Қавлаи таъолӣ :у луи أни أҳли алкитоби омнўоу атқўои алоиаҳи ин оят аз рӯй ишорати баёни фазилати уммат Муҳамадасту шарафи эшон бар аҳли китоб , аз баҳри онкии раби Алъоламин мағфирати эшон бар тақвои баст ,у тақво дар мағфирату раҳмат шарт кард . Муқтазии далел хитоб онаст ки ҳар кро тақво нест вайро мағфират нест . Боз дар ҳақ уммат гуфт : « ҳўи أҳли алтқўӣу أҳли алмғФраҳ » яъне аҳли ани итқӣ , ?фони трктми алтқўии Фҳўи аҳли лони иғФр . Мегуяд : ӯст ҷли ҷалолаи сазои онкӣ аз вай тарсанд , ва дар бандагӣ ӯ тақво пеш гиранд . Пас агар тақво набӯд ӯ сазоӣ онаст ки биёмурзад бФзли хешу раҳмати хеш . Инаст сазои худовандӣу меҳрбонӣу бандаи навозӣ . Ончӣ кунад бсзоӣ худ кунад на бостҳқоқи банда .

قوله تعالی: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْکِتابِ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا الآیة این آیت از روی اشارت بیان فضیلت امت محمد است و شرف ایشان بر اهل کتاب، از بهر آنکه رب العالمین مغفرت ایشان بر تقوی بست، و تقوی در مغفرت و رحمت شرط کرد. مقتضی دلیل خطاب آنست که هر کرا تقوی نیست وی را مغفرت نیست. باز در حق امت گفت: «هُوَ أَهْلُ التَّقْوی‌ وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ» یعنی اهل ان یتقی، فان ترکتم التقوی فهو اهل لان یغفر. میگوید: اوست جل جلاله سزای آنکه از وی ترسند، و در بندگی او تقوی پیش گیرند. پس اگر تقوی نبود او سزای آنست که بیامرزد بفضل خویش و رحمت خویش. اینست سزای خداوندی و مهربانی و بنده نوازی. آنچه کند بسزای خود کند نه باستحقاق بنده.

Дар баъзе кутуб худост : « абдӣ ! анати алъўоди илои алзнўб ,у أнои алъўоди илои алмғФраҳ , лтълми анои аноу анати анат , « қул кули иъмли алии шоклтаҳ » , ва низ ҷои дигар дар ҳақи ин уммат гуфт : « Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид » золимро ки тақво несту собиқ ки дар айн тақвоаст ҳар ду дар як низом оварад ,у бобтдоءи ояти рақам астФоӣит кашид ки : астФинои ман ъбодно , ва дар охири ояти ҷиноти адан каромат кард , гуфт : ҷиноти адани идхлўнҳо то бадоне ки худоиро дар ҳақи уммати Муҳамад чаҳ аноятаст , ва эшонро бнздики вай чаҳ каромат !у луи أнҳми أқомўои алтўроаҳу алإнҷили алоиаҳи луи слкўои сиблати алтоъаҳи лўсънои алайҳими асбоби алмъишаҳ ҳатто луи зрбўои Яманаи мо лқўои ғайри алимн ,у ани зҳбўои исраҳи мо вҷдўои алои алиср . Аҷаб онаст ки оламёни пайваста дар банди рӯзӣ фароханд , ва дар орзӯии ҳзўзи дунё , ва он гуҳи роҳи таҳсил он намедонанд ,у бтҳиӣти асбоби он роҳ намебаранд ,у раби Алъоламин дарин оят иршод мекунад ,у роҳи он май намояд , мегуяд : агар мехоҳӣ ки навохту неъмати мо рӯзии фарох аз болоу нишеб ва аз росту чап рӯй бтў наад ту рӯй бтоъти мо ор ,у тақво пеша кун . Ту рӯй дар кору фармони мо ор , то мо кори ту рост кунем : « ман кони ллаҳи кони аллоҳи ?ла , ман анқтъи илои аллоҳи кФоаҳи аллоҳи кули мؤнаҳ ,у ризқаи ман ҳайси лои иҳтсб . »

