошад , ва бар вай зафар ёфта , он тўбти ҳеҷ ҳукм аз аҳкоми шаръ аз ваии бозндорд ,у тағйир дар он наёрад , вагар пеш аз он тўбт кунад , ҳуқуқи одамиён чун змони амволу вуҷуби қисос , ҳеҷ чиз аз вай исқот накунад . Аммо ҳуқуқи аллоҳи таъолӣ бар ду зарбаст : баъзе аз он бмҳорбт махсӯсаст ,у ҳўи анҳтоми алқтлу алслб ва қатъ ?иледу алрҷл , ин ҳама биафтад , ва баъзе онаст ки бмҳорбт махсӯс нест чун ҳади зиноу ҳади шурби хамр , ин ду қавлӣ бошад : бик қавл биафтад ,у бики қавл на . Садӣ гуяд : агар муҳорибӣ бзинҳор ояд ва тўбт кунад пеш аз онкии эмомро бирав дастӣ буд , ё касе бирав зафар ёбад , худ бозояд ва тўбт кунад , ва амон ҷӯяд , ӯро тўбт пазиранд , ва амон диҳанд ,у бҷноёти гузашта ӯро нагиранд . Гуфто :у далели барин қиссаи алӣ алосдӣаст , мардии муҳориб буд роҳзан , фаровонӣ аз хӯну моли мусулмонон дар гардани вай ,у аъиммау оммаи пайваста дар талаб вай буданд , ва бар вай зафар менаёфтанд . Охири рӯзӣ касеро дид ки ин оят мехонд : қул ё ибодии аллазӣнаи أсрФўои алии أнФсҳм . Он бар дили вай асар кард , ва ҳамчун мурғи ним бсмли борӣ чанд дар хоки бғлтид , силаҳ бияфканад , ва бархест ва дар Мадина шуд андари миёнаи шаб , буқати саҳар ғуслӣ баровард ,у бмсҷди расӯл худо шуд , ва бо мусулмонони намози бомдоди бҷмоъти бгзорд , он гуҳи фарои пеши бӯ ҳрираҳ шуд ,у ҷамоатии ёрони Мустафо ( с ) ҳозир буданд , гуфт : ё боҳрираҳи манам фалони марди гунаҳкор , ҷӣти тоӣбои ман қабл ани тқдрўои алӣ ,у аллоҳи ъзу ҷли иқўл : إлои аллазӣнаи тобўои ман қабл أни тқдрўои алайҳими Фоълмўои أни аллоҳи ғафури раҳим . Бӯ ҳрираҳ гуфт : рост гуфтӣ , касро бар ту даст нест ,у касро бар ту табаъат нест . Пас бӯи ҳрираҳи даст вай гирифт ,у пеши Марвони ҳукми барад , ки рӯзгори аморати вай буд ,у қисса вай бигуфт . Марвон ӯро бнўохт , ва гуфт : касро бар ту даст нест . Пас он мард бғзо шуд , ва дар баҳри рӯми ғарқи гашти раҳмаи аллоҳ .

این حکم مشرکان است، ایشان که توبه کنند از محاربت و باسلام درآیند، اما مسلمانان که از محاربت و راه زدن توبه کنند علما در آن مختلف‌اند، و احوال در آن مختلف است: اگر پس از آن توبت کند که در دست امام افتاده باشد، و بر وی ظفر یافته، آن توبت هیچ حکم از احکام شرع از وی بازندارد، و تغییر در آن نیارد، و گر پیش از آن توبت کند، حقوق آدمیان چون ضمان اموال و وجوب قصاص، هیچ چیز از وی اسقاط نکند. اما حقوق اللَّه تعالی بر دو ضربست: بعضی از آن بمحاربت مخصوص است، و هو انحتام القتل و الصلب و قطع الید و الرجل، این همه بیفتد، و بعضی آنست که بمحاربت مخصوص نیست چون حد زنا و حد شرب خمر، این دو قولی باشد: بیک قول بیفتد، و بیک قول نه. سدی گوید: اگر محاربی بزینهار آید و توبت کند پیش از آنکه امام را برو دستی بود، یا کسی برو ظفر یابد، خود بازآید و توبت کند، و امان جوید، او را توبت پذیرند، و امان دهند، و بجنایات گذشته او را نگیرند. گفتا: و دلیل برین قصه علی الاسدی است، مردی محارب بود راهزن، فراوانی از خون و مال مسلمانان در گردن وی، و ائمه و عامه پیوسته در طلب وی بودند، و بر وی ظفر می‌نیافتند. آخر روزی کسی را دید که این آیت میخواند: قُلْ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی‌ أَنْفُسِهِمْ. آن بر دل وی اثر کرد، و همچون مرغ نیم بسمل باری چند در خاک بغلطید، سلاح بیفکند، و برخاست‌ و در مدینه شد اندر میانه شب، بوقت سحر غسلی برآورد، و بمسجد رسول خدا شد، و با مسلمانان نماز بامداد بجماعت بگزارد، آن گه فرا پیش بو هریره شد، و جماعتی یاران مصطفی (ص) حاضر بودند، گفت: یا باهریره منم فلان مرد گنهکار، جئت تائبا من قبل ان تقدروا علیّ، و اللَّه عز و جل یقول: إِلَّا الَّذِینَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ. بو هریره گفت: راست گفتی، کس را بر تو دست نیست، و کس را بر تو تبعت نیست. پس بو هریره دست وی گرفت، و پیش مروان حکم برد، که روزگار امارت وی بود، و قصه وی بگفت. مروان او را بنواخت، و گفت: کس را بر تو دست نیست. پس آن مرد بغزا شد، و در بحر روم غرق گشت رحمه اللَّه.