Қавлаи таъолӣ : лақади куфри аллазӣнаи қолўои إни аллоҳи ҳўи алмсиҳи ибни Марями сумуми қаҳр буд ки аз майдони ҷалол дар олами адл бар ниҳод . Он беҳараматон бесармоягон тофт , ва эшонро дар қайд шақоват кашид , то дил эшон наҳиба шайтони гашт ,у бзбон бегонагӣ гуфтанд : алмсиҳи бен Марям . Бози торикии куфру ҳайрату зулмати шақовати биФзўд , қадам бартар ниҳоданд дар куфр , ва гуфтанд : солиси салосаи оре чаҳ тавон кард мунодии адл буд ки дар азали бонги безорӣ бар эшон зад , ва дар вҳдаҳ набоист эшонро доғи қтиъти ниҳод ,у бсоӣри эшон маълул ва мдхўл кард то дида тмииз надоштанд ва фарқ надонистанд миёни рубубияту убудийят .

قوله تعالی: لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ سموم قهر بود که از میدان جلال در عالم عدل بر نهاد. آن بی‌حرمتان بی سرمایگان تافت، و ایشان را در قید شقاوت کشید، تا دل ایشان نهبه شیطان گشت، و بزبان بیگانگی گفتند: المسیح بن مریم. باز تاریکی کفر و حیرت و ظلمت شقاوت بیفزود، قدم برتر نهادند در کفر، و گفتند: ثالِثُ ثَلاثَةٍ آری چه توان کرد منادی عدل بود که در ازل بانگ بیزاری بر ایشان زد، و در وهده نبایست ایشان را داغ قطیعت نهاد، و بصائر ایشان معلول و مدخول کرد تا دیده تمییز نداشتند و فرق ندانستند میان ربوبیت و عبودیت.

Лоҳути бносўт фурӯ овараданд ,у ҷалоли қадам бо сифати адам баробар ниҳоданд , ва ин моя надонистанд ки : « лами икни сами кон » дигараст ва « лами излу лои изол » дигар . Исо нобӯда дай , бечораи имрӯз , ноёфта фардо , ҷавони дай , кҳли имрӯз , пери фардо , мурдаи пас фардо чигуна баробар буд бо худоӣ беҳамто , маъбуди якто , худоиро сазо , на мтъоўри асбоб , на мтъотии туллоб , на муҳтоҷ хӯрду хоб , ҳаргиз монандаи кӣ буд карда бкрдгор , офарӣдаи боФридгор , исои набӯда ва пас ббўдаҳ ,у онкии муҳтоҷи таомӣу шаробӣу хобӣу қзоء ҳоҷатӣ гашта , бо ин айбу ор чигуна тавон гуфт ки худост .

لاهوت بناسوت فرو آوردند، و جلال قدم با صفت عدم برابر نهادند، و این مایه ندانستند که: «لم یکن ثم کان» دیگر است و «لم یزل و لا یزال» دیگر. عیسی نابوده دی، بیچاره امروز، نایافته فردا، جوان دی، کهل امروز، پیر فردا، مرده پس فردا چگونه برابر بود با خدای بی‌همتا، معبود یکتا، خدایی را سزا، نه متعاور اسباب، نه متعاطی طلاب، نه محتاج خورد و خواب، هرگز ماننده کی بود کرده بکردگار، آفریده بآفریدگار، عیسی نبوده و پس ببوده، و آنکه محتاج طعامی و شرابی و خوابی و قضاء حاجتی گشته، با این عیب و عار چگونه توان گفت که خداست.

Ва низ гуфт : лои имлки лаками зроу лои нФъо на дар даст ӯ ҷалби нафъ , на дар тавон ӯ дафъи зр , на касеро суд тавонад , на газанд аз касе боздорад . Ин чунин каси худоиро чун шояд ! худо ӯст ки холиқ ҳама ӯст , суду зиён , банду кушод , неку бад , амр ва наҳй ҳама дар тавон ӯст . Нофиз дар ҳама машйат ӯст , равон бар ҳама амр ӯст . Буд ҳамаи бородт ва илм ӯст . Махлуқ набӯду вай дар азали холиқ буд , мрзўқ набӯду ваии роз буд , на бмрсўмот мсмӣаст ки худ дар азал мтсмӣаст . Дар осмону замин худ ӯст ки чунон ки дар аввал охираст , дар охир авваласт , на мтхоӣл дар знўн на муҳот дар аФҳом , на мнқсм дар уқул , на мадрак дар авҳом . Шинохтааст аммо бсФту номи ҳамаи азу бар нишонанд , бар ин илми бнўри маърифату китобу суннату илҳом , тӯбои он кас ки аз дар тасдиқи даройад ки вайро аз се шарбат яке диҳанд : ё шарбатӣ диҳанд ки дили бмърФт зинда шавад , ё заҳрӣ диҳанд ки бони нафаси аммора кушта шавад , ё шаробӣ диҳанд ки ҷон аз вуҷӯди маст ва саргашта шавад . ё ҳозо ! ақл маъзул кун то бар хурӣ , хизмати софии дор то баҳраи барӣ . Шарми ҳамроҳи дор то бори ёбӣ , бар мураккаби мҳрншин то зуди бҳзрти рисӣ , ҳиммати ягонаи дор то аввали дидаи вари дӯсти бинӣ . Мискин ӯ ки умрии бгзошт ва ӯро азин кори бӯе на ! туро аз диёр касон чист ки турои ҷӯӣ на ! қул ё أҳли алкитоби лои тғлўои фии динкми ғулув дар дайн онаст ки дар савоб бифзоианд , ва тақсир онаст ки чизеи дрбоид , на он ва на ин , на ифрот на тафрит , чунон ки шайтон дар тафрит зафар ёбад , дар ифроти ҳам зафар ёбад . Ҷодаи суннати роҳ миёнааст . Роҳ ки сӯй ҳақ мешавад роҳ миёнааст : «у алии аллоҳи қасди алсбил » , «у абтғи байни злки сбило » .

و نیز گفت: لا یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً نه در دست او جلب نفع، نه در توان او دفع ضرّ، نه کسی را سود تواند، نه گزند از کسی بازدارد. این چنین کس خدایی را چون شاید! خدا اوست که خالق همه اوست، سود و زیان، بند و گشاد، نیک و بد، امر و نهی همه در توان اوست. نافذ در همه مشیت اوست، روان بر همه امر اوست. بود همه بارادت و علم اوست. مخلوق نبود و وی در ازل خالق بود، مرزوق نبود و وی راز بود، نه بمرسومات مسمی است که خود در ازل متسمی است. در آسمان و زمین خود اوست که چنان که در اوّل آخر است، در آخر اوّل است، نه متخائل در ظنون نه محاط در افهام، نه منقسم در عقول، نه مدرک در اوهام. شناخته است اما بصفت و نام همه ازو بر نشانند، بر این علم بنور معرفت و کتاب و سنت و الهام، طوبی آن کس که از در تصدیق درآید که وی را از سه شربت یکی دهند: یا شربتی دهند که دل بمعرفت زنده شود، یا زهری دهند که بآن نفس اماره کشته شود، یا شرابی دهند که جان از وجود مست و سرگشته شود. یا هذا! عقل معزول کن تا بر خوری، خدمت صافی دار تا بهره بری. شرم همراه دار تا بار یابی، بر مرکب مهرنشین تا زود بحضرت رسی، همت یگانه دار تا اول دیده ور دوست بینی. مسکین او که عمری بگذاشت و او را ازین کار بویی نه! ترا از دیار کسان چیست که ترا جویی نه! قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِی دِینِکُمْ غلو در دین آنست که در صواب بیفزایند، و تقصیر آنست که چیزی درباید، نه آن و نه این، نه افراط نه تفریط، چنان که شیطان در تفریط ظفر یابد، در افراط هم ظفر یابد. جاده سنت راه میانه است. راه که سوی حق میشود راه میانه است: «وَ عَلَی اللَّهِ قَصْدُ السَّبِیلِ»، «وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذلِکَ سَبِیلًا».

Роҳи миёна аз таътил покаст , ва аз ташбеҳи давр , роҳи ташбеҳ бкФр дорад чунон ки роҳи таътил , ҳар ки аллоҳро монандаи хеш гуфт , ӯ аллоҳро ҳазор анбоз беш гуфт , ва ҳар ки сифоти аллоҳро таътил кард , ӯ худро дар ду гетӣ залил кард . Роҳи миёнау тариқ писандида онаст ки гӯйӣ аз сифоти аллоҳ ном донем , чунӣ ндонем . Дар кӯшем ки дарёбем натавонем , вари бъқли гирд он гирдем аз суннат дармонем , ҳар чаҳ худо ва расӯл гуфт бар паии онем , фаҳму ваҳми худ гум кардем , ва савоб дид худ маъзул кардем ,у бозъон гардан ниҳодем ,у бсмъ қабул кардем , роҳ таслим супурдем ,у дасти дарин ҳуҷҷат задем ки : «у أмрнои лнслми лрби Алъоламин » ,у бзбони тазаррӯъи бнъти таслим ҳаме гӯйем : « рбнои омнои бмои أнзлту атбъно алрасул Фоктбнои маъаи алшоҳдин » .

راه میانه از تعطیل پاک است، و از تشبیه دور، راه تشبیه بکفر دارد چنان که راه تعطیل، هر که اللَّه را ماننده خویش گفت، او اللَّه را هزار انباز بیش گفت، و هر که صفات اللَّه را تعطیل کرد، او خود را در دو گیتی ذلیل کرد. راه میانه و طریق پسندیده آنست که گویی از صفات اللَّه نام دانیم، چونی ندانیم. در کوشیم که دریابیم نتوانیم، ور بعقل گرد آن گردیم از سنت درمانیم، هر چه خدا و رسول گفت بر پی آنیم، فهم و وهم خود گم کردیم، و صواب دید خود معزول کردیم، و باذعان گردن نهادیم، و بسمع قبول کردیم، راه تسلیم سپردیم، و دست درین حجت زدیم که: «وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِینَ»، و بزبان تضرع بنعت تسلیم همی‌گوییم: «رَبَّنا آمَنَّا بِما أَنْزَلْتَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ».

Ва лои ттбъўои أҳўоءи қавми қади злўои ман қабл алоиаҳ мегуяд : бар ҳазар бошед аз он қавм ки бар паии ҳўӣу дили хост хешанд ки эшонро на нур басиратаст , на чароғи маърифат , на эътиқод бар басират , на сухан бар байнат , на тариқи китобу суннат . Аллоҳи эшонро довар ,у хасми эшон пайғомбар ,у манзили эшон сқр . Рои Иблиси рои эшон ,у дӯзахи сарои эшон , « хзўаҳи Фғлўаҳ » дар шаъни эшон .

وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ الایة میگوید: بر حذر باشید از آن قوم که بر پی هوی و دل خواست خویش‌اند که ایشان را نه نور بصیرت است، نه چراغ معرفت، نه اعتقاد بر بصیرت، نه سخن بر بیّنت، نه طریق کتاب و سنت. اللَّه ایشان را داور، و خصم ایشان پیغامبر، و منزل ایشان سقر. رای ابلیس رای ایشان، و دوزخ سرای ایشان، «خُذُوهُ فَغُلُّوهُ» در شأن ایشان.

Мустафо ( с ) гуфт : « ҷонбўои алоҳўоءи кулҳо , ?фони аввалҳо ва охирҳо ботил . Аҷтнбўои аҳли алоҳўоءи ?фони ?лаами ъраҳи къраҳи алҷрб » .

مصطفی (ص) گفت: «جانبوا الاهواء کلها، فان اولها و آخرها باطل. اجتنبوا اهل الاهواء فان لهم عرة کعرة الجرب».

Ва ани абии бикри алсдиқи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « қоли Иблис : аҳлкти анноси болзнўб , أҳлкўнии балои илоҳи алои аллоҳу алостғФор , Флмои раъйати злки аҳлктҳми болоҳўоء , ва ҳам иҳсбўни анҳми мҳтдўн » .

و عن ابی بکر الصدیق قال: قال رسول اللَّه (ص): «قال ابلیس: اهلکت النّاس بالذنوب، أهلکونی بلا اله الا اللَّه و الاستغفار، فلما رأیت ذلک اهلکتهم بالاهواء، و هم یحسبون انهم مهتدون».

Ани Саиди бен алмсиб , қол : съди умри бен улхитоби алмнбр , Фҳмди аллоҳу أснии алайҳ , сами қол : « аиҳо анноси асмъўои ман мқолтӣ ,у ъўои мо ақўли лакам , арФъўои абсоркми ило , алои ани асҳоби алрои аъдоءи алснн , аъити алайҳими алоҳодиси ани иҳФзўҳо , ва тФлтт манеҳам Флми иъўҳо , Фостҳиўои ази соءи ?лаами ани иқўлўо ло надарӣ , Фъондўои алснни брأиҳм , Фзлўоу أзлўои ани сўоءи алсбил ,у аллоҳи мо қабзи аллоҳи набӣа ,у лои рафъи алўҳии ани халқа ҳатто байни ?лаами сунани нбиҳм ( с ) , ва ҳатто ағноҳми ани алроӣ ,у луи кони аддӣни иؤхзи болрأии ?лаккони ботини алхФи аҳқи лмсҳи ман зоҳирҳо ,у аёкму аёҳми Фонҳми қади злўоу азлўои ани сўоءи алсбил » .

عن سعید بن المسیب، قال: صعد عمر بن الخطاب المنبر، فحمد اللَّه و أثنی علیه، ثم قال: «ایها الناس اسمعوا من مقالتی، و عوا ما اقول لکم، ارفعوا ابصارکم الیّ، الا ان اصحاب الرای اعداء السنن، اعیت علیهم الاحادیث ان یحفظوها، و تفلتت منهم فلم یعوها، فاستحیوا اذ ساء لهم ان یقولوا لا ندری، فعاندوا السنن برأیهم، فضلوا و أضلوا عن سواء السبیل، و اللَّه ما قبض اللَّه نبیه، و لا رفع الوحی عن خلقه حتی بین لهم سنن نبیهم (ص)، و حتی اغناهم عن الرای، و لو کان الدین یؤخذ بالرأی لکان باطن الخفّ احق لمسح من ظاهرها، و ایاکم و ایاهم فانهم قد ضلوا و اضلوا عن سواء السبیل».

Лаъни аллазӣнаи кФрўои ман банӣ إсроӣили кофаронро бзбони пайғомбарони блънт ёд кард ,у муъминонро бе воситаи пайғомбарони брҳмту сноءи худ ёд кард , ҳўи алзии ислии алайкум , вар низ итобу қаҳр будӣ ,у сиёсату ҷанг будӣ , чун худ гуяд ҳамаи хуш буд , ҳамаи фазлу шараф буд , ФкиФ ки худ гуфт ,у ҳамаи сноء ва раҳмат гуфт ,у лақади қоли қоӣлҳм :

لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرائِیلَ کافران را بزبان پیغامبران بلعنت یاد کرد، و مؤمنان را بی‌واسطه پیغامبران برحمت و ثناء خود یاد کرد، هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ، ور نیز عتاب و قهر بودی، و سیاست و جنگ بودی، چون خود گوید همه خوش بود، همه فضل و شرف بود، فکیف که خود گفت، و همه ثناء و رحمت گفت، و لقد قال قائلهم: