Қавлаи таъолӣ : явми иҷмъи аллоҳи алрсл эй азкри явми иҷмъи аллоҳи алрсл ,у ҳўи явми алқёмаҳ , Фиқўли аллоҳи мо зои аҷобкми қўмкми ҳайни дъўтмўҳми илои тоъатӣу тавҳидӣ . Ин савол тавбихаст , яъне ки аз пайғомбарон савол кунад то умматро бидон тавбих кунад , чунон ки ҷой дигар гуфт :у إзои алмўؤдаҳи сӣлти бأии занби қатлати анмои тсӣли лиўбхи қотлўҳо .

قوله تعالی: یَوْمَ یَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ ای اذکر یوم یجمع اللَّه الرسل، و هو یوم القیامة، فیقول اللَّه ما ذا اجابکم قومکم حین دعوتموهم الی طاعتی و توحیدی. این سؤال توبیخ است، یعنی که از پیغامبران سؤال کند تا امت را بدان توبیخ کند، چنان که جای دیگر گفت: وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ انما تسئل لیوبخ قاتلوها.

Қолўои лои илми лно дар маънии ин оят қавлҳоаст : яке онаст ки рӯзи қиёмати панҷоҳ мавқифаст , ҳар мавқифии ҳазор сол , злки фии қавла : фии явми кони миқдораи хумсин أлФи сана . Дар баъзе аз он мўоқФи ин савол ҳайбат равад ки вақти фазаъу изҳори сиёсату зФири дӯзах буд , пайғомбарони бзонўи даромада , ва ақлҳо мадҳуш гашта , ва ҷонҳо бчнбри гардани расида , чунон ки гуфт : إзи улқулуби лдии алҳноҷри козимин . Аз бими фазаъу сиёсати он соъати эшонро ҳеҷ ҷавоб наёяд , гӯйанд : « лои илми лно » , пас он соъат дар гузарад , ва ақлҳо биҷои хеш боз ояд ,у пайғомбарон бар қавми хеш гувоҳӣ диҳанд , ва аз тасдиқу такзиби уммати хеш хабар диҳанд ,у злки фии қавла : «у иқўли алأшҳоди ҳؤлоءи аллазӣнаи кзбўои алии рбҳм » ҷой дигар гуфт : сами إнкми явм алқёмаҳ ъанд рбкми тхтсмўни ириди ихосмҳм алрасул ,у иқўли рсўлно ( с ) Фимо рӯй ани баъзи алмФсрин : « ҳؤлоءи қавмӣу ъширтии Қумати Фиҳми арбаъӣни санаи лами исмъўои манӣ кзбо ,у лами иълмўои манӣ сҳро ва киона ,у конўои иҳбўннӣу исмўннии аломин , Флмои кони баъди арбаъӣни санаи ҷӣтҳми болбрҳони алсотъу алзёءи алломъ ,у дъўтҳми илои мо фӣаи ршдҳму шарфаами фии алднёу алохраҳ , Фкзбўнӣу ҳҷрўнӣу أбғзўнӣу ҳамвои бқтлӣу ахрҷўнӣ » .

قالُوا لا عِلْمَ لَنا در معنی این آیت قولها است: یکی آنست که روز قیامت پنجاه موقف است، هر موقفی هزار سال، ذلک فی قوله: فِی یَوْمٍ کانَ مِقْدارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ. در بعضی از آن مواقف این سؤال هیبت رود که وقت فزع و اظهار سیاست و زفیر دوزخ بود، پیغامبران بزانو درآمده، و عقلها مدهوش گشته، و جانها بچنبر گردن رسیده، چنان که گفت: إِذِ الْقُلُوبُ لَدَی الْحَناجِرِ کاظِمِینَ. از بیم فزع و سیاست آن ساعت ایشان را هیچ جواب نیاید، گویند: «لا عِلْمَ لَنا»، پس آن ساعت در گذرد، و عقلها بجای خویش باز آید، و پیغامبران بر قوم خویش گواهی دهند، و از تصدیق و تکذیب امت خویش خبر دهند، و ذلک فی قوله: «وَ یَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِینَ کَذَبُوا عَلی‌ رَبِّهِمْ» جای دیگر گفت: ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ یرید یخاصمهم الرسول، و یقول رسولنا (ص) فیما روی عن بعض المفسرین: «هؤلاء قومی و عشیرتی قمت فیهم اربعین سنة لم یسمعوا منی کذبا، و لم یعلموا منی سحرا و کهانة، و کانوا یحبوننی و یسمّوننی الامین، فلمّا کان بعد اربعین سنة جئتهم بالبرهان الساطع و الضیاء اللامع، و دعوتهم الی ما فیه رشدهم و شرفهم فی الدنیا و الآخرة، فکذّبونی و هجرونی و أبغضونی و همّوا بقتلی و اخرجونی».

Ва агар касе гуяд : пайғомбаронро фазаъ чун буд ?у раб алъзаҳ мегуяд : лои иҳзнҳми алФзъи алأкбр , ҷой дигар мегуяд : Флои хавфи алайҳиму лои ҳам иҳзнўн . Ҷавоб онаст ки фазаъи Акбари духул ҷаҳаннамаст ,у лои хавф алайҳим чунонаст ки гӯйанд беморро : лои хавфи алейку лои бأси алейк ммои идли алии алнҷоаҳи ман тлки улҳол . Ва қил : лои илми лно яъне лои илми лнои бботни амрҳм ,у бмои ғоби ънои ммни арслнои илайҳ , анати аллоҳи тааллуми ботнҳм , Флсно наилм ғибтҳм , أнти ъломи алғиўб .

و اگر کسی گوید: پیغامبران را فزع چون بود؟ و رب العزة میگوید: لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ، جای دیگر میگوید: فَلا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ. جواب آنست که فزع اکبر دخول جهنم است، و لا خوف علیهم چنانست که گویند بیمار را: لا خوف علیک و لا بأس علیک مما یدل علی النجاة من تلک الحال. و قیل: لا عِلْمَ لَنا یعنی لا علم لنا بباطن امرهم، و بما غاب عنا ممّن ارسلنا الیه، انت اللَّه تعلم باطنهم، فلسنا نعلم غیبتهم، أَنْتَ عَلَّامُ الْغُیُوبِ.

Қоли ибни ҷриҳи фии қавлаи мо зои أҷбтм эй мо зои ъмлўои бъдкм ? яъне ҳилли ълмтми мо зои ъмлўоу أҳдсўои бъдкм ? қолўо : лои илми лно эй анати аллоҳи тааллуми алғиб ,у лои илми лнои маъаи ълмк . Қоли абӯи убайд :у ишбаҳи ҳозо

قال ابن جریح فی قوله ما ذا أُجِبْتُمْ ای ما ذا عملوا بعدکم؟ یعنی هل علمتم ما ذا عملوا و أحدثوا بعدکم؟ قالوا: لا عِلْمَ لَنا ای انت اللَّه تعلم الغیب، و لا علم لنا مع علمک. قال ابو عبید: و یشبه هذا

Ҳадис алнабӣ ( с ) анаи қол : « ирди алии қавми алҳўзи Фихтлҷўн , Фأқўл : умматӣ ! Фиқол : анки лои тдрии мо аҳдсўои бъдк » ?

حدیث النبی (ص) انّه قال: «یرد علیّ قوم الحوض فیختلجون، فأقول: امّتی! فیقال: انک لا تدری ما احدثوا بعدک»؟

إзи қоли аллоҳ ё исои ибни Марям яъне иқўли аллоҳи фии алохраҳ ё исои бен Марям , кқўлаҳ «у нодаии أсҳоби алأъроФ » эйу инодӣ ,у ҳозои лои иҷўзи алои фии ахбори аллоҳ , лонҳои ҳақ , Фолмстқбли минҳоу алҳозру алмозии воҳид , лонаи ҳақи лои шаки фӣа . Рӯзи қиёмати раби алъзаҳ бо исо гуяд : азкри неъматӣ эй миннатии алейку алии волдтк . Неъматҳои худ бо ёд вай медиҳад . Яке онаст ки : أидтки брўҳи алқудс . Дигар онаст ки : такаллуми анноси фии алмҳду кҳлои илои қавлау إзи тхрҷи аламутии бإзнии шарҳи он дар сӯраи ол умрон рафт .

إِذْ قالَ اللَّهُ یا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ یعنی یقول اللَّه فی الآخرة یا عیسی بن مریم، کقوله «وَ نادی‌ أَصْحابُ الْأَعْرافِ» ای و ینادی، و هذا لا یجوز الا فی اخبار اللَّه، لانها حق، فالمستقبل منها و الحاضر و الماضی واحد، لانّه حق لا شک فیه. روز قیامت رب العزة با عیسی گوید: اذْکُرْ نِعْمَتِی ای منتی علیک و علی والدتک. نعمتهای خود با یاد وی میدهد. یکی آنست که: أَیَّدْتُکَ بِرُوحِ الْقُدُسِ. دیگر آنست که: تُکَلِّمُ النَّاسَ فِی الْمَهْدِ وَ کَهْلًا الی قوله وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی‌ بِإِذْنِی شرح آن در سورة آل عمران رفت.

Ва إзи кФФт банӣ إсроӣили ънк яъне ани қтлки ази нсбўои алхшбаҳи лислбўк .

وَ إِذْ کَفَفْتُ بَنِی إِسْرائِیلَ عَنْکَ یعنی عن قتلک اذ نصبوا الخشبة لیصلبوک.

Мегуяд ки : ёд кун он гуҳ ки банӣ Исроил аз ту боз кардам , ки туро бар осмони барадам ,у шабаҳи ту бар дайгарии афкандам , то биҷои ту дайгариро киштанд . إзи ҷӣтҳми болбинот яъне алъҷоӣби алтии кони иснъҳои ман амри алокмаҳу алأбрсу аламутӣу алтоӣр . Фқоли аллазӣна кФрўо манеҳам яъне алиҳўди إни ҳозои إлои саҳари мубин яъне мо ҳозои алзии иснъи исои бен Марями ман алъҷоӣби алои саҳари мубин . Ҳамзау ксоиии соҳир мубин хонанд , иқўл : мо ҳозо яъне исои алои соҳири мубин .

میگوید که: یاد کن آن گه که بنی اسرائیل از تو باز کردم، که ترا بر آسمان بردم، و شبه تو بر دیگری افکندم، تا بجای تو دیگری را کشتند. إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَیِّناتِ یعنی العجائب التی کان یصنعها من امر الاکمه و الأبرص و الموتی و الطائر. فَقالَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ یعنی الیهود إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِینٌ یعنی ما هذا الذی یصنع عیسی بن مریم من العجائب الا سحر مبین. حمزه و کسایی ساحر مبین خوانند، یقول: ما هذا یعنی عیسی الا ساحر مبین.

Муфассирон гуфтанд : ани исо ( ъ ) ихтби явми алқёмаҳи алии рؤси алхлоӣқи бҳؤлоءи алклмот ,у ихтби Иблиси алии аҳли алнори бҳзаҳи алклмот : إни аллоҳи въдкми въд алҳақу въдткми алоиаҳ . Ончӣ бар шимурди дарин ояти баён неъматаст ки худои таъолӣ бар исо кард , ва аммо навохт ки бар модар вай кард онаст ки : астФоҳоу ахторҳоу тҳрҳои ман алосм ,у ахторҳои алии нсоءи Алъоламин , ва ҷаълҳо завҷаи Муҳамад ( с ) .

مفسران گفتند: ان عیسی (ع) یخطب یوم القیامة علی رؤس الخلائق بهؤلاء الکلمات، و یخطب ابلیس علی اهل النار بهذه الکلمات: إِنَّ اللَّهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُکُمْ‌ الایة. آنچه بر شمرد درین آیت بیان نعمت است که خدای تعالی بر عیسی کرد، و اما نواخت که بر مادر وی کرد آنست که: اصطفاها و اختارها و طهرها من الاثم، و اختارها علی نساء العالمین، و جعلها زوجة محمد (ص).

Ва إзи أўҳити إлии алҳўориини ваҳии ӣнҷои бмънӣ илҳомаст , яъне : أлҳмтҳму қзФти фии қлўбҳми алтсдиқ , кқўлаҳи таъолӣ :у أўҳии рбки إлии алнҳл эй алҳмҳо , ва дар қуръон ваҳйаст бмънии китоб , чунон ки дар сӯра Марям гуфт закариёро : Фأўҳии إлиҳм эй кутуби илайҳами ктобои ани сбҳўо , ва ваҳйаст бмънии амр , чунон ки гуфт :у أўҳии фии кули смоءи أмрҳо эй амри фии кули смоءи амрҳо , ва дар сӯра анъом гуфт : иўҳии бъзҳми إлии баъз эй иأмри бъзҳм баъзан , «у إни алшётини лиўҳўни إлии أўлёӣҳм » яъне иأмрўнҳми болўсўсаҳу алтзиин , ва ваҳйаст бмънии қавл , чунон ки гуфт : бأни рбки أўҳии лҳо эй қоли лҳо , ва ваҳйаст бмънии эълом дар хоб , чунон ки гуфт : ва мо кони лбшри أни иклмаҳи аллоҳи إлои вҳё , ва ваҳйаст ончии Ҷабраил ( ъ ) фурӯ меоварад аз осмон , аз наздики худованди ҷли ҷалолаи бмстФӣ ( с ) , чунон ки гуфт : إнои أўҳинои إлики комаи أўҳинои إлии Нӯҳ ,у أўҳии إлии ҳозои алқуръону нзоӣри ин дар қуръон фаровонаст ,у асли алклмаҳи анаи кули шайъи ءи дллт ба ман калом ӯ китоб ӯ ишора ӯ рисолаи Фҳўи алўҳӣ .

وَ إِذْ أَوْحَیْتُ إِلَی الْحَوارِیِّینَ وحی اینجا بمعنی الهام است، یعنی: ألهمتهم و قذفت فی قلوبهم التصدیق، کقوله تعالی: وَ أَوْحی‌ رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ ای الهمها، و در قرآن وحی است بمعنی کتاب، چنان که در سورة مریم گفت زکریّا را: فَأَوْحی‌ إِلَیْهِمْ ای کتب الیهم کتابا ان سبّحوا، و وحی است بمعنی امر، چنان که گفت: وَ أَوْحی‌ فِی کُلِّ سَماءٍ أَمْرَها ای امر فی کل سماء امرها، و در سورة انعام گفت: یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلی‌ بَعْضٍ ای یأمر بعضهم بعضا، «وَ إِنَّ الشَّیاطِینَ لَیُوحُونَ إِلی‌ أَوْلِیائِهِمْ» یعنی یأمرونهم بالوسوسة و التزیین، و وحی است بمعنی قول، چنان که گفت: بِأَنَّ رَبَّکَ أَوْحی‌ لَها ای قال لها، و وحی است بمعنی اعلام در خواب، چنان که گفت: وَ ما کانَ لِبَشَرٍ أَنْ یُکَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْیاً، و وحی است آنچه جبرئیل (ع) فرو می‌آورد از آسمان، از نزدیک خداوند جل جلاله بمصطفی (ص)، چنان که گفت: إِنَّا أَوْحَیْنا إِلَیْکَ کَما أَوْحَیْنا إِلی‌ نُوحٍ، وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هذَا الْقُرْآنُ و نظائر این در قرآن فراوان است، و اصل الکلمة انه کل شی‌ء دللت به من کلام او کتاب او اشارة او رسالة فهو الوحی.

Ва إзи أўҳити إлии алҳўориини ҳўории алрҷли хостаҳу хулласона , ва манеҳ

وَ إِذْ أَوْحَیْتُ إِلَی الْحَوارِیِّینَ حواری الرجل خاصته و خلصانه، و منه‌

Қавл алнабӣ ( с ) ллзбир : « анаи ҳўорӣ » , яъне анаи алзии астхлсаҳи ман аннос , ва манеҳ алдқиқи алҳўории лонаи ахлси лабаи ман кули мо ишўбаҳ . Ва шарҳи ин калима дар сӯраи ол умрон рафт . Ва иқол : аўҳии аллоҳи илайҳами алии лисони рсўлҳми أни омнўо бе эй сдқўо бе , бأнии воҳиди лӣси маъаии шарик ,у брсўлии исои анаи набӣу расӯл , қолўо : омнои бмои ҷоء ман ъанд аллоҳ , ва нашаҳд ани аллоҳи воҳиди лои шарики ?ла ,у أнки расӯла ,у ашҳад ё исои бأннои мслмўн эй мхлсўни болтўҳид .

قول النبی (ص) للزبیر: «انه حواری»، یعنی انه الذی استخلصه من النّاس، و منه الدقیق الحواری لانّه اخلص لبّه من کل ما یشوبه. و شرح این کلمه در سورة آل عمران رفت. و یقال: اوحی اللَّه الیهم علی لسان رسولهم أَنْ آمِنُوا بِی ای صدّقوا بی، بأنی واحد لیس معی شریک، و برسولی عیسی انه نبی و رسول، قالوا: آمنا بما جاء من عند اللَّه، و نشهد ان اللَّه واحد لا شریک له، و أنک رسوله، و اشْهَدْ یا عیسی بِأَنَّنا مُسْلِمُونَ ای مخلصون بالتوحید.

إзи қоли алҳўориўн ё исои ибни Марями ваҷҳи ин мсأлти ҳўорён аз исо ( ъ ) онаст ки эшон зиёдати яқину тасбит дар имон хостаанд , чунон ки иброҳӣм гуфт алайҳи ассалом : « раби أрнии Киеви тҳии аламутӣ » , ва раво бошад , ки ин мсأлти пеш аз он рафт ки аз исои оёту ъҷоӣби диданд ва шинохтанд аз аброءи акмаҳу абрсу аҳёءи мурдагон .

إِذْ قالَ الْحَوارِیُّونَ یا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ وجه این مسألت حواریان از عیسی (ع) آنست که ایشان زیادت یقین و تثبیت در ایمان خواسته‌اند، چنان که ابراهیم گفت علیه السلام: «رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی‌»، و روا باشد، که این مسألت پیش از آن رفت که از عیسی آیات و عجائب دیدند و شناختند از ابراء اکمه و ابرص و احیاء مردگان.

Ҳилли исттиъи рбки ин аз он ҷинсаст ки гӯянда Эй гуяд касеро ки : туоне ки марои пайғомии баҷоеи барӣ ? туоне ки марои мсأлти ҷавоби диҳӣ ? ин кас ки ин мегуяд донад ки ӯ забон ва пой дорад . Ин иститоат номӣаст эҷобро пайғом . Маънӣ онаст ки марои ин арзонии дорӣ ? воҷиби дорӣ ? ҳўорён аз он худои шинос тар буданд ки худоиро аз чизе оҷиз доштандӣ ,у қавмӣ аз ваҳшати зоҳири ин калима бар прҳизиднд , хонданд ки : « ҳилли тсттиъи рбк » ? ксоиӣ аз онаст , ва дар ихтиёри эшон ва дар калимае ки гузиданд кам шуғл нест аз онкӣ дар қроءти аввал , ки порсӣ онаст ки : аз худои тўъу тоъати туоне хост , бар таъвили иҷобати туоне хост , ин тоъати ӣнҷои бмънӣ иҷобатаст . Абӯ воӣл гуяд шқиқи бен слмаҳи алосдӣ : нъми алрби рбно ! луи أтъноаҳи мо ъсоно . Маънии мо ъсоно эй мо абии ълино . Ва аз саҳобаи мардироаст дар дуо : « аллоҳами аҳФзнии болосломи қоӣмо ,у аҳФзнии болосломи қоъдо ,у аҳФзнии болосломи роқдо ,у лои ттъи фии ъдўои ҳосдо » , эй лои тҷб . Ва иҷобат аз он тоъат хонанд ки дуо дар лафзи фармон буд .

هَلْ یَسْتَطِیعُ رَبُّکَ این از آن جنس است که گوینده‌ای گوید کسی را که: توانی که مرا پیغامی بجایی بری؟ توانی که مرا مسألت جواب دهی؟ این کس که این میگوید داند که او زبان و پای دارد. این استطاعت نامی است ایجاب را پیغام. معنی آنست که مرا این ارزانی داری؟ واجب داری؟ حواریان از آن خدای شناس تر بودند که خدایی را از چیزی عاجز داشتندی، و قومی از وحشت ظاهر این کلمه بر پرهیزیدند، خواندند که: «هل تستطیع ربک»؟ کسایی از آنست، و در اختیار ایشان و در کلمه‌ای که گزیدند کم شغل نیست از آنکه در قراءت اول، که پارسی آنست که: از خدا طوع و طاعت توانی خواست، بر تأویل اجابت توانی خواست، این طاعت اینجا بمعنی اجابت است. ابو وائل گوید شقیق بن سلمة الاسدی: نعم الرب ربنا! لو أطعناه ما عصانا. معنی ما عصانا ای ما ابی علینا. و از صحابه مردی را است در دعا: «اللهم احفظنی بالاسلام قائما، و احفظنی بالاسلام قاعدا، و احفظنی بالاسلام راقدا، و لا تطع فیّ عدوا حاسدا»، ای لا تجب. و اجابت از آن طاعت خوانند که دعا در لفظ فرمان بود.

أни инзли ълинои моидаи ман алсмоءи моида номӣаст таомро агар хон буд ва гарна , ва хон номӣаст перояи таомро агар бидон таом буд ё на . Иқол : мо ?дании имиднӣ , эй аътонӣ ,у ҳаии фоилаи бмънии мафъӯла . Қол : атқўои аллоҳи إни кантами муъминин яъне атқўои аллоҳу лои тқтрҳўои алоёт ,у лои тсӣлўои шиӣои лами тсӣлаҳи аломми қблкм ,у лои тқдмўои байни ядии аллоҳу расӯла .

أَنْ یُنَزِّلَ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ مائده نامی است طعام را اگر خوان بود و گرنه، و خوان نامی است پیرایه طعام را اگر بدان طعام بود یا نه. یقال: ما دنی یمیدنی، ای اعطانی، و هی فاعلة بمعنی مفعولة. قال: اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ یعنی اتقوا اللَّه و لا تقترحوا الآیات، و لا تسئلوا شیئا لم تسئله الامم قبلکم، و لا تقدموا بین یدی اللَّه و رسوله.

Рӯй аммори ан алнабӣ ( с ) қол : « анзлти алмоӣдаҳи ман алсмоءи алайҳои хбзу лаҳм ,у أмрўои ани лои ихўнўо ,у лои идхрўо ,у лои ирФъўо , Фхонўо ,у адхрўо ,у рФъўо , Фмсхўои хнозир » .

روی عمار عن النبی (ص) قال: «انزلت المائدة من السماء علیها خبز و لحم، و أمروا ان لا یخونوا، و لا یدّخروا، و لا یرفعوا، فخانوا، و ادخروا، و رفعوا، فمسخوا خنازیر».

Чун исо гуфт : аз хашм худо бипарҳезед , ва бар ӯ таҳаккум макунед ,у ақтроҳ оёт макунед , эшон гуфтанд : наред أни нأкли минҳо , мо мехоҳем ки аз он моида бихӯрем , ва моро бсдқи ту яқин афзоед . Ин ттмӣн маънӣ онаст ки : лтздоди тумаънина .

چون عیسی گفت: از خشم خدا بپرهیزید، و بر او تحکم مکنید، و اقتراح آیات مکنید، ایشان گفتند: نُرِیدُ أَنْ نَأْکُلَ مِنْها، ما میخواهیم که از آن مائده بخوریم، و ما را بصدق تو یقین افزاید. این تَطْمَئِنَّ معنی آنست که: لتزداد طمأنینة.

Ҳам чунон ки иброҳӣм гуфт : « литмӣни қалбӣ » ва « наилм » ин илми бмънӣ руятаст .

هم چنان که ابراهیم گفت: «لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی» و «نَعْلَمَ» این علم بمعنی رؤیت است.

Яъне ки мо ба байнем сидқи ту бончаҳ гуфтӣ ки ман расӯли хдоом , ва накун алайҳои ман алшоҳдини ллаҳи болўҳдониаҳ ,у злки болнбўаҳ ,у қил : ва накун алайҳои ман алшоҳдин лак ъанд банӣ Исроили азои рҷънои илайҳам .

یعنی که ما به بینیم صدق تو بآنچه گفتی که من رسول خداام، وَ نَکُونَ عَلَیْها مِنَ الشَّاهِدِینَ للَّه بالوحدانیة، و ذلک بالنبوة، و قیل: وَ نَکُونَ عَلَیْها مِنَ الشَّاهِدِینَ لک عند بنی اسرائیل اذا رجعنا الیهم.

Ва қисса моида онаст ки ривоят кардаанд аз атои бен абии рбоҳи ани салмони алфорисӣ , гуфто : эшон ки моида хостанд ҳўорён буданд , ва панҷ ҳазор марди дигар аз қавми исо бо эшон . Исои эшонро рӯза фармуд сӣ рӯз рӯза доштанд , он гуҳи баъд аз он моида хостанд , гуфтанд : ё исо ! анои луи ъмлнои лоҳди Фқзинои амалаи лотъмнои тъомо ,у анои смноу ҷъно , Фодъи аллоҳи ани инзли ълинои моидаи ман алсмоء . Исои басони зоҳидии ҷбаҳ эй дар пӯшед аз мӯии гӯсфанди бофта ,у бмҳроб ибодат шуд даст бар ҳам ниҳодау сар дар пеши афканда , ва бар қадами тавозуъи боистодаҳ , ва гиристан дар гирифта , ҳаме гуяд : « аллоҳами рбнои أнзли ълинои моидаи ман алсмоءи ткўни лнои ъидои лأўлноу охрноу ояи мнку арзқноу أнти хайри алрозқин » .

و قصه مائده آنست که روایت کرده‌اند از عطا بن ابی رباح عن سلمان الفارسی، گفتا: ایشان که مائده خواستند حواریان بودند، و پنج هزار مرد دیگر از قوم عیسی با ایشان. عیسی ایشان را روزه فرمود سی روز روزه داشتند، آن گه بعد از آن مائده خواستند، گفتند: یا عیسی! انا لو عملنا لاحد فقضینا عمله لاطعمنا طعاما، و انا صمنا و جعنا، فادع اللَّه ان ینزل علینا مائدة من السماء. عیسی بسان زاهدان جبه‌ای در پوشید از موی گوسفند بافته، و بمحراب عبادت شد دست بر هم نهاده و سر در پیش افکنده، و بر قدم تواضع بایستاده، و گریستن در گرفته، همی گوید: «اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَکُونُ لَنا عِیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آیَةً مِنْکَ وَ ارْزُقْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ».

Чун исо дуо кард суфрае сурхи ранг аз осмон фурӯ омад дар миёни меғ , болои он меғ , вазири он меғ , ҳамчун мурғии паранда аз ҳаво даромад , ҳама дар он менагиристанд , чашмҳо дар он ӯъҷуба хира бимонада ,у ҳўоءи олам аз он моида хушбӯӣ гашта ,у исои забони шукри бигушода ки : « аллоҳами аҷълнои лаки ман алшокрин . Аллоҳами аҷълҳои раҳма ,у лои тҷълҳои ъзобо .

چون عیسی دعا کرد سفره‌ای سرخ رنگ از آسمان فرو آمد در میان میغ، بالای آن میغ، وزیر آن میغ، همچون مرغی پرنده از هوا درآمد، همه در آن می‌نگریستند، چشمها در آن اعجوبه خیره بمانده، و هواء عالم از آن مائده خوشبوی گشته، و عیسی زبان شکر بگشاده که: «اللهم اجعلنا لک من الشاکرین. اللهم اجعلها رحمة، و لا تجعلها عذابا.

Аллоҳами асӣлки ман алъҷоӣби Фтътинӣ . Аллоҳами аъўзи бки ани ткўни анзлтҳои ғзбоу зҷро . Аллоҳами рбнои аҷълҳои ъоФиаҳу сломо ,у лои тҷълҳо мислаи » . Ҳаме омад то пеши исо базмин расед .

اللهم اسئلک من العجائب فتعطینی. اللهم اعوذ بک ان تکون انزلتها غضبا و زجرا. اللهم ربنا اجعلها عافیة و سلاما، و لا تجعلها مثلة». همی آمد تا پیش عیسی بزمین رسید.

Исоу ҳўорён бсҷўд дарафтоданд ,у ҷуҳудон дар он ъҷоӣб май нгрстнд , ва аз ҳасади мигдохтнд , ва инкор менамуданд . Исо дар он нигараст . Дастор хон дид бар сари он фурӯи гирифта . Исо гуфт : кист аз мо парҳезгортару поктар ва дар ибодати худои таъолии тамомтар ? ! шмъўни алсФоء ки меҳтари ҳўорён буд гуфт : анати аввалии бзлк ё рӯҳи аллоҳу клмтаҳ . Исои вузӯ тоза кард , ва ду ракаат намоз кард бо хузўъу хушўъ ва бо гиристан бисёр , онкӣ гуфт : бисмии аллоҳи хайри алрозқин ,у даст фаро кард , дастор хон аз сари он боз гирифт , моҳӣ бирён карда дид , моҳии фарбеҳи некӯи хушбӯӣ бехор ва беФлўс , моҳе ки таъми ҳамаи хӯрданӣҳо дар он мавҷӯд буд , дастаҳои тараи берун аз гнднои гирди он ниҳода ва дар сару пои он намаку сиркаи ниҳода . Дигари панҷ рғиФ дид ва панҷ анор бар он ниҳода , бар як рғиФи зайтӯнии ниҳода , ва бар дайгарии асал , ва бо сеюм равғани гов , ва бо чаҳоруми панир , ва бо панҷум қадед .

عیسی و حواریان بسجود درافتادند، و جهودان در آن عجائب می‌نگرستند، و از حسد میگداختند، و انکار می‌نمودند. عیسی در آن نگرست. دستار خوان دید بر سر آن فرو گرفته. عیسی گفت: کیست از ما پرهیزگارتر و پاک‌تر و در عبادت خدای تعالی تمامتر؟! شمعون الصفاء که مهتر حواریان بود گفت: انت اولی بذلک یا روح اللَّه و کلمته. عیسی وضو تازه کرد، و دو رکعت نماز کرد با خضوع و خشوع و با گریستن بسیار، آنکه گفت: بسم اللَّه خیر الرازقین، و دست فرا کرد، دستار خوان از سر آن باز گرفت، ماهی بریان کرده دید، ماهی فربه نیکو خوشبوی بی‌خار و بی‌فلوس، ماهیی که طعم همه خوردنیها در آن موجود بود، دسته‌های تره بیرون از گندنا گرد آن نهاده و در سر و پای آن نمک و سرکه نهاده. دیگر پنج رغیف دید و پنج انار بر آن نهاده، بر یک رغیف زیتونی نهاده، و بر دیگری عسل، و با سوم روغن گاو، و با چهارم پنیر، و با پنجم قدید.

Шмъўн гуфт : ё рӯҳи аллоҳ ! амни таоми алднё ҳозоам ман таоми алохраҳ ? ин аз таом дунёаст ё аз таоми охират ? исо гуфт : на аз таоми дунё на аз таоми охират .

شمعون گفت: یا روح اللَّه! امن طعام الدنیا هذا ام من طعام الآخرة؟ این از طعام دنیا است یا از طعام آخرت؟ عیسی گفت: نه از طعام دنیا نه از طعام آخرت.

Таомӣаст ки раби алъзаҳи бкмоли қудрати хешу бҷлоли ъзи хеши нўоФрид , чунон ки хости онро ки хост ,у касро нест ва нарасад ки чун ва чаро кунад , ва аз вай вохўост кунад , беш азин мапурсед , ва бихӯред ончӣ хостед , то худои шуморо неъмати хешу фазли хеши биафзояд . Ҳўорён гуфтанд : ё рӯҳи аллоҳ ! агар аз ин ӯъҷуба ки пайдо омад оятӣ дигар бинмое имрӯзи некӯтар буд . Исо гуфт : « ё смкаҳи аҳии бозни аллоҳ » эй моҳии зиндаи шӯи бФрмони худоӣ . Моҳии зиндаи гашт , ва бар худ биҷунбед , ҳам бар он сифат ки дар миёни об буд . Қавм фароҳам омаданд , ва аз он ҳоли бтрсиднд , ва кроҳит намуданд .

طعامی است که رب العزة بکمال قدرت خویش و بجلال عزّ خویش نوآفرید، چنان که خواست آن را که خواست، و کس را نیست و نرسد که چون و چرا کند، و از وی واخواست کند، بیش ازین مپرسید، و بخورید آنچه خواستید، تا خدای شما را نعمت خویش و فضل خویش بیفزاید. حواریان گفتند: یا روح اللَّه! اگر از این اعجوبه که پیدا آمد آیتی دیگر بنمایی امروز نیکوتر بود. عیسی گفت: «یا سمکة احی باذن اللَّه» ای ماهی زنده شو بفرمان خدای. ماهی زنده گشت، و بر خود بجنبید، هم بر آن صفت که در میان آب بود. قوم فراهم آمدند، و از آن حال بترسیدند، و کراهیت نمودند.

Исо гуфт : шумо чаҳ қавмед ки оёт ва ъҷоӣб дархоҳед ! он гуҳ чун падед ояд аз он кроҳити нмоӣид ! мо ахўФнии алайкуми ани тъоқбўоу тъзбўо . Сахт май тарсам бар шумо аз азобу уқубат . ё смкаҳ ! авдии комаи канти бозни аллоҳ . Фъодти алсмкаҳи мшўиаҳи комаи кант . Гуфтанд : ё рӯҳи аллоҳи ту аўлитр ки ибтидо кунӣ , ва азин моида бихӯрӣ . Исо гуфт : маози аллоҳ ки ман хӯрам , балки он кас хӯрд ки талаб карду хост . Ҳўорёни бтрсиднд , гуфтанд : набояд ки фурӯ омадан ин моидаи уқубат ва мислатироасту схти аллоҳ . Ва ҳеҷ аз он бнхўрднд .

عیسی گفت: شما چه قوم‌اید که آیات و عجائب درخواهید! آن گه چون پدید آید از آن کراهیت نمائید! ما اخوفنی علیکم ان تعاقبوا و تعذبوا. سخت می‌ترسم بر شما از عذاب و عقوبت. یا سمکة! عودی کما کنت باذن اللَّه. فعادت السّمکة مشویّة کما کانت. گفتند: یا روح اللَّه تو اولیتر که ابتدا کنی، و ازین مائده بخوری. عیسی گفت: معاذ اللَّه که من خورم، بلکه آن کس خورد که طلب کرد و خواست. حواریان بترسیدند، گفتند: نباید که فرو آمدن این مائده عقوبت و مثلت را است و سخط اللَّه. و هیچ از آن بنخوردند.

Пас исои даравишонроу оҷизону нобӣноёну беморону мҷзўмону девонагону балои расидагонро бихонад ва гуфт : « клўои ман рзқкми алзии рзқкми рбкм ,у адъўаҳи ани ишқикм , ?фонаи рбкм ,у аҳмдўаҳи Фикўни лаками алмҳнأу лғиркми алблоء » . Эшон дарафтоданд ҳазор ва сесад марду зани азин даравишону беморону балои расидагон , ва бихӯраданд .

پس عیسی درویشان را و عاجزان و نابینایان و بیماران و مجذومان و دیوانگان و بلا رسیدگان را بخواند و گفت: «کلوا من رزقکم الذی رزقکم ربکم، و ادعوه ان یشقیکم، فانه ربکم، و احمدوه فیکون لکم المهنّأ و لغیرکم البلاء». ایشان درافتادند هزار و سیصد مرد و زن ازین درویشان و بیماران و بلا رسیدگان، و بخوردند.

Ҳама аз гуруснагии сайри гаштанд , ва аз беморӣ шифо ёфтанд , ва аз айбҳо ва балоҳо поки гаштанд .

همه از گرسنگی سیر گشتند، و از بیماری شفا یافتند، و از عیبها و بلاها پاک گشتند.

Исои пас аз он дар он суфра нагирист , ҳам бар он сифат дид ки аз осмони фурӯи омада буд ҳеҷ нуқсон дар вай наёмада . Ва гӯйанд ҳар дарвеш ки он рӯз аз он моида бихӯрад тавонгари гашт , ки то зинда буд низ дарвеш нагашт , ва ҳар бемор ки аз он бихӯрад то зинда буд бемор нагашт , пас он суфра бирасон мурғӣ бар парид , ҳаво гирифту босмон боз шуд , ва эшон дар он мингрстнд , то аз чашми эшон ғоӣби гашт .

عیسی پس از آن در آن سفره نگریست، هم بر آن صفت دید که از آسمان فرو آمده بود هیچ نقصان در وی نیامده. و گویند هر درویش که آن روز از آن مائده بخورد توانگر گشت، که تا زنده بود نیز درویش نگشت، و هر بیمار که از آن بخورد تا زنده بود بیمار نگشت، پس آن سفره برسان مرغی بر پرید، هوا گرفت و بآسمان باز شد، و ایشان در آن مینگرستند، تا از چشم ایشان غائب گشت.

Ҳўорён чун он ҳоли диданди пушаймони гаштанд , ва тҳср хӯрданд , баъд аз он чиҳил рӯзи он моидаи пайвастаи гашт , ҳар рӯзи бомдод фурӯ омаду хосу ому дарвешу тавонгару бемор ва тундараст аз он михўрднд ,у бози дигари босмон боз мешуд , то раби алъзаҳи бъисӣ ваҳй фиристод ки : аҷъли моӣдтӣу ризқии ллФқроءи дуни алоғнёء . Ин моидаи ману рӯзӣ ки аз осмон фурӯ фиристодам то даравишон хуранд на тавонгарон . Пас ин ҳол бар тавонгарон саъб омад ,у фитнау шак дар дилҳои эшон афтод , ва дигаронро низ бшк афканданд ва гуфтанд : أи трўни алмоӣдаҳи ҳқои таназзули ман алсмоء ? исо гуфт : акнӯн ки фитна дар дили худ роҳ додед ва бшк афтодед , азобро сохта бошед ,у раби алъзаҳи бъисӣ ваҳй фиристод ки ман бо эшон шарт кардаам ки ҳар он кас ки кофар шавад баъд аз нузули моида , ӯро азоб кунам , Флзлки қавла : Фмни икФри баъди мнкми Фإнии أъзбаҳи ъзобои лои أъзбаҳи أҳдои ман Алъоламин .

حواریان چون آن حال دیدند پشیمان گشتند، و تحسّر خوردند، بعد از آن چهل روز آن مائده پیوسته گشت، هر روز بامداد فرو آمد و خاص و عام و درویش و توانگر و بیمار و تندرست از آن میخوردند، و باز دیگر بآسمان باز میشد، تا رب العزة بعیسی وحی فرستاد که: اجعل مائدتی و رزقی للفقراء دون الاغنیاء. این مائده من و روزی که از آسمان فرو فرستادم تا درویشان خورند نه توانگران. پس این حال بر توانگران صعب آمد، و فتنه و شک در دلهای ایشان افتاد، و دیگران را نیز بشک افکندند و گفتند: أ ترون المائدة حقا تنزل من السّماء؟ عیسی گفت: اکنون که فتنه در دل خود راه دادید و بشک افتادید، عذاب را ساخته باشید، و رب العزّة بعیسی وحی فرستاد که من با ایشان شرط کرده‌ام که هر آن کس که کافر شود بعد از نزول مائده، او را عذاب کنم، فلذلک قوله: فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ.

Исо гуфт худовандо ! бандагон тавонад : « إни тъзбҳми Фإнҳми ъбодку إни тғФри ?лаами Фإнки أнти алъзизи алҳким » . Пас аз он раби Алъоламин азоби фурӯи кушод ва сесад ва сӣ ва се мардро аз эшон ммсўх кард , хнозири гаштанд , шаб дар хонаи хеш бо аҳлу аёли хуфтау бомдод хӯкон буданд . Дар мзблҳо мегаштанд ,у наҷосоту қозўроти михўрднд .

عیسی گفت خداوندا! بندگان تواند: «إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُکَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ». پس از آن رب العالمین عذاب فرو گشاد و سیصد و سی و سه مرد را از ایشان ممسوخ کرد، خنازیر گشتند، شب در خانه خویش با اهل و عیال خفته و بامداد خوکان بودند. در مزبلها میگشتند، و نجاسات و قاذورات میخوردند.

Исои эшонро дид , якон якон май шинохт , ва мегуфт : ту фулонӣ ,у номи ту фалон . Эшон мигристнду басар ишорат мекарданд , ва исо мегуфт : « қади канти аҳзркми азоби аллоҳ » .

عیسی ایشان را دید، یکان یکان می‌شناخت، و میگفت: تو فلانی، و نام تو فلان. ایشان میگریستند و بسر اشارت میکردند، و عیسی میگفت: «قد کنت احذرکم عذاب اللَّه».

Пас исо аз худои дархост то эшонро ҳалок кунад , баъд аз се рӯзи ҳалоки гаштанд ,у каси ҷиФаҳи эшон боз надид . Ин он мислотаст ки раби алъзаҳи уммати Муҳамад ( с )ро бидон метарсанд , мегуяд :у истъҷлўнки болсиӣаҳ қабл алҳасанау қади хулати ман қиблаами алмислот .

پس عیسی از خدای درخواست تا ایشان را هلاک کند، بعد از سه روز هلاک گشتند، و کس جیفه ایشان باز ندید. این آن مثلات است که رب العزة امت محمد (ص) را بدان می‌ترساند، میگوید: وَ یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالسَّیِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ وَ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتُ.

Қтодаҳ гуфт : моидаи қавми исоро чунон буд ки ману селои қавми Мӯсоро .

قتاده گفت: مائده قوم عیسی را چنان بود که من و سلوی قوم موسی را.

Бомдоду шабонгоҳ аз осмон фурӯ омадӣ ,у хўрдндӣ . Ҳасан гуфт :у аллоҳи мо нзлти алмоӣдаҳу луи нзлти ?лакконати илои явми алқёмаҳи лонаи қоли лоўлноу ахрно ва нҳн манеҳам . Ҳасан гуфт : эшон моида хостанд аммо чун ин шарт шуниданд ки : Фмни икФри баъди мнкми Фإнии أъзбаҳи алоиаҳ , истеъфо хостанд , гуфтанд : лои нридҳо . Ва қавл дуруст онаст ки моида фурӯ омад , ва бар он таом буд , чунон ки шарҳи додем . Қоли вҳби бен мнбаҳи канти моидаи иҷлси алайҳои арбаъаи олоФ , Фқоли ашрофи алқўми ман взъоӣҳми ҳؤлоءи илтхўни ълинои сёбои Флўи бнинои бноءи нрФъҳои Флои тсли аидиҳми алино , Фбнўои дконои Фҷълти алзъФоءи лои тсли илои шайъи ءи минҳо , Флмои холФўои амри аллоҳи рафъҳо анҳуам . Ва гуфтаанд . Он рӯз ки моида фурӯ омад рӯзи якшанбе буд , қавми исои онро идӣ сохтанд , инаст ки худоӣ таъолӣ гуфт : ткўни лнои ъидои лأўлноу охрно яъне нтхзи алиўми алзии таназзули фӣаи ъидои нъзмаҳи нҳн ва ман иأтии бъдно . Ва анмои саммии алъиди ъидои лонаи ъўоди интзри авда ,у иътоди маъода ,у қили маъноаи ъоӣдаҳи фазли ман аллоҳи ълино ва наамма манеҳ ҷли сноؤаҳи лно .

بامداد و شبانگاه از آسمان فرو آمدی، و خوردندی. حسن گفت: و اللَّه ما نزلت المائدة و لو نزلت لکانت الی یوم القیامة لانه قال لاولنا و اخرنا و نحن منهم. حسن گفت: ایشان مائده خواستند امّا چون این شرط شنیدند که: فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ الآیة، استعفا خواستند، گفتند: لا نریدها. و قول درست آنست که مائده فرو آمد، و بر آن طعام بود، چنان که شرح دادیم. قال وهب بن منبه کانت مائدة یجلس علیها اربعة آلاف، فقال اشراف القوم من وضعائهم هؤلاء یلطّخون علینا ثیابا فلو بنینا بناء نرفعها فلا تصل ایدیهم الینا، فبنوا دکانا فجعلت الضعفاء لا تصل الی شی‌ء منها، فلمّا خالفوا امر اللَّه رفعها عنهم. و گفته‌اند. آن روز که مائده فرو آمد روز یکشنبه بود، قوم عیسی آن را عیدی ساختند، اینست که خدای تعالی گفت: تَکُونُ لَنا عِیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا یعنی نتخذ الیوم الذی تنزل فیه عیدا نعظمه نحن و من یأتی بعدنا. و انما سمی العید عیدا لانه عوّاد ینتظر عوده، و یعتاد معاده، و قیل معناه عائدة فضل من اللَّه علینا و نعمة منه جل ثناؤه لنا.

Ва ояи мнк эйу ткўни алмоӣдаҳи ояу даллолаи алии тўҳидк , ва сидқ набик .

وَ آیَةً مِنْکَ ای و تکون المائدة آیة و دلالة علی توحیدک، و صدق نبیک.

Ва дар шўоз хондаанд :у анаи мнк , мегуяд : ва он аз ту буд на аз арзонии мо .

و در شواذ خوانده‌اند: و انه منک، میگوید: و آن از تو بود نه از ارزانی ما.

Ва арзқно дар ин ду қавл гуфтаанд : яке онаст ки :у аҷъли злки рзқои лно , дигар онаст ки :у арзқнои алшкри алайҳ . Пас раби Алъоламин дъоءи исо иҷобат кард , гуфт : إнии манзилҳо алайкум . Маданӣу шомӣу ъосм бтшдид хонанд , боқии бтхФиФ ,у ихтиёри бӯи убайду ҳотам тахфифаст , лқўлаҳ : « أнзли ълинои моидаи ман алсмоء » .

وَ ارْزُقْنا در این دو قول گفته‌اند: یکی آنست که: و اجعل ذلک رزقا لنا، دیگر آنست که: و ارزقنا الشکر علیه. پس رب العالمین دعاء عیسی اجابت کرد، گفت: إِنِّی مُنَزِّلُها عَلَیْکُمْ. مدنی و شامی و عاصم بتشدید خوانند، باقی بتخفیف، و اختیار بو عبید و حاتم تخفیف است، لقوله: «أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ».

Фмни икФри баъди мнкм яъне баъди инзоли алмоӣдаҳ , Фإнии أъзбаҳи ъзобои лои أъзбаҳи أҳдои ман Алъоламин ҷоӣзаст ки ин азоб дар дунё буд ,у злки анҳми мсхўои хнозир , ҷоӣзаст ки дар охират бошад , лқўлаҳи таъолӣ : лои أъзбаҳи أҳдои ман Алъоламин .

فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ یعنی بعد انزال المائدة، فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ جائز است که این عذاب در دنیا بود، و ذلک انهم مسخوا خنازیر، جائز است که در آخرت باشد، لقوله تعالی: لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ.