Қавлаи таъолӣ :у إзи қоли аллоҳ ё исои ибни Марями ази дарин мавзеи бмънӣ азоаст , чунон ки гуфт :у лутарӣ إзи Фзъўо яъне азои Фзъўо ,у қоли бмънӣ иқўласт , чунон ки гуфт :у нодаии أсҳоби алأъроФ эй инодӣ ,у бноءи ин оят бар он суханаст ки гуфт ҷли ҷалола : явми иҷмъи аллоҳи алрсл яъне ки рӯзи қиёмат чун пайғомбаронро ҷамъ кунад , бо исо чунин хоҳад гуфт : أи أнти қиллати ллнос ? ин нос банӣ Исроиланд , яъне ки ту дар дунё банӣ Исроилро гуфтӣ ки мароу модари маро ҳар ду бхдоиӣ гиред ?

قوله تعالی: وَ إِذْ قالَ اللَّهُ یا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ اذ درین موضع بمعنی اذا است، چنان که گفت: وَ لَوْ تَری‌ إِذْ فَزِعُوا یعنی اذا فزعوا، و قال بمعنی یقول است، چنان که گفت: وَ نادی‌ أَصْحابُ الْأَعْرافِ ای ینادی، و بناء این آیت بر آن سخن است که گفت جل جلاله: یَوْمَ یَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ یعنی که روز قیامت چون پیغامبران را جمع کند، با عیسی چنین خواهد گفت: أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ؟ این ناس بنی اسرائیل اند، یعنی که تو در دنیا بنی اسرائیل را گفتی که مرا و مادر مرا هر دو بخدایی گیرید؟

Ва раби Алъоламин худ доноаст ки исои ин сухан нагуфт , аммо саволи тавбих ва тқриъаст , ва ин тқриъ навъе уқубатаст мари он тарсоёнро ки бар исо даъвое карданд , мехоҳад ки эшонро дар он арсаи қиёмати алии рؤси алошҳоди дурӯғ зан гирданд , ки исои ббндгии хеш иқрор диҳад , ва аз ончии эшон даъвӣ карданд мтбрӣ гардад ,у ҳуҷҷат бар эшон лозим ояд , ин ҳамчунонаст ки Фриштгонро гуяд : أи أнтми أзллтми ибодии ҳؤлоء ?

و رب العالمین خود دانا است که عیسی این سخن نگفت، اما سؤال توبیخ و تقریع است، و این تقریع نوعی عقوبت است مر آن ترسایان را که بر عیسی دعوایی کردند، میخواهد که ایشان را در آن عرصه قیامت علی رؤس الاشهاد دروغ زن گرداند، که عیسی ببندگی خویش اقرار دهد، و از آنچه ایشان دعوی کردند متبری گردد، و حجت بر ایشان لازم آید، این همچنانست که فریشتگان را گوید: أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِی هؤُلاءِ؟

Ва зоҳири ин хитоб бо исоаст , аммо муроди бад-ӣн тарсоёнанд ки ҳозир бошанд , локини раб Алъоламин нахоҳад ки эшонро аҳли хитоб худ кунад , ва бо эшон сухан гуяд , ки эшон аз он хўортрнду камтар , ин ҳамчунонаст ки гуфт :у إзои алмўؤдаҳи сӣлти хитоб бо мўءўдотаст ,у муроди бойени тавбих воӣдотаст ки гунаҳкор эшонанд , локини эшонро аҳли хитобу самоъи калом худ менакунад , зоҳири сухан аз эшон бгрдонид ,у уқубат тавбих бимонад бар эшон .

و ظاهر این خطاب با عیسی است، اما مراد بدین ترسایان‌اند که حاضر باشند، لکن رب العالمین نخواهد که ایشان را اهل خطاب خود کند، و با ایشان سخن گوید، که ایشان از آن خوارترند و کمتر، این همچنانست که گفت: وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ خطاب با موءودات است، و مراد باین توبیخ وائدات است که گنهکار ایشانند، لکن ایشان را اهل خطاب و سماع کلام خود می‌نکند، ظاهر سخن از ایشان بگردانید، و عقوبت توبیخ بماند بر ایشان.

Бӯ рўқ гуфт : бмо чунин расед ки : чун ин хитоб бъисӣ расад ларза бар андом вай уфтад , ва аз зер ҳар тоӣ мӯӣ ки бар тан вайаст чашмаи хӯн равон шавад , ҷавоб гуяд : сбҳонки тнзиҳоу тъзимои лаки мо икўни лии мо инбғии лии أни أқўли мо лӣси лии баҳақ яъне бъдл , ани аъбду уммии ғайрик , إни канти қиллатаи Фқди ълмтаҳ . Тааллуми мо фии нафасӣу лои أълми мо фии нФски ин нафаси ӣнҷои зот худовандаст ъзу ҷли ҳам чунон ки ӣнҷо гуфт : кутуби рбкми алӣ нафса алрҳмаҳ ,у алнФси алонсони бъинаҳи ман қавлаи хлқкми ман нафаси воҳида яъне одам ,у нафаси алшии ءи зотау айна , тқўл : ҷоءнӣ нафса ,у луи ло нафса мо феълати кзоу кзо , яъне зотау айна .

بو روق گفت: بما چنین رسید که: چون این خطاب بعیسی رسد لرزه بر اندام وی افتد، و از زیر هر تای موی که بر تن وی است چشمه خون روان شود، جواب گوید: سُبْحانَکَ تنزیها و تعظیما لک ما یَکُونُ لِی ما ینبغی لی أَنْ أَقُولَ ما لَیْسَ لِی بِحَقٍّ یعنی بعدل، ان اعبد و امی غیرک، إِنْ کُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ. تَعْلَمُ ما فِی نَفْسِی وَ لا أَعْلَمُ ما فِی نَفْسِکَ این نفس اینجا ذات خداوند است عز و جل هم چنان که اینجا گفت: کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلی‌ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ، و النفس الانسان بعینه من قوله خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ یعنی آدم، و نفس الشی‌ء ذاته و عینه، تقول: جاءنی نفسه، و لو لا نفسه ما فعلت کذا و کذا، یعنی ذاته و عینه.

Аҳл маъонӣ гуфтанд : нафас дар каломи араб бар ду ваҷҳаст : яке онаст ки гӯйанд харҷати нафаси фалон , эй харҷати рӯҳа ,у фии нафаси фалони ани иФъли кзо , эй фии рўъаҳ .

اهل معانی گفتند: نفس در کلام عرب بر دو وجه است: یکی آنست که گویند خرجت نفس فلان، ای خرجت روحه، و فی نفس فلان ان یفعل کذا، ای فی روعه.

Ваҷҳ дигар онаст ки нафас ҳар чизи ҳақиқату ҷумлаи он чиз бошад , тқўл : қиллати фалон нафсае аҳлки фалон нафса , лӣси маъноаи ани алоҳлоки вақъи ббъзаҳ , анмои алоҳлоки вақъи бзотаҳи кулҳо ,у вақъи бҳқиқтаҳ . Пас маънӣ оят онаст ки : тааллуми мо азмраҳ ,у лои аълами мо фии ҳқиқтк ва мо ъндки илма . Лбоб сухан инаст ки : анати тааллуми мо аъламу лои аълами мо тааллум . إнки أнти ъломи алғиўби мо кон ва мо икўн .

وجه دیگر آنست که نفس هر چیز حقیقت و جمله آن چیز باشد، تقول: قلت فلان نفسه ای اهلک فلان نفسه، لیس معناه ان الاهلاک وقع ببعضه، انما الاهلاک وقع بذاته کلها، و وقع بحقیقته. پس معنی آیت آنست که: تعلم ما اضمره، و لا اعلم ما فی حقیقتک و ما عندک علمه. لباب سخن اینست که: انت تعلم ما اعلم و لا اعلم ما تعلم. إِنَّکَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُیُوبِ ما کان و ما یکون.

