Қавлаи таъолӣ : лақади куфри аллазӣнаи қолўои إни аллоҳи ҳўи алмсиҳи ибни Марям клбӣ гуфт : ин оят дар шаъни тарсоён Наҷрон омад : Сайиду оқибу асҳоби эшон аз фирқаи ёқӯб ки гуфтанд : алмсиҳи ибни Марями ҳўи аллоҳ ,у асли сухан эшон ҳамонаст ки мусалласа гуфтанд , ва дар ояти дигари онро шарҳи диҳем . Масеҳ аз баҳри он ном карданд ки : дасти бҳичи офату ъоҳт расида набӯдӣ ки на дар ҳоли он офати зоӣли гаштӣ ,у бсҳт бадал шудӣ . Иброҳӣм нахаъе гуфт : Масеҳ садиқ бошад ,у қил : лонаи кони амсҳи алрҷли лои хумси ?ла ,у шарҳи ин дар сӯраи ол умрон рафт .

قوله تعالی: لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ کلبی گفت: این آیت در شأن ترسایان نجران آمد: سید و عاقب و اصحاب ایشان از فرقه یعقوب که گفتند: المسیح ابن مریم هو اللَّه، و اصل سخن ایشان همانست که مثلّثه گفتند، و در آیت دیگر آن را شرح دهیم. مسیح از بهر آن نام کردند که: دست بهیچ آفت و عاهت رسیده نبودی که نه در حال آن آفت زائل گشتی، و بصحت بدل شدی. ابراهیم نخعی گفت: مسیح صدّیق باشد، و قیل: لانه کان امسح الرجل لا خمس له، و شرح این در سورة آل عمران رفت.

إнаҳи ман ишрки биллоҳи Фқди ҳарами аллоҳи алайҳи алҷнаҳи ин сухан ҷоӣзаст ки аз каломи араб буд , ва ҷоӣзаст ки ибтидоӣ бошад аз каломи ҳақ . Мегуяд : ҳар ки ширки орад дар ибодати худои хеш , ва он гуҳ тавба накунад , ва бар ширк мерад , аллоҳи биҳишт бар вай ҳаром кард , ва аз биҳишт боз дошт . Ин ширк Акбараст ки зиди тавҳид ва имонаст ,у маънии ин ширки илҳоқ шарикаст бмъбўд беҳамто , вайро бчизӣ аз халқи хеш монандаи кардан , ёбандаро беш аз феъли иститоат донистан , чунон ки эътиқод қадарёнаст , ва ин маҳзи ширк Акбараст ,у айни мазҳаби кӯрон . Ҳар ки азин ширк бараст аз оташи дӯзахи эмини гашт .

إِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ این سخن جائز است که از کلام عرب بود، و جائز است که ابتدایی باشد از کلام حق. میگوید: هر که شرک آرد در عبادت خدای خویش، و آن گه توبه نکند، و بر شرک میرد، اللَّه بهشت بر وی حرام کرد، و از بهشت باز داشت. این شرک اکبر است که ضد توحید و ایمانست، و معنی این شرک الحاق شریک است بمعبود بی‌همتا، وی را بچیزی از خلق خویش ماننده کردن، یابنده را بیش از فعل استطاعت دانستن، چنان که اعتقاد قدریان است، و این محض شرک اکبر است، و عین مذهب کوران. هر که ازین شرک برست از آتش دوزخ ایمن گشت.

Мустафо ( с ) маозро гуфт : « ё маоз ! ҳилли тдрии мо ҳақи аллоҳи алии ибода ва мо ҳақи алъбоди алии аллоҳ » ?

مصطفی (ص) معاذ را گفت: «یا معاذ! هل تدری ما حق اللَّه علی عباده و ما حق العباد علی اللَّه»؟

Ҳеҷ доне ки ҳақи худо бар бандагон чисту ҳақи бандагон бар худо чист ? маоз гуфт : худои донотар бойену бас . Расӯл буи гуфт : ё маози ҳақи аллоҳи алии алъбоди ани иъбдўаҳ ,у лои ишркўо ба шиӣо ,у ҳақи алъбоди алии аллоҳи ани лои иъзби ман лои ишрк ба шиӣо » .

هیچ دانی که حق خدا بر بندگان چیست و حق بندگان بر خدا چیست؟ معاذ گفت: خدا داناتر باین و بس. رسول بوی گفت: یا معاذ حق اللَّه علی العباد ان یعبدوه، و لا یشرکوا به شیئا، و حق العباد علی اللَّه ان لا یعذب من لا یشرک به شیئا».

Ва ани ибодаи ан алнабӣ ( с ) , қол : « ман шаҳди ани лои илоҳи алои аллоҳ , вҳдаҳи лои шарики ?ла ,у أни мҳмдои абдау расӯла ,у ани исои абди аллоҳу расӯлау ибни уммата ,у калимаи илқоҳо илои Марям ва рӯҳ манеҳ ,у алҷнаҳу алнори ҳақ , адхлаҳи аллоҳи алҷнаҳи алии мо кони ман алъамал » .

و عن عبادة عن النبی (ص)، قال: «من شهد ان لا اله الا اللَّه، وحده لا شریک له، و أن محمدا عبده و رسوله، و ان عیسی عبد اللَّه و رسوله و ابن امته، و کلمة القاها الی مریم و روح منه، و الجنّة و النّار حق، ادخله اللَّه الجنّة علی ما کان من العمل».

Лақади куфри аллазӣнаи қолўои إни аллоҳи солиси салосаи ҷумҳӯри тарсоён аз млкоӣиаҳу нстўриаҳу иъқўбиаҳ ба таслиси ҳмигўинд , ва таслис онаст ки гӯйанд : алолҳиаҳи муштаракаи байни аллоҳу Маряму исо ,у кули воҳиди ман ҳؤлоءи илоҳ ,у аллоҳи аҳади салосаи ?алаа . Ибини ҳозои қавлаи таъолии ллмсиҳ : أи أнти қиллати ллноси атхзўнӣу أмии إлҳини ман дуни аллоҳ ? !у лои бади أни икўни фии ҳзаҳи алоиаҳи азмору ихтисор , лони алмънӣ : анҳми қолўои ани аллоҳи солиси салосаи ?алаа , ФхзФи зикри алолҳаҳ , лони алмънии мафҳум ,у лои икФри ман иқўли ани аллоҳи солиси салосаи азои лами ирди алолҳаҳи лонаи мо ман аснини алоу аллоҳи солсҳмои болълм , кқўлаҳ : « мо икўн ман наҷӯй салосаи إлои ҳўи робиъаам » ,у қол алнабӣ ( с ) лобии бикр : « мо знки боснини аллоҳи солсҳмо » ?у алзии ибини анҳми ародўои болслосаҳи алолҳаҳи қавлаи фии алрди алайҳим : ва мо ман إлаҳи إлои إлаҳи воҳид .

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ جمهور ترسایان از ملکائیه و نسطوریه و یعقوبیه به تثلیث همیگویند، و تثلیث آنست که گویند: الالهیة مشترکة بین اللَّه و مریم و عیسی، و کل واحد من هؤلاء اله، و اللَّه احد ثلاثة آلهة. یبیّن هذا قوله تعالی للمسیح: أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِی وَ أُمِّی إِلهَیْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ؟! و لا بد أن یکون فی هذه الایة اضمار و اختصار، لان المعنی: انهم قالوا ان اللَّه ثالث ثلاثة آلهة، فخذف ذکر الالهة، لان المعنی مفهوم، و لا یکفر من یقول ان اللَّه ثالث ثلاثة اذا لم یرد الالهة لانه ما من اثنین الا و اللَّه ثالثهما بالعلم، کقوله: «ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی‌ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ»، و قال النبی (ص) لابی بکر: «ما ظنّک باثنین اللَّه ثالثهما»؟ و الّذی یبین انهم ارادوا بالثلاثة الالهة قوله فی الردّ علیهم: وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلَّا إِلهٌ واحِدٌ.

Ҳеҷ каси аллоҳро ҷуфт нагуфт магари тарсоён ,у фарзанди се тоӣФаҳ гуфтанд : қавмӣ аз ҷуҳудон ки ъзири ибн аллоҳ гуфтанд ,у қавмӣ аз куфраи араб ки Фриштгонро духтарон гуфтанд ,у тарсоён исо гуфтанд , ва низ модар ӯро ҷуфт гуфтанд ,у фарқи анбози гӯйон фаровонанд ,у фии алхбр : « мо аҳади асбри алии азии исмъаҳи ман аллоҳ , идъўни ?лаи алўлд , сами иъоФиҳму ирзқҳм » .

هیچ کس اللَّه را جفت نگفت مگر ترسایان، و فرزند سه طائفه گفتند: قومی از جهودان که عُزَیْرٌ ابْنُ اللَّهِ گفتند، و قومی از کفره عرب که فریشتگان را دختران گفتند، و ترسایان عیسی گفتند، و نیز مادر او را جفت گفتند، و فرق انباز گویان فراوان‌اند، و فی الخبر: «ما احد اصبر علی اذی یسمعه من اللَّه، یدعون له الولد، ثمّ یعافیهم و یرزقهم».

Ва мо ман إлаҳи إлои إлаҳи воҳид ва ин « ман » таҳқиқ тўкидаст яъне мо илоҳи алои илоҳи воҳид ,у إни лами интҳўо яъне ани лами итўбўои ани мқолтҳм , лимсни аллазӣнаи кФрўо эй сбтўои алии кФрҳм . Мису ламс ҳар ду бмънӣ мутақорибанд , ва фарқ онаст ки ламс млосқаҳаст ки бо ваии эҳсос буд ночор ,у мис ҷоӣзаст ки бо ваии эҳсос буд ва ҷоӣзаст ки набӯд . Аммо дарин мавзеи ночор эҳсосаст ки азоб чун бҳиўон расад лои бади ҳис он биёбад , ва дар вай асар кунад . Сами дъоҳми илои алтўбаҳ , Фқол : أи Флои итўбўни إлии аллоҳи ман алнсрониаҳ ?

وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلَّا إِلهٌ واحِدٌ و این «من» تحقیق توکید است یعنی ما اله الا اله واحد، وَ إِنْ لَمْ یَنْتَهُوا یعنی ان لم یتوبوا عن مقالتهم، لَیَمَسَّنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا ای ثبتوا علی کفرهم. مسّ و لمس هر دو بمعنی متقاربند، و فرق آنست که لمس ملاصقه است که با وی احساس بود ناچار، و مس جائز است که با وی احساس بود و جائز است که نبود. اما درین موضع ناچار احساس است که عذاب چون بحیوان رسد لا بد حس آن بیابد، و در وی اثر کند. ثم دعاهم الی التوبة، فقال: أَ فَلا یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ من النصرانیة؟

Ва истғФрўнаҳи ман алиҳўдиаҳ ? ҳозои амри блФзи алостФҳом , кқўлаҳ : « Фҳли أнтми мнтҳўн » эй антҳўо . Ва аллоҳи ғафур , ллзнўб , раҳими баҳами ҳайн қабл манеҳам алтўбаҳ . Истиғфори дарин ояти бмънӣ тавҳидаст , кқўлаҳ : астғФрўои рбкм , лони ман вҳдаҳи Фқди боءи бмғФртаҳ , ҳар ки аллоҳро якто донист хештанро бомрзш оварад .

و یَسْتَغْفِرُونَهُ من الیهودیة؟ هذا امر بلفظ الاستفهام، کقوله: «فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ» ای انتهوا. وَ اللَّهُ غَفُورٌ، للذنوب، رَحِیمٌ بهم حین قبل منهم التوبة. استغفار درین آیت بمعنی توحید است، کقوله: اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ، لان من وحّده فقد باء بمغفرته، هر که اللَّه را یکتا دانست خویشتن را بآمرزش آورد.

Мо алмсиҳи ибни Марями إлои расӯли қади хулати ман қиблаи алрсли рисолату набуввати исо на чизе бадеъаст ва на бешенаи корӣ , балки пеш аз вай расӯлон буданд ва гузаштанд , ва дар манзалату мӯъҷизати исоу расӯлони ҳама яксон буданд . Ҳар ки исоро даъвӣ илоҳят кунад , чунонаст ки ҳамаро даъвӣ илоҳят кард , пас чунон ки эшон расӯлон буданд на худоён , исои ҳам расӯласт на худо . «у أмаҳи сидиқа » ҷой дигар гуфт : «у сидқати бклмоти рабҳоу кутуба » . Клбӣ гуфт : сиддиқии ваии он буд ки чун Ҷабраил омад ва гуфт : « إнмои أнои расӯли рбки лأҳби лаки ғломои зкё »

مَا الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ رسالت و نبوت عیسی نه چیزی بدیع است و نه بیشینه کاری، بلکه پیش از وی رسولان بودند و گذشتند، و در منزلت و معجزت عیسی و رسولان همه یکسان بودند. هر که عیسی را دعوی الهیت کند، چنانست که همه را دعوی الهیت کرد، پس چنان که ایشان رسولان بودند نه خدایان، عیسی هم رسول است نه خدا. «وَ أُمُّهُ صِدِّیقَةٌ» جای دیگر گفت: «وَ صَدَّقَتْ بِکَلِماتِ رَبِّها وَ کُتُبِهِ». کلبی گفت: صدّیقی وی آن بود که چون جبرئیل آمد و گفت: «إِنَّما أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلاماً زَکِیًّا»

Сидқати Ҷабраилу сидқати бъисии анаи расӯли аллоҳ .

صدّقت جبرئیل و صدّقت بعیسی انه رسول اللَّه.

Конои иأклони алтъом эй конои иъишони болтъому алғзоءи ксоӣри алодмиин ,у Киеви икўни ?илҳо ман лои иқимаҳи алои акли алтъом ? !у қил : конои иأклони алтъом , кунӣ ани алзрқи болзўқ , иأклони إшораҳи إлии мо ирмён ба . Ин кноитаст аз қзоءи ҳоҷати одамӣ ,у ҳўи ман аҳсани алкноёту адқҳо , лони ман акли алтъом кон манеҳ алҳдсу албўл , фиканӣ ани злки бأлтФи кинояи болохтсору алнҳоиаҳ .

کانا یَأْکُلانِ الطَّعامَ ای کانا یعیشان بالطعام و الغذاء کسائر الآدمیین، و کیف یکون الها من لا یقیمه الا اکل الطعام؟! و قیل: کانا یأکلان الطعام، کنی عن الذرق بالذوق، یأکلان إشارة إلی ما یرمیان به. این کنایت است از قضاء حاجت آدمی، و هو من احسن الکنایات و ادقها، لان من اکل الطعام کان منه الحدث و البول، فکنی عن ذلک بألطف کنایة بالاختصار و النهایة.

Анзр Киев набин ?лаами алоёт эй : Киев назуҳр мо фии алонсони ман алъломоти алдолаҳи алии анаи лӣси балет . Сами анзри أнии иؤФкўни ман ин икзбўни баъди албён ? иқоли лкли масруфи ани шайъи ءи мأФўки анҳу ,у қади аФкти Флонои ани кзо , эй : срФтаҳи анҳу ,у қади أФкти аларзи азои сарфи анҳо алмтр ,у алоФки алкзби лонаи сарфи алхбри ани виҷҳа ,у алмؤтФкоти алмнқлботи ман алрёҳ вағайриҳо , лонҳои сарфати бқлбҳои ани ваҷҳҳо . أнии иؤФкўн яъне исрФўни ани ваҷҳи албён ,у иъмўни ани алдлолаҳ .

انْظُرْ کَیْفَ نُبَیِّنُ لَهُمُ الْآیاتِ ای: کیف نظهر ما فی الانسان من العلامات الدالة علی انه لیس باله. ثُمَّ انْظُرْ أَنَّی یُؤْفَکُونَ من این یکذبون بعد البیان؟ یقال لکل مصروف عن شی‌ء مأفوک عنه، و قد افکت فلانا عن کذا، ای: صرفته عنه، و قد أفکت الارض اذا صرف عنها المطر، و الافک الکذب لانه صرف الخبر عن وجهه، و المؤتفکات المنقلبات من الریاح و غیرها، لانها صرفت بقلبها عن وجهها. أَنَّی یُؤْفَکُونَ یعنی یصرفون عن وجه البیان، و یعمون عن الدلالة.

Қул ё Муҳамади ллнсорӣ : أи тъбдўни ман дуни аллоҳи мо лои имлки лаками зроу лои нФъо ? яъне алмсиҳ . Тарсоёнро мегуяд ки : чаҳ парастед исоро ! ки дар ваии зарар ва нафъ нест , на дар дунё ва на дар охират , агар напарастед шуморо газандии натавонад , ва агар парастед судӣ бар шумо натавонад ,у аллоҳи ҳўи алсмиъи лмқолтҳми фии исоу أмаҳ , алълими бФъолҳм .

قُلْ یا محمد للنصاری: أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً؟ یعنی المسیح. ترسایان را میگوید که: چه پرستید عیسی را! که در وی ضرر و نفع نیست، نه در دنیا و نه در آخرت، اگر نپرستید شما را گزندی نتواند، و اگر پرستید سودی بر شما نتواند، وَ اللَّهُ هُوَ السَّمِیعُ لمقالتهم فی عیسی و أمّه، الْعَلِیمُ بفعالهم.

Қул ё أҳли алкитоби лои тғлўои фии динкми ғулув дар дайн онаст ки аз ақтсор дар гузаранд , мо байни тарафии алқсди мазмум . Ифрот чун тафритаст ҳар ду накӯҳида . Ғайр алҳақ маънӣ онаст ки лои тслкўои ғайри алқсд , дар роҳи миёнҷии равед на аз сазои дун ва на аз андозаи афзӯн . Ғолён дар дайни се қавманд : тарсоён дар кори исо ( ъ ) ,у рофизён дар кори алӣ ( ъ ) ,у хавориҷ дар кори ташдид . Рофизён дар ғулув мулҳақанд бтрсоён ,у мўсўсон дар таҳорат ва дар намоз дар нмтӣанд аз сирати хавориҷ . Ва лои ттбъўои أҳўоءи қавми алоҳўоءи ҳаии алмзоҳби алтии тдъўои илоҳо алшҳўаҳи дуни алҳҷаҳ , ва дар қуръон чанд ҷойгаҳи зикри атбоъ аҳўоءаст ҳам бар сиблати зм ,у злки фии қавлаи таъолӣ :у лои татаббуъи алҳўии Физлки ани сиблати аллоҳ ,у атбъи ҳавоаи Фтрдӣ , ва мо интқи ани алҳўӣ .

قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِی دِینِکُمْ غلو در دین آنست که از اقتصار در گذرند، ما بین طرفی القصد مذموم. افراط چون تفریط است هر دو نکوهیده. غَیْرَ الْحَقِّ معنی آنست که لا تسلکوا غیر القصد، در راه میانجی روید نه از سزا دون و نه از اندازه افزون. غالیان در دین سه قوم‌اند: ترسایان در کار عیسی (ع)، و رافضیان در کار علی (ع)، و خوارج در کار تشدید. رافضیان در غلو ملحق‌اند بترسایان، و موسوسان در طهارت و در نماز در نمطی‌اند از سیرت خوارج. وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ الاهواء هی المذاهب التی تدعوا الیها الشهوة دون الحجة، و در قرآن چند جایگه ذکر اتباع اهواء است هم بر سبیل ذمّ، و ذلک فی قوله تعالی: وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوی‌ فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ، وَ اتَّبَعَ هَواهُ فَتَرْدی‌، وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی‌.

Ва лои ттбъўои أҳўоءи қавми қади злўои ман қабл қавми ӣнҷои падарону аслоф эшонанд , мегуяд : бар паии ҳўоءи падарони хеши ?марвид , ки бироаҳ шуданд , ва дигаронро бироаҳ карданд , ва ин падарону аслофи эшон се фурқат буданд аз тарсоёни нстўрёну ёқӯбёну млкоӣён . Қавмӣ гуфтанд ки : исо ӯст . Қавмӣ гуфтанд ки : писар ӯст .

وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ قوم اینجا پدران و اسلاف ایشان‌اند، میگوید: بر پی هواء پدران خویش مروید، که بیراه شدند، و دیگران را بیراه کردند، و این پدران و اسلاف ایشان سه فرقت بودند از ترسایان نسطوریان و یعقوبیان و ملکائیان. قومی گفتند که: عیسی اوست. قومی گفتند که: پسر اوست.

Қавмӣ гуфтанд ки : анбоз ӯст , ва ҳар чанд ки ҳамаи кофарон дар залолат ва гумроҳӣанд , аммо тарсоёнро алӣ алхусус ду залолат гуфт : қади злўои ман қаблу أзлўои ксироу злўои ани сўоءи алсбил , пешин онаст ки ба Мӯсо кофар буданд , ва пасин онаст ки исоро писари хонданд . Ваҷҳе дигараст пешин злўо онаст ки исоро писари хонданд ва пасин онаст ки Мустафоро дурӯғи зани хонданд .

قومی گفتند که: انباز اوست، و هر چند که همه کافران در ضلالت و گمراهی‌اند، امّا ترسایان را علی الخصوص دو ضلالت گفت: قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثِیراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِیلِ‌، پیشین آنست که به موسی کافر بودند، و پسین آنست که عیسی را پسر خواندند. وجهی دیگر است پیشین ضَلُّوا آنست که عیسی را پسر خواندند و پسین آنست که مصطفی را دروغ زن خواندند.

Лаъни аллазӣнаи кФрўои ин оят дар тғлизаст дар тарки амри маърӯф ва наҳй мункиру ташдид бар уламо , то халқро панд диҳанд , ва боз зананд , ва дар ҳақи гуфтан аз халқ бок надоранд ,у фаро золим гӯйанд ки макуну маънии лаънат , ронданасту давр кардан аз раҳмати аллоҳ ,у лаънат бар забони Довӯди он буд ки асҳоби алсбт моҳӣ гирифтанд рӯзи шанбе дар мухолифати фармон , Довӯд гуфт : « аллоҳами ани ъбодои қади холФўои амрку тркўои қўлки Фолънҳму аҷълҳми оя ва Маслан лхлқк , Фмсхҳми аллоҳи қрдаҳ » ,у лаънат бар забони исои он буд ки қавмӣ ки моида хӯрданд имон наёварданд , ва дар куфри биФзўднд , то исо гуфт : « аллоҳами анки анати въдтнии ман куфр манеҳам баъди мо иأкли алмоӣдаҳи ани тъзбаҳи ъзобои лои тъзбаҳи аҳдои ман Алъоламин . Аллоҳами алънҳми комаи лаънати асҳоби алсбт » . Панҷ ҳазор мард буданд ки дар миёни эшон занӣу кӯдакӣ на , бдъоءи исои ҳамаи хнозири гаштанд . Ва гуфтаанд : Довӯди бқўмии бргзшт ки бар мункирии ҷамъ омада буданд , Довӯди эшонро наҳй кард . Эшон гуфтанд : нҳни қрўди мо нафақа . Довӯд гуфт : « кўнўои қрдаҳ » Фмсхҳми аллоҳи қрдаҳ . Ва ани қўмои конўои иҷтмъўни алии исои исбўнаҳи фии ИМА , қоли аллоҳи ани иҷълҳми хнозир , Фзлки лънҳми алии лисони Довӯду исои бен Марям .

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا این آیت در تغلیظ است در ترک امر معروف و نهی منکر و تشدید بر علما، تا خلق را پند دهند، و باز زنند، و در حق گفتن از خلق باک ندارند، و فرا ظالم گویند که مکن و معنی لعنت، راندن است و دور کردن از رحمت اللَّه، و لعنت بر زبان داود آن بود که اصحاب السبت ماهی گرفتند روز شنبه در مخالفت فرمان، داود گفت: «اللهم انّ عبادا قد خالفوا امرک و ترکوا قولک فالعنهم و اجعلهم آیة و مثلا لخلقک، فمسخهم اللَّه قردة»، و لعنت بر زبان عیسی آن بود که قومی که مائده خوردند ایمان نیاوردند، و در کفر بیفزودند، تا عیسی گفت: «اللهم انک انت وعدتنی من کفر منهم بعد ما یأکل المائدة ان تعذبه عذابا لا تعذبه احدا من العالمین. اللهم العنهم کما لعنت اصحاب السّبت». پنج هزار مرد بودند که در میان ایشان زنی و کودکی نه، بدعاء عیسی همه خنازیر گشتند. و گفته‌اند: داود بقومی برگذشت که بر منکری جمع آمده بودند، داود ایشان را نهی کرد. ایشان گفتند: نحن قرود ما نفقه. داود گفت: «کُونُوا قِرَدَةً» فمسخهم اللَّه قردة. و ان قوما کانوا یجتمعون علی عیسی یسبّونه فی امّه، قال اللَّه ان یجعلهم خنازیر، فذلک لعنهم علی لسان داود و عیسی بن مریم.

Ва ани абди аллоҳи бен масъӯди қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лмои вақъати бнўи Исроили фии алмъосӣ , нҳтҳми ълмоؤҳми Флми интҳўо , Фҷолсўҳми фии мҷолсҳму воклўҳму шорбўҳми Фзрби аллоҳи қулӯби бъзҳми ббъз , Флънҳми алии лисони Довӯду исои бен Марями злки бмои ъсўоу конўои иътдўн » , сами қол ( с ) : « куллану алзии нафасии беда ҳатто тأхзўои алии яди алзолми Фтأтрўаҳи алӣ алҳақ атро » қавлаи тأтрўаҳ эй : тътФўаҳ .

و عن عبد اللَّه بن مسعود قال: قال رسول اللَّه (ص): «لما وقعت بنو اسرائیل فی المعاصی، نهتهم علماؤهم فلم ینتهوا، فجالسوهم فی مجالسهم و واکلوهم و شاربوهم فضرب اللَّه قلوب بعضهم ببعض، فلعنهم علی لسان داود و عیسی بن مریم ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا یَعْتَدُونَ»، ثمّ قال (ص): «کلّا و الذی نفسی بیده حتی تأخذوا علی ید الظالم فتأطروه علی الحق اطرا» قوله تأطروه ای: تعطفوه.

Конўои лои итноҳўни ани мункири Фълўаҳи лбӣси мо конўои иФълўн

کانُوا لا یَتَناهَوْنَ عَنْ مُنکَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ ما کانُوا یَفْعَلُونَ

Қол алнабӣ ( с ) : « ани аллоҳи лои иъзби алъомаҳи баъамали алхосаҳ ҳатто ирўои алмнкри байни зҳрониҳм , ва ҳам қодрўни алии ани инкрўаҳу лои инкрўаҳ , Фозои Фълўои злки ъзби аллоҳи алъомаҳу алхосаҳ » .

قال النبی (ص): «ان اللَّه لا یعذب العامة بعمل الخاصة حتی یروا المنکر بین ظهرانیهم، و هم قادرون علی ان ینکروه و لا ینکروه، فاذا فعلوا ذلک عذب اللَّه العامة و الخاصة».

Ва фии рўоиаҳи ахрӣ : « ани анноси азои рأўои мнкрои Флми иғирўаҳи иўшки ани иъмҳми аллоҳи бъқобаҳ » .

و فی روایة اخری: «ان الناس اذا رأوا منکرا فلم یغیروه یوشک ان یعمّهم اللَّه بعقابه».

Ва қол ( с ) : « азои амалати хтиӣаҳи фии аларз , ман шаҳдҳо Фкрҳҳои кони кмни ғоби анҳо , ва ман ғоби анҳо фарзӣҳо , кони кмни шаҳдҳо » ,у қол : « мисли алмдоҳни фии ҳудӯди аллоҳу алўоқъи фӣҳо мисли қавми астҳмўои сафинаи Фсори бъзҳми фии асфалҳоу сори бъзҳми фии аълоҳо ,у кони алзии фии асфалҳо имри болмоءи алии аллазӣнаи фии аълоҳо , Фтأзўо ба Фأхзи Фأсо , Фҷъли инқри асфали алсФинаҳ , Фأтўаҳи Фқолўо : молик ? Фқол : тأзитм беу лои бади лии ман алмоءи ?фони ахзўои алии идиаҳи анҷўаҳу наҷвои анФсҳм ,у ани тркўаҳи аҳлкўаҳу аҳлкўои анФсҳм » .

و قال (ص): «اذا عملت خطیئة فی الارض، من شهدها فکرهها کان کمن غاب عنها، و من غاب عنها فرضیها، کان کمن شهدها»، و قال: «مثل المداهن فی حدود اللَّه و الواقع فیها مثل قوم استهموا سفینة فصار بعضهم فی اسفلها و صار بعضهم فی اعلاها، و کان الذی فی اسفلها یمرّ بالماء علی الذین فی اعلاها، فتأذّوا به فأخذ فأسا، فجعل ینقر اسفل السفینة، فأتوه فقالوا: مالک؟ فقال: تأذیتم بی و لا بد لی من الماء فان اخذوا علی یدیه انجوه و نجّوا انفسهم، و ان ترکوه اهلکوه و اهلکوا انفسهم».

Ва қол : « иҷоءи болрҷли Филқии фии алнори Фтндлқи ақтобаҳи фии алнор , Фитҳни фӣҳо , Фиҷтмъи аҳли алнори алайҳ , Фиқўлўн эй фалон ! мо шأнк ? أи лӣси канти тأмрнои болмърўФу тнҳонои ани алмнкр ? ! қоли канти омркми болмърўФу лои отӣа ,у أнҳокми ани алмнкру отӣа » .

و قال: «یجاء بالرجل فیلقی فی النار فتندلق اقتابه فی النار، فیطحن فیها، فیجتمع اهل النّار علیه، فیقولون ای فلان! ما شأنک؟ أ لیس کنت تأمرنا بالمعروف و تنهانا عن المنکر؟! قال کنت آمرکم بالمعروف و لا آتیه، و أنهاکم عن المنکر و آتیه».

Тарӣ ксиро манеҳам яъне ман алиҳўд , итўлўни аллазӣнаи кФрўои ман мушрикии алъараби ман Қурайш . Ин дар шаъни каъби ашраф фурӯ омад ки ба Макка шуд бо шаст марди рокиб бар бӯи Сафёну мушрикони араб бар душмании расӯли худо ,у шарҳи ин қисса аз пеш рафт . Лбӣси мо қидмати ?лаами أнФсҳм эй бӣси мо қдмўои ман алъамали лмъодҳми фии алохраҳ .

تَری‌ کَثِیراً مِنْهُمْ یعنی من الیهود، یَتَوَلَّوْنَ الَّذِینَ کَفَرُوا من مشرکی العرب من قریش. این در شأن کعب اشرف فرو آمد که به مکه شد با شصت مرد راکب بر بو سفیان و مشرکان عرب بر دشمنی رسول خدا، و شرح این قصه از پیش رفت. لَبِئْسَ ما قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ ای بئس ما قدموا من العمل لمعادهم فی الآخرة.

Схти аллоҳи алайҳиму хлўдҳми фии алнор . Ва дарин ояти омехтан бо аҳли ботилу хуши зистан бо эшон ва аз эшон нобаридан ва рӯй бар эшон гарони нодоштани куфри шимурд .

سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ و خلودهم فی النّار. و درین آیت آمیختن با اهل باطل و خوش زیستن با ایشان و از ایشان نابریدن و روی بر ایشان گران ناداشتن کفر شمرد.

Чунон ки ҷой дигар гуфт : إнкми إзои мслҳм . Дар хабараст : « алқўои алФсоқи бўҷўаҳи мкФҳраҳ » . Ва луи конўо яъне алиҳўди иؤмнўни биллоҳи анаи воҳиди лои шарики ?ла ва алнабӣ Муҳамад ( с ) ва мо أнзли إлиаҳи ман алқуръони мо атхзўҳми أўлёء яъне мушрикии Қурайш ,у локин ксиро манеҳам яъне ман алиҳўди Фосқўн .

چنان که جای دیگر گفت: إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ. در خبر است: «القوا الفسّاق بوجوه مکفهرة». وَ لَوْ کانُوا یعنی الیهود یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ انّه واحد لا شریک له وَ النَّبِیِ‌ محمّد (ص) وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِ من القرآن مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیاءَ یعنی مشرکی قریش، وَ لکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ یعنی من الیهود فاسِقُونَ.

Лтҷдн ё Муҳамади أшди анноси ъдоўаҳи ллзини омнўои алиҳўди ин ҷуҳудони қризаҳу нзиру фадак ва хайбаранд ,у дигари ҷуҳудон боишон мулҳақанд ки роҳи эшон рафтанду иқтидои баъамал эшон карданд . Мегуяд : ҳеҷ касро бо муъминони он адоват нест ки ҷуҳудонро . Ва аз ӣнҷост ки Мустафо ( с ) гуфт : « мо халои яҳудёни бмслми алои ҳумои бқтлаҳ .

لَتَجِدَنَّ یا محمّد أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الْیَهُودَ این جهودان قریظه و نضیر و فدک و خیبراند، و دیگر جهودان بایشان ملحق‌اند که راه ایشان رفتند و اقتدا بعمل ایشان کردند. میگوید: هیچ کس را با مؤمنان آن عداوت نیست که جهودان را. و از اینجاست که مصطفی (ص) گفت: «ما خلا یهودیان بمسلم الا همّا بقتله.

«у аллазӣнаи أшркўо » мушрикон Маккаанд ,у дигари мушрикони араб ки бар минҳоҷу суннати эшон рафтанд ,у иқтидои баъамал эшон карданд .

«وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا» مشرکان مکه‌اند، و دیگر مشرکان عرب که بر منهاج و سنت ایشان رفتند، و اقتدا بعمل ایشان کردند.

Ва лтҷдни أқрбҳми мўдаҳи ллзини омнўои аллазӣнаи қолўои إнои насорои ин ҳамаи тарсоёнро мегуяд , ки баъзеро мегуяд ки брсўли худо имон овараданд ва бо ҷаъфари бен абии толиб аз замини ҳабашау шом бар расӯл худо омаданд . Ва қисса онаст ки дар бдоити ислом ки ислом ҳануз қавӣ нагашта буд ,у мусулмонон андак буданд , ва бо кофарон мебарнаёмаданд ,у кофарони қасд мусулмонон мекарданд , ва эшонро дар фитна меафканданд , расӯли худои қавмиро фармуд то ҳиҷрат карданд базмин ҳабаша , ва гуфт : « ани баҳои маликои солҳои лои излму лои излми ъндаҳи аҳад , Фохрҷўои илайҳ ҳатто иҷъли аллоҳи ллмслмини Фрҷо » .

وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قالُوا إِنَّا نَصاری‌ این همه ترسایان را میگوید، که بعضی را میگوید که برسول خدا ایمان آوردند و با جعفر بن ابی طالب از زمین حبشه و شام بر رسول خدا آمدند. و قصّه آنست که در بدایت اسلام که اسلام هنوز قوی نگشته بود، و مسلمانان اندک بودند، و با کافران می‌برنیامدند، و کافران قصد مسلمانان میکردند، و ایشان را در فتنه می‌افکندند، رسول خدا قومی را فرمود تا هجرت کردند بزمین حبشه، و گفت: «ان بها ملکا صالحا لا یظلم و لا یظلم عنده احد، فاخرجوا الیه حتّی یجعل اللَّه للمسلمین فرجا».

Наҷҷошӣ номӣаст мулӯки эшонро ҳамчун касрӣу қайсари мулӯки аҷаму рӯмро , пас ёздаҳ мард бирафтанд ва чаҳор зани яке Усмони ъФону аҳли вай , руқияи бинти расӯли аллоҳ ,у алзбири бен алъўому абди аллоҳи бен масъӯд ,у абди арраҳмони бен ъўФу абӯи ҳзиФаҳи бен Утбау аҳли ваии саҳлаи бинти Суҳайли бен Амру мсъби бен ъмиру абӯи слмаҳи бен абди алосду аҳл вайам слмаҳи бинти абии Умия ,у Усмони бен мзъўн ,у омири бен рабеъау аҳли ваии Лайлии бинти абии ҳсмаҳ ,у ҳотби бен Амр ,у Суҳайли бен бизоء . Ин ҷамоати сӯй баҳр шуданд ,у киштӣ бмзд гирифтанд , ва базмин ҳабаша шуданд , ва дар моҳи раҷаб буд панҷуми сол аз мабаси расӯл ( с ) ва ин ҳиҷратро ҳиҷра алаввалӣ мегуфтанд .

نجاشی نامی است ملوک ایشان را همچون کسری و قیصر ملوک عجم و روم را، پس یازده مرد برفتند و چهار زن یکی عثمان عفان و اهل وی، رقیه بنت رسول اللَّه، و الزبیر بن العوام و عبد اللَّه بن مسعود، و عبد الرحمن بن عوف و ابو حذیفة بن عتبه و اهل وی سهلة بنت سهیل بن عمرو و مصعب بن عمیر و ابو سلمة بن عبد الاسد و اهل وی ام سلمة بنت ابی امیّه، و عثمان بن مظعون، و عامر بن ربیعه و اهل وی لیلی بنت ابی حثمه، و حاطب بن‌ عمرو، و سهیل بن بیضاء. این جماعت سوی بحر شدند، و کشتی بمزد گرفتند، و بزمین حبشه شدند، و در ماه رجب بود پنجم سال از مبعث رسول (ص) و این هجرت را هجرة الاولی میگفتند.

Пас ҷаъфари бен абии толиб аз пас эшон шуд бо ҷамоатии мусулмонон ,у ҷумлаи муҳоҷирони замини ҳабашаи ҳаштод ва ду мард буданд берун аз занону кӯдакон . Чун Қурайшро хабар шуд ки эшон базмин ҳабаша шуданд , Амри ъосро бо яке дигари пеш наҷҷошӣ фиристоданд бо туҳафҳои некӯ , то он мусулмононро бичишам наҷҷошӣ зишт кунанд . Раби Алъоламин он кеду феъли эшон бар эшон шикаст ,у мусулмононро аз эшон маъсӯм дошт ,у хоӣбои хосро ҳар ду аз эшон бозгаштанд ,у тамомии ин қисса дар сӯраи оли умрон равшан гуфтаем .

پس جعفر بن ابی طالب از پس ایشان شد با جماعتی مسلمانان، و جمله مهاجران زمین حبشه هشتاد و دو مرد بودند بیرون از زنان و کودکان. چون قریش را خبر شد که ایشان بزمین حبشه شدند، عمرو عاص را با یکی دیگر پیش نجاشی فرستادند با تحفهای نیکو، تا آن مسلمانان را بچشم نجاشی زشت کنند. رب العالمین آن کید و فعل ایشان بر ایشان شکست، و مسلمانان را از ایشان معصوم داشت، و خائبا خاسرا هر دو از ایشان بازگشتند، و تمامی این قصّه در سورة آل عمران روشن گفته‌ایم.

Пас мусулмонони онҷо мақом карданд рӯзгории дароз ,у наҷҷошии эшонро гиромӣ дошт то расӯли худо аз Макка ба Мадина ҳиҷрат кард , ва шаш сол аз ҳиҷрат бигузашт . Пас расӯли номаи набшати бнҷошӣ бар дасти Амри бен Умияи алзмрӣ киам ҳабибаи бинти абии Сафён аз баҳр ман бихоҳ , ваам ҳабиба бо шавҳари хеш ҳиҷрат карда буд бҳбшаҳ ,у шавҳараш фармон ёфта . Наҷҷошии канизаки хеши абраҳаро барам ҳабиба фиристод ,у вайро хабар дод аз хутбаи расӯли худо .Ам ҳабиба шод шуд ,у перояи зарринау симина ки бар худ дошт ба абраҳа доду холиди бен Саиди бен алъосро вакил худ кард , то ӯро бизанӣ брсўл худо диҳад ,у наҷҷошӣ аз баҳри расӯли худои никоҳ май пазируфт ,у наҷҷошӣ ӯро бхўости бмҳри чаҳорсад динор , ва аз моли хеш вазн кард , ва буи фиристод бадасти абраҳа .Ам ҳабибаи панҷоҳ динор бобурҳа дод , абраҳа напазируфт , гуфт малик маро фармудаст ки ҳеҷ мисатон ,у ончӣ ситадаам низ рад мекунам .

پس مسلمانان آنجا مقام کردند روزگاری دراز، و نجاشی ایشان را گرامی داشت تا رسول خدا از مکّه به مدینه هجرت کرد، و شش سال از هجرت بگذشت. پس رسول نامه نبشت بنجاشی بر دست عمرو بن امیة الضمری که ام حبیبه بنت ابی سفیان از بهر من بخواه، و امّ حبیبه با شوهر خویش هجرت کرده بود بحبشه، و شوهرش فرمان یافته. نجاشی کنیزک خویش ابرهه را بر امّ حبیبه فرستاد، و وی را خبر داد از خطبه رسول خدا. ام حبیبه شاد شد، و پیرایه زرینه و سیمینه که بر خود داشت به ابرهه داد و خالد بن سعید بن العاص را وکیل خود کرد، تا او را بزنی برسول خدا دهد، و نجاشی از بهر رسول خدا نکاح می‌پذیرفت، و نجاشی او را بخواست بمهر چهارصد دینار، و از مال خویش وزن کرد، و بوی فرستاد بدست ابرهه. ام حبیبه پنجاه دینار بابرهه داد، ابرهه نپذیرفت، گفت ملک مرا فرمودست که هیچ مستان، و آنچه ستده‌ام نیز رد می‌کنم.

Он гуҳ абраҳа гуфт : ёам ҳабибаи марои худ зару сим фаровонаст ,у ҳоҷат бад-ӣн нест .

آن گه ابرهه گفت: یا ام حبیبه مرا خود زر و سیم فراوان است، و حاجت بدین نیست.

Чун бар расӯли худои рисии саломи ман бадви расон . Ва наҷҷошии занони хешро фармуд то авду анбари фаровони бом ҳабиба фиристоданд .

چون بر رسول خدا رسی سلام من بدو رسان. و نجاشی زنان خویش را فرمود تا عود و عنبر فراوان بامّ حبیبه فرستادند.

Пас наҷҷошӣам ҳабибароу ҷаъфарроу мусулмононро бокиромии тамом боз гардонид .

پس نجاشی امّ حبیبه را و جعفر را و مسلمانان را باکرامی تمام باز گردانید.

Чун боз Мадина омаданд , расӯли худо ба хайбар буд ,у фатҳи хайбари баромада , чун бмдинаҳи бози гашт дар пешам ҳабиба шуд .Ам ҳабибаи саломи он канизак абраҳа бирасонед . Расӯл ҷавоб дод , он гуҳ гуфт : « лои адрии أи бФтҳи хайбари أсри أми бқдўми ҷаъфар » , Фأнзли аллоҳи таъолӣ : ъсии аллоҳи أни иҷъли бинкму байни аллазӣна ъодитм манеҳам мўдаҳ яъне абои Сафён бтзўиҷам ҳабиба .

چون باز مدینه آمدند، رسول خدا به خیبر بود، و فتح خیبر برآمده، چون بمدینه باز گشت در پیش امّ حبیبه شد. امّ حبیبه سلام آن کنیزک ابرهه برسانید. رسول جواب داد، آن گه گفت: «لا ادری أ بفتح خیبر أسرّ أم بقدوم جعفر»، فأنزل اللَّه تعالی: عَسَی اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذِینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً یعنی ابا سفیان بتزویج امّ حبیبه.

Ва пас аз қудуми ҷаъфар , наҷҷошии писари хеш бо шаст мард бар Мустафо ( с ) фиристод ,у буии номаи набшат ки : ё расӯли аллоҳи ашҳади анки расӯли аллоҳи содқои мсдқо ,у қади боиътку боиъти ибни ъмку أслмти ллаҳи раби Алъоламин ,у қади беъсати алики ибнӣ ,у ани шӣти отики бнФсӣ ,у ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ . Ва ҷумлаи мусулмонон ки вФд наҷҷошӣ буданд , ва аз замини ҳабашау шом омада буданд бо ҷаъфару ғайри ваии ҳафтод мард буданд ,у брўоитии ҳаштод ,у брўоитии чиҳил : сӣ ва ду аз ҳабаша ва ҳашт рҳбони аҳли шом . Чун бмдинаҳ омаданд расӯли худои сӯраи ис то бохр бар эшон хонд . Эшон хуш бигиристанд , раби Алъоламин дар шаъни эшон оят фиристод .

و پس از قدوم جعفر، نجاشی پسر خویش با شصت مرد بر مصطفی (ص) فرستاد، و بوی نامه نبشت که: یا رسول اللَّه اشهد انک رسول اللَّه صادقا مصدّقا، و قد بایعتک و بایعت ابن عمک و أسلمت للَّه رب العالمین، و قد بعثت الیک ابنی، و ان شئت آتیک بنفسی، و السلام علیک یا رسول اللَّه. و جمله مسلمانان که وفد نجاشی بودند، و از زمین حبشه و شام آمده بودند با جعفر و غیر وی هفتاد مرد بودند، و بروایتی هشتاد، و بروایتی چهل: سی و دو از حبشه و هشت رهبان اهل شام. چون بمدینه آمدند رسول خدا سورة یس تا بآخر بر ایشان خواند. ایشان خوش بگریستند، رب العالمین در شأن ایشان آیت فرستاد.

Ва лтҷдни أқрбҳми мўдаҳи ллзини омнўои аллазӣнаи қолўои إнои насорои злк бأн манеҳам қсисину рҳбоно

وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قالُوا إِنَّا نَصاری‌ ذلِکَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَ رُهْباناً

Рӯй салмони ан алнабӣ ( с ) қрأи злк « бأн манеҳам садиқину рҳбоно » .

روی سلمان ان النبی (ص) قرأ ذلک «بأن منهم صدّیقین و رهبانا».

Сурёнӣони донишмандони хешро кишӣш хонанд , қсис търиб ӯст . Қавмӣ аз аҳл арабят гуфтаанд ки он аз тқсс гирифтаанд аз татаббуъи илму талаби он ,у рҳбони ҷамъ роҳибаст , ва рҳбониаҳ эътизоласт аз тазвиҷу тнъм . Ва أнҳми лои исткбрўн яъне ани алоямони бмҳмд ( с )у алқуръон . Қоли ърўаҳи бен алзбири зиъти алнсории алонҷил ,у أдхлўои фӣаи мо лӣс манеҳ ,у кони алзии ғайри злки арбаъаи нафари лўқосу мрқўсу блҳису минўсу бқии қсисои алӣ алҳақу алостқомаҳу алоқтсод , Фмни кони алии ҳадяу дайнаи Фҳўи қсис .

سریانیان دانشمندان خویش را کشیش خوانند، قسیس تعریب اوست. قومی از اهل عربیت گفته‌اند که آن از تقسّس گرفته‌اند از تتبع علم و طلب آن، و رهبان جمع راهب است، و رهبانیة اعتزالست از تزویج و تنعم. وَ أَنَّهُمْ لا یَسْتَکْبِرُونَ یعنی عن الایمان بمحمّد (ص) و القرآن. قال عروة بن الزبیر ضیّعت النصاری الانجیل، و أدخلوا فیه ما لیس منه، و کان الذی غیّر ذلک اربعة نفر لوقاس و مرقوس و بلحیس و مینوس و بقی قسیسا علی الحق و الاستقامة و الاقتصاد، فمن کان علی هدیه و دینه فهو قسیس.