Қавлаи таъолӣ :у إзои смъўои мо أнзли إлӣ алрасул алоиаҳи ин оят дар шаън наҷҷошӣаст номи ваии асҳмаҳ ,у ҳўи болҳбшиаҳи ътиаҳ , малики ҳабаша буд волии замини муҳоҷираи алаввалӣ .

قوله تعالی: وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ الایة این آیت در شأن نجاشی است نام وی اصحمه، و هو بالحبشیة عطیة، ملک حبشه بود والی زمین مهاجرة الاولی.

Ва наҷҷошии аввали тарсо буд , пас мусулмон шуд , ва ин оят дар шаън ӯсту қавм ӯ ки мусулмон шуданд аз аҳли вилоят ӯ , чун қуръон бишуниданд чашми эшон диданд ки об май рехт аз шодӣу бедорӣ ончӣ бишнохта буданд аз ҳақ , ки аз қуръон он шуниданд рост ки дар Инҷил хонда буданд , ва гуфтаанд ки ин дар шаъни вФд Яман омад ки бар абӯи бикр садиқ омаданд , ва гуфтанд : ақрأи ълинои алқуръон , қуръон бар мо хон . Абӯи бикри чизе аз қуръон бар эшон хонд . Эшон аз сари сФоءи вақту сӯзи дили хуши бзориднд ва бигиристанд . Абӯи бикри садиқ ки эшонро чунон дид , ӯро хуш омад , гуфт : ҳоказо кно , Фқсти улқулуб . Пас раби Алъоламин дар шаъни эшон оят фиристод . Ва إзои смъўои мо أнзли إлӣ алрасул яъне алқуръонтарӣ أъинҳми тФизи ман алдмъи ммои ърФўои ман алҳақ . Ва Мустафо ( с ) эшонро гуфта : « арқи анноси аҳли алимн » .

و نجاشی اول ترسا بود، پس مسلمان شد، و این آیت در شأن اوست و قوم او که مسلمان شدند از اهل ولایت او، چون قرآن بشنیدند چشم ایشان دیدند که آب می‌ریخت از شادی و بیداری آنچه بشناخته بودند از حق، که از قرآن آن شنیدند راست که در انجیل خوانده بودند، و گفته‌اند که این در شأن وفد یمن آمد که بر ابو بکر صدیق آمدند، و گفتند: اقرأ علینا القرآن، قرآن بر ما خوان. ابو بکر چیزی از قرآن بر ایشان خواند. ایشان از سر صفاء وقت و سوز دل خوش بزاریدند و بگریستند. ابو بکر صدیق که ایشان را چنان دید، او را خوش آمد، گفت: هکذا کنا، فقست القلوب. پس رب العالمین در شأن ایشان آیت فرستاد. وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ یعنی القرآن تَری‌ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ. و مصطفی (ص) ایشان را گفته: «ارق الناس اهل الیمن».

Иқўлўни рбнои омнои Фоктбнои маъаи алшоҳдин яъне маъаи ИМАи Муҳамад ( с ) аллазӣнаи ишҳдўни болҳқ ҳаме гӯйанд худовандо мо имон оварадем , моро дар ин уммат Муҳамад навис , эшон ки гувоҳии бсзо ва ростӣ диҳанд . Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : « лткўнўои шуҳадоъи алии аннос » . Маънии дигари Фоктбнои маъаи алшоҳдин яъне маъаи ман шаҳди ман анбёӣку солеҳии ъбодки бأнаҳи лои илоҳи алои анат . Моро дар ҷумлаи он пайғомбарон ва никмрдон навис ки гувоҳӣ медиҳанд бхдоўндӣу яктоеи ту .

یَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ یعنی مع امّة محمّد (ص) الذین یشهدون بالحق همی گویند خداوندا ما ایمان آوردیم، ما را در این امّت محمد نویس، ایشان که گواهی بسزا و راستی دهند. همانست که جای دیگر گفت: «لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ». معنی دیگر فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ یعنی مع من شهد من انبیائک و صالحی عبادک بأنه لا اله الا انت. ما را در جمله آن پیغامبران و نیکمردان نویس که گواهی میدهند بخداوندی و یکتایی تو.

Ва мо лнои лои нؤмни биллоҳи қавми наҷҷошӣ ки мусулмон шуданд чун бозгаштанд бо диёру ватани хеш , кофарони эшонро маломат карданд ,у забон дар эшон ниҳоданд ки : трктми млаҳи исоу дайни обоӣкм ! дайни падарони хешу миллати исои бгзоштид ! эшон ҷавоб доданд ки : ва мо лнои лои нؤмни биллоҳ ва мо ҷоءнои ман алҳақ ин мо лно дар луғати араб дар ҷой « лам » ниҳоданд . Мегуяд : чаро имон наёрем ва чаҳ расед моро ки бнгрўими бхдоу бончаҳ бмо омад аз расӯлу қуръон ? ! ва натамаъ أни идхлнои рбнои маъаи алқўми алсолҳин эй маъаи ИМАи Муҳамад ( с ) . Ин қавми солеҳон уммат Муҳамаданд ки ҷой дигар мегуяд : « أни алأрзи ирсҳои ибодии алсолҳўн » , Фأсобҳми аллоҳи бмои қолўои алоиаҳ . Раби Алъоламин ҷзоءи эшон биҳиштҳо дод бончаҳ гуфтанд ки : Фоктбнои маъаи алшоҳдин , ва низ гуфтанд : ва натамаъ أни идхлнои рбнои маъаи алқўми алсолҳин ,у бони гуфтори эшон ихлоси пайваста буд , ки бохр гуфт :у злки ҷзоءи алмҳснин эй алмхлсин . Ин далеласт ки ихлоси қарини қавлу амал май бояд то мустаҳаққ савоб гардад . Он гуҳи сифати кофарону молу марҷаъи эшон низ бигуфт :у аллазӣнаи кФрўоу кзбўои боётнои أўлӣки أсҳоби алҷҳими алҷҳими алнори алшдидаҳи алўқўд . Иқол : ҷҳми алнори азои зоди фии аиқодҳо ,у ҷоҳми алҳрбашад мавозиъҳо .

وَ ما لَنا لا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ قوم نجاشی که مسلمان شدند چون بازگشتند با دیار و وطن خویش، کافران ایشان را ملامت کردند، و زبان در ایشان نهادند که: ترکتم ملة عیسی و دین آبائکم! دین پدران خویش و ملت عیسی بگذاشتید! ایشان جواب دادند که: وَ ما لَنا لا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ ما جاءَنا مِنَ الْحَقِّ این ما لَنا در لغت عرب در جای «لم» نهادند. میگوید: چرا ایمان نیاریم و چه رسید ما را که بنگرویم بخدا و بآنچه بما آمد از رسول و قرآن؟! وَ نَطْمَعُ أَنْ یُدْخِلَنا رَبُّنا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِینَ ای مع امة محمّد (ص). این قوم صالحان امت محمداند که جای دیگر میگوید: «أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ»، فَأَثابَهُمُ اللَّهُ بِما قالُوا الایة. رب العالمین جزاء ایشان بهشتها داد بآنچه گفتند که: فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِینَ، و نیز گفتند: وَ نَطْمَعُ أَنْ یُدْخِلَنا رَبُّنا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِینَ، و بآن گفتار ایشان اخلاص پیوسته بود، که بآخر گفت: وَ ذلِکَ جَزاءُ الْمُحْسِنِینَ ای المخلصین. این دلیل است که اخلاص قرین قول و عمل می‌باید تا مستحق ثواب گردد. آن گه صفت کافران و مآل و مرجع ایشان نیز بگفت: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَحِیمِ الجحیم النّار الشّدیدة الوقود. یقال: جحم النّار اذا زاد فی ایقادها، و جاحم الحرب اشدّ مواضعها.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тҳрмўои таййиботи мо أҳли аллоҳи лаками ин оят дар шаъни Усмони бен мзъўн омад ки рҳбонит бар дасти гирифта буд ва дар сарои худ сурби сохта буд , ва дар он май буд . Буруз чизе намехӯрд ,у бшби хоби нмикрд , ва гӯшт намехӯрд , ва бо аҳли худ наме буд , ва ин Усмони бен мзъўни алҷмҳӣ аз мҳинону бҳинони саҳоба буд . Расӯли худои вайро бародар хонд , ва чун аз дунё берун шуд , Мустафо ( с ) бахона вай шуд , вайро мурда дид , ӯро бӯса дод . Чун Усмони ин рҳбонит бар даст гирифт , қавмӣ аз саҳобаро аз вай орзӯӣ омад , ва буи пайвастанд дар хонаи вай , ва дар мувофиқати сирати вай . Абӯи бикри садиқ аз эшон буду умру алӣу абди аллоҳи бен масъӯду алмқдоди бен алосўди алкндӣу солими мавлои абии ҳзиФаҳи бен Утбау салмони алфорисӣу абӯи зру аммор , ин ҷамоат дар хонаи вай дар он сурб мебуданд , буруз рӯза медоштанд ,у бшб қиём мекарданд , ва бар ҷомаи хоб наме хФтиднд ,у гӯшт ва чарбаш намехӯрданд ,у гирди занон наме гаштанд ,у буии хуш бакор намедоштанд , ва пилос мепӯшеданд ,у якборагӣ аз дунёу лаззоти дунё эъроз карданд , ва ҳиммат карданд ки дар замин сайёҳӣ кунанд ,у рҳбонит бар даст гиранд , ва танҳои худро хсӣ гардонанд .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ این آیت در شأن عثمان بن مظعون آمد که رهبانیت بر دست گرفته بود و در سرای خود سرب ساخته بود، و در آن می‌بود. بروز چیزی نمی‌خورد، و بشب خواب نمیکرد، و گوشت نمی‌خورد، و با اهل خود نمی‌بود، و این عثمان بن مظعون الجمحی از مهینان و بهینان صحابه بود. رسول خدا وی را برادر خواند، و چون از دنیا بیرون شد، مصطفی (ص) بخانه وی شد، وی را مرده دید، او را بوسه داد. چون عثمان این رهبانیت بر دست گرفت، قومی از صحابه را از وی آرزوی آمد، و بوی پیوستند در خانه وی، و در موافقت سیرت وی. ابو بکر صدّیق از ایشان بود و عمر و علی و عبد اللَّه بن مسعود و المقداد بن الاسود الکندی و سالم مولی ابی حذیفة بن عتبه و سلمان الفارسی و ابو ذر و عمار، این جماعت در خانه وی در آن سرب می‌بودند، بروز روزه می‌داشتند، و بشب قیام میکردند، و بر جامه خواب نمی‌خفتیدند، و گوشت و چربش نمی‌خوردند، و گرد زنان نمی‌گشتند، و بوی خوش بکار نمی‌داشتند، و پلاس می‌پوشیدند، و یکبارگی از دنیا و لذّات دنیا اعراض کردند، و همّت کردند که در زمین سیّاحی کنند، و رهبانیت بر دست گیرند، و تنهای خود را خصی گردانند.

Рӯзии зани Усмони мзъўни номи ваии хўлаҳ дар ҳуҷра ъоӣшаҳ шуд ,у расӯли худои ҳозир буд , аз ъоӣшаҳ пурсед ки : он зан кист ? ъоӣшаҳи вайро хабар кард , гуфт : « мо лии ?ераҳо бози алҳиӣаҳ » ? чунаст ки вайро носохтау ноороста май байнаму пажмурда ? хўлаҳи қиссаи Усмон ва он ҷамоати Мустафоро боз гуфт : расӯли худо хашм гирифт , бархест ,у бадари сарой Усмон шуд , ва эшонро аз он наҳй кард , ва гуфт : « ании лами аўмри бзлк , ани лأнФскми алайкуми ҳқо , Фсўмўоу أФтрўоу қўмўоу номўо , фонии ақўму аному асўму أФтру окли аллҳму алдсму отии алнсоء , ва ман рғби ани суннатии Флиси манӣ » .

روزی زن عثمان مظعون نام وی خوله در حجره عائشه شد، و رسول خدا حاضر بود، از عائشه پرسید که: آن زن کیست؟ عائشه وی را خبر کرد، گفت: «ما لی اراها باذّ الهیئة»؟ چونست که وی را ناساخته و ناآراسته می‌بینم و پژمرده؟ خوله قصّه عثمان و آن جماعت مصطفی را باز گفت: رسول خدا خشم گرفت، برخاست، و بدر سرای عثمان شد، و ایشان را از آن نهی کرد، و گفت: «انی لم اومر بذلک، ان لأنفسکم علیکم حقا، فصوموا و أفطروا و قوموا و ناموا، فانی اقوم و انام و اصوم و أفطر و آکل اللحم و الدسم و آتی النساء، و من رغب عن سنتی فلیس منّی».

Пас расӯли худои мардумонро ҷамъ кард , ва эшонро хутба хонд ва гуфт : « мо боли ақвоми ҳрмўои алнсоءу алтъому алтибу алнўму шаҳавоти алднё ? аммо ании лсти омркми ани ткўнўои қсисину рҳбоно , ?фонаи лӣси фии динии тарки аллҳму алнсоءу лои иттихози алсўомъ ,у ани сайёҳаи умматии алсўму рҳбонитҳми алҷҳод .

پس رسول خدا مردمان را جمع کرد، و ایشان را خطبه خواند و گفت: «ما بال اقوام حرموا النساء و الطعام و الطیب و النوم و شهوات الدنیا؟ اما انی لست آمرکم ان تکونوا قسیسین و رهبانا، فانه لیس فی دینی ترک اللحم و النساء و لا اتخاذ الصوامع، و ان سیاحة امتی الصوم و رهبانیتهم الجهاد.

Аъбдўои аллоҳу лои тшркўо ба шиӣоу ҳҷўоу аътмрўоу أқимўои алслоаҳу отўои алзкоаҳу сўмўои рамазону астқимўои истқми лакам ,у анмои ҳлки ман кони қблкми болтшдид , шддўои алии анФсҳми Фшдди аллоҳи алайҳим , Фأўлӣки бқоёҳми фии алдёроту алсўомъ » .

اعبدوا اللَّه و لا تشرکوا به شیئا و حجّوا و اعتمروا و أقیموا الصّلاة و آتوا الزکاة و صوموا رمضان و استقیموا یستقم لکم، و انّما هلک من کان قبلکم بالتشدید، شدّدوا علی انفسهم فشدّد اللَّه علیهم، فأولئک بقایاهم فی الدیارات و الصوامع».

Расӯли худои эшонро аз он наҳй кард , ва бар вифқи он оят омад ки : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тҳрмўои таййиботи мо أҳли аллоҳи лакам .

رسول خدا ایشان را از آن نهی کرد، و بر وفق آن آیت آمد که: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ.

Зайди бен аслм ривоят кунад аз падари хеш ки : абди аллоҳи бен равоҳаро меҳмонӣ расед ,у шуғлиро аз хона берун шуд . Аҳли ваии таоми пеш меҳмон наниҳод ,у интизори абд аллоҳ кард . Чун боз омад , гуфт : чаро таоми бмҳмони надодӣ ва аз баҳри ман ӯро боз доштӣ ? гуфт : таоми андак буд михўостм ки ту низ дар рисӣ , ва бо якдигар бихӯрем .

زید بن اسلم روایت کند از پدر خویش که: عبد اللَّه بن رواحه را مهمانی رسید، و شغلی را از خانه بیرون شد. اهل وی طعام پیش مهمان ننهاد، و انتظار عبد اللَّه کرد. چون باز آمد، گفت: چرا طعام بمهمان ندادی و از بهر من او را باز داشتی؟ گفت: طعام اندک بود میخواستم که تو نیز در رسی، و با یکدیگر بخوریم.

Абд аллоҳ гуфт : акнӯн ки чунин кардӣ , он таом бар худ ҳаром кардам . Аҳл вай гуфт : агар ту нахурӣ ман низ бар худ ҳаром кардам . Меҳмон гуфт : агар шумо нахуред бар ман низ ҳароми гашт . Абд аллоҳ гуфт : ё фалонаи доне чаҳ кунӣ ? таом биор то бо якдигар мувофиқат кунем ,у баноми худои даст фаро кунем , ва бакор барем . Бомдоди абд аллоҳ рафт , ва бо расӯл худо гуфт ки : мо шаб чунин кардем . Расӯл гуфт : « аҳсант ё абди аллоҳ » дар он ҳол Ҷабраил омад , ва ин оят дар шаъни вай фурӯ оварад .

عبد اللَّه گفت: اکنون که چنین کردی، آن طعام بر خود حرام کردم. اهل وی گفت: اگر تو نخوری من نیز بر خود حرام کردم. مهمان گفت: اگر شما نخورید بر من نیز حرام گشت. عبد اللَّه گفت: یا فلانه دانی چه کنی؟ طعام بیار تا با یکدیگر موافقت کنیم، و بنام خدا دست فرا کنیم، و بکار بریم. بامداد عبد اللَّه رفت، و با رسول خدا گفت که: ما شب چنین کردیم. رسول گفت: «احسنت یا عبد اللَّه» در آن حال جبرئیل آمد، و این آیت در شأن وی فرو آورد.

Ва ривоят кунанд аз ибни аббос ки мардӣ гуфт : ё расӯли аллоҳи ании асбти ман аллҳми Фонтшрт ,у أхзтнии шҳўаҳи Фҳрмти аллҳм . Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тҳрмўои таййиботи мо أҳли аллоҳи лакам . Яъне аллзоти алтии тштҳиҳои алнФўсу тмили илоҳо улқулуб , ммои аҳли лаками ман алмтоъми алтибаҳу алмшорби аллзизаҳ ,у лои тътдўои лои тҷоўзўои алҳлоли илоулҳаром . Ва гуфтаанд : аътдои ӣнҷои хсӣ карданаст хештанроу қатъи олати таносул .

و روایت کنند از ابن عباس که مردی گفت: یا رسول اللَّه انی اصبت من اللحم فانتشرت، و أخذتنی شهوة فحرمت اللحم. فانزل اللَّه هذه الآیة: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ. یعنی اللذات التی تشتهیها النفوس و تمیل الیها القلوب، ممّا احل لکم من المطاعم الطیبة و المشارب اللذیذة، وَ لا تَعْتَدُوا لا تجاوزوا الحلال الی الحرام. و گفته‌اند: اعتدا اینجا خصی کردن است خویشتن را و قطع آلت تناسل.

Раб Алъоламин гуфт : макунед ки ин аътдост , аз ҳудӯду андозаи шаръи дргзштн ,у аллоҳи таъолии эшонро ки ин кунанд дӯст надорад .

رب العالمین گفت: مکنید که این اعتداست، از حدود و اندازه شرع درگذشتن، و اللَّه تعالی ایشان را که این کنند دوست ندارد.

Ва фии алхбри ани Усмони бен мзъўни ?утӣ алнабӣ ( с ) Фқол : аӣзни лии фии алохтсоء , Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лӣси мнои ман хсӣ ,у лои ахтсӣ , ани хсоءи умматии алсём » . Фқол : ё расӯли аллоҳи аӣзни лнои фии алсёҳаҳ , Фқол : « ани сайёҳаи умматии алҷҳоди фии сиблати аллоҳ » . Қол : ё расӯли аллоҳи аӣзни лнои фии алтрҳб , Фқол : « ани трҳби умматии алҷлўси фии алмсоҷди интизори алслоаҳ » .

و فی الخبر ان عثمان بن مظعون اتی النبی (ص) فقال: ائذن لی فی الاختصاء، فقال رسول اللَّه (ص): «لیس منا من خصی، و لا اختصی، ان خصاء امتی الصیام». فقال: یا رسول اللَّه ائذن لنا فی السیاحة، فقال: «ان سیاحة امتی الجهاد فی سبیل اللَّه». قال: یا رسول اللَّه ائذن لنا فی الترهب، فقال: «ان ترهب امتی الجلوس فی المساجد انتظار الصلاة».

Ва клўои ммои рзқкми аллоҳи ҳлолои тибои абди аллоҳ муборак гуфт : алҳлоли мо ахзтаҳи ман виҷҳа ,у алтиби мо ғзӣу намо , Фомои алҷўомду алтину алтроб ва мо лои иғзии Фмкрўаҳи алои алии ҷҳаҳи алтдоўӣ . Ва атқўои аллоҳи алзии أнтм ба мؤмнўн

وَ کُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ حَلالًا طَیِّباً عبد اللَّه مبارک گفت: الحلال ما اخذته من وجهه، و الطیب ما غذی و نما، فاما الجوامد و الطین و التراب و ما لا یغذی فمکروه الا علی جهة التداوی. وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ

Рӯй ани ъоӣшаҳу абии Мӯсои алошърии ан алнабӣ ( с ) кони иأкли алдҷоҷу алФолўз ,у кони иъҷбаҳи алҳлўоءу алъсл ,у қол : « ани алмؤмни ҳлўи иҳби алҳлоўаҳ ,у қол : фии батни алмؤмни зовияи лои имлأҳои алои алҳлўоء » , ва рӯй : ани алҳсни кони иأкли алФолўз , Фдхли алайҳи фарқади алсбхӣ , Фқол : « ё фарқад ! мо тқўли фии ҳозо » ? Фқол : лои оклаҳу лои аҳби аклаҳ , Фأқбли алҳсни алии ғайраи колмтъҷб ,у қол : « луоби алнҳли блбоби албри маъаи самани албқр , ҳилли иъиаҳи мусаллам » ?у ҷоءи раҷули илои алҳсн , Фқол : ани лии ҷорои лои иأкли алФолўз . Қол : Флм ? қол : иқўли самани албқри лои нؤдии шукра , Фқоли алҳсн : Фишрби алмоءи алборд . Қол : нъм . Қол : « ани ҷорки ҷоҳил ан наамма аллоҳи алайҳи фии алмоءи алборди аксари ман неъматаи алайҳи фии алФолўз » .

روی عن عائشة و ابی موسی الاشعری ان النبی (ص) کان یأکل الدجاج و الفالوذ، و کان یعجبه الحلواء و العسل، و قال: «ان المؤمن حلو یحبّ الحلاوة، و قال: فی بطن المؤمن زاویة لا یملأها الا الحلواء»، و روی: ان الحسن کان یأکل الفالوذ، فدخل علیه فرقد السبخی، فقال: «یا فرقد! ما تقول فی هذا»؟ فقال: لا آکله و لا احب اکله، فأقبل الحسن علی غیره کالمتعجب، و قال: «لعاب النحل بلباب البرّ مع سمن البقر، هل یعیه مسلم»؟ و جاء رجل الی الحسن، فقال: ان لی جارا لا یأکل الفالوذ. قال: فلم؟ قال: یقول سمن البقر لا نؤدّی شکره، فقال الحسن: فیشرب الماء البارد. قال: نعم. قال: «ان جارک جاهل ان نعمة اللَّه علیه فی الماء البارد اکثر من نعمته علیه فی الفالوذ».

Қавла : лои иؤохзкми аллоҳи боллғўи фии أимонкми ибн аббос гуфт : чун ин оят фурӯ омад ки лои тҳрмўои таййиботи мо أҳли аллоҳи лакам эшон гуфтанд : ё расӯли аллоҳи мо савганди хӯрда будем бар он кор ки пеш доштем , акнӯн куффорати савгандон мо чист ?

قوله: لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ ابن عباس گفت: چون این آیت فرو آمد که لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ ایشان گفتند: یا رسول اللَّه ما سوگند خورده بودیم بر آن کار که پیش داشتیم، اکنون کفّارت سوگندان ما چیست؟

Раби Алъоламин куффорати он падед кард : إтъоми ъушраи масокини илои охира , аммо нахусти баён савгандон кард ,у лағву таҳқиқ аз ҳам ҷудо кард , гуфт : лои иؤохзкми аллоҳи боллғўи фии أимонкм .

رب العالمین کفارت آن پدید کرد: إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ الی آخره، اما نخست بیان سوگندان کرد، و لغو و تحقیق از هم جدا کرد، گفت: لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ.

Лағви ямин бар ҷумла онаст ки дар забон гӯянда меравад аз савгандон беазимат бар ақди савганд хӯрдан , араб ба он бас гӯяндаанд : лоу аллоҳи балӣу аллоҳ , ва дар сӯраи албқраҳи бшрҳ тарозин гуфта омад .

لغو یمین بر جمله آنست که در زبان گوینده میرود از سوگندان بی‌عزیمت بر عقد سوگند خوردن، عرب به آن بس گوینده‌اند: لا و اللَّه بلی و اللَّه، و در سورة البقرة بشرح ترازین گفته آمد.

Ва локини иؤохзкми бмои ъқдтми алأимони ибни касӣру нофеъу абӯи Амру ҳФси ани ъосми ъқдтм бтшдид хонанд бмънии маболиғат бе иродати таксир . Ҳамзау ксоиӣу абӯи бикри ани ъосм бтхФиФ хонанду ҳўи аласл . Ибни омир болФ хонд ъоқдтм ,у ҳўи аизои ллўоҳд , кқўлаҳ : ъоФоаҳи аллоҳ ,у оқибати аллс . Бмои ъқдтми алأимон эй қсдтму тъмдтму أрдтм ,у нўитм , кқўлаҳ : « бмои касбати қлўбкм . « ФкФортаҳ » яъне ФкФораҳи мо ъқдтми ман алоямони азои ҳнстм , атъоми ъушраи масокин . Куффорати он савганд ки дурӯғ кунанд таом додан даҳ дарвешаст ҳар дарвеширо як мад ,у алмди ратлу сулс , ин мазҳаб шофиӣаст ,у мазҳаби абӯ Ҳанифа онаст ки агар гандум диҳад ҳар дарвеширо ним соъ бидиҳад , ва агар ҷӯ диҳад ё хурмо ё мавизи як соъ тамом бидиҳад ,у мазҳаби шофиии лои бад ҳубуб диҳад на қимат он диҳад ва на орад ва на нон ва на тғдит ва на тъшит , ки бнздики ваии эътибор бнсаст , ва аз нас таҷовуз накунад , аммо абӯи Ҳанифаи қимати он раво дорад ва ҳамчунин биҷои ҳубуби ораду нони мо тғдиту тъшит ҷоӣз дорад , ки бнздики ваии эътибори бмнФът ва маслиҳатаст ,у бқўли шофиии куффорати алои бозоди мусулмон муҳтоҷ набояд дод ,у бқўли бӯи Ҳанифаи куффорати алӣ алхусус берун аз зкоаҳи боҳилли змт раво бошад ки диҳанд . Ва далели шофиӣ қавл худост ҷли ҷалола :у лои тؤтўои алсФҳоءи أмўолкм , қол :у алкФри ман асФаҳи алсФаҳ , иқўли аллоҳи таъолӣ : أлои إнҳми ҳам алсФҳоء . Ва далели абӯ Ҳанифа онаст ки гуфт ҷлу ъз :у итъмўни алтъоми алии ҳубаи мскиноу итимоу أсиро , қол :у алосири лои икўни алои ман алкоФрин .

وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَیْمانَ ابن کثیر و نافع و ابو عمرو و حفص عن عاصم عقّدتم بتشدید خوانند بمعنی مبالغت بی ارادت تکثیر. حمزه و کسایی و ابو بکر عن عاصم بتخفیف خوانند و هو الاصل. ابن عامر بالف خواند عاقدتم، و هو ایضا للواحد، کقوله: عافاه اللَّه، و عاقبت اللص. بِما عَقَّدْتُمُ الْأَیْمانَ ای قصدتم و تعمدتم و أردتم، و نویتم، کقوله: «بِما کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ. «فَکَفَّارَتُهُ» یعنی فکفارة ما عقدتم من الایمان اذا حنثتم، اطعام عشرة مساکین. کفارت آن سوگند که دروغ کنند طعام دادن ده درویش است هر درویشی را یک مدّ، و المدّ رطل و ثلث، این مذهب شافعی است، و مذهب ابو حنیفه آنست که اگر گندم دهد هر درویشی را نیم صاع بدهد، و اگر جو دهد یا خرما یا مویز یک صاع تمام بدهد، و مذهب شافعی لا بد حبوب دهد نه قیمت آن دهد و نه آرد و نه نان و نه تغدیت و نه تعشیت، که بنزدیک وی اعتبار بنص است، و از نصّ تجاوز نکند، اما ابو حنیفه قیمت آن روا دارد و همچنین بجای حبوب آرد و نان ما تغدیت و تعشیت جائز دارد، که بنزدیک وی اعتبار بمنفعت و مصلحت است، و بقول شافعی کفارت الا بآزاد مسلمان محتاج نباید داد، و بقول بو حنیفه کفارت علی الخصوص بیرون از زکاة باهل ذمّت روا باشد که دهند. و دلیل شافعی قول خداست جل جلاله: وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَکُمُ، قال: و الکفر من اسفه السفه، یقول اللَّه تعالی: أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهاءُ. و دلیل ابو حنیفه آنست که گفت جلّ و عزّ: وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی‌ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً، قال: و الاسیر لا یکون الا من الکافرین.

Ман أўсти мо ттъмўн أҳликм мегуяд : аз миёнаи он таом ки аҳли хешро медиҳед , на нафистар таоми тавонгарон , ва на хасистар он , на беҳинаи таоми тавонгарон , ва на бтринаҳи таоми даравишон . Ва қил : « ман أўсти мо ттъмўни أҳликм » яъне алмди лони ҳозои алқдри васати фии алшбъ . أўи ксўтҳм шофиӣ гуфт : ҳар чаҳ номи кисват бар он уфтад чун азору радоу пероҳан раво бошад . Абӯ Ҳанифа гуфт : ҷомае бояд ҷомеъ ки кисватро бшоид ,у ъамома раво набошад ки кисватро нишоед .

مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ میگوید: از میانه آن طعام که اهل خویش را میدهید، نه نفیس‌تر طعام توانگران، و نه خسیس تر آن، نه بهینه طعام توانگران، و نه بترینه طعام درویشان. و قیل: «مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ» یعنی المد لان هذا القدر وسط فی الشبع. أَوْ کِسْوَتُهُمْ شافعی گفت: هر چه نام کسوت بر آن افتد چون ازار و ردا و پیراهن روا باشد. ابو حنیفه گفت: جامه‌ای باید جامع که کسوت را بشاید، و عمامه روا نباشد که کسوت را نشاید.

أўи таҳрири рқбаҳи бардае бояд муъмин , ки ҷои дигар муқайяд гуфт : « Фтҳрири рқбаҳ » ,у шофиии ин бар асли худ банно кард ки : иҳмли алмтлқи алии алмқид , ва низ дар хабараст : « аътқҳои ?фонҳо муъмина »у бӯи Ҳанифаи рқбаҳи кофара раво бинад магар дар куффорати қатл ,у рқбаҳи хираду бузургу наринау модинаҳ дар он яксонаст , аммо агар айбӣ дорад ки вайро аз амал боз дорад , чун нобенаӣ дар чашму гунаҳгӣ дар забону шлл дар аъзо раво набошад , ва агар айбӣ буд ки вайро аз амали мақсӯд боз надорад , чунон ки аъўр буд ё як ангушт надораду амсоли ин ҷоӣз бошад .

أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ برده‌ای باید مؤمن، که جای دیگر مقید گفت: «فَتَحْرِیرُ رَقَبَةٍ»، و شافعی این بر اصل خود بنا کرد که: یحمل المطلق علی المقید، و نیز در خبر است: «اعتقها فانها مؤمنة» و بو حنیفه رقبه کافره روا بیند مگر در کفارت قتل، و رقبه خرد و بزرگ و نرینه و مادینه در آن یکسانست، اما اگر عیبی دارد که وی را از عمل باز دارد، چون نابینایی در چشم و گنگی در زبان و شلل در اعضا روا نباشد، و اگر عیبی بود که وی را از عمل مقصود باز ندارد، چنان که اعور بود یا یک انگشت ندارد و امثال این جائز باشد.

Ва савганди хора ки куффорат мекунад дарин ҳар се мухайяраст , ки раби Алъоламин блФз тхиир гуфт , аммо фозилтар онаст ки нафъи мардуми бештар дар онаст , агар дар рӯзгори қаҳт ва ҷдўбт бошад ки мардумро ҳоҷати бқўту таоми бештар буд таоми аввалитар ва некӯтар , ки қавоми ҳаёти дарин таомаст ,у мардумро бидон ҳоҷатаст , ва агар рӯзгори хсб буду фарохӣ ,у мардум аз қӯту таом дар намонанд аътоқу кисвати фозилтар . Пас агар азин се дармонд ва дарвеш бошад , чунон ки аз қӯти худу аёли вай дар як шбонрўзи ҳеҷ чиз басар менаёяд , рӯза дорад се рӯзи пайваста ё гусаста ,у пайвастаи тамомтар ва некӯтар ,у бики қавли шофиии воҷиб .

و سوگند خواره که کفّارت میکند درین هر سه مخیر است، که رب العالمین بلفظ تخییر گفت، اما فاضلتر آنست که نفع مردم بیشتر در آن است، اگر در روزگار قحط و جدوبت باشد که مردم را حاجت بقوت و طعام بیشتر بود طعام اولی‌تر و نیکوتر، که قوام حیات درین طعام است، و مردم را بدان حاجت است، و اگر روزگار خصب بود و فراخی، و مردم از قوت و طعام در نمانند اعتاق و کسوت فاضل‌تر. پس اگر ازین سه درماند و درویش باشد، چنان که از قوت خود و عیال وی در یک شبانروز هیچ چیز بسر می‌نیاید، روزه دارد سه روز پیوسته یا گسسته، و پیوسته تمامتر و نیکوتر، و بیک قول شافعی واجب.

Фзлки қавла : Фмни лами иҷди Фсёми салосаи أём .

فذلک قوله: فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ.

Злк эй алзии зикрати куффораи أимонкми إзои ҳлФтми алии ямин , Фрأитмғайриҳо хирои минҳо . Чун савганд хуред кориро ки кунед ва нокардан ба , ё накунед ва кардан ба , аз савганди худ бозоӣид , ва он кунед ки беҳтараст ва некӯтар , пас он гуҳи он савгандро куффорат кунед .

ذلِکَ ای الّذی ذکرت کَفَّارَةُ أَیْمانِکُمْ إِذا حَلَفْتُمْ علی یمین، فرأیتم غیرها خیرا منها. چون سوگند خورید کاری را که کنید و ناکردن به، یا نکنید و کردن به، از سوگند خود بازآئید، و آن کنید که بهتر است و نیکوتر، پس آن گه آن سوگند را کفارت کنید.

Рӯй абди аллоҳи бен смраҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ё абди арраҳмони бен смраҳи лои тсأли аломораҳи Фонки ани аўтитҳои ани масаълаи вклти илоҳо ,у ани аўтитҳои ани ғайри масаълаи аънти алайҳо ,у азои ҳлФти алии ямини Фрأитғайриҳо хирои минҳои ФкФри ани иминк ,у оати алзии ҳўи хайр .

روی عبد اللَّه بن سمرة قال: قال رسول اللَّه (ص): یا عبد الرحمن بن سمرة لا تسأل الامارة فانّک ان اوتیتها عن مسئلة وکلت الیها، و ان اوتیتها عن غیر مسئلة اعنت علیها، و اذا حلفت علی یمین فرأیت غیرها خیرا منها فکفّر عن یمینک، و آت الّذی هو خیر.

Ва аҳФзўои أимонкму савгандони хешро мекушед , бгзоФ ва бедод махӯред ,у номи аллоҳи арзаи мсозид , монеъ аз хайри васлаи арҳом , ва чун хӯрдед ёд доред ва нигаҳ доред , ва онро озарм доред ,у ҷаврро савганд хӯрдан гуноҳаст ,у рости доштани он гуноҳ , ва аз он бозомадани воҷиб ,у куффорати фариза ,у ҷузи баноми худоу сифоти вайу суханони вай савганд нест . Қоли алшоФъӣ : ман ҳлФи бғири аллоҳи Фҳўи ямини макрӯҳа ,у أхшии ани ткўни мъсиаҳ .

وَ احْفَظُوا أَیْمانَکُمْ و سوگندان خویش را میکوشید، بگزاف و بیداد مخورید، و نام اللَّه عرضه مسازید، مانع از خیر وصلة ارحام، و چون خوردید یاد دارید و نگه دارید، و آن را آزرم دارید، و جور را سوگند خوردن گناه است، و راست داشتن آن گناه، و از آن بازآمدن واجب، و کفارت فریضه، و جز بنام خدا و صفات وی و سخنان وی سوگند نیست. قال الشافعی: من حلف بغیر اللَّه فهو یمین مکروهة، و أخشی ان تکون معصیة.

Қол алнабӣ ( с ) : « лои тҳлФўои бобоӣкму лои болондод » ,у қол : « ман ҳлФи бғири аллоҳи Фқди أшрк » , ва рӯй : « Фқди куфр » .

قال النبی (ص): «لا تحلفوا بآبائکم و لا بالانداد»، و قال: «من حلف بغیر اللَّه فقد أشرک»، و روی: «فقد کفر».

Қавла : куфр , таъвилаи анаи азои ҳлФи бғири аллоҳ ,у ҳўи иътқди таъзими мо ҳлФ ба ктъзими аллоҳи Фқди куфри бзлк . Кзлки ибини аллоҳи лаками оётаи лълкми тшкрўн .

قوله: کفر، تأویله انّه اذا حلف بغیر اللَّه، و هو یعتقد تعظیم ما حلف به کتعظیم اللَّه فقد کفر بذلک. کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ.