Қавлаи таъолӣ : ва манеҳам ман истмъи إлик клбӣ гуфт : бӯи Сафёну валиди муғирау алнзри бен алҳорсу Утбау шебаи писарони рабеъау Умияу абии писарони халаф , ин ҷамоати ҳама баҳам омаданд ,у гӯш фаро доштанд ки расӯли худо ( с ) қуръон мехонд , ва он хондани вай дар дилҳои эшон асар намекард , аз онкии дилҳои эшон зангор куфр дошт ,у ҳақ пазир набӯд . Нзри бен алҳорсро гуфтанд чаҳ гӯйии ту дар кори Муҳамад ?

قوله تعالی: وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ کلبی گفت: بو سفیان و ولید مغیره و النضر بن الحارث و عتبه و شیبه پسران ربیعه و امیه و ابی پسران خلف، این جماعت همه بهم آمدند، و گوش فرا داشتند که رسول خدا (ص) قرآن می‌خواند، و آن خواندن وی در دلهای ایشان اثر نمی‌کرد، از آنکه دلهای ایشان زنگار کفر داشت، و حق پذیر نبود. نضر بن الحارث را گفتند چه گویی تو در کار محمد؟

Ҳеҷ медарёбӣ ки чаҳ мехонд ва чаҳ мегуяд ? ва ин нзри мардӣ буд муониди сахти хусумату чарби сухану кофари дил , пайвастаи базмин аҷам сафар кардӣ ,у ахбори аҷаму қиссаи рустаму Исфандиёру амсоли эшон ҷамъ кардӣ , ва он бар араби михўондӣ , яъне муъориза қуръон мекунам . Чун эшон аз нзр пурседанд ки чист ончӣ Муҳамад мехонд ? вай ҷавоб дод : ман надонам . Ҳамеи байнам ки забон меҷанбанд , ва трҳотӣ мегуяд аз ҷинси он асотири алаввалину ахбори аҷам ки пайвастаи ман бо шумо мегӯям . Бӯ Сафён гуфт : ончӣ мехонд баъзе ҳақаст ва баъзе ботил . Бӯ ҷаҳл гуфт : куллану лмо , ҳама ботиласту тараот . Пас раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод : ва манеҳам ман истмъи إлик яъне ъанд қроءтки алқуръон .

هیچ می‌دریابی که چه میخواند و چه میگوید؟ و این نضر مردی بود معاند سخت خصومت و چرب سخن و کافر دل، پیوسته بزمین عجم سفر کردی، و اخبار عجم و قصه رستم و اسفندیار و امثال ایشان جمع کردی، و آن بر عرب میخواندی، یعنی معارضه قرآن میکنم. چون ایشان از نضر پرسیدند که چیست آنچه محمد میخواند؟ وی جواب داد: من ندانم. همی بینم که زبان می‌جنباند، و ترهاتی میگوید از جنس آن اساطیر الاولین و اخبار عجم که پیوسته من با شما میگویم. بو سفیان گفت: آنچه میخواند بعضی حق است و بعضی باطل. بو جهل گفت: کلا و لمّا، همه باطل است و ترهات. پس رب العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد: وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ یعنی عند قراءتک القرآن.

Ва ҷълнои алии қлўбҳми أкнаҳи ҷамъ кунонаст ҳамчун аънаҳи ҷамъи Аннан ,у кунони пӯшиш буд ки дар дил ояд , то қуръон бандонанд ва дар наёбанд . أни иФқҳўаҳ яъне ани лои иФқҳўаҳ .

وَ جَعَلْنا عَلی‌ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً جمع کنان است همچون اعنّه جمع عنان، و کنان پوشش بود که در دل آید، تا قرآن بندانند و در نیابند. أَنْ یَفْقَهُوهُ یعنی ان لا یفقهوه.

Ва фии озонҳми вқрои алўқри бФтҳи алўоўи алсмм ,у бксри алўоўи алҳмли алии алзҳр . Зҷоҷ гуфт : أни иФқҳўаҳ дар мавзе насбаст ки мафъӯл ?лааст , яъне :у ҷълнои алии қлўбҳми акнаҳи лкроҳаҳи ани иФқҳўаҳ . Флмои ҳазфати алломи насбати алкроҳаҳ ,у лмои ҳазфати алкроҳаҳи антқли насбҳо илои ан .

وَ فِی آذانِهِمْ وَقْراً الوقر بفتح الواو الصمم، و بکسر الواو الحمل علی الظهر. زجاج گفت: أَنْ یَفْقَهُوهُ در موضع نصب است که مفعول له است، یعنی: و جعلنا علی قلوبهم اکنة لکراهة ان یفقهوه. فلما حذفت اللام نصبت الکراهة، و لما حذفت الکراهة انتقل نصبها الی ان.

Агар касе гуяд : чун пӯшиш дар дил эшон оварад ? чаро эшонро оварад ? чаро эшонро бдрёФти он таклиф кард ? ҷавоб онаст ки ин атоу пӯшиш на бидонаст ки то эшонро аз донистан ва дарёфтан он манъ кунад , ки ин бар сиблати муҷозоту уқубати куфр эшонаст , ки эшон бар куфр муқӣм буданд , ва бар мухолифату маъсияти Миср . Дигар ваҷҳ онаст ки ин пӯшиши аломатӣ буд ки бар дилҳои эшон падед кард , чунон ки чизеро бдоғ кунанд , то аз дигарон боз шиносанд . Раби алъзаҳи дилҳои эшон бар он сифат кард , то Фриштгони эшонро бидонанд , ва бишносанд . Ва гуфтаанд : маънии оят на онаст ки эшон нашуниданд , ва фаҳм накарданд , ё роҳ бидон набурданд , балки маънӣ онаст ки бидон кор накарданд , ва фармон набурданд ,у дил аз андешаи оқибати он бгрдониднд , ва худро бмнзлти эшон расониданд ки ндонанд ва нашунаванд ва на дарёбанд .

اگر کسی گوید: چون پوشش در دل ایشان آورد؟ چرا ایشان را آورد؟ چرا ایشان را بدریافت آن تکلیف کرد؟ جواب آنست که این عطا و پوشش نه بدان است که تا ایشان را از دانستن و دریافتن آن منع کند، که این بر سبیل مجازات و عقوبت کفر ایشان است، که ایشان بر کفر مقیم بودند، و بر مخالفت و معصیت مصرّ. دیگر وجه آنست که این پوشش علامتی بود که بر دلهای ایشان پدید کرد، چنان که چیزی را بداغ کنند، تا از دیگران باز شناسند. رب العزة دلهای ایشان بر آن صفت کرد، تا فریشتگان ایشان را بدانند، و بشناسند. و گفته‌اند: معنی آیت نه آنست که ایشان نشنیدند، و فهم نکردند، یا راه بدان نبردند، بلکه معنی آنست که بدان کار نکردند، و فرمان نبردند، و دل از اندیشه عاقبت آن بگردانیدند، و خود را بمنزلت ایشان رسانیدند که ندانند و نشنوند و نه دریابند.

Ва إни ирўои кули ояи лои иؤмнўои баҳо ва ҳар оятӣу нишоне ки бенанд ки далолат кунад бар сидқи набуввати ту аз он оёту мӯъҷизот чун иншиқоқи қамару духону амсоли он , эшон онро тасдиқ накунанд , ва устувор надоранд ки он ҳақаст ва бФрмон худост .

وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَةٍ لا یُؤْمِنُوا بِها و هر آیتی و نشانی که بینند که دلالت کند بر صدق نبوت تو از آن آیات و معجزات چون انشقاق قمر و دخان و امثال آن، ایشان آن را تصدیق نکنند، و استوار ندارند که آن حق است و بفرمان خداست.

Ҳатто إзои ҷоؤки иҷодлўнк « ҳатто » ӣнҷо дар мавзе атфаст на дар мавзеи таърих , яънеу азои ҷоءўки иҷодлўнк . Мегуяд : ғояти ҳуҷҷату ҷидоли эшон аҷз ва такзибаст чун дар монанди аз овардан мисли қуръон , ки мо гуфтаем : Фأтўои бсўраҳи ман мислаи , ва бар ту даст наёбанд , ки мо гуфтаем :у аллоҳи иъсмки ман аннос , ва низ қамари бенанд ки бошорти ту бадв ним гардад , чун аз ҳама дармонанд ҳамин тавонанд гуфт ки : ҳозои саҳари мустамар , ва гуҳӣ гӯйанд : аФтрии алии аллоҳи кзбо , ва гуҳӣ гӯйанд : إни ҳозои إлои أсотири алأўлин . Муҳамади бен исҳоқ гуфт : ҳар чаҳ дар қуръони أсотири алأўлини он ҳама аз гуфтори нзри бен алҳорсаст ,у асотир ҷамъаст , воҳиди он астораҳ ,у қил : устура ,у сатрат эй кутубат ,у мсттр эй мкттб . Ксоиӣ гуфт : ҳўи ҷамъи алҷмъи сатру сутур ,у ҷамъи алстўри асотир .

حَتَّی إِذا جاؤُکَ یُجادِلُونَکَ «حتی» اینجا در موضع عطف است نه در موضع تاریخ، یعنی و اذا جاءوک یجادلونک. میگوید: غایت حجت و جدال ایشان عجز و تکذیب است چون در مانند از آوردن مثل قرآن، که ما گفته‌ایم: فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ، و بر تو دست نیابند، که ما گفته‌ایم: وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ، و نیز قمر بینند که باشارت تو بدو نیم گردد، چون از همه درمانند همین توانند گفت که: هذا سحر مستمر، و گهی گویند: افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً، و گهی گویند: إِنْ هذا إِلَّا أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ. محمد بن اسحاق گفت: هر چه در قرآن أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ آن همه از گفتار نضر بن الحارث است، و اساطیر جمع است، واحد آن اسطارة، و قیل: اسطورة، و سطرت‌ ای کتبت، و مستطر ای مکتتب. کسایی گفت: هو جمع الجمع سطر و سطور، و جمع السطور اساطیر.

Ин оят ҳуҷҷатаст бар қадреау мӯътазилаи бонкаҳи азоФти феъли шар бо халқ мекунанд ,у ваҷҳи ҳуҷҷат бар эшон онаст ки аллоҳ гуфт :у ҷълнои алии қлўбҳми أкнаҳи أни иФқҳўаҳи ҷаъл аз ду берун нест , ё бмънӣ халқаст ё бмънии сир . Агар бмънӣ халқаст пас иқрор доданд ки аллоҳи холиқ шараст ки он акнаҳ ки эшонро аз фиқҳ мебоз дорад , ва он вқр ки ҳоиласт миёни эшону миёни истимоъи ҳақ , лои маҳола шарӣаст , ва сариҳ бигуфтанд ки аллоҳ холиқ онаст . Ва агар ҷаъли бмънӣ сир ниҳанд , дар масъалаи қуръони эшонро лозим ояду қавли эшон бхлқи қуръон ботил гардад . Пас баҳри ду маънӣ бар эшон ҳуҷҷатаст .

این آیت حجت است بر قدریه و معتزله بآنکه اضافت فعل شر با خلق میکنند، و وجه حجت بر ایشان آنست که اللَّه گفت: وَ جَعَلْنا عَلی‌ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ جعل از دو بیرون نیست، یا بمعنی خلق است یا بمعنی صیّر. اگر بمعنی خلق است پس اقرار دادند که اللَّه خالق شرّ است که آن اکنه که ایشان را از فقه می‌باز دارد، و آن وقر که حائل است میان ایشان و میان استماع حق، لا محاله شری است، و صریح بگفتند که اللَّه خالق آنست. و اگر جعل بمعنی صیّر نهند، در مسأله قرآن ایشان را لازم آید و قول ایشان بخلق قرآن باطل گردد. پس بهر دو معنی بر ایشان حجت است.

Қавла ва ҳам инҳўни анҳу мақотил гуфт : ин дар шаъни бӯи толиби абд алмтлб омад . Номи ваии абди мноФи бен шеба , мардумонро аз рнҷонидни расӯли худо ( с ) боз медошт , ва худ ӯро тасдиқи нмикрд , ва ин он буд ки Қурайши бахонаи бӯи толиб гирд омаданд , ва гуфтанд : эй сарвари араб вае солори Қурайш ! ин бародари зодаи ту дайн нав овардааст ,у ойини нав ниҳодааст ,у мардумонро аз дайни падарон май баргардонад , ё ӯро аз ин кори бози дор , ё ӯро бадасти мо боздиҳ , то халқро аз фитнаи вай боз Раҳонем , бӯ толиб гуфт : молии анҳу сабр .

قوله وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ مقاتل گفت: این در شأن بو طالب عبد المطلب آمد. نام وی عبد مناف بن شیبه، مردمان را از رنجانیدن رسول خدا (ص) باز میداشت، و خود او را تصدیق نمیکرد، و این آن بود که قریش بخانه بو طالب گرد آمدند، و گفتند: ای سرور عرب و ای سالار قریش! این برادر زاده تو دین نو آورده است، و آئین نو نهاده است، و مردمان را از دین پدران می‌برگرداند، یا او را از این کار باز دار، یا او را بدست ما بازده، تا خلق را از فتنه وی باز رهانیم، بو طالب گفت: مالی عنه صبر.

Ман ин натавонам , ки ман аз ваии як соъати ншкибм . ӯ равшанои чашм манасту миваи дил .

من این نتوانم، که من از وی یک ساعت نشکیبم. او روشنایی چشم من است و میوه دل.

Эшон гуфтанд : ҳар кадоми яке ки хоҳии азин ҷавонону бурноёни мо ихтиёр кун ,у биҷой вай бипасанд , то бтўи диҳем ,у даст азу бидор . Бӯ толиб гуфт : намози шом ки шутурони чарандаи бмроҳи хеш боз оянд , шутури бачае аз модари худ боз гиред ,у дайгариро биҷои ваии буии нмоӣид . Агар буи ором гирад , ман низ Муҳамадро бшмои даҳум , ва бо дайгарии ороми гирам , ва агар ноқаи ҷуз бо бачаи хеши бнсозд ,у ҷуз бо вай ором нагирад , пас ман сзотрм ки бо фарзанди бародари хешу миваи дили хеши ороми гирам ва бшмо надаҳум . Пас ҳафдаҳи мард аз ашрофу рؤсоءи эшон муттафиқ шуданду аҳди бастанд ,у набишта Эй карданд ки банӣ абди алмтлбро фурӯ гузоранд , на мбоиът кунанд бо эшон на мнокҳт на маҷоласту мхолтт ба ҳеҷ ваҷҳ , то он гуҳ ки Муҳамадро бадаст эшон диҳанд . Бӯи толиб дар он ҳол гуфт :

ایشان گفتند: هر کدام یکی که خواهی ازین جوانان و برنایان ما اختیار کن، و بجای وی بپسند، تا بتو دهیم، و دست ازو بدار. بو طالب گفت: نماز شام که شتران چرنده بمراح خویش باز آیند، شتر بچه‌ای از مادر خود باز گیرید، و دیگری را بجای وی بوی نمائید. اگر بوی آرام گیرد، من نیز محمد را بشما دهم، و با دیگری آرام‌ گیرم، و اگر ناقه جز با بچه خویش بنسازد، و جز با وی آرام نگیرد، پس من سزاترم که با فرزند برادر خویش و میوه دل خویش آرام گیرم و بشما ندهم. پس هفده مرد از اشراف و رؤساء ایشان متفق شدند و عهد بستند، و نبشته‌ای کردند که بنی عبد المطلب را فرو گذارند، نه مبایعت کنند با ایشان نه مناکحت نه مجالست و مخالطت به هیچ وجه، تا آن گه که محمد را بدست ایشان دهند. بو طالب در آن حال گفت:

Фонзли аллоҳи субҳона : ва ҳам инҳўни анҳу яъне инҳўни анноси ани азӣ алнабӣ ( с ) ,у итбоъдўни ъмои ҷоء ба ман алҳдӣ , Флои исдқўнаҳ . Ва қили нзлти фии ҷамеъи алкФори ман аҳли Макка , яъне ва ҳам инҳўни анноси ани атбоъи Муҳамад ( с ) ,у итбоъдўни бأнФсҳми анҳу , Флои иؤмнўн ба .

فانزل اللَّه سبحانه: وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ یعنی ینهون الناس عن اذی النبی (ص)، و یتباعدون عما جاء به من الهدی، فلا یصدقونه. و قیل نزلت فی جمیع الکفار من اهل مکة، یعنی و هم ینهون الناس عن اتباع محمد (ص)، و یتباعدون بأنفسهم عنه، فلا یؤمنون به.

Ва إни иҳлкўни إлои أнФсҳм эй мо иҳлкўни алои анФсҳми лأни аўзори аллазӣнаи исдўнҳм , алайҳим , ва мо ишърўни анҳо кзлк . Пас баёни ҳол эшон кард дар қиёмат :у лутарӣ إзи вқФўои алии алнор яъне алии алсроти фавқи алнор , ва гуфтаанд « алӣ » бмънӣ « фӣ »аст , кқўлаҳи таъолӣ : алии малики сулаймон эй фии малики сулаймон , ва маънӣ онаст ки : ҳбсўои фии алнор , ва « лу » ӣнҷо дар мавзеи тъҷиб ва таъзимаст на дар мавзеи шак , ки бе гумони фардои муъмини азоб кофар хоҳад дид . Фқолўо ё литно Эй ъанд злки иқўлўн ё литно нарад илои алднё , ва ло накизб боёти рбнои баъди алмъоинаҳ , ва накун ман алмؤмнин эй маъаи алмؤмнини бтўҳиди аллоҳи таъолӣ .

وَ إِنْ یُهْلِکُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ ای ما یهلکون الا انفسهم لأن اوزار الذین یصدونهم، علیهم، وَ ما یَشْعُرُونَ انها کذلک. پس بیان حال ایشان کرد در قیامت: وَ لَوْ تَری‌ إِذْ وُقِفُوا عَلَی النَّارِ یعنی علی الصراط فوق النار، و گفته‌اند «علی» بمعنی «فی» است، کقوله تعالی: عَلی‌ مُلْکِ سُلَیْمانَ ای فی ملک سلیمان، و معنی آنست که: حبسوا فی النار، و «لو» اینجا در موضع تعجیب و تعظیم است نه در موضع شک، که بی گمان فردا مؤمن عذاب کافر خواهد دید. فَقالُوا یا لَیْتَنا ای عند ذلک یقولون یا لیتنا نرد الی الدنیا، و لا نکذب بآیات ربنا بعد المعاینة، وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ ای مع المؤمنین بتوحید اللَّه تعالی.

Ибни омиру Ҳамзау ҳФс аз ъосм ва ло накизб ва накун ҳар ду бнсб хонанд ,у боқӣ брФъ хонанд ҳар ду калимаро ,у рафъ бар маънӣ истинофаст , эйу нҳн ло накизб боёти рбно ва накун ман алмؤмнин , рддно ӯ лам нарад . Ин ҳамчунонаст ки гӯйанд : дънӣу лои аъўд , эйу лои аъўди алии кули ҳоли трктнии أу лами ттркнӣ . Ва насб , бар маънӣ сарфаст , эй литнои аҷтмъи лнои аламрон , алрду тарки алткзиби маъаи алоямон , Фиҷўзи ани икўнўои қолўаҳи алии алўҷҳини ҷмиъо , Фокзбўои алии алўҷаҳи алаввал . Маънӣ оят онаст ки : чун бъзоби расиданду муъоинаи диданди орзӯ рад кунанд бо дунё , ва змон кунанд ки пас аз он такзиби оёт ва русул накунанд , ва бо муъминони бтўҳид яке бошанд , яъне ки бмшоҳдаҳу аёни он дидем ки пас аз он ҳаргиз такзиб натавонем кард . Раби Алъоламин эшонро дурӯғ зан кард дар он змон ки карданд , ва он тмнии эшон ботил кард , гуфт : бал на чунонаст ки эшонро орзӯаст , ки эшонро ҳаргиз бо дунё нагузоранд .

ابن عامر و حمزه و حفص از عاصم وَ لا نُکَذِّبَ و نکون هر دو بنصب خوانند، و باقی برفع خوانند هر دو کلمه را، و رفع بر معنی استیناف است، ای و نحن لا نکذب بآیات ربنا و نکون من المؤمنین، رددنا او لم نردّ. این همچنانست که گویند: دعنی و لا اعود، ای و لا اعود علی کل حال ترکتنی أ و لم تترکنی. و نصب، بر معنی صرف است، ای لیتنا اجتمع لنا الامران، الرد و ترک التکذیب مع الایمان، فیجوز ان یکونوا قالوه علی الوجهین جمیعا، فاکذبوا علی الوجه الاول. معنی آیت آنست که: چون بعذاب رسیدند و معاینه دیدند آرزو رد کنند با دنیا، و ضمان کنند که پس از آن تکذیب آیات و رسل نکنند، و با مؤمنان بتوحید یکی باشند، یعنی که بمشاهده و عیان آن دیدیم که پس از آن هرگز تکذیب نتوانیم کرد. رب العالمین ایشان را دروغ زن کرد در آن ضمان که کردند، و آن تمنی ایشان باطل کرد، گفت: بل نه چنانست که ایشان را آرزوست، که ایشان را هرگز با دنیا نگذارند.

Бдои ?лаами мо конўои ихФўни ман қабл инро ду ваҷҳ гуфтаанд : яке онаст ки эшон дар дунё пинҳон медоштанд аз оммаи хеш аз ваъиди растохезу кори баъс ва нашӯр , то чун бар баъс мункир бошанд бар куфру маъсият далер шаванд . Ваҷҳ дигар онаст ки эшон куфру ширки худ пинҳон медоштанд , ва мегуфтанд :у аллоҳи рбнои мо кнои мушрикин , то раби Алъоламин ҷавориҳи эшон бсхн оварад , ва бар эшон гувоҳӣ дод бар куфр . Маънӣ онаст ки брстохизи Фзиҳти эшон ошкоро шуд ,у парда эшон бадаред , агар эшонро боз гузоранд бо дунё , ҳам бо куфр ва ширк шаванд , ки дар азали қазо бар эшон ҳамин рафт ,у шақоватро офарӣдаанд , инаст ки аллоҳ гуфт :у луи рдўои лъодўо лмо наҳаво анҳу яъне : ило мо наҳаво анҳу ман алшрку алткзиб ,у إнҳми лкозбўни фии қўлҳм : ва ло накизб боёти рбно . Мабарад гуфт : бдои ?лаами мо конўои ихФўни ман қабл эй ҷзоءи мо конўои ихФўни ман қабл ,у ҳозои ваҷҳи ҳасан . Агар касе гуяд :у إнҳми лкозбўн чаҳ маъниро гуфт ? ва эшон он феъл накарданд . Чизе ки аз эшон дар вуҷӯд наомад ва накарданд раби Алъоламин эшонро дар он дурӯғ зан кард ! ҷавоб онаст ки илми худои ъзу ҷли баҳама чиз равонаст , дар ончӣ буд , ва дар ончӣ набӯд ва хоҳад буд , ҳар ду яксонаст , раби алъзаҳи эшонро дурӯғ зан кард бони илм ки ваии рост боишону бъоқбти кори эшон .

بَدا لَهُمْ ما کانُوا یُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ این را دو وجه گفته‌اند: یکی آنست که ایشان در دنیا پنهان میداشتند از عامه خویش از وعید رستاخیز و کار بعث و نشور، تا چون بر بعث منکر باشند بر کفر و معصیت دلیر شوند. وجه دیگر آنست که ایشان کفر و شرک خود پنهان میداشتند، و میگفتند: وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِینَ، تا رب العالمین جوارح ایشان بسخن آورد، و بر ایشان گواهی داد بر کفر. معنی آنست که برستاخیز فضیحت ایشان آشکارا شد، و پرده ایشان بدرید، اگر ایشان را باز گذارند با دنیا، هم با کفر و شرک شوند، که در ازل قضا بر ایشان همین رفت، و شقاوت را آفریده‌اند، اینست که اللَّه گفت: وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ یعنی: الی ما نهوا عنه من الشرک و التکذیب، وَ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ فی قولهم: و لا نکذب بآیات ربنا. مبرد گفت: بَدا لَهُمْ ما کانُوا یُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ای جزاء ما کانوا یخفون من قبل، و هذا وجه حسن. اگر کسی گوید: وَ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ چه معنی را گفت؟ و ایشان آن فعل نکردند. چیزی که از ایشان در وجود نیامد و نکردند رب العالمین ایشان را در آن دروغ زن کرد! جواب آنست که علم خدای عز و جل بهمه چیز روانست، در آنچه بود، و در آنچه نبود و خواهد بود، هر دو یکسانست، رب العزة ایشان را دروغ زن کرد بآن علم که وی راست بایشان و بعاقبت کار ایشان.

Ва андари ин ояти рад қадарёнаст ки мигўинд : ани аллоҳи лои иълми алшии ء ҳатто икўн . Мигўинд : чизе то набӯд илми худо дар он равон набӯд , ва ин сухан ботиласту маҳол , аз баҳри онкии ин феъл аз эшон набӯд , ва нахоҳад буд , ки эшонро бо дунё нахоҳанд фиристод , ва на он хоҳанд гуфт ,у раби алъзаҳи бълми қадими хеш хабар медиҳад ки агар эшонро боз гузоранд бо дунё , имон наёранд , аз онкии илми қадим бар эшон собиқаст , ҳама медонад ончӣ буд ва ончӣ набӯд , ончӣ карданд ва ончӣ накарданд .

و اندر این آیت رد قدریان است که میگویند: ان اللَّه لا یعلم الشی‌ء حتی یکون. میگویند: چیزی تا نبود علم خدا در آن روان نبود، و این سخن باطل است و محال، از بهر آنکه این فعل از ایشان نبود، و نخواهد بود، که ایشان را با دنیا نخواهند فرستاد، و نه آن خواهند گفت، و رب العزة بعلم قدیم خویش خبر میدهد که اگر ایشان را باز گذارند با دنیا، ایمان نیارند، از آنکه علم قدیم بر ایشان سابق است، همه میداند آنچه بود و آنچه نبود، آنچه کردند و آنچه نکردند.

Рӯй Саиди бен инси ани алҳсн , қол : « иътзри аллоҳи ъзу ҷли илои одам ( ъ ) бслосаҳи мъозир . Иқўли аллоҳ : луи лои ании лаънати алкзобину абғзи алкзбу алхлФ , лрҳмти зритки алиўми ман шуда мо аъддти ?лаами ман алъзоб ,у локини ҳақи алқўли манӣ : лӣни кизбати русулӣу ъсии амреи лأмлони ҷаҳаннами мнкми аҷмъин . Ва ё одам ! аълами ании лами аъзби фии алнор аҳдо манеҳам алои ман илмати фии илмии ании луи рддтаҳи илои алднё , лъоди илои шари мо кони алайҳ , сами лами итб ,у лами ироҷъ , ва ё одам ! анати алиўми адли бинӣу байни зритк . Қум ъанд алмизони Фонзри мо рафъи алики ман аъмолҳм , Фмни рҷҳи хираи алии шараи мисқоли зарраи фалаи алҷнаҳ , ҳатто тааллуми ании лами аъзби ғайри золим » .

روی سعید بن انس عن الحسن، قال: «یعتذر اللَّه عزّ و جل الی آدم (ع) بثلاثة معاذیر. یقول اللَّه: لو لا انی لعنت الکذابین و ابغض الکذب و الخلف، لرحمت ذریتک الیوم من شدّة ما اعددت لهم من العذاب، و لکن حق القول منی: لئن کذبت رسلی و عصی امری لأملان جهنم منکم اجمعین. و یا آدم! اعلم انی لم اعذب فی النار احدا منهم الا من علمت فی علمی انی لو رددته الی الدنیا، لعاد الی شر ما کان علیه، ثم لم یتب، و لم یراجع، و یا آدم! انت الیوم عدل بینی و بین ذریتک. قم عند المیزان فانظر ما رفع الیک من اعمالهم، فمن رجح خیره علی شره مثقال ذرة فله الجنة، حتی تعلم انی لم اعذب غیر ظالم».

Маъноаи ании лами аъзби алои золмои ман влдк .

معناه انی لم اعذب الا ظالما من ولدک.

Ва қолўои إни ҳаии إлои ҳётнои алднё ва мо нҳни бмбъўсини ин занодақа умматанд ,у мкзбони баъс ва нашӯр , ки ншأаҳи сония мстбъд медоранд , аз онкӣ бар хилофи одат рӯзгораст , ва мепиндоранд ки беруни азин кор ки даронанд ,у хилофи ин одати натавонад буд ,у далел бар ншأаҳи сонияи сиҳҳати ншأаҳ аввалӣаст , агар иттифоқӣ будаст аз рӯй табиат , чунон ки мтбтлони мигўинд , ҳам тавонад буд ки як бори дигари ҳам бар он иттифоқу табиат дуруст шавад , ва агар на ки сиҳҳати ншأаҳи аввалии бқодрӣ мудаббир бӯдааст ки бҳкмт пайдо кард , чунон ки аҳл ҳақ гӯйанд ,у мазҳаби росту дайн дуруст инаст , ншأаҳи сонияро ҳам қодирасту мудаббиру ҳаким . Иқўли аллоҳи таъолӣ : « кзбнии ибни одаму лами икни ?лаи злк ,у штмнӣу лами икни ?лаи злк , Фأмои такзиба Аёӣ , Фқўлаҳ : лни иъиднии комаи бдأнӣ ,у лӣси аввали алхлқи бأҳўни алии ман аъодтаҳ , ва аммо шатма Аёӣ Фқўлаҳ : атхзи аллоҳи влдоу анои алоҳди алсмд , лами ?иладу лами аввалад ,у лами икни лии кФўои аҳад .

وَ قالُوا إِنْ هِیَ إِلَّا حَیاتُنَا الدُّنْیا وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِینَ این زنادقه امت‌اند، و مکذبان بعث و نشور، که نشأة ثانیه مستبعد میدارند، از آنکه بر خلاف عادت روزگار است، و می‌پندارند که بیرون ازین کار که درآنند، و خلاف این عادت نتواند بود، و دلیل بر نشأة ثانیه صحت نشأة اولی است، اگر اتفاقی بودست از روی طبیعت، چنان که متبطلان میگویند، هم تواند بود که یک بار دیگر هم بر آن اتفاق و طبیعت درست شود، و اگر نه که صحت نشأة اولی بقادری مدبر بوده است که بحکمت پیدا کرد، چنان که اهل حق گویند، و مذهب راست و دین درست اینست، نشأة ثانیه را هم قادر است و مدبر و حکیم. یقول اللَّه تعالی: «کذبنی ابن آدم و لم یکن له ذلک، و شتمنی و لم یکن له ذلک، فأما تکذیبه ایای، فقوله: لن یعیدنی کما بدأنی، و لیس اول الخلق بأهون علیّ من اعادته، و اما شتمه ایای فقوله: اتخذ اللَّه ولدا و انا الاحد الصمد، لم الد و لم اولد، و لم یکن لی کفوا احد.

Ва лутарӣ إзи вқФўои алии рбҳм эй ързўои алии рбҳм . Ин арз Акбараст , чунон ки онҷо гуфт : ързўои алии рбки сафо . Арз дуаст : яке арзи алии алнор , чунон ки гуфт :у явми иързи аллазӣнаи кФрўои алии алнор . Дигари арзи алии алҷбор , чунон ки гуфт : ързўои алии рбк , иўмӣзи тързўни лои тхФии мнкми хоФиаҳ ,у алързи алии алҷбори асъби ман алързи алии алнор , лони алнори маъмураи лои тъмли шиӣои алои бأмри рабҳо ,у соҳиби аламри ҳўи аллоҳи ъзу ҷл . Ва қад рӯй фии баъзи алохбор : « ани ъбдои иўқФи байни ядии аллоҳи ъзу ҷл , Фисأлаҳи рабаи ани афъолау аҳвола , ҳатто итҳири алъбду инқтъи ҳёءи ман аллоҳи субҳона . Сами иқўли лорсолк бе илои алнори аҳўни алии ман ҳсобк » .

وَ لَوْ تَری‌ إِذْ وُقِفُوا عَلی‌ رَبِّهِمْ ای عرضوا علی ربهم. این عرض اکبر است، چنان که آنجا گفت: عُرِضُوا عَلی‌ رَبِّکَ صَفًّا. عرض دو است: یکی عرض علی النار، چنان که گفت: وَ یَوْمَ یُعْرَضُ الَّذِینَ کَفَرُوا عَلَی النَّارِ. دیگر عرض علی الجبار، چنان که گفت: عُرِضُوا عَلی‌ رَبِّکَ‌، یَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لا تَخْفی‌ مِنْکُمْ خافِیَةٌ، و العرض علی الجبار اصعب من العرض علی النار، لان النار مأمورة لا تعمل شیئا الا بأمر ربها، و صاحب الامر هو اللَّه عزّ و جلّ. و قد روی فی بعض الاخبار: «ان عبدا یوقف بین یدی اللَّه عز و جل، فیسأله ربه عن افعاله و احواله، حتی یتحیر العبد و ینقطع حیاء من اللَّه سبحانه. ثم یقول لارسالک بی الی النار اهون علیّ من حسابک».

Ва рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : « иързи анноси явми алқёмаҳи слоси арзот , Фأмои арзатони Фҷдолу мъозир , ва аммо алързаҳи алсолсаҳи Фънди злки нзоӣри алсҳФи фии алоидӣ , Фохзи биминаҳу охзи бшмолаҳ » .

و روی ان النبی (ص) قال: «یعرض الناس یوم القیامة ثلاث عرضات، فأما عرضتان فجدال و معاذیر، و اما العرضة الثالثة فعند ذلک نظائر الصحف فی الایدی، فآخذ بیمینه و آخذ بشماله».

Ва қил :у лутарӣ إзи вқФўои алии рбҳм эй ърФўои рбҳми зарура , комаи иқол : вақфати алии каломи фалон эй ърФтаҳ ,у қил : вқФўои алии масаълаи рбҳму тавбихаи аёҳм , иؤкди злки қавла : أи лӣси ҳозои болҳқ ? эй ҳозои албъс , Фиқрўни ҳайни лои инФъҳми злк ,у иқўлўн : балӣу рбно , Фиқўли аллоҳ : Фзўқўои алъзоби бкФркм . « қол » ки дар аввал гуфт , ҷавоб « азо »аст . Қолўо ҷавоб саволаст . « қол » ки дар охир гуфт ҷавоб иқрораст . Аввал худо гуяд : ин баъс ки мебайнед рост нест ? эшон ҷавоби ин савол тавбих диҳанд , ва гӯйанд : балӣу рбно , ҳақасту рост . Пас аллоҳ гуяд бҷўоби иқрори эшон : пас акнӯн азоб мечашид бончаҳи кофари шадид , ва ҳақ напазируфтед .

و قیل: وَ لَوْ تَری‌ إِذْ وُقِفُوا عَلی‌ رَبِّهِمْ ای عرفوا ربهم ضرورة، کما یقال: وقفت علی کلام فلان ای عرفته، و قیل: وقفوا علی مسئلة ربهم و توبیخه ایاهم، یؤکد ذلک قوله: أَ لَیْسَ هذا بِالْحَقِّ؟ ای هذا البعث، فیقرون حین لا ینفعهم ذلک، و یقولون: بلی و ربنا، فیقول اللَّه: فذوقوا العذاب بکفرکم. «قال» که در اول گفت، جواب «اذا» است. قالوا جواب سؤالست. «قال» که در آخر گفت جواب اقرار است. اول خدا گوید: این بعث که می‌بینید راست نیست؟ ایشان جواب این سؤال توبیخ دهند، و گویند: بلی و ربنا، حق است و راست. پس اللَّه گوید بجواب اقرار ایشان: پس اکنون عذاب میچشید بآنچه کافر شدید، و حق نپذیرفتید.

Қади хусри аллазӣнаи кзбўои блқоءи аллоҳ яъне болбъси алзии фӣаи ҷзоءи алоъмол . Дар қуръон фаровон бияёд зикри лқоءи аллоҳ ,у муроди бон растохезаст . Ва ҳамчунин дар хабари Мустафо ( с ) бияёд , чунон ки гуфт ( с ) : « лқоءки ҳақ » . Ҷой дигар гуфт : лақии аллоҳу ҳўи алайҳи ғазабон .

قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ یعنی بالبعث الذی فیه جزاء الاعمال. در قرآن فراوان بیاید ذکر لقاء اللَّه، و مراد بآن رستاخیز است. و همچنین در خبر مصطفی (ص) بیاید، چنان که گفت (ص): «لقاءک حق». جای دیگر گفت: لقی اللَّه و هو علیه غضبان.

Лақии аллоҳи аҷзм . Лақии аллоҳу алайҳи асми соҳиби Макс . Мо мнкми ман аҳади алоу ҳўи илқии аллоҳи лӣси байнау байнаи тарҷумон . Лақии аллоҳ ва мо алайҳи хтиӣаҳ .

لقی اللَّه اجذم. لقی اللَّه و علیه اثم صاحب مکس. ما منکم من احد الا و هو یلقی اللَّه لیس بینه و بینه ترجمان. لقی اللَّه و ما علیه خطیئة.

Қади хусри аллазӣнаи кзбўои блқоء аллоҳ мегуяд : зиёнкор ва навмед шуданд эшон ки дурӯғ шимурданд хостн аз гӯр , ва шудани пеши худои ҷли ҷалола то ҷзоءи аъмоли бенанд .

قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ میگوید: زیانکار و نومید شدند ایشان که دروغ شمردند خاستن از گور، و شدن پیش خدای جل جلاله تا جزاء اعمال بینند.

Ҳатто إзои ҷоءтҳми алсоъаҳи бғтаҳ яъне кзбўои илои ани зуҳрати алсоъаҳи бғтаҳи Фأқлъўои болндомаҳи фии вақти лои инФъи алндомаҳ . Дурӯғ шимурданд то он гуҳ ки ногоҳ растохез даромад , ва эшон пушаймонӣ хӯрданд , дар вақте ки пушаймонӣ суд надошт , ва гуфтанд : ё ҳсртнои алии мо Фртнои фӣҳо ! ин дар қиёмат бошад ки кофарони манозили хеши бенанд аз биҳишт ки бмؤмнон диҳанд . Мустафо ( с ) гуфт дар тафсири ин оят : ирии аҳли алнори мнозлҳми ман алҷнаҳ , Фиқўлўн : ё ҳсртно .

حَتَّی إِذا جاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً یعنی کذبوا الی ان ظهرت الساعة بغتة فأقلعوا بالندامة فی وقت لا ینفع الندامة. دروغ شمردند تا آن گه که ناگاه رستاخیز درآمد، و ایشان پشیمانی خوردند، در وقتی که پشیمانی سود نداشت، و گفتند: یا حَسْرَتَنا عَلی‌ ما فَرَّطْنا فِیها! این در قیامت باشد که کافران منازل خویش بینند از بهشت که بمؤمنان دهند. مصطفی (ص) گفت در تفسیر این آیت: یری اهل النار منازلهم من الجنة، فیقولون: یا حسرتنا.

Ва қол ( с ) : « лои идхли алнори аҳади алои раъии мақъадаи ман алҷнаҳи луи аҳсани ликўни алайҳи ҳсраҳ » .

و قال (ص): «لا یدخل النار احد الا رأی مقعده من الجنة لو احسن لیکون علیه حسرة».

Гӯйанд : ё ҳсртно ! ё дардо ва дариғо ! бар он тақсир ки кардем андари дунё дар тоъати худоӣу фурӯхтани имони бкФру охирати бадунё .

گویند: یا حسرتنا! یا دردا و دریغا! بر آن تقصیر که کردیم اندر دنیا در طاعت خدای و فروختن ایمان بکفر و آخرت بدنیا.

Ва ҳам иҳмлўни أўзорҳми алии зҳўрҳм муфассирон гуфтанд : рӯзи қиёмат чун кофаронро аз гӯри бронгизоннд , он амали хабиси вай басӯрат ҳабашии сиёҳи карӣаи алмнзр ки аз ваии буии нохуш май дамад , баробар вай боистад . Кофар гуяд : ман анат ? ту кистӣ ? гуяд : анои ъмлки алхбис , қади канти аҳмлки фии алднёи болшҳўоту аллзот , Фоҳмлнии алиўм . Ман он амали хабиси тавъам , ки дар дунёи туро бо он шаҳватҳо ва лиззатҳо бардошта будам , имрӯз маро бурдор .

وَ هُمْ یَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلی‌ ظُهُورِهِمْ مفسران گفتند: روز قیامت چون کافران را از گور برانگیزانند، آن عمل خبیث وی بصورت حبشی سیاه کریه المنظر که از وی بوی ناخوش می‌دمد، برابر وی بایستد. کافر گوید: من انت؟ تو کیستی؟ گوید: انا عملک الخبیث، قد کنت احملک فی الدنیا بالشهوات و اللذات، فاحملنی الیوم. من آن عمل خبیث توأم، که در دنیا ترا با آن شهوتها و لذتها برداشته بودم، امروز مرا بردار.

Гуяд : ман тоқат бардоштан ту надорам . Гуяд : ночор аст бардоштан ман . Он гуҳ ба пушти ваии даройади бони гронборӣ . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : ва ҳам иҳмлўни أўзорҳми алии зҳўрҳм .

گوید: من طاقت برداشتن تو ندارم. گوید: ناچار است برداشتن من. آن گه به پشت وی درآید بآن گرانباری. اینست که رب العالمین گفت: وَ هُمْ یَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلی‌ ظُهُورِهِمْ.

أлои соءи мо изрўн эй бӣси мо иҳмлўн !у ҳоли бандаи муъмин бар акс ин бошад , ки чун аз хок берун ояд , амали солеҳи вай басӯратӣ рӯҳонии хушбӯии баробар вай ояд , ва гуяд : ҳилли търФнӣ ? маро май шиносӣ ?

أَلا ساءَ ما یَزِرُونَ ای بئس ما یحملون! و حال بنده مؤمن بر عکس این باشد، که چون از خاک بیرون آید، عمل صالح وی بصورتی روحانی خوشبوی برابر وی آید، و گوید: هل تعرفنی؟ مرا می‌شناسی؟

Гуяд : намешиносам , аммо шахсеи рӯҳонӣ май байнами турои некӯи сӯрату хушбӯӣ . Гуяд : оре дар дунё ҳамчунин будам . Ман он амали солеҳи туам , ки дар дунёи ту мураккаби ман будӣ .

گوید: نمی‌شناسم، اما شخصی روحانی می‌بینم ترا نیکو صورت و خوشبوی. گوید: آری در دنیا همچنین بودم. من آن عمل صالح توام، که در دنیا تو مرکب من بودی.

Имрӯзи ман мураккаби туам . Бар ман нишин ,у сӯии биҳишти рӯ , инаст ки раб Алъоламин гуфт : явм наҳашар аламтқин إлии арраҳмони вФдо эй ркбоно . Ва мо алҳёҳи алднёи إлои лаъибу лаҳв эй ботилу ғурури лои ибқӣ . Ин дунё на чизеаст пояндау писандида , балки рафтанӣаст ботилу фарибанда : « дори алолтўоءи лои дори алостўоء ,у манзили трҳи лои манзили фараҳ , Фмни урфҳо лами иФрҳи лрхоء ,у лами иҳзни лшқоء . Алоу ани аллоҳи халқи алднёи дори блўӣ ,у алохраҳи дори уқбо , Фҷъли блўии алднёи лсўоби алохраҳи сббо ,у савоби алохраҳи ман блўии алднёи ъўзо , Фоҳзрўои ҳлоўаҳи рзоъҳои лмрораҳи Фтомҳо ,у аҳҷрўои лазизи оҷилҳо лкриаҳи оҷлҳо ,у лои тсъўои фии умрони дори қади қзии аллоҳи харобҳо ,у лои тўослўҳоу қади ?ераади аллоҳи мнкми иҷтинобҳо , Фткўнўои лсхтаҳи мутаарризин ,у лъқўбтаҳи мустаҳаққин » . Алҳдиси батӯлиаи зикра алнабӣ ( с ) .

امروز من مرکب توام. بر من نشین، و سوی بهشت رو، اینست که رب العالمین گفت: یَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِینَ إِلَی الرَّحْمنِ وَفْداً ای رکبانا. وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ ای باطل و غرور لا یبقی. این دنیا نه چیزیست پاینده و پسندیده، بلکه رفتنی است باطل و فریبنده: «دار الالتواء لا دار الاستواء، و منزل ترح لا منزل فرح، فمن عرفها لم یفرح لرخاء، و لم یحزن لشقاء. الا و ان اللَّه خلق الدنیا دار بلوی، و الآخرة دار عقبی، فجعل بلوی الدنیا لثواب الآخرة سببا، و ثواب الآخرة من بلوی الدنیا عوضا، فاحذروا حلاوة رضاعها لمرارة فطامها، و اهجروا لذیذ عاجلها لکریه آجلها، و لا تسعوا فی عمران دار قد قضی اللَّه خرابها، و لا تواصلوها و قد اراد اللَّه منکم اجتنابها، فتکونوا لسخطه متعرضین، و لعقوبته مستحقین». الحدیث بطوله ذکره النبی (ص).

Ва мо алҳёҳи алднёи إлои лаъибу лаҳви ин ҷавоби он кофаронаст ки мегуфтанд : мо ҳаии إлои ҳётнои алднё , раби Алъоламин эшонро дар ончӣ гуфтанд дурӯғ зан кард ,у ҳосили ин дунё боз гуфт ки чист . Лаъибу лаҳви ҷой дигар гуфт :у зинау тафохури бинкму ткосри фии алأмўолу алأўлод , он гуҳ гуфт :у ллдори алохраҳи хайри ллзини итқўни алшрк . Қроءти шомӣ танҳо ,у ллдори алохраҳи балоами воҳидаи маъаи алозоФаҳ , тақдира :у лдори алсоъаҳи алохраҳ , Фсори васфи алсоъаҳи болохраҳ , комаи васфи алиўми болохри фии қавлау арҷўои алиўми алохр . أи Флои тъқлўни бтоءи мухотаба , қроءти нофеъу ибни омиру ҳФси ани ъосм .

وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ این جواب آن کافران است که میگفتند: ما هِیَ إِلَّا حَیاتُنَا الدُّنْیا، رب العالمین ایشان را در آنچه گفتند دروغ زن کرد، و حاصل این دنیا باز گفت که چیست. لَعِبٌ وَ لَهْوٌ جای دیگر گفت: وَ زِینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ، آن گه گفت: وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ الشرک. قراءت شامی تنها، وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ بلام واحدة مع الاضافة، تقدیره: و لدار الساعة الآخرة، فصار وصف الساعة بالآخرة، کما وصف الیوم بالآخر فی قوله وَ ارْجُوا الْیَوْمَ الْآخِرَ. أَ فَلا تَعْقِلُونَ بتاء مخاطبه، قراءت نافع و ابن عامر و حفص عن عاصم.

Маънӣ онаст ки : қул ?лаам ё Муҳамад : أи Флои тъқлўни аиҳо алмхотбўн ! ани алохраҳи афзали ман алднё ? !

معنی آنست که: قل لهم یا محمد: أَ فَلا تَعْقِلُونَ ایها المخاطبون! ان الآخرة افضل من الدنیا؟!