Мо қиллати ?лаами إлои мо أмртнӣ ба фии алднё , أни аъбдўои аллоҳи рабӣу рбкми исои ин сухани эшонро гуфт ,у раби алъзаҳи се ҷойгаҳ аз ваии ҳикоят боз кард : дар ин сӯра ва дар сӯраи Марям ва дар сӯраи алзхрФ . Ва канти алайҳими шҳидо яъне алӣ банӣ Исроили бأнии қади блғтҳми алрсолаҳи мо дамати Фиҳми мо канти байни азҳрҳм , Флмои тўФитнии қбзтнии илои алсмоءи канти أнти алрқиби алҳоФзи алайҳим ,у أнти алии кули шайъи ءи шаҳид эй шаҳдати мқолтии Фиҳм ,у баъди мо рФътнии шаҳдати мо иқўлўни баъдӣ .

ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِی بِهِ فی الدنیا، أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّی وَ رَبَّکُمْ عیسی این سخن ایشان را گفت، و رب العزة سه جایگه از وی حکایت باز کرد: در این سورة و در سورة مریم و در سورة الزخرف. وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً یعنی علی بنی اسرائیل بأنی قد بلغتهم الرسالة ما دُمْتُ فِیهِمْ ما کنت بین اظهرهم، فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی قبضتنی الی السماء کُنْتَ أَنْتَ الرَّقِیبَ الحافظ علیهم، وَ أَنْتَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهِیدٌ ای شهدت مقالتی فیهم، و بعد ما رفعتنی شهدت ما یقولون بعدی.

Рӯй ани исои қол : ё раби ғбти анҳуам ,у трктҳми алӣ алҳақ алзии амртнӣ ба , Фмои адрии мо аҳдсўои баъдӣ ? ва гуфтаанд : вафот дар қуръон бар се ваҷҳаст : вафоти мӯату вафоти наваму вафоти рафъ . Вафоти мӯати қабз рӯҳаст ,у злки фии қавла : « Фإмои нринки баъзи алзии нъдҳми أўи нтўФинк » ,у қоли таъолӣ : қул итўФокми малики аламут ,у қоли таъолии фии сӯраи алнҳл : аллазӣнаи ттўФоҳми алмлоӣкаҳ . Ин ҳамаи қабз арвоҳаст дар вақти анқзоءи оҷол . Вафоти навами қабз зеҳнаст ,у злки фии қавла : «у ҳўи алзии итўФокми боллил » яъне имиткми Фиқбзи ман алонФси алзҳни алзии иъқл ба алошёء ,у итрки фӣаи алрўҳу алҳёҳ , Фҳўи итқлби болрўҳи алзии фӣа ,у ирии алрؤёи болзҳни алзӣ қабз манеҳ . Вафоти рафъи исоро буд алайҳи ассалом , иқўли аллоҳи таъолӣ : إнии мтўФику роФъки إлӣ эй қобзки ман банӣ Исроилу роФъки илои алсмоء . Ҳамонаст ки гуфт : Флмои тўФитнии канти أнти алрқиби алайҳим яъне қбзтнии илои алсмоء .

روی ان عیسی قال: یا رب غبت عنهم، و ترکتهم علی الحق الذی امرتنی به، فما ادری ما احدثوا بعدی؟ و گفته‌اند: وفات در قرآن بر سه وجه است: وفات موت و وفات نوم و وفات رفع. وفات موت قبض روح است، و ذلک فی قوله: «فَإِمَّا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ»، و قال تعالی: قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ، و قال تعالی فی سورة النحل: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ. این همه قبض ارواح است در وقت انقضاء آجال. وفات نوم قبض ذهن است، و ذلک فی قوله: «وَ هُوَ الَّذِی یَتَوَفَّاکُمْ بِاللَّیْلِ» یعنی یمیتکم فیقبض من الانفس الذهن الذی یعقل به الاشیاء، و یترک فیه الروح و الحیاة، فهو یتقلب بالروح الذی فیه، و یری الرؤیا بالذهن الذی قبض منه. وفات رفع عیسی را بود علیه السلام، یقول اللَّه تعالی: إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَ رافِعُکَ إِلَیَّ ای قابضک من بنی اسرائیل و رافعک الی السماء. همانست که گفت: فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی کُنْتَ أَنْتَ الرَّقِیبَ عَلَیْهِمْ یعنی قبضتنی الی السماء.

إни тъзбҳми Фإнҳми ъбодку إни тғФри ?лаами Фإнки أнти алъзизи алҳкими исо ( ъ ) донист ки аз қавми ваии кас буд ки имон оварад , худои таъолии вайро бар имони бдошт ,у кас буд ки ҳам бар куфр хеш бимонад , ва мусулмон нагашт . Исо ҳар ду фароҳам гирифт , гуфт : ани тъзби ман куфр бк манеҳам Фонҳми ъбодку анати алъодли Фиҳм ,у ани тғФри лмн тоб манеҳаму омни ?фонати азизи лои имтнъи алейк мо таред , ҳакими фии злк . Гуфт : агар он кас ки бар куфр хеш бимонад , ӯро азоб бъдл кунӣ ,у баростӣ ки роҳ бар эшон равшан доштӣ ва нарафтанд ,у баъд аз лузӯми ҳуҷҷати кофари гаштанд , ва он кас ки аз ширки бози гашт , ва муъмин шуд , агар биёмурзӣ фазл туаст ,у анъому эҳсон ту биравӣ , ки туро расад ки напазирӣу нёмрзии баъд аз он дурӯғи азим ки бар сохтанд ,у ширк ки овараданд . Ҳаминаст қавли ҳасан дар маънии оят ки гуфт : إни тъзбҳм , Фбоқомтҳми алии кФрҳм ,у إни тғФри ?лаами Фбтўбаҳ кант манеҳам , яъне фии алднёи ?фони алтўбаҳи фии алднёи тнФъҳм .

إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُکَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ عیسی (ع) دانست که از قوم وی کس بود که ایمان آورد، خدای تعالی وی را بر ایمان بداشت، و کس بود که هم بر کفر خویش بماند، و مسلمان نگشت. عیسی هر دو فراهم گرفت، گفت: ان تعذب من کفر بک منهم فانهم عبادک و انت العادل فیهم، و ان تغفر لمن تاب منهم و آمن فانت عزیز لا یمتنع علیک ما ترید، حکیم فی ذلک. گفت: اگر آن کس که بر کفر خویش بماند، او را عذاب بعدل کنی، و براستی که راه بر ایشان روشن داشتی و نرفتند، و بعد از لزوم حجت کافر گشتند، و آن کس که از شرک باز گشت، و مؤمن شد، اگر بیامرزی فضل تو است، و انعام و احسان تو بروی، که ترا رسد که نپذیری و نیامرزی بعد از آن دروغ عظیم که بر ساختند، و شرک که آوردند. همین است قول حسن در معنی آیت که گفت: إِنْ تُعَذِّبْهُمْ، فباقامتهم علی کفرهم، وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فبتوبة کانت منهم، یعنی فی الدنیا فان التوبة فی الدنیا تنفعهم.

Агар касе гуяд :у إни тғФри ?лаами ақтзоء он кунад ки гуяд : Фонки анати алғФўри арраҳим , то сухани мутаҷонис буд ,у охири лоиқи аввал буд , пас чаҳ ҳикматро гуфт : Фإнки أнти алъзизи алҳким ? ҷавоб онаст ки : саёқи ин оят на бар маънии омурзиш хостанасту дуо кардан аз баҳри эшон , ки исо донист , ва бшк набӯд ки раби алъзаҳи кофаронро нёмрзд , лқўлаҳи таъолӣ : إнаҳи ман ишрки биллоҳи Фқди ҳарами аллоҳи алайҳи алҷнаҳ . Исои ин сухан бар ваҷҳ шак нагуфт , балки бар ваҷҳи хузўъу таслим ва тафвиз гуфту иқрор додан ки : лӣси илайҳи ман аламри шайъи ء . Убудийяти хеш изҳор мекунад ,у алуҳияту қудрату машйати ҳақ исбот мекунад , мегуяд : агар азоб кунӣ касро бар ҳукми ту эътироз на , ва агар биёмурзӣ ва худ нёмрзӣ бар ту рад на , ки туе он азиз ки ҳар чаҳ хоҳӣ кунӣ , ва аз ту вохўост на , ҳакимӣ ки бҳкмт кунӣ , дар он пушаймонӣ на .

اگر کسی گوید: وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ اقتضاء آن کند که گوید: فانک انت الغفور الرحیم، تا سخن متجانس بود، و آخر لایق اول بود، پس چه حکمت را گفت: فَإِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ؟ جواب آنست که: سیاق این آیت نه بر معنی آمرزش خواستن است و دعا کردن از بهر ایشان، که عیسی دانست، و بشک نبود که رب العزة کافران را نیامرزد، لقوله تعالی: إِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ. عیسی این سخن بر وجه شک نگفت، بلکه بر وجه خضوع و تسلیم و تفویض گفت و اقرار دادن که: لیس الیه من الامر شی‌ء. عبودیت خویش اظهار میکند، و الوهیت و قدرت و مشیت حق اثبات میکند، میگوید: اگر عذاب کنی کس را بر حکم تو اعتراض نه، و اگر بیامرزی و خود نیامرزی بر تو رد نه، که تویی آن عزیز که هر چه خواهی کنی، و از تو واخواست نه، حکیمی که بحکمت کنی، در آن پشیمانی نه.

Ани ибни аббоси ан алнабӣ ( с ) қол : « иҳшри анноси явми алқёмаҳи ъроаҳи ҳФоаҳи ғрло » ,у қрأ ( с ) « комаи бдأкми тъўдўн » , Фиؤмри бأмтии зоти алимину зоти алшмол , Фأқўл : асҳобӣ ! Фиқол : анҳми лами изолўои муртадин алии аъқобҳми бъдк , Фأқўли комаи қоли алъбди алсолҳ :у канти алайҳими шҳидои мо дамати Фиҳми Флмои тўФитнии канти أнти алрқиби алайҳиму أнти алии кули шайъи ءи шаҳид . إни тъзбҳми Фإнҳми ъбодку إни тғФри ?лаами Фإнки أнти алъзизи алҳким .

عن ابن عباس ان النبی (ص) قال: «یحشر الناس یوم القیامة عراة حفاة غرلا»، و قرأ (ص) «کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ»، فیؤمر بأمتی ذات الیمین و ذات الشمال، فأقول: اصحابی! فیقال: انهم لم یزالوا مرتدین علی اعقابهم بعدک، فأقول کما قال العبد الصالح: وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً ما دُمْتُ فِیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی کُنْتَ أَنْتَ الرَّقِیبَ عَلَیْهِمْ وَ أَنْتَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهِیدٌ. إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُکَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ.

Қоли аллоҳи ҳозои явми инФъи нофеъи явм бнсб хонд , боқӣ брФъ хонанд . Ваҷҳ рафъ онаст ки явми хабар ҳозо ниҳанд , ва маънӣ онаст ки : қоли аллоҳ : алиўми явми мнФъаҳи сидқи алсодқин ,у ваҷҳ насб онаст ки ҳозо кноит бошад аз « أи أнти қиллати ллнос » ? яъне инки аллоҳи фаро исо гуяд ки : « أи أнти қиллати ллнос » ? дар он рӯз гуяд ки содиқонро сидқ бакор ояд . Насби явм бар зарф бошад ,у маънӣ на онаст ки он рӯз ҳар кас ки рост гуяд , сидқи вай суд дорад , ки кофарони он рӯзи ҳама рост гӯйанд , ва бар маъсияти худ иқрор диҳанд , ва эшонро суд надорад , балки маънӣ онаст ки он рӯзи содиқон дар дунёу сидқи эшон дар амали он рӯз суд дорад ки рӯзи подош кирдораст .

قالَ اللَّهُ هذا یَوْمُ یَنْفَعُ نافع یوم بنصب خواند، باقی برفع خوانند. وجه رفع آنست که یوم خبر هذا نهند، و معنی آنست که: قال اللَّه: الیوم یوم منفعة صدق الصادقین، و وجه نصب آنست که هذا کنایت باشد از «أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ»؟ یعنی اینکه اللَّه فرا عیسی گوید که: «أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ»؟ در آن روز گوید که صادقان را صدق بکار آید. نصب یوم بر ظرف باشد، و معنی نه آنست که آن روز هر کس که راست گوید، صدق وی سود دارد، که کافران آن روز همه راست گویند، و بر معصیت خود اقرار دهند، و ایشان را سود ندارد، بلکه معنی آنست که آن روز صادقان در دنیا و صدق ایشان در عمل آن روز سود دارد که روز پاداش کردار است.

Клбӣ гуфт : сидқи ӣнҷои бмънӣ имонаст , яъне инФъи алмؤмнини аимонҳм .

کلبی گفت: صدق اینجا بمعنی ایمان است، یعنی ینفع المؤمنین ایمانهم.

Қтодаҳ гуфт : фардо дар қиёмати ду мутакаллим сухан гӯйанд : яке рӯҳи аллоҳи исои дигари адуи аллоҳи Иблис . Исо гуяд : мо қиллати ?лаами إлои мо أмртнӣ ба алоиаҳ . Иблис гуяд : إни аллоҳи въдкми въд алҳақ алоиаҳ . Исо гуяд : мо қиллати ?лаами إлои мо أмртнӣ ба алоиаҳ , исо дар дунёи ростгӯ буд , он сидқи вай ӯро суд дорад . Иблис дар дунёи дурӯғи зан буд лои ҷурми сидқи ваии он рӯз суд надорад , инаст ки аллоҳ гуфт : инФъи алсодқини садақаам . Он гуҳи баён савоб кард содиқонро : ?лаами ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори холидин фӣҳо أбдои разии аллоҳи анҳуаму рзўои анҳу ҳақиқат ризо онаст ки бандаи сар бар тақдир наад ,у забони эътирози фурӯи бандад , ки бар ҳеҷ ваҷҳ бар ҳукми худоӣ эътироз накунад . Бӯи алӣ дқоқ гуфт : « лӣси алрзои ани лои тҳси болблоء , анмои алрзои ани лои таъаррузи алии алҳкму алқзоء » .

قتاده گفت: فردا در قیامت دو متکلم سخن گویند: یکی روح اللَّه عیسی دیگر عدو اللَّه ابلیس. عیسی گوید: ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِی بِهِ الایة. ابلیس گوید: إِنَّ اللَّهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقِّ الایة. عیسی گوید: ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِی بِهِ الایة، عیسی در دنیا راستگو بود، آن صدق وی او را سود دارد. ابلیس در دنیا دروغ زن بود لا جرم صدق وی آن روز سود ندارد، اینست که اللَّه گفت: یَنْفَعُ الصَّادِقِینَ صِدْقُهُمْ.آن گه بیان ثواب کرد صادقان را: لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها أَبَداً رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ حقیقت رضا آنست که بنده سر بر تقدیر نهد، و زبان اعتراض فرو بندد، که بر هیچ وجه بر حکم خدای اعتراض نکند. بو علی دقاق گفت: «لیس الرضا ان لا تحس بالبلاء، انما الرضا ان لا تعرض علی الحکم و القضاء».

Бмўсӣ ваҳй омад ки : « ё ибни умрон ! ризои фии рзоки бқзоиӣ » . Бӯи абди аллоҳ хафиф гуфт : ризо бар ду қисмаст : ризо бау ризои анҳу , Фолрзо ба мдброу алрзои анҳу Фимои иқзӣ .

بموسی وحی آمد که: «یا ابن عمران! رضایی فی رضاک بقضایی». بو عبد اللَّه خفیف گفت: رضا بر دو قسم است: رضا به و رضا عنه، فالرضا به مدبرا و الرضا عنه فیما یقضی.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « зоқи таъми алоямони ман разии биллоҳи рибо » .

قال رسول اللَّه (ص): «ذاق طعم الایمان من رضی باللّه ربّا».

Ва хилофаст миёни уламои тариқату арбоби маориф ки ризо аз ҷумла мақомотаст ? ё аз ҷумлаи аҳвол ?

و خلاف است میان علماء طریقت و ارباب معارف که رضا از جمله مقاماتست؟ یا از جمله احوال؟

Хуросонён бар онанд ки аз ҷумла мақомотаст , яъне ки ниҳоят таваккуласту касби банда ,у Ироқён бар онанд ки аз ҷумла аҳволаст на касби банда , яъне нозилаи исти воридӣ ки аз ғайби бадали пайвандад ,у дили буи ором гирад . Қавмӣ гуфтанд : бдоити ризо мктсбаст аз ҷумлаи мақомот ,у ниҳояти он номктсб аз ҷумлаи аҳвол , ва гуфтаанд : алрзои сукӯни алқлби таҳти маҷории алоҳком ,у сарвари алқлби бмри алқзоء . Рӯй ани умри бен улхитоби кутуби илои абии Мӯсо : аммо баъд , ?фони алхири каллаи фии алрзо , ?фони асттъти ани трзӣ ,у алои Фосбр , злки алФўзи алъзими Фозўои болҷнаҳ ,у наҷвои ммои хоФўо .

خراسانیان بر آنند که از جمله مقاماتست، یعنی که نهایت توکل است و کسب بنده، و عراقیان بر آنند که از جمله احوال است نه کسب بنده، یعنی نازله ایست واردی که از غیب بدل پیوندد، و دل بوی آرام گیرد. قومی گفتند: بدایت رضا مکتسب است از جمله مقامات، و نهایت آن نامکتسب از جمله احوال، و گفته‌اند: الرضا سکون القلب تحت مجاری الاحکام، و سرور القلب بمر القضاء. روی ان عمر بن الخطاب کتب الی ابی موسی: اما بعد، فان الخیر کله فی الرضا، فان استطعت ان ترضی، و الا فاصبر، ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ فازوا بالجنة، و نجوا مما خافوا.

Ллаҳи малики алсмоўоту алأрз ва мо Фиҳни ин оят радаст бар тарсоён бар ончӣ гуфтанд аз зӯру бӯҳтону носазо дар худованди ҷаҳону ҷаҳонён . Мегуяд : осмону замин ва ҳар чаҳ дар онаст ҳамаи малику малик худоаст , ҳамаи раҳе ва банда ӯст , ҳамаи офарӣда ва сохта ӯст . Исоу Фриштгону ғайри эшон ҳама дар малик ӯст ,у ҳўи алии кули шайъи ءи қадири вай бар ҳамаи чиз қодирасту тавоно . Исоро бе падари бёФрид , ва бар вай дшхўор набӯд . Ҳафт осмон ва ҳафт замин рост кард , ва ҳар чаҳ дар он бсохт , ва ӯро дар он ҳоҷат бонабоз ва ёр набӯд ,у қил : ллаҳи малики алсмоўоту алأрз эй хзоӣни алсмоўот ,у ҳўи алмтру хзоӣни аларз ,у ҳўи алнбот ,у ҳўи алии кули шайъи ءи қадир .

لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما فِیهِنَّ این آیت رد است بر ترسایان بر آنچه گفتند از زور و بهتان و ناسزا در خداوند جهان و جهانیان. میگوید: آسمان و زمین و هر چه در آن است همه ملک و ملک خدا است، همه رهی و بنده اوست، همه آفریده و ساخته اوست. عیسی و فریشتگان و غیر ایشان همه در ملک اوست، وَ هُوَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ وی بر همه چیز قادر است و توانا. عیسی را بی‌پدر بیافرید، و بر وی دشخوار نبود. هفت آسمان و هفت زمین راست کرد، و هر چه در آن بساخت، و او را در آن حاجت بانباز و یار نبود، و قیل: لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ای خزائن السماوات، و هو المطر و خزائن الارض، و هو النبات، وَ هُوَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ.

Ани шаҳри бен ҳўшби ани асмоءи бинти язиди алонсориаҳ , қолат : канти охзаҳи бзмоми ноқаи расӯли аллоҳ ( с ) ази нзлти алайҳи сӯраи алмоӣдаҳ , Фкоди ъзди алноқаҳи ани инксри ман сиқлҳо .

عن شهر بن حوشب عن اسماء بنت یزید الانصاریة، قالت: کنت آخذة بزمام ناقة رسول اللَّه (ص) اذ نزلت علیه سورة المائدة، فکاد عضد الناقة ان ینکسر من ثقلها.