Қавлаи таъолӣ :у إзи қоли إброҳими лأбиаҳи озри алоиаҳи аласли мнҳмки фии алҷҳўд ,у алнсли муттасифи болтўҳид , ва алҳақ субҳонау таъолии иФъли мо ирид . Ин аҷаби нигари падари бутгару писари пайғомбар ! падари ронда бо хорӣу мазаллат ! писари хонда бо ҳазорон каромат ? падар дар қабзаи адли бдоғи қатъият бар роҳи навмидӣ дар либоси бегонагӣ ! писар дар сояи фазл дар насими қурб бар роҳи пирӯзӣ дар либоси ошноӣ ! субҳони ман ихрҷи алҳии ман алмиту ихрҷи алмити ман алҳӣ . Фардо дар анҷумани қиёмат дар он арсаи кубро чун иброҳӣмро ҷилва кунанд , ва бо сад ҳазор навохту каромати ббозор қиёмат бароранд , озрро бсФти хории пеши пой вай ниҳанд , аз онкӣ дар дунё чун иброҳӣм дар шиками модар буд озр тмнӣ кард ки : агар марои писарӣ некӯ ояд , ӯро дар пои намруди кашам ,у бтқрби пеши вай қурбон кунам . Вай натавонист ки дасташ нарасед , ва дар ҳақи андешаи худ бҷзоء он барисед . Ин чунонаст ки Мисрён чун ҷамоли Юсуф ( ъ ) диданд , бар ман язид дошта , ҳар каси орзӯӣ он карданд ки Юсуфи ғуломи вай буд . Раби алъзаҳи тақдир чунон кард ки масъалаи бозгашт ,у Мисрёни ҳамаи бандау раҳеу чокари ваии гаштанд .

قوله تعالی: وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ لِأَبِیهِ آزَرَ الایة الاصل منهمک فی الجحود، و النسل متصف بالتوحید، و الحق سبحانه و تعالی یفعل ما یرید. این عجب نگر پدر بتگر و پسر پیغامبر! پدر رانده با خواری و مذلّت! پسر خوانده با هزاران کرامت؟ پدر در قبضه عدل بداغ قطعیت بر راه نومیدی در لباس بیگانگی! پسر در سایه فضل در نسیم قرب بر راه پیروزی در لباس آشنایی! سبحان من یخرج الحیّ من المیّت و یخرج المیّت من الحیّ. فردا در انجمن قیامت در آن عرصه کبری چون ابراهیم را جلوه کنند، و با صد هزار نواخت و کرامت ببازار قیامت برآرند، آزر را بصفت خواری پیش پای وی نهند، از آنکه در دنیا چون ابراهیم در شکم مادر بود آزر تمنی کرد که: اگر مرا پسری نیکو آید، او را در پای نمرود کشم، و بتقرب پیش وی قربان کنم. وی نتوانست که دستش نرسید، و در حق اندیشه خود بجزاء آن برسید. این چنانست که مصریان چون جمال یوسف (ع) دیدند، بر من یزید داشته، هر کس آرزوی آن کردند که یوسف غلام وی بود. رب العزّة تقدیر چنان کرد که مسأله بازگشت، و مصریان همه بنده و رهی و چاکر وی گشتند.

Ва кзлк нарай إброҳими малакӯти алсмоўоту алأрзи аввал ӯро малакӯти осмон ва замин намуданд , то аз роҳи истидлол далел гирифт бар вуҷӯди сонеъ . Дар кавкаб нигараст гуфт : « ҳозои рабӣ » эй : ҳозои далели алии рабӣ , лأни рабии лами излу лои изол ,у ҳозои қади أФл « лои أҳби алоФлин » . Пас бохри ҷамоли ҳақиқат ӯро рӯй намӯд , аз роҳи истидлолу бурҳони бмшоҳдту аёни бозгашт . Рӯй аз ҳамаи бгрдонид , гуфт : Фإнҳми адуи лии إлои раби Алъоламин ,у Ҷабраилро гуфт : аммо алики Фло . Аввали олам вор шуд , охири ориф вор омад .

وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ اول او را ملکوت آسمان و زمین نمودند، تا از راه استدلال دلیل گرفت بر وجود صانع. در کوکب نگرست گفت: «هذا رَبِّی» ای: هذا دلیل علی ربی، لأن ربی لم یزل و لا یزال، و هذا قد أفل «لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ». پس بآخر جمال حقیقت او را روی نمود، از راه استدلال و برهان بمشاهدت و عیان بازگشت. روی از همه بگردانید، گفت: فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِی إِلَّا رَبَّ الْعالَمِینَ، و جبرئیل را گفت: اما الیک فلا. اول عالم‌وار شد، آخر عارف وار آمد.

Воситӣ гуяд : халқи олами бадв ҳаме шаванд ,у орифони азу ҳаме оянд . Гуфто : агар касе гуяд ки : худоиро бадалел шиносам , ту ӯро гӯии далелро бачаи шинохтӣ ?

واسطی گوید: خلق عالم بدو همی‌شوند، و عارفان ازو همی آیند. گفتا: اگر کسی گوید که: خدای را بدلیل شناسم، تو او را گوی دلیل را بچه شناختی؟

Балӣ дар бдоит аз далел чора нест , чунон ки бдоити роҳи халил буд . Чун он ҳамаи далоил дар роҳи халил ( ъ ) омад , кавкабу қамару офтоб , баҳри далелӣ ки мерасед дар вай ҳаме овехт ки : « ҳозои рабӣ » . Чун аз дараҷаи далоили бргзшт , ҷамол тавҳид бидида аён бидид . Гуфт : ё қавми إнии барии ءи ммои тшркўн , эй : ман алостдлоли болмхлўқоти алии алхолқ , Флои далели алайҳи сўоаҳ . Ҳамонаст ки он меҳтар дайн гуфт : « урфати аллоҳи биллоҳу урфати мо дуни аллоҳи бнўри аллоҳ » ,у ҳўи алмшори илайҳи лқўлаҳ : «у أшрқти алأрзи бнўри рабҳо » .

بلی در بدایت از دلیل چاره نیست، چنان که بدایت راه خلیل بود. چون آن همه دلایل در راه خلیل (ع) آمد، کوکب و قمر و آفتاب، بهر دلیلی که میرسید در وی همی آویخت که: «هذا رَبِّی». چون از درجه دلایل برگذشت، جمال توحید بدیده عیان بدید. گفت: یا قَوْمِ إِنِّی بَرِی‌ءٌ مِمَّا تُشْرِکُونَ، ای: من الاستدلال بالمخلوقات علی الخالق، فلا دلیل علیه سواه. همانست که آن مهتر دین گفت: «عرفت اللَّه باللّه و عرفت ما دون اللَّه بنور اللَّه»، و هو المشار الیه لقوله: «وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها».

Он ҷавонмарди тариқати ӣнҷои нуктае азиз гуфта ,у равиши роҳравонроу кашиши рабӯдагонро беоне намӯда , гуфто : чун аз даргоҳи аҳадяти бнъти рأФту раҳмат ин навохт ба халил расед ки :у атхзи аллоҳи إброҳими хлило , фармон омад ки эй халил ! дар роҳи хулати ӣстодагӣ шарт нест , аз манзил « أслмти лрби Алъоламин » фаротари шӯ . Сафарӣ кун ки онро сафар тФрид гӯйанд , « сирўои сабақи алмФрдўн » . Халили толибии тези рӯ буд . Ҷӯяндаи ёдгори азал буд . Наълин қасд дар пой ҳиммат кард . Сафар « إнии зоҳби إлии рабӣ » пеш гирифт .

آن جوانمرد طریقت اینجا نکته‌ای عزیز گفته، و روش راهروان را و کشش ربودگان را بیانی نموده، گفتا: چون از درگاه احدیّت بنعت رأفت و رحمت این نواخت به خلیل رسید که: وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِیمَ خَلِیلًا، فرمان آمد که ای خلیل! در راه خلّت ایستادگی شرط نیست، از منزل «أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ» فراتر شو. سفری کن که آن را سفر تفرید گویند، «سیروا سبق المفرّدون». خلیل طالبی تیز رو بود. جوینده یادگار ازل بود. نعلین قصد در پای همّت کرد. سفر «إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی» پیش گرفت.

Аз камӣни гоҳи ғайби хзоӣни иззат фурӯ кушоданд , ва аз он дрри алғибу ъҷоӣби алзхоӣри басӣ дар роҳ « إнии зоҳб » фурӯ рехтанд . Халил ҳануз раванда буд , баста « إнии зоҳб » гашта , бнқтаҳ ҷамъ нарасида , боз нигараст , ғанимат дид , бғнимт машғӯл шуд . Ҷамоли тавҳид аз вай рӯй бапушед ки чаро бози нгрстӣ ? то он гуҳ ки истиғфори лои أҳби алоФлини бикрад , ва он дрри алғиби ҳам чунон медид ,у ваии боз май истод ки « ҳозои рабӣ » , « ҳозои рабӣ » , ки он дрри алғиби баси дили фиребу баси шоғил буд , гуфтанд : эй халил ! набоистӣ ки турои ин вақфат будӣ ! дар роҳ « إнии зоҳби إлии рабӣ » рӯй , ва он гуҳи бғнимту захоири бознигарӣ . Чаро чашми ҳиммат аз он фурӯ нагирифтӣ ? ва чаро суннат « мо зоғи албср » бакор надоштӣ ? ! инаст суннати он меҳтари олам ,у хосияти Сайиди валади одам , ки шаби зулфату улфати оёти кубро дар роҳ ӯ таҷаллӣ кард , ва ӯ барин адаб буд ки : « мо зоғи албср ва мо тғӣ » . эй халил ! касе ки ёдгор азал ҷӯяд ,у роз вале неъмат , ӯ ғиноему захоирро чаҳ кунад ? !

از کمین‌گاه غیب خزائن عزت فرو گشادند، و از آن درر الغیب و عجائب الذّخائر بسی در راه «إِنِّی ذاهِبٌ» فرو ریختند. خلیل هنوز رونده بود، بسته «إِنِّی ذاهِبٌ» گشته، بنقطه جمع نرسیده، باز نگرست، غنیمت دید، بغنیمت مشغول شد. جمال توحید از وی روی بپوشید که چرا باز نگرستی؟ تا آن گه که استغفار لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ بکرد، و آن درر الغیب هم چنان میدید، و وی باز می‌ایستاد که «هذا ربّی»، «هذا ربّی»، که آن درر الغیب بس دل فریب و بس شاغل بود، گفتند: ای خلیل! نبایستی که ترا این وقفت بودی! در راه «إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی» روی، و آن گه بغنیمت و ذخایر باز نگری. چرا چشم همّت از آن فرو نگرفتی؟ و چرا سنّت «ما زاغَ الْبَصَرُ» بکار نداشتی؟! اینست سنّت آن مهتر عالم، و خاصیّت سید ولد آدم، که شب زلفت و الفت آیات کبری در راه او تجلّی کرد، و او برین ادب بود که: «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی‌». ای خلیل! کسی که یادگار ازل جوید، و راز ولی نعمت، او غنایم و ذخایر را چه کند؟!

Халили дасти таҷред аз остини тФрид берун кард , ва биравӣ асбоб боз зад ки : إнии ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмоўоту алأрзи ҳниФо ва мо أнои ман алмшркин яъне : аФрдти қасдии ллаҳ ,у тҳрти ақдии ани ғайри аллоҳ ,у ҳифзати аҳдии фии аллоҳи ллаҳ ,у хулласати ваҷдии биллоҳ , Фأнои ллаҳи биллоҳ , бали маҳви фии аллоҳ ,у аллоҳи аллоҳ .

خلیل دست تجرید از آستین تفرید بیرون کرد، و بروی اسباب باز زد که: إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ یعنی: افردت قصدی للَّه، و طهرت عقدی عن غیر اللَّه، و حفظت عهدی فی اللَّه للَّه، و خلصت وجدی باللّه، فأنا للَّه باللّه، بل محو فی اللَّه، و اللَّه اللَّه.