Қавлаи таъолӣ : қад наилм إнаҳи лиҳзнки алзии иқўлўни алоиаҳи ин оят аз рӯй ишорати Мустафоро слии аллоҳи алайҳу силами ташрифӣ ва икромӣаст аз даргоҳи рубубият , ки аз он бузургвортар нест , ва аз даври одам то мунтаҳии олами берун аз ваии касро ин манзалат надоданд , ва ин мартабат наниҳоданд , ки раб алъзаҳ мегуяд таскини дили вайро ки : ё Муҳамад ! мо медонем ки азин биҳрмтон чаҳ ранҷи бадал ту мерасад , ва ту чун андўҳгнӣ аз гуфтори беҳудаи эшон ! ё Муҳамад ! мапиндор ки ман наме байнами ончӣ бар ту меравад , ё наме шуморами он нафасҳои дарди омиғ ки аз ту мебарояд , ё он шарбатҳои зҳромиғ ки ҳар соъат бар талаби рзоءи мо нӯш мекунӣ .

قوله تعالی: قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ الآیة این آیت از روی اشارت مصطفی را صلی اللَّه علیه و سلم تشریفی و اکرامی است از درگاه ربوبیت، که از آن بزرگوارتر نیست، و از دور آدم تا منتهی عالم بیرون از وی کس را این منزلت ندادند، و این مرتبت ننهادند، که رب العزة میگوید تسکین دل وی را که: یا محمد! ما می‌دانیم که ازین بیحرمتان چه رنج بدل تو میرسد، و تو چون اندوهگنی از گفتار بیهوده ایشان! یا محمد! مپندار که من نمی‌بینم آنچه بر تو میرود، یا نمی‌شمارم آن نفسهای درد آمیغ که از تو می‌برآید، یا آن شربتهای زهرآمیغ که هر ساعت بر طلب رضاء ما نوش میکنی.

ё Муҳамад ! он на бо ту мекунанд , ки он бо мо мекунанд , ва аз баҳри ҳадис мо мекунанд . Пеш аз онкии ин рақам бар ту кашидем . Ва ин илми набуввати бадасти ту додем , бингар ки бо ту чун буданд ! ошноу бегона , хешу пайванди ҳама ӯро дӯст буданд ,у Муҳамад аломин мехонданд . Амонатҳо бнздик вай мениҳоданд . Дар маҳофилу маҷомеъ ӯро дар садри миншонднд . Чун пайки осмони бнздик вай омад ,у ҷалолу иззати дайни ислом дар гуфт ва кард вай ниҳоданд , он кор ва он ҳоли бгшт . Дӯстони ҳамаи душмани гаштанд . Яке мегуфт : соҳирасту коҳин . Яке мегуфт : козибасту шоир . Яке мегуфт : маҷнӯнасту саргашта :

یا محمد! آن نه با تو میکنند، که آن با ما میکنند، و از بهر حدیث ما میکنند. پیش از آنکه این رقم بر تو کشیدیم. و این علم نبوت بدست تو دادیم، بنگر که با تو چون بودند! آشنا و بیگانه، خویش و پیوند همه او را دوست بودند، و محمد الامین میخواندند. امانتها بنزدیک وی می‌نهادند. در محافل و مجامع او را در صدر مینشاندند. چون پیک آسمان بنزدیک وی آمد، و جلال و عزت دین اسلام در گفت و کرد وی نهادند، آن کار و آن حال بگشت. دوستان همه دشمن گشتند. یکی میگفت: ساحر است و کاهن. یکی میگفت: کاذبست و شاعر. یکی میگفت: مجنون است و سرگشته:

Ин ҳама мегуфтанд ,у Сайид ( с ) бар истиқомати хеши чунон мутамаккин буд ки он қабул ва ин нФўр ва он саломат ва ин маломати бнздики вай ҳар ду як ранг дошт , ки ҳар ду аз як мнҳл медид . Он кофарону маҳҷӯрони азали пеш аз мабаси Сайид ( с ) ҳар касе дар ниҳоди хеш шурӣ дошт , ва тасарруфӣ мекард , яке мегуфт : пайғомбар ки берун хоҳад омад ҳакими бен Њишом хоҳад буд . Дайгарӣ мегуфт : абди аллоҳи бен абӣаст . Сдигрӣ мегуфт : бӯи масъӯд сақафӣаст . Раб Алъоламин гуфт : أи ҳам иқсмўни раҳмати рбки нҳни қсмно . Ин қисмати раҳмату бахшӣдани дараҷаи набувват на кор эшонаст , ки ин хосияти рубубият моасту кори илоҳят моаст . Пас чун раби Алъоламин тоҷи рисолат бар фарқи набуввати Муҳамади арабии ниҳод ,у даргоҳи иззати ваии ҳўолти гоҳи раду қабул халқ омад , эшон ҳама навмед шуданд , забони таън дароз карданд . Яке гуфт : ятемасту дармонда . Раб алъзаҳ гуфт : бмؤмнон раҳимасту бахшоянда . Яке гуфт : аҷирасту фақир . Раб алъзаҳ гуфт : нзирасту бшир . Яке гуфт : золсту ғбӣ . Раб алъзаҳ гуфт : расӯласту набӣ :

این همه میگفتند، و سید (ص) بر استقامت خویش چنان متمکن بود که آن قبول و این نفور و آن سلامت و این ملامت بنزدیک وی هر دو یک رنگ داشت، که هر دو از یک منهل می‌دید. آن کافران و مهجوران ازل پیش از مبعث سیّد (ص) هر کسی در نهاد خویش شوری داشت، و تصرفی میکرد، یکی میگفت: پیغامبر که بیرون خواهد آمد حکیم بن هشام خواهد بود. دیگری میگفت: عبد اللَّه بن ابی است. سدیگری میگفت: بو مسعود ثقفی است. رب العالمین گفت: أَ هُمْ یَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ نَحْنُ قَسَمْنا. این قسمت رحمت و بخشیدن درجه نبوت نه کار ایشان است، که این خاصیت ربوبیت ما است و کار الهیت ما است. پس چون رب العالمین تاج رسالت بر فرق نبوت محمد عربی نهاد، و درگاه عزت وی حوالت گاه رد و قبول خلق آمد، ایشان همه نومید شدند، زبان طعن دراز کردند. یکی گفت: یتیم است و درمانده. رب العزة گفت: بمؤمنان رحیم است و بخشاینده. یکی گفت: اجیر است و فقیر. رب العزة گفت: نذیر است و بشیر. یکی گفت: ضالست و غبی. رب العزة گفت: رسول است و نبی:

Осри ъндии ман ахӣу ҷорӣ .

آثر عندی من اخی و جاری.

Дӯсти писанд бояд на шаҳри писанд . Фармон омад ки : ё Муҳамад ! қад наилм мо медонем ки душманони турои шоиру девонаи михўоннд . Ту шоиру девона нае . Ту зини олимӣ .

دوست پسند باید نه شهر پسند. فرمان آمد که: یا محمد! قَدْ نَعْلَمُ ما می‌دانیم که دشمنان ترا شاعر و دیوانه میخوانند. تو شاعر و دیوانه نه‌ای. تو زین عالمی.

Ту Сайиди валади одамӣ . Ту расӯли кунину соҳиби қоби қўсинӣ . Ту девона нае . Ту исломро сафойӣ . Ту шариъатро Бақоӣ . Ту расӯли худоӣ . Ин ъзи турои бас ки мо он ту , ту он мое :

تو سیّد ولد آدمی. تو رسول کونین و صاحب قاب قوسینی. تو دیوانه نه‌ای. تو اسلام را صفایی. تو شریعت را بقایی. تو رسول خدایی. این عز ترا بس که ما آن تو، تو آن مایی:

ё Муҳамад ! агар душмани туро носазо гуяд , туро чаҳ зиён ! ман мегӯям :у сроҷои мниро , бшироу нзиро , ликўни ллъолмини нзиро , إнои Фтҳнои лаки Фтҳои мубино ,у инсрки аллоҳи нсрои ъзизо , إни фазлаи кони алейк кбиро .

یا محمّد! اگر دشمن ترا ناسزا گوید، ترا چه زیان! من میگویم: وَ سِراجاً مُنِیراً، بَشِیراً وَ نَذِیراً، لِیَکُونَ لِلْعالَمِینَ نَذِیراً، إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً، وَ یَنْصُرَکَ اللَّهُ نَصْراً عَزِیزاً، إِنَّ فَضْلَهُ کانَ عَلَیْکَ کَبِیراً.

إнмои истҷиби аллазӣнаи исмъўн . Ибн ато гуфт : ани аҳли алсмоъи ҳам алоҳёء , ва ҳам аҳли улхитобу алҷўоб ,у ани алохрини ҳам аломўот , лқўлаҳи таъолӣ :у аламутии ибъсҳми аллоҳ .

إِنَّما یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَ. ابن عطا گفت: ان اهل السّماع هم الاحیاء، و هم اهل الخطاب و الجواب، و ان الآخرین هم الاموات، لقوله تعالی: وَ الْمَوْتی‌ یَبْعَثُهُمُ اللَّهُ.

Гуфт : аҳли самоъ зиндагонанд ,у аҳли хитобу ҷавоб эшонанд ,у боқӣ мурдагонанд . Ва зиндагони бҳқиқти се касанд , ҳар чаҳ на ин сеанд дар шумор мурдагонанд хоӣФ , ки зиндагӣ ббим кунад , ҳамвор аз бтшу макри ҳақ май тарсад . Дувуми раҷӣ ки зиндагӣ бомед кунад , пайвастаи дил дар фазлу лутфи худои таъолии баста . Сеюм муҳибаст , ки зиндагӣ бмҳр кунад , мо доми дилаш бо ҳақ мегароед , ва аз халқ май гурезад . Ва ин се ҳолатро илм шартаст . Хавф бе илми хавф хориҷиёнаст .

گفت: اهل سماع زندگان‌اند، و اهل خطاب و جواب ایشان‌اند، و باقی مردگان‌اند. و زندگان بحقیقت سه کس‌اند، هر چه نه این سه‌اند در شمار مردگان‌اند خائف، که زندگی ببیم کند، هموار از بطش و مکر حق می‌ترسد. دوم راجی که زندگی بامید کند، پیوسته دل در فضل و لطف خدای تعالی بسته. سوم محب است، که زندگی بمهر کند، ما دام دلش با حق می‌گراید، و از خلق می‌گریزد. و این سه حالت را علم شرط است. خوف بی‌علم خوف خارجیان است.

Рҷоء бе илми рҷоء мараҷёнаст . Муҳаббат бе илми муҳаббат абоҳтёнаст ,у ҷумлаи ин кори банно бар тавфиқ ва хизлонаст ,у тавфиқу хизлони натиҷаи ҳукми азалу набиштаи лавҳ . Раб Алъоламин гуфт : мо Фртнои фии алкитоби ман шайъи ء . Дар лавҳи ҳамаи чизи нбштиму ҳама кор пардохтем .

رجاء بی‌علم رجاء مرجیان است. محبت بی‌علم محبت اباحتیان است، و جمله این کار بنا بر توفیق و خذلان است، و توفیق و خذلان نتیجه حکم ازل و نبشته لوح. رب العالمین گفت: ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْ‌ءٍ. در لوح همه چیز نبشتیم و همه کار پرداختیم.

Ҳар касро ончии сазо буд додем ,у Фзлк ҳар чиз падед кардем . Расӯл гуфт слии аллоҳи алайҳу силам : « мо мнкми ман аҳади алоу қади кутуби мақъадаи ман алнору мақъадаи ман алҷнаҳ » . Қолўо : ё расӯли аллоҳ ! аи Флои нткли алии ктобно ?у ндъи алъамал ? қол : « аъмлўои Фкли муяссари лмои халқи ?ла , аммо ман кони ман аҳли алсъодаҳи Фсиисри лъмли алсъодаҳ , ва аммо ман кони ман аҳли алшқоўаҳ , Фсиисри лъмли алшқоўаҳ » . Сами қрأ : Фأмои ман أътӣу атқии алоиаҳ .

هر کس را آنچه سزا بود دادیم، و فذلک هر چیز پدید کردیم. رسول گفت صلی اللَّه علیه و سلّم: «ما منکم من احد الا و قد کتب مقعده من النّار و مقعده من الجنة». قالوا: یا رسول اللَّه! ا فلا نتکل علی کتابنا؟ و ندع العمل؟ قال: «اعملوا فکل میسّر لما خلق له، اما من کان من اهل السعادة فسییسر لعمل السعادة، و اما من کان من اهل الشقاوة، فسییسر لعمل الشقاوة». ثم قرأ: فَأَمَّا مَنْ أَعْطی‌ وَ اتَّقی‌ الایة.