در بعضی کتب خداست: «عبدی! انت العوّاد الی الذنوب، و أنا العواد الی المغفرة، لتعلم انا انا و انت انت، «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی‌ شاکِلَتِهِ»، و نیز جای دیگر در حق این امت گفت: «فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ» ظالم را که تقوی نیست و سابق که در عین تقوی است هر دو در یک نظام آورد، و بابتداء آیت رقم اصطفائیت کشید که: اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا، و در آخر آیت جَنَّاتِ عَدْنٍ کرامت کرد، گفت: جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها تا بدانی که خدای را در حق امت محمد چه عنایت است، و ایشان را بنزدیک وی چه کرامت! وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِیلَ الایة لو سلکوا سبیل الطاعة لوسّعنا علیهم اسباب المعیشة حتی لو ضربوا یمنة ما لقوا غیر الیمن، و ان ذهبوا یسرة ما وجدوا الا الیسر. عجب آنست که عالمیان پیوسته در بند روزی فراخ‌اند، و در آرزوی حظوظ دنیا، و آن گه راه تحصیل آن نمی‌دانند، و بتهیئت اسباب آن راه نمی‌برند، و رب العالمین درین آیت ارشاد میکند، و راه آن می‌نماید، میگوید: اگر میخواهی که نواخت و نعمت ما روزی فراخ از بالا و نشیب و از راست و چپ روی بتو نهد تو روی بطاعت ما آر، و تقوی پیشه کن. تو روی در کار و فرمان ما آر، تا ما کار تو راست کنیم: «من کان للَّه کان اللَّه له، من انقطع الی اللَّه کفاه اللَّه کل مؤنة، و رزقه من حیث لا یحتسب.»

Ҳамонаст ки раб алъзаҳ гуфт ҷли ҷалола : ва ман итқи аллоҳи иҷъли ?лаи мхрҷоу ирзқаҳи ман ҳайси лои иҳтсб ва ман итўкли алии аллоҳи Фҳўи ҳасба , ҷой дигар гуфт :у أни луи астқомўои алии алтриқаҳи лأсқиноҳми моءи ғдқои лнФтнҳми фӣа .

همانست که رب العزة گفت جل جلاله: وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ، جای دیگر گفت: وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ.

ё أиҳо алрасул блғи мо أнзли إлики ман рбк аз ндоӣҳои Мустафо дар қуръони ин шариф тараст , ки баноми рисолат боз хонд ,у дараҷаи номи рисолат дар шарафи ма аз ном набувватаст . Рисолати қавмии рости алӣ алхусус дар миёни анбиё . Ҳеҷ расӯл нест ки на набӣаст аммо басӣ набӣ бошад ки вай расӯл набӯд , чунон ки анбиёро бар авлиё шарафаст расӯлонро бар анбиё шарафаст . Набувват онаст ки ваҳии ҳақи ҷли ҷалолаи буии пайваст .

یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ از ندائهای مصطفی در قرآن این شریف‌تر است، که بنام رسالت باز خواند، و درجه نام رسالت در شرف مه از نام نبوت است. رسالت قومی راست علی الخصوص در میان انبیا. هیچ رسول نیست که نه نبی است اما بسی نبی باشد که وی رسول نبود، چنان که انبیا را بر اولیا شرف است رسولان را بر انبیا شرف است. نبوّت آنست که وحی حق جل جلاله بوی پیوست.

Рисолат онаст ки он ваҳии поки бхлқи гузорад . Пас он ваҳии ду қисми гашт : яке баёни аҳкоми шариъату ҳалолу ҳаром , дигари зикри асрори муҳаббату ҳадиси дилу дили ором .

رسالت آنست که آن وحی پاک بخلق گزارد. پس آن وحی دو قسم گشت: یکی بیان احکام شریعت و حلال و حرام، دیگر ذکر اسرار محبّت و حدیث دل و دل آرام.

Ҷабраил ҳар гуҳ ки баёни шариъатро омадӣ басӯрат башар омадӣ ,у ҳадиси дил дар миён набӯдӣ , гуфт : ҳўи алзии أнзли алейк алкитоб , أу лами икФҳми أнои أнзлнои алейк алкитоби итлии алайҳим ? ! ё أиҳо алрасул блғи мо أнзли إлики ман рбк ё Муҳамади аҳкоми шароеъи дайни бхлқи расон , ва ҳеҷ вомгир , ки он насиб эшонаст , аммо ҳқоӣқи рисолату асрори муҳаббат на бар андозаи тоқат эшонаст , ки он машраби хос туаст , мо чунон ки бадали ту бояд расониди худ расонем , пас Ҷабраил фурӯ омадӣ рӯҳонӣ на бар сӯрати башар , ҳамеи бадали пайвастӣ , ва он розу ноз бо дил вай бигуфтӣ , Фзлки қавлаи таъолӣ : « назул ба алрўҳи алأмини алии қлбк » , ва барои ин гуфт : « аўтити алқуръон ва мислаи маъаа » . Чандон ки аз олами набуввати бзбони рисолат бо шумо бигуфтем , аз олами ҳақиқати бзбони ваҳй бо мо бигуфтанд , ва будӣ ки аз вроءи олами рисолат бе воситаи Ҷабраили сари вай аз ғайб шарбатӣ ёфтӣ , масти он шарбати гаштӣ , гуфтӣ : « лии маъаи аллоҳи вақти лои исънии фӣаи малики муқаррабу лои набии мурсал » . Аз худ қадамӣ фаротар наҳодӣ , гуфтӣ : « лсти кأҳдкм , азл ъанд рабӣу итъмнӣу исқинӣ » . ӯ Сайиди салавоти аллоҳу саломаи алайҳи ҳамаи дил буд , ва он дили ҳамаи сар буд , ва он сари ҳамаи ваҳй буд ,у касро бар он итилоъ набӯд , ва чунон ки вай буд ҳақ ӯро бкс нанамуд .

جبرئیل هر گه که بیان شریعت را آمدی بصورت بشر آمدی، و حدیث دل در میان نبودی، گفت: هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ، أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ یُتْلی‌ عَلَیْهِمْ؟! یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ یا محمّد احکام شرایع دین بخلق رسان، و هیچ وامگیر، که آن نصیب ایشان است، اما حقائق رسالت و اسرار محبت نه بر اندازه طاقت ایشان است، که آن مشرب خاص تو است، ما چنان که بدل تو باید رسانید خود رسانیم، پس جبرئیل فرو آمدی روحانی نه بر صورت بشر، همی بدل پیوستی، و آن راز و ناز با دل وی بگفتی، فذلک قوله تعالی: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلی‌ قَلْبِکَ»، و برای این گفت: «اوتیت القرآن و مثله معه». چندان که از عالم نبوّت بزبان رسالت با شما بگفتیم، از عالم حقیقت بزبان وحی با ما بگفتند، و بودی که از وراء عالم رسالت بی‌واسطه جبرئیل سر وی از غیب شربتی یافتی، مست آن شربت گشتی، گفتی: «لی مع اللَّه وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی مرسل». از خود قدمی فراتر نهادی، گفتی: «لست کأحدکم، اظل عند ربی و یطعمنی و یسقینی». او سید صلوات اللَّه و سلامه علیه همه دل بود، و آن دل همه سر بود، و آن سر همه وحی بود، و کس را بر آن اطلاع نبود، و چنان که وی بود حق او را بکس ننمود.

ё أиҳо алрасул блғи мо أнзли إлики ман рбки ании ағФри ллъсоаҳу лои аболӣ , ва арад алмтиъини ман шӣту лои аболӣ . Ва аллоҳи иъсмки ман анноси мардӣ буд аз банӣ ҳошими номи ваии рком , ва дар араб аз ваии ҷоҳилтар ва дар қатлу қаттоли мардонатар кас набӯд . Расӯли худоро саъб душман доштӣ , ва ӯро бад гуфтӣ ,у маскани вай дар баъзе аз он водӣҳои Мадина буд . Гӯсфандон дошт ва шабоне кардӣ . Расӯли худои рӯзӣ аз хонаи ъоӣшаҳ берун омад . Рӯй бсҳрои ниҳод , ва танҳо мерафт , то бон водӣ расед ки рком дар он маскан дошт . Рком чун Мустафоро дид бо худ гуфт : зафар ёфтам ва ҳамин соъати халқро азу боз Раҳонам . Фаро пеш омад ва гуфт : ё Муҳамади он туе ки лоату ъзиро дашноми диҳӣ ,у даъвати бадӣгар худоӣ мекунӣ ? расӯл гуфт : оре ман мегӯям ки лоату ъзӣ ботиласт ,у маъбуди халқ худоӣ осмонаст . Ва ин ркоми мардӣ буд ки дар ҳамаи араби ҳеҷ каси бмсоръти даст вай надоштӣ , ва бо вай барнаёмадӣ . Гуфт : ё Муҳамади биё то дастӣ бар озмоӣим дар мсорът . Ман лоат ва ъзӣ биорӣ гирам ва ту илоҳи азиз худ биорӣ гир , то худ крои даст буд . Пас агар ту маро бияфканӣ даҳ сари гӯсфанд аз ин хиёри гилаи хеш бтў додам . Ин аҳди бастанд . Расӯли худои басар дар аллоҳ зоред ки : худовандо ! марои барин душмани нусрати даҳ . Даст фароҳам доданд ,у расӯли худои ркомро бияфканад , ва бар сина вай нишаст . Рком гуфт : ё Муҳамади ин на ту кардӣ ки илоҳи азиз ту кард , ки ӯро хондӣ ва биорӣ гирифтӣ ,у лоату ъзии маро хор карданд ва ёрӣ надоданд . Расӯли худо аз сина вай бархест . Дигар бора гуфт : эй Муҳамади як бори дигари брозмоӣим . Агар маро бияфканӣ даҳ гӯсфанди дигари бтўи даҳум . Расӯл ӯро гирифт ва бар замин зад аз аввали бори саъбтару қавитар .

یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ انی اغفر للعصاة و لا ابالی، و اردّ المطیعین من شئت و لا ابالی. وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ مردی بود از بنی هاشم نام وی رکام، و در عرب از وی جاهل‌تر و در قتل و قتال مردانه‌تر کس نبود. رسول خدا را صعب دشمن داشتی، و او را بد گفتی، و مسکن وی در بعضی از آن وادیهای مدینه بود. گوسفندان داشت و شبانی کردی. رسول خدا روزی از خانه عائشه بیرون آمد. روی بصحرا نهاد، و تنها میرفت، تا بآن وادی رسید که رکام در آن مسکن داشت. رکام چون مصطفی را دید با خود گفت: ظفر یافتم و همین ساعت خلق را ازو باز رهانم. فرا پیش آمد و گفت: یا محمد آن تویی که لات و عزی را دشنام دهی، و دعوت بدیگر خدای میکنی؟ رسول گفت: آری من میگویم که لات و عزی باطل است، و معبود خلق خدای آسمانست. و این رکام مردی بود که در همه عرب هیچ کس بمصارعت دست وی نداشتی، و با وی برنیامدی. گفت: یا محمّد بیا تا دستی بر آزمائیم در مصارعت. من لات و عزی بیاری گیرم و تو اله عزیز خود بیاری گیر، تا خود کرا دست بود. پس اگر تو مرا بیفکنی ده سر گوسفند از این خیار گله خویش بتو دادم. این عهد بستند. رسول خدا بسرّ در اللَّه زارید که: خداوندا! مرا برین دشمن نصرت ده. دست فراهم دادند، و رسول خدا رکام را بیفکند، و بر سینه وی نشست. رکام گفت: یا محمد این نه تو کردی که اله عزیز تو کرد، که او را خواندی و بیاری گرفتی، و لات و عزی مرا خوار کردند و یاری ندادند. رسول خدا از سینه وی برخاست. دیگر باره گفت: ای محمّد یک بار دیگر برآزمائیم. اگر مرا بیفکنی ده گوسفند دیگر بتو دهم. رسول او را گرفت و بر زمین زد از اول بار صعب‌تر و قوی‌تر.

Рком гуфт : ё Муҳамад дар араби ҳаргиз кас набӯд ки маро бар замин зад . Ин на кор туаст ки аз ҷое дигараст . Сеюм бор боз омад ва дархост кард , ва ҳам чунон бар замин афтод .

رکام گفت: یا محمّد در عرب هرگز کس نبود که مرا بر زمین زد. این نه کار تو است که از جایی دیگر است. سوم بار باز آمد و درخواست کرد، و هم چنان بر زمین افتاد.

Рком бидонаст ки бо ваии брнёид , тани бъҷз фаро дод , ва гуфт : ё Муҳамад акнӯн гӯсфандонро ихтиёр кун ки аҳд ҳамонаст ки кардам . Расӯл гуфт : ё ркоми марои гӯсфанд бакор нест , аммо агар босаломи даройӣ ,у хештанро аз оташи бурҳонӣ , туро ба ояд , аслми тслм . Рком гуфт : агар оятӣ бинмое мусулмон шавам . Расӯл гуфт : худо бар ту гувоҳаст ки агар ман оятии намоями ту мусулмони шӯй ? гуфт : оре мусулмон шавам . Дарахтӣ буд бнздики эшон , расӯли худои бони дарахт ишорат кард дарахт шикофта шуд бадви ним фарои пеш Мустафо омад , ва тавозуъ кард . Рком гуфт : агар бифармое то ин дарахти биҷои хеш боз шавад , чунон ки буд имони орм . Расӯл бифармуд то дарахти биҷои хеш боз шуд . Пас гуфт : « ё ркоми аслми тслм » эй мискини мусулмони шӯ то барраӣ . Рком гуфт : ё Муҳамад нахоҳам ки занону кӯдакони Мадинаи аҷзу заъфи ман боз гӯйанд , ва бар ман айб кунанд , ва гӯйанд : Муҳамад ӯро бияфканад , аз вай битарсед , ва дар дайн вай шуд . Чандон ки хоҳии азин гӯсфандон ихтиёр куну бози гирд аз ман , ки имон наёрам . Расӯли худо аз ваии ҳеҷ чиз напазируфту бозгашт .

رکام بدانست که با وی برنیاید، تن بعجز فرا داد، و گفت: یا محمّد اکنون گوسفندان را اختیار کن که عهد همانست که کردم. رسول گفت: یا رکام مرا گوسفند بکار نیست، اما اگر باسلام درآیی، و خویشتن را از آتش برهانی، ترا به آید، اسلم تسلم. رکام گفت: اگر آیتی بنمایی مسلمان شوم. رسول گفت: خدا بر تو گواه است که اگر من آیتی نمایم تو مسلمان شوی؟ گفت: آری مسلمان شوم. درختی بود بنزدیک ایشان، رسول خدا بآن درخت اشارت کرد درخت شکافته شد بدو نیم فرا پیش مصطفی آمد، و تواضع کرد. رکام گفت: اگر بفرمایی تا این درخت بجای خویش باز شود، چنان که بود ایمان آرم. رسول بفرمود تا درخت بجای خویش باز شد. پس گفت: «یا رکام اسلم تسلم» ای مسکین مسلمان شو تا برهی. رکام گفت: یا محمد نخواهم که زنان و کودکان مدینه عجز و ضعف من باز گویند، و بر من عیب کنند، و گویند: محمّد او را بیفکند، از وی بترسید، و در دین وی شد. چندان که خواهی ازین گوسفندان اختیار کن و باز گرد از من، که ایمان نیارم. رسول خدا از وی هیچ چیز نپذیرفت و بازگشت.

Абӯи бикру умри магари он соъат дар хонаи Оиша рафта буданд ,у расӯлро талаб карданд .

ابو بکر و عمر مگر آن ساعت در خانه عایشه رفته بودند، و رسول را طلب کردند.

Ъоӣшаҳ гуфт : расӯли бони саҳро берун шуд , рӯй бўодии ркоми ниҳод , эшон ҷилофату адовати вай бо Мустафо ( с ) шинохтанд . Аз паии расӯл берун омаданд . Чун расӯли бозгашт , эшонро дид ки миштоФтнд . Гуфтанд : ё расӯли аллоҳ чаро танҳо бойен водӣ омадӣ , пас аз онкӣ донистӣ ки ҷои рком кофараст ,у пайваста дар қасд туаст . Расӯл худо бихандед , гуфт : « ё абои бикри أи лӣси иқўли аллоҳи ъзу ҷл :у аллоҳи иъсмки ман аннос » ?

عائشه گفت: رسول بآن صحرا بیرون شد، روی بوادی رکام نهاد، ایشان جلافت و عداوت وی با مصطفی (ص) شناختند. از پی رسول بیرون آمدند. چون رسول بازگشت، ایشان را دید که میشتافتند. گفتند: یا رسول اللَّه چرا تنها باین وادی آمدی، پس از آنکه دانستی که جای رکام کافر است، و پیوسته در قصد تو است. رسول خدا بخندید، گفت: «یا ابا بکر أ لیس یقول اللَّه عز و جل: وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ»؟

То дар исмату ҳифз аллоҳ бошам касро бар ман даст набӯд . Он гуҳи расӯли қиссае ки рафта буд бозгуфт , ва эшон таъаҷҷуб ҳаме карданд , ва мегуфтанд : асръти ркомо ё расӯли аллоҳ ?у алзии бъски болҳқ мо наилм анаи вазъи ҷанбаи инсони қт .

تا در عصمت و حفظ اللَّه باشم کس را بر من دست نبود. آن گه رسول قصه‌ای که رفته بود بازگفت، و ایشان تعجب همی کردند، و میگفتند: اصرعت رکاما یا رسول اللَّه؟ و الذی بعثک بالحق ما نعلم انّه وضع جنبه انسان قطّ.

Фқол алнабӣ ( с ) : « ании даъвати рабии ъзу ҷли Фأъоннии алайҳ ,у ани рабии аъоннии ббзъи ъушри маликоу бқўаҳи ъушра » .

فقال النبی (ص): «انی دعوت ربی عز و جل فأعاننی علیه، و ان ربی اعاننی ببضع عشر ملکا و بقوة عشرة».