Қавлаи таъолӣ : ва ман أзлми ммни аФтрии алии аллоҳи кзбои ин оя ба Мадина фурӯ омад дар шаъни мсилмаҳи бен ҳабиби алкзоби абӯи алмнзри алҳнФӣ . Кофарон ӯро рҳмни тҳомаҳ май хонданд . Ду кас фиристод аз мардумони хеши брсўли худо ( с ) . Расӯли эшонро гуфт : « аи ташаҳҳуди أни мсилмаҳи набӣ » ? Фқоло : нъм . Фқол ( с ) : « луи лои ани алрсли лои тқтли лзрбти аъноқкмо » .

قوله تعالی: وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً این آیه به مدینه فرو آمد در شأن مسیلمة بن حبیب الکذّاب ابو المنذر الحنفی. کافران او را رحمن تهامه می‌خواندند. دو کس فرستاد از مردمان خویش برسول خدا (ص). رسول ایشان را گفت: «ا تشهد أن مسیلمة نبی»؟ فقالا: نعم. فقال (ص): «لو لا ان الرّسل لا تقتل لضربت اعناقکما».

Ду каззоби хостнди брўзгори расӯли худо ,у даъвӣ пайғомбарӣ карданд : яке каззоби имомаҳ , мсилмаҳ ,у дигари каззоби Санъо , асвади алъбсӣ . Расӯл худо гуфт : дар хоби маро чунон намуданд ки ду савори заррин дар дасти ман будӣ , ва ман дар он ғамгин ва андўҳгн гашта . Ваҳй омадӣ бмн ки бод дар он дам . Бод дар он дмидмӣ , ва ҳар ду аз ман бпридндӣ . Пас ман таъвили ниҳодам ки : он ҳар ду даст ӯ рнҷни заррини он ду каззобанд ки ман дар миён эшон будам , ва дар рӯзгори эшон : яке каззоби имомаҳ ,у дигари каззоби Санъо . Қтодаҳ гуфт : ин оят дар шаън ҳар ду каззоби Фрўомд .

دو کذّاب خاستند بروزگار رسول خدا، و دعوی پیغامبری کردند: یکی کذّاب یمامه، مسیلمه، و دیگر کذّاب صنعا، اسود العبسی. رسول خدا گفت: در خواب مرا چنان نمودند که دو سوار زرین در دست من بودی، و من در آن غمگین و اندوهگن گشته. وحی آمدی بمن که باد در آن دم. باد در آن دمیدمی، و هر دو از من بپریدندی. پس من تأویل نهادم که: آن هر دو دست او رنجن زرین آن دو کذّاب اند که من در میان ایشان بودم، و در روزگار ایشان: یکی کذاب یمامه، و دیگر کذاب صنعا. قتاده گفت: این آیت در شأن هر دو کذاب فروآمد.

Ва ман қоли сأнзл мисли мо أнзли аллоҳи ин яке абди аллоҳи бен саъди бен абии срҳ алқршӣаст аз банӣ омири бен луиҳоам шираи Усмони ъФон , лухтӣ аз қуръон ва ваҳй бинвишт бо млоءи расӯли худо ( с ) ,у гоҳи гоҳ аз хўотими оят ки номҳои худовандаст ъзу ҷл , чизи чиз табдил мекард . « азизи ҳаким » « алӣами ҳаким » менавишт ,у ончӣ бойен монад ,у расӯли худо ( с ) онро медид ва хомӯш мебуд ,у тағйири нмикрд .

وَ مَنْ قالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ این یکی عبد اللَّه بن سعد بن ابی سرح القرشی است از بنی عامر بن لوی هام شیره عثمان عفان، لختی از قرآن و وحی بنوشت با ملاء رسول خدا (ص)، و گاه گاه از خواتیم آیت که نامهای خداوند است عز و جل، چیز چیز تبدیل میکرد. «عَزِیزٌ حَکِیمٌ» «علیم حکیم» مینوشت، و آنچه باین ماند، و رسول خدا (ص) آن را میدید و خاموش میبود، و تغییر نمیکرد.

Абди аллоҳи бскўти расӯл ( с ) бшк афтод дар имони хеш , ки агар рост мегуяд ки ваҳйаст чаро тағйир намефармоед чун мебинад ки ман табдил мекунам ?у злки анаи кон ( с ) амёи лои иктб . Пас муртад шуд , ва ба Маккаи бозгашт ва гуфт : « сأнзл мисли мо أнзли аллоҳ » .

عبد اللَّه بسکوت رسول (ص) بشک افتاد در ایمان خویش، که اگر راست میگوید که وحی است چرا تغییر نمی‌فرماید چون می‌بیند که من تبدیل میکنم؟ و ذلک انّه کان (ص) امیّا لا یکتب. پس مرتد شد، و به مکه بازگشت و گفت: «سَأُنْزِلُ مِثْلَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ».

Ман қуръон фурӯ фиристам яъне гӯям , чунон ки аллоҳ фурӯ фиристод .

من قرآن فرو فرستم یعنی گویم، چنان که اللَّه فرو فرستاد.

Ва гуфтаанд ки чун ин оят омад ки :у лақади хлқнои алإнсони ман сулолаи ман тини расӯли худо имло мекард , ва вай менавишт . Чун ӣнҷо расед ки : сами أншأноаҳи хлқои охири абди аллоҳ таъаҷҷуб кард аз тафзили хилқати одамӣ бар он тартиб ва бар он назм , ва аз сари он таъаҷҷуб гуфт : « Фтборки аллоҳи أҳсни алхолқин » . Расӯли худо ( с ) гуфт : « актбҳои Фҳзои нзлт » .

و گفته‌اند که چون این آیت آمد که: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِینٍ رسول خدا املا میکرد، و وی مینوشت. چون اینجا رسید که: ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ عبد اللَّه تعجّب کرد از تفضیل خلقت آدمی بر آن ترتیب و بر آن نظم، و از سر آن تعجب گفت: «فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ». رسول خدا (ص) گفت:«اکتبها فهذا نزلت».

Абди аллоҳи он соъат бшк афтод , гуфт : лӣни кони Муҳамади содқо , лақади аўҳии илои комаи аўҳии илайҳ ,у лӣни кони козбои лақади қиллати комаи қол , ва аз он пас кофари гашт ва бимика боз шуд . Расӯли худо ( с ) вайро гуфт : « лои тақаббулаи аларз » , Фқоли абӯи талҳа : ?утяти аларзи алтии моти фӣҳо , Фўҷдтаҳи мнбўзо , Фқлт : мо шаъни ҳозо ? Фқолўо : дФноаҳи Флми тақаббулаи аларз .

عبد اللَّه آن ساعت بشک افتاد، گفت: لئن کان محمّد صادقا، لقد اوحی الیّ کما اوحی الیه، و لئن کان کاذبا لقد قلت کما قال، و از آن پس کافر گشت و بمکّه باز شد. رسول خدا (ص) وی را گفت: «لا تقبله الارض»، فقال ابو طلحة: اتیت الارض التی مات فیها، فوجدته منبوذا، فقلت: ما شأن هذا؟ فقالوا: دفناه فلم تقبله الارض.

Ъкрмаҳ гуфт : ин оят дар шаъни алнзри бен алҳорс омад ки муъориза қуръон мекард . Дар муъоризаи сӯра ва алнозъот гуфт : «у алтоҳноти тҳно ,у алъоҷноти ъҷно , Фолхобзоти хбзо , Фоллоқмоти лқмо . Чун ин муъориза бо расӯли худо ( с ) расед , аз ғсосту ркокти ин сухани ҳамаи бхндиднд . Яке аз саҳоба гуфт : ?ҳуллои атуми алсўраҳ ? чаро сӯра тамом накард ? гуфтанд : тамомӣ дар чист ? гуфт : Фолхозёти хзё . Фأзҳки алҳозрину алсомъин . Ва ин нзр ҳорис ҳамонаст ки мегуфт : « луи ншоءи лқлно мисли ҳозо » агар хоҳеми мо низ қуръон ҳамчунин фурӯ наҳему бгўӣим , ва гуфт . Ва муъоризаи ваии ин буд ки рафт .

عکرمه گفت: این آیت در شأن النضر بن الحارث آمد که معارضه قرآن میکرد. در معارضه سوره و النازعات گفت: «و الطّاحنات طحنا، و العاجنات عجنا، فالخابزات خبزا، فاللّاقمات لقما. چون این معارضه با رسول خدا (ص) رسید، از غثاثت و رکاکت این سخن همه بخندیدند. یکی از صحابه گفت: هلّا اتمّ السورة؟ چرا سورة تمام نکرد؟ گفتند: تمامی در چیست؟ گفت: فالخازیات خزیا. فأضحک الحاضرین و السامعین. و این نضر حارث همانست که میگفت: «لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا» اگر خواهیم ما نیز قرآن همچنین فرو نهیم و بگوئیم، و گفت. و معارضه وی این بود که رفت.

Ва лутарӣ إзи алзолмўни ин клмтӣаст аз калимоти таъзиму тъҷиб , на дар мавзеи шак . Мегуяд : агар ту бинӣ эй Муҳамади он гуҳ ки ин кофарону мушрикон дар сакароту шдоӣду аҳўол марг бошанд ,у алмлоӣкаҳи бостўои أидиҳми малоикаи ӣнҷои малик аламутасту аъвони вай , ва он Фриштгони дасти бъзоб боишон фаро дошта , чунон ки ҷой дигар гуфт : « изрбўни вҷўҳҳму أдборҳм » . « أхрҷўои أнФскм » ӣнҷои қавл мзмраст , яъне : иқўлўни ?лаами ахрҷўои анФскм эй арўоҳкм . Эшонро гӯйанд бтъниФу кара : берун диҳед ҷонҳои хеш . Мустафо ( с ) гуфт : он марг ки осонтар буд ҳамчун хскаст ки дар пашми шутури овезад , чаҳ мумкин буд ки он босонӣ аз вай берун ояд .

وَ لَوْ تَری‌ إِذِ الظَّالِمُونَ این کلمتی است از کلمات تعظیم و تعجیب، نه در موضع شک. میگوید: اگر تو بینی ای محمّد آن گه که این کافران و مشرکان در سکرات و شدائد و اهوال مرگ باشند، وَ الْمَلائِکَةُ باسِطُوا أَیْدِیهِمْ ملائکه اینجا ملک الموت است و اعوان وی، و آن فریشتگان دست بعذاب بایشان فرا داشته، چنان که جای دیگر گفت: «یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ». «أَخْرِجُوا أَنْفُسَکُمُ» اینجا قول مضمر است، یعنی: یقولون لهم اخرجوا انفسکم ای ارواحکم. ایشان را گویند بتعنیف و کره: بیرون دهید جانهای خویش. مصطفی (ص) گفت: آن مرگ که آسان‌تر بود همچون خسک است که در پشم شتر آویزد، چه ممکن بود که آن بآسانی از وی بیرون آید.

Умри хитоб аз каъб аҳбор пурсед ки : ту ҷон кандан чигуна доне ? гуфт : чунон ки шохии пари хор дар дарун касе кунанд , ва ҳар хорӣ дар раҳгии овезад ,у мардии қавии он хор мекашад . Ва дар хабараст ки буқати вафоаи Мӯсо ( ъ ) раби алъзаҳ ӯро гуфт : хештанро дар марг чун ёфтӣ ? гуфт : чун мурғи зинда ки бирён кунанд , на қӯт дорад ки биппарад , на бимирад то барраад . أхрҷўои أнФскм раво бошад ки ин сухан дар қиёмат бо эшон гӯйанд бар сиблати тавбих , яъне : хлсўои анФскми ман алъзоб , эй : лстми тқдрўни алии алхлос .

عمر خطاب از کعب احبار پرسید که: تو جان کندن چگونه دانی؟ گفت: چنان که شاخی پر خار در درون کسی کنند، و هر خاری در رگی آویزد، و مردی قوی آن خار میکشد. و در خبر است که بوقت وفاة موسی (ع) رب العزة او را گفت: خویشتن را در مرگ چون یافتی؟ گفت: چون مرغ زنده که بریان کنند، نه قوت دارد که بپرد، نه بمیرد تا برهد. أَخْرِجُوا أَنْفُسَکُمُ روا باشد که این سخن در قیامت با ایشان گویند بر سبیل توبیخ، یعنی: خلّصوا انفسکم من العذاب، ای: لستم تقدرون علی الخلاص.

Алиўми тҷзўни азоби алҳўн эй алъзоби алзии иқъ ба алҳўони алшдид . « бмои кантами тқўлўни алии аллоҳи ғайр алҳақ » ман анаи аўҳии аликму лами иўҳ . «у кантами ани оётаи тсткбрўн » эй тткбрўни алии алоямони болқрон . Ва қил : ани фаризаи аллоҳу алқёми баҳо .

الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ ای العذاب الذی یقع به الهوان الشدید. «بِما کُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَی اللَّهِ غَیْرَ الْحَقِّ» من انّه اوحی الیکم و لم یوح. «وَ کُنْتُمْ عَنْ آیاتِهِ تَسْتَکْبِرُونَ» ای تتکبّرون علی الایمان بالقرآن. و قیل: عن فریضة اللَّه و القیام بها.

Қол алнабӣ ( с ) : « ман сҷди аллоҳи саҷдаи Фқди барии ءи ман алкбр » .

قال النبیّ (ص): «من سجد اللَّه سجدة فقد بری‌ء من الکبر».

Ва лақади ҷӣтмўнои Фродии ҷамъ Фаридаст , кқрину қуръонӣ ,у радифу рдоФӣ .

وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادی‌ جمع فرید است، کقرین و قرآنی، و ردیف و ردافی.

Иқоли фарди алрҷли иФрди Фрўдои Фҳўи форад , азои тФрд ,у раҷули аФрду умароаи Фрдоء , азои лами икни лҳои ах . Ва лақади ҷӣтмўнои ин дар қиёмат бо кофарон гӯйанд ки шумо бохрт танҳо омадед бемол ва беҷуфт ва бефарзанд , ягона бе ҳеҷ кас , ҳФоаҳи ъроаҳи ғрло , бараҳна бе ҳеҷ чиз . Комаи хлқнокми أўли мараи ҳам бар он хилқати аввал ки дар дунё омадед , яъне ки баъси шумо ҳамчун халқи шумо ,у ншأаҳи сония ҳамчун ншأаҳи аввалӣ .

یقال فرد الرّجل یفرد فرودا فهو فارد، اذا تفرّد، و رجل افرد و امراة فرداء، اذا لم یکن لها اخ. وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا این در قیامت با کافران گویند که شما بآخرت تنها آمدید بی مال و بی‌جفت و بی‌فرزند، یگانه بی هیچ کس، حفاة عراة غرلا، برهنه بی‌هیچ چیز. کَما خَلَقْناکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ هم بر آن خلقت اول که در دنیا آمدید، یعنی که بعث شما همچون خلق شما، و نشأة ثانیه همچون نشأة اولی.

Рӯй ани абӯи ҳрираҳи қол : қол алнабӣ ( с ) : « тншқи аларзи ънкм , Фأнои аввали ман тншқи анҳу аларз , Фтнслўни сроъои илои рбкми алии сини алслосини мҳтъини илои алдоъӣ , ФтўқФўни фии мавқифи воҳиди сабъин ъомои ҳФоаҳи ъроаҳи ғрлои бҳмо , лои инзри аликм ,у лои иқзии бинкм .

روی عن ابو هریرة قال: قال النبی (ص): «تنشق الارض عنکم، فأنا اول من تنشق عنه الارض، فتنسلون سراعا الی ربکم علی سنّ الثّلاثین مهطعین الی الدّاعی، فتوقفون فی موقف واحد سبعین عاما حفاة عراة غرلا بهما، لا ینظر الیکم، و لا یقضی بینکم.

Фибкии алхлоӣқ ҳатто инқтъи алдму илҳмҳми алърқ .

فیبکی الخلائق حتّی ینقطع الدم و یلحمهم العرق.

Ва рӯй ани ъоӣшаҳи қрأт : «у лақади ҷӣтмўнои Фродии комаи хлқнокми أўли мара » , Фқолт : ё расӯли аллоҳи восўأтоаҳ ! ани алрҷолу алнсоءи иҳшрўни ҷмиъо , инзри бъзҳми илои сўأаҳи баъз ! Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лкл амрӣ манеҳам иўмӣзи шаъни иғниаҳ » , лои инзри алрҷоли илои алрҷол ,у лои алнсоءи илои алнсоء , шуғли бъзҳми ани баъз .

و روی ان عائشة قرأت: «وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادی‌ کَما خَلَقْناکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ»، فقالت: یا رسول اللَّه واسوأتاه! ان الرجال و النساء یحشرون جمیعا، ینظر بعضهم الی سوأة بعض! فقال رسول اللَّه (ص): «لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ یَوْمَئِذٍ شَأْنٌ یُغْنِیهِ»، لا ینظر الرجال الی الرجال، و لا النساء الی النساء، شغل بعضهم عن بعض.

Ва трктми мо хўлнокми вроءи зҳўркм эй млкнокму أътинокми ман алъбиду алмолу алмўошӣ , ва мо нарай мъкми шФъоءкми аллазӣнаи зъмтми أнҳми Фикми шурако эй фии хлқкми шурако . Ин ҷавоби нзр ҳорисасту мушрикони араб , ки мегуфтанд : « ҳؤлоء шФъоءно ъанд аллоҳ » . Раб алъзаҳ гуфт : наме байнам бо шумо он шафиъон ки бдрўғ мегуфтанд ки он моро анбозонанд дар офариниши шумо . Лақади тқтъи бинкми нофеъу ксоиӣу ҳФс аз ъосм « бинкм » бнсб хонанд ,у ҳўи насби алии алзрФи боқӣ брФъ хонанд , яъне тқтъи вслкми алзии кантами ттўослўн ба фии алднё . Мегуяд : пораи гашт ва бибаред миёни шумо . Ҳамонаст ки ки ҷой дигар гуфт : « тқтъти баҳами алأсбоб » . «у зли ънкм » эй : фии алохраҳ , « мо кантами тзъмўн » фии алднёи бأнаҳи маъаи аллоҳи шарик .

وَ تَرَکْتُمْ ما خَوَّلْناکُمْ وَراءَ ظُهُورِکُمْ ای ملکناکم و أعطیناکم من العبید و المال و المواشی، وَ ما نَری‌ مَعَکُمْ شُفَعاءَکُمُ الَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِیکُمْ شُرَکاءُ ای فی خلقکم شرکاء. این جواب نضر حارث است و مشرکان عرب، که میگفتند: «هؤلاء شفعاءنا عند اللَّه». رب العزّة گفت: نمی‌بینم با شما آن شفیعان که بدروغ میگفتند که آن ما را انبازان‌اند در آفرینش شما. لَقَدْ تَقَطَّعَ بَیْنَکُمْ نافع و کسایی و حفص از عاصم «بینکم» بنصب خوانند، و هو نصب علی الظّرف باقی برفع خوانند، یعنی تقطّع وصلکم الّذی کنتم تتواصلون به فی الدّنیا. میگوید: پاره گشت و ببرید میان شما. همانست که که جای دیگر گفت: «تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ». «وَ ضَلَّ عَنْکُمْ» ای: فی الآخرة، «ما کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ» فی الدنیا بأنّه مع اللَّه شریک.

إни аллоҳи Фолқи алҳб эй : шоқа . Фалақати алшии ء эй : шққтаҳ ,у клмнии ман фалақи фӣае ман шақа . Ва гуфтаанд : фалақ номӣаст ҳамаи халқро , лأни алхлқи каллаи ани анФлоқи икўн . Ва аз алии бен абии толиб ( ъ ) оранд ки савганди ваии бештари ин буд : « лоу алзии фалақи алҳбаҳу брأи алнсмаҳ » .

إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ ای: شاقّه. فلقت الشی‌ء ای: شققته، و کلمنی من فلق فیه ای من شقه. و گفته‌اند: فلق نامی است همه خلق را، لأن الخلق کلّه عن انفلاق یکون. و از علی بن ابی طالب (ع) آرند که سوگند وی بیشتر این بود: «لا و الذی فلق الحبة و برأ النسمة».

Мақотил гуфт : « إни аллоҳи Фолқи алҳб » эй албру алшъиру алзраҳу алҳбўби кулҳо . «у алнўӣ » яъне кули самара лҳо навай колхўху алмшмшу алғбироءу алоҷос ва мо кони ман алсмор лҳо навай ,у фавқаи самара ,у ҳозои иأтии алии кули мо ахрҷти аларз .

مقاتل گفت: «إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ» ای البرّ و الشعیر و الذرة و الحبوب کلها. «وَ النَّوی‌» یعنی کل ثمرة لها نوی کالخوخ و المشمش و الغبیراء و الاجّاص و ما کان من الثمار لها نوی، و فوقه ثمرة، و هذا یأتی علی کل ما اخرجت الارض.

Ихрҷи алҳии ман алмит май беруни оради одамии зинда ва чаҳор пои зинда аз нутфаи мурда , ва ҳамчунин мурғи зинда аз хояи мурда . Ва махраҷи алмити ман алҳӣу беруни орандаи мурда аз зинда , яъне нутфаи мурда аз ҳайвони зиндау хояи мурда аз мурғи зинда . Ва иқол : « ихрҷи алҳии ман алмит » яъне алснблаҳи ман алҳбаҳ , «у махраҷи алмити ман алҳӣ » яъне алҳби ман алснблаҳ . Май беруни оради хӯшаи тоза аз донаи хушк ,у беруни оради донаи хушк аз хӯшаи тозау наботи тоза . Ва қил : ихрҷи алмؤмни ман алкоФр ,у алкоФри ман алмؤмн . « злкми аллоҳ » алзии феъли ҳзаҳи алошёءи алтии тшоҳдўнҳои рбкм , « Фأнии тؤФкўн » Фмни ин тсрФўни ан алҳақ баъди ҳозои албён ? ! Фолқи алإсбоҳи қроءти ҳасан басарӣаст , Фолқи алإсбоҳ яъне ки шикофанда рӯзаст аз шаб . Асбоҳ масдараст муроди бони исм , чунон ки ҳасани хонда ,у араби гоҳи гоҳи масдари исми созанд , чунон ки дар садри сӯра алзмраст танзил яъне манзил . Ва ҷоъили аллили скнои кӯфӣ «у ҷаъли аллил » хонд бар феъли мозӣ , яъне : ҷаъли аллили скнои лхлқаҳ . Шаби оромгоҳи халқи сохт , то дар он бёсоинд аз ранҷҳоу тъбҳо ки буруз кашидаанд ,у иқол : кули мо скнти илайҳи ман байту أҳлу ватан , Фҳўи скн . Ва кони ман дъоء алнабӣ ( с ) : « аллоҳами Фолқи алосбоҳу ҷоъили аллили скно , ақзи ании аддӣн ,у мтънии бсмъӣу басарӣ ,у қӯтии фии сбилк » .

یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ می‌بیرون آرد آدمی زنده و چهار پای زنده از نطفه مرده، و همچنین مرغ زنده از خایه مرده. وَ مُخْرِجُ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ و بیرون آرنده مرده از زنده، یعنی نطفه مرده از حیوان زنده و خایه مرده از مرغ زنده. و یقال: «یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ» یعنی السنبلة من الحبة، «وَ مُخْرِجُ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ» یعنی الحب من السنبلة. می‌بیرون آرد خوشه تازه از دانه خشک، و بیرون آرد دانه خشک از خوشه تازه و نبات تازه. و قیل: یخرج المؤمن من الکافر، و الکافر من المؤمن. «ذلِکُمُ اللَّهُ» الّذی فعل هذه الاشیاء التی تشاهدونها ربکم، «فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ» فمن این تصرفون عن الحق بعد هذا البیان؟! فالِقُ الْإِصْباحِ قراءت حسن بصری است، فالِقُ الْإِصْباحِ یعنی که شکافنده روز است از شب. اصباح مصدر است مراد بآن اسم، چنان که حسن خوانده، و عرب گاه گاه مصدر اسم سازند، چنان که در صدر سورة الزمر است تنزیل یعنی منزّل. و جاعل اللیل سکنا کوفی «وَ جَعَلَ اللَّیْلَ» خواند بر فعل ماضی، یعنی: جعل اللیل سکنا لخلقه. شب آرامگاه خلق ساخت، تا در آن بیاسایند از رنجها و تعبها که بروز کشیده‌اند، و یقال: کلّ ما سکنت الیه من بیت و أهل و وطن، فهو سکن. و کان من دعاء النبی (ص): «اللهم فالق الاصباح و جاعل اللیل سکنا، اقض عنی الدّین، و متّعنی بسمعی و بصری، و قوتی فی سبیلک».

Ва алшмсу алқмри ҳсбоно эй : ҷаъли алшмсу алқмри ҳсбоно . Ҳсбонои хоҳии наът на , хоҳии бнзъи сифат , чунон ки онҷо гуфт : « алшмсу алқмри бҳсбон » .

وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً ای: جعل الشمس و القمر حسبانا. حسبانا خواهی نعت نه، خواهی بنزع صفت، چنان که آنجا گفت: «الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ».

ӣнҷо « бо » биўкнд , ва маънӣ ҳамонаст . Мегуяд : хуршеду моҳро шумории сохт . Онро ду маънӣ гуфтаанд : яке онкии худ бишумор май раванд ,у дигари онкии шуморо айёранду қонӯн .

اینجا «با» بیوکند، و معنی همانست. میگوید: خورشید و ماه را شماری ساخت. آن را دو معنی گفته‌اند: یکی آنکه خود بشمار می‌روند، و دیگر آنکه شما را عیارند و قانون.

Ва ҳасбон масдараст ҳамчун руҷҳону нуқсон , ва раво бошад ки ҷамъи ҳисоб буд ҳамчун шаҳобу шҳбону рикобу ркбон . Иқўл :у ҷаъли алшмсу алқмри баҳисоби лои иҷоўзонаҳи Фимои идўрони фии ҳисоб ҳатто интҳёи илои ақсои мнозлҳмои лтълмўои адади алснину алҳсоб . « злки тақдири алъзизи алълим » алъзизи фии малакаи бснъи мо ?ераад , алълими бмои қадари ман халқа .

و حسبان مصدر است همچون رجحان و نقصان، و روا باشد که جمع حساب بود همچون شهاب و شهبان و رکاب و رکبان. یقول: و جعل الشمس و القمر بحساب لا یجاوزانه فیما یدوران فی حساب حتی ینتهیا الی اقصی منازلهما لتعلموا عدد السنین و الحساب. «ذلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ» العزیز فی ملکه بصنع ما اراد، العلیم بما قدر من خلقه.

Ва ҳўи алзии ҷаъли лаками алнҷўми лтҳтдўои баҳои фии зулмоти албру албҳри ситорагони осмони қисмӣ сайёротанду қисмии савобат . Сайёрот бар рӯй фалак сайр мекунанд ,у савобат ҳамчун қандилҳо аз фалаки дроўихтаҳ . Мегуяд : ин ситора ҳо бидон офаридам то бони намози хешро қибла созед , ва рафтани хешро роҳ шиносед ,у анқзоءи фусӯл сол донед . Қади Фслнои алоёт эй қади бинои алоёти бзлк ,у вқФнои алъбоди алайҳо , лқўми иълмўни иълмўни мо ?ераади аллоҳи бзлки ман алдлолаҳи алии тавҳида ,у أни аллоҳи воҳиди лои шарики ?ла .

وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِی ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ ستارگان آسمان قسمی سیارات‌اند و قسمی ثوابت. سیّارات بر روی فلک سیر میکنند، و ثوابت همچون قندیلها از فلک درآویخته. میگوید: این ستاره‌ها بدان آفریدم تا بآن نماز خویش را قبله سازید، و رفتن خویش را راه شناسید، و انقضاء فصول سال دانید. قَدْ فَصَّلْنَا الْآیاتِ ای قد بیّنّا الآیات بذلک، و وقفنا العباد علیها، لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ یعلمون ما اراد اللَّه بذلک من الدلالة علی توحیده، و أن اللَّه واحد لا شریک له.

Ва ҳўи алзии أншأкми ман нафаси воҳидаи маънии аншоء офариданаст бобтдо , бесабабӣ ки онро воҷиб кунад , ва бемисолӣ ва беайёрӣ ки буи истионат кунад , ва ин ҷузи васфи кирдигори қадиму тавоноӣ ҳаким нест , ки ҳамаро бғирӣ ҳоҷатаст то буи истионат кунад . ӯро ҷли ҷалолаи бкс ниёз нест ,у ҳоҷат бостъонт нест . « ман нафаси воҳида » яъне хлқкми ман одами вҳдаҳ , ?фони ҳўоءи аизои хилқати ман зилъи ман азлоъа , Фсори ҷамеъ аннос манеҳ . Мегуяд : шуморо ҳама аз як тани ягонаи офаридам , ва он як тан одамаст , ки ҷуфти ваии ҳўоءи ҳам аз одамаст , ки аз устихони паҳлавии ваии офарӣда . Пас ҳар чаҳ мардумаст , ҳама аз ӯ офарӣда . Он гуҳ гуфт : « Фмстқр » қроءти ибни касӣру абӯи Амри бкср қофаст яъне : Фмнкми мустақару мнкми муставдиъ . Мегуяд : гоҳи мустақари бед дар раҳми модар , онҷои ороми гирифта ,у гоҳи муставдиъи бед дар сулби падар , онҷои бўдиъти ниҳода . Қроءти боқии қроءи бФтҳ қофаст яъне : фалаками мустақару лаками муставдиъ , мегуяд : шуморо аз як тани бёФрид , ва он гуҳи шуморо оромгоҳӣаст вадиати ҷой . Гоҳе дарин вадиати ҷои ниҳода , ва гоҳе дар он оромгоҳ орамида . Вадиати гоҳ дунёаст , одамӣ дар он орамида то абад : « إлии рбки иўмӣзи алмстқр » . Ҳасани басариро аз ин оят пурседанд .

وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ معنی انشاء آفریدن است بابتدا، بی سببی که آن را واجب کند، و بی‌مثالی و بی‌عیاری که بوی استعانت کند، و این جز وصف کردگار قدیم و توانای حکیم نیست، که همه را بغیری حاجت است تا بوی استعانت کند. او را جل جلاله بکس نیاز نیست، و حاجت باستعانت نیست. «مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ» یعنی خلقکم من آدم وحده، فانّ حواء ایضا خلقت من ضلع من اضلاعه، فصار جمیع الناس منه. میگوید: شما را همه از یک تن یگانه آفریدم، و آن یک تن آدم است، که جفت وی حواء هم از آدم است، که از استخوان پهلوی وی آفریده. پس هر چه مردم است، همه از او آفریده. آن گه گفت: «فَمُسْتَقَرٌّ» قراءت ابن کثیر و ابو عمرو بکسر قاف است یعنی: فمنکم مستقرّ و منکم مستودع. میگوید: گاه مستقر بید در رحم مادر، آنجا آرام گرفته، و گاه مستودع بید در صلب پدر، آنجا بودیعت نهاده. قراءت باقی قراء بفتح قاف است یعنی: فلکم مستقر و لکم مستودع، میگوید: شما را از یک تن بیافرید، و آن گه شما را آرامگاهی است ودیعت جای. گاهی درین ودیعت جای نهاده، و گاهی در آن آرامگاه آرمیده. ودیعت گاه دنیا است، آدمی در آن آرمیده تا ابد: «إِلی‌ رَبِّکَ یَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ». حسن بصری را از این آیت پرسیدند.

Ҷавоб дод ки : алмстқри ман мот ,у алмстўдъи антм , он гуҳ гуфт : ё ибни одами анати вадиъаи фии аҳлк ,у иўшки ани тлҳқи бсоҳбк ,у أншд қавл лабед :

جواب داد که: المستقرّ من مات، و المستودع انتم، آن گه گفت: یا ابن آدم انت ودیعة فی اهلک، و یوشک ان تلحق بصاحبک، و أنشد قول لبید:

Аз ибни аббос ривоят карданд ки гуфт : мустақари мо қади халқ , ва муставдиъ ъанд аллоҳи мо лами ихлқи баъд . Мустақар онаст ки вайро офариданд , ва дар дунё омад ,у дунё ӯро оромгоҳаст , чунон ки гуфт : «у лаками фии алأрзи мустақар » , ва муставдиъ онаст ки дар илм худоаст ки хоҳад буд , ва ӯро хоҳад офарид . Саид ҷбир гуфт : ибн аббос пурсед ки зани хостӣ ё ибни ҷбир ? гуфтам : ло , ва мо аред злки явмии ҳозо . Гуфтам : нахостам , ва дарин рӯз ки манам сар он надорам ки зан хоҳам . Гуфто : он гуҳи даст бар пушт ман зад , ва гуфт : аммо анаи маъаи зоки мо кони ман муставдиъи фии зҳрки Фсихрҷ . « қади Фслнои алоёт » биноҳоу Фслнои баъзҳо ман баъз , « лқўми иФқҳўн » ани аллоҳи мо байни ?лаам .

از ابن عباس روایت کردند که گفت: مستقر ما قد خلق، و مستودع عند اللَّه ما لم یخلق بعد. مستقر آنست که وی را آفریدند، و در دنیا آمد، و دنیا او را آرامگاه است، چنان که گفت: «وَ لَکُمْ فِی الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ»، و مستودع آنست که در علم خدا است که خواهد بود، و او را خواهد آفرید. سعید جبیر گفت: ابن عباس پرسید که زن خواستی یا ابن جبیر؟ گفتم: لا، و ما ارید ذلک یومی هذا. گفتم: نخواستم، و درین روز که منم سر آن ندارم که زن خواهم. گفتا: آن گه دست بر پشت من زد، و گفت: اما انه مع ذاک ما کان من مستودع فی ظهرک فسیخرج. «قَدْ فَصَّلْنَا الْآیاتِ» بیّنّاها و فصلنا بعضها من بعض، «لِقَوْمٍ یَفْقَهُونَ» عن اللَّه ما بیّن لهم.

Ва ҳўи алзии أнзли ман алсмоءи моءи раби алъзаҳи ҷли ҷалола хабар медиҳад аз сунъи хеш ,у бандагонро далолат мекунад бар ваҳдонияти хеш , ва бар рҳигони миннати минҳди барин неъматҳои резон ва навохтҳои бекарон . Мегуяд : ӯ он худовандаст ки аз осмони обӣ фурӯ фиристод , яъне борон ки дар он оби ҳам ҳаётаст ва ҳам баракат ва ҳам таҳорат ва ҳам раҳмат . Ҳаёт онаст ки гуфт :у ҷълнои ман алмоءи кули шайъи ءи ҳӣ , баракат онаст ки гуфт :у нзлнои ман алсмоءи моءи мборко ,у таҳоратро гуфт :у أнзлнои ман алсмоءи моءи тҳўро ,у раҳматро гуфт : инзли алғиси ман баъди мо қнтўоу иншри раҳмата .

وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً رب العزة جل جلاله خبر میدهد از صنع‌ خویش، و بندگان را دلالت میکند بر وحدانیت خویش، و بر رهیگان منت مینهد برین نعمتهای ریزان و نواختهای بیکران. میگوید: او آن خداوند است که از آسمان آبی فرو فرستاد، یعنی باران که در آن آب هم حیات است و هم برکت و هم طهارت و هم رحمت. حیات آنست که گفت: وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْ‌ءٍ حَیٍّ، برکت آنست که گفت: وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَکاً، و طهارت را گفت: وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً، و رحمت را گفت: یُنَزِّلُ الْغَیْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا وَ یَنْشُرُ رَحْمَتَهُ.

Фأхрҷно ба яъне болмоءи наботи кули шайъи ءи инро ду маънӣ гуфтаанд : яке Фأхрҷно ба ризқи кули шайъи ء . Ҷой дигар мегуяд :у фии алсмоءи рзқкми рӯзии шумо дар осмонаст яъне дар он борон ки аз осмон ояд ,у бони набот замин барояд ,у халқ аз он рӯзӣ хуранд . Маънӣ дигар онаст ки : Фأхрҷнои болмоءи наботи кули синфи ман алнбот .

فَأَخْرَجْنا بِهِ یعنی بالماء نَباتَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ این را دو معنی گفته‌اند: یکی فأخرجنا به رزق کل شی‌ء. جای دیگر میگوید: وَ فِی السَّماءِ رِزْقُکُمْ روزی شما در آسمانست یعنی در آن باران که از آسمان آید، و بآن نبات زمین برآید، و خلق از آن روزی خورند. معنی دیگر آنست که: فأخرجنا بالماء نبات کل صنف من النبات.

Берун оварадем бони оби наботӣ аз замин аз ҳар синфӣу лавнӣ аз анвоъи ҳубубу сунуфи ашҷору алвони смор . Он гуҳ тафсил дод , гуфт : « Фأхрҷно манеҳ » яъне : ман алмоء ,у қил : ман алнбот , « хзро » яъне : ахзар . Иқол : ахзари Фҳўи ахзару Хизр , комаи иқол : аъўр , Фҳўи аъўру ъўр . Мегуяд : берун оварадем аз он об ва аз он набот , барги сабзу хӯшаи сабз . Ҳбои мтрокбои ркби баъза баъзан фии сунбула . Тухмӣ бар ҳам нишаста ,у донае дарҳами руста , ва он гандумасту ҷӯу гоўрс ва кунҷеду бзрктону амсоли он . Баъзе аз он орад ояд туъмаи одамиро ,у тухм буд наботи заминро , ва баъзе аз он равған ояд ҳам таомро ва ҳам равшаноиро ,у тухм буд наботро ва афзуданро . Ҳамонаст ки раб алъзаҳ гуфт ҷойҳо дар қуръон : أҳииноҳоу أхрҷнои минҳои ҳбои Фмнаҳи иأклўн , Фأнбтно ба ҷиноту ҳуби алҳсид ,у алҳби зўи алъсФу алриҳон . Сами қол : ва ман алнхли ман тлъҳои қнўони дониаҳ яънеу أхрҷнои ман алмоء , берун оварадем бони об аз дарахти хурмо , « ман тлъҳо » яъне : аввали мо итлъи минҳо . Тлъ онаст ки аз мзғи дарахт оғоз кунад , ва берун ояд ,у қнўони он шохҳоаст ки аз тлъи баромада ,у сар дар зер оварда ,у мива аз он руста , ва дар ҳам нишаста , « дониаҳ » сифат қнўонаст , яъне ки : базмин наздикасту бадасти чнндаҳи осон . Зҷоҷ гуфт : минҳои дониаҳу минҳои баъӣда , Фоҷтзءи бзкри алқрибаҳи ани зикри албъидаҳ , лдлолаҳи алкломи алайҳ , кқўлаҳи таъолӣу тақаддус : сробили тқикми алҳр ,у лами иқл : тқикми албрд , лأни фии алкломи длилои алии анҳо тақии албрд , лأни мо стар ман алҳр , стар ман албрд . Ва « ҷинот » эй : ахрҷнои болмоءи ҷинот ,у ҳаии албсотин . Ва саммии албстони ҷина , ва кул набут мткосФи истри баъза баъзан Фҳўи ҷина , муштақи ман ҷннти алшии ء , азои стртаҳ . Мегуяд : беруни ореми бони оби бустонҳоу рузоне аз ин ангурҳоу зайтӯну анор . Ин ду дарахтро аз миёни миваҳо ҷудо кард аз баҳри онкӣ аз дарахтони ин ду дарахти латиф тарасту турфатар . Ин ду дарахтаст аз миваи дорҳо ки шохҳои он аз барги ҳамвори пар буд . Яке аз хор мебияёд , яке аз санг . Онкӣ аз санг берун ояд меравған диҳад ,у онкӣ аз хор меберун ояд аз чӯби талх менӯш диҳад , мштбҳои фии алолўону ғайри муташобиҳи фии алтъўм , мштбҳои фии алтъўму ғайри муташобиҳи фии алолўон . Ду анорҳоам ранги яке турш ва яке ширин , брнгу донау пӯст чун ҳам , яке чунон ва яке чунин .

بیرون آوردیم بآن آب نباتی از زمین از هر صنفی و لونی از انواع حبوب و صنوف اشجار و الوان ثمار. آن گه تفصیل داد، گفت: «فَأَخْرَجْنا مِنْهُ» یعنی: من الماء، و قیل: من النبات، «خَضِراً» یعنی: اخضر. یقال: اخضرّ فهو اخضر و خضر، کما یقال: اعور، فهو اعور و عور. میگوید: بیرون آوردیم از آن آب و از آن نبات، برگ سبز و خوشه سبز. حَبًّا مُتَراکِباً رکب بعضه بعضا فی سنبله. تخمی بر هم نشسته، و دانه‌ای درهم رسته، و آن گندم است و جو و گاورس و کنجید و بزرکتان و امثال آن. بعضی از آن آرد آید طعمه آدمی را، و تخم بود نبات زمین را، و بعضی از آن روغن آید هم طعام را و هم روشنایی را، و تخم بود نبات را و افزودن را. همانست که رب العزة گفت جایها در قرآن: أَحْیَیْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ یَأْکُلُونَ، فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِیدِ، وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّیْحانُ. ثم قال: وَ مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِیَةٌ یعنی و أخرجنا من الماء، بیرون آوردیم بآن آب از درخت خرما، «مِنْ طَلْعِها» یعنی: اوّل ما یطلع منها. طلع آنست که از مزغ درخت آغاز کند، و بیرون آید، و قنوان آن شاخها است که از طلع برآمده، و سر در زیر آورده، و میوه از آن رسته، و در هم نشسته، «دانیة» صفت قنوان است، یعنی که: بزمین نزدیک است و بدست چننده آسان. زجاج گفت: منها دانیة و منها بعیدة، فاجتزء بذکر القریبة عن ذکر البعیدة، لدلالة الکلام علیه، کقوله تعالی و تقدس: سَرابِیلَ تَقِیکُمُ الْحَرَّ، و لم یقل: تقیکم البرد، لأن فی الکلام دلیلا علی انها تقی البرد، لأن ما ستر من الحر، ستر من البرد. و «جَنَّاتٍ» ای: اخرجنا بالماء جنات، و هی البساتین. و سمّی البستان جنة، و کل نبت متکاثف یستر بعضه بعضا فهو جنة، مشتق من جننت الشی‌ء، اذا سترته. میگوید: بیرون آریم بآن آب بستانها و رزانی از این انگورها و زیتون و انار. این دو درخت را از میان میوه‌ها جدا کرد از بهر آنکه از درختان این دو درخت لطیف‌تر است و طرفه‌تر. این دو درخت است از میوه‌دارها که شاخهای آن از برگ هموار پر بود. یکی از خار می‌بیاید، یکی از سنگ. آنکه از سنگ بیرون آید می‌روغن دهد، و آنکه از خار می‌بیرون آید از چوب تلخ می‌نوش دهد، مشتبها فی الالوان و غیر متشابه فی الطعوم، مشتبها فی الطعوم و غیر متشابه فی الالوان. دو انار هام رنگ یکی ترش و یکی شیرین، برنگ و دانه و پوست چون هم، یکی چنان و یکی چنین.

« анзрўои إлии самараи إзои أсмру инъаҳ » ин назари истидлол ва ибратаст . Мегуяд : баназари ибрати дарин мива ҳо нигаред ки аввал чун мунъақид гардад !у бохр чун фаро расад ! қроءти Ҳамзау ксоиӣ « илои самара » бзмтин ,у ҳўи ҷамъи алҷмъ , иқол : самара ,у ҷамъи алсмраҳи смору ҷамъи алсмори самар , ва мислаи акмаҳу окому акм . Боқии қроء бФтҳтин хонанд « илои самара » ,у ҳўи ҷамъи алсмраҳ , мисли қасабау қсб . Ва маънӣ « инъ » пухтанасту фаро расӣдан . Иқол : инъи алсмри иинъи инъоу инўъо ,у أинъи иўнъи аиноъо . Ва раво бошад ки « инъ » ҷамъ ёнъ ниҳанд мисли тоҷиру тҷр ,у ёнъи миваи пухтаи фарои расида буд , ва дар шўоз хондаанд : «у ёнъаҳ » .

«انْظُرُوا إِلی‌ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ یَنْعِهِ» این نظر استدلال و عبرتست. میگوید: بنظر عبرت درین میوه‌ها نگرید که اول چون منعقد گردد! و بآخر چون فرا رسد! قراءت حمزه و کسایی «الی ثمره» بضمّتین، و هو جمع الجمع، یقال: ثمرة، و جمع الثمرة ثمار و جمع الثمار ثمر، و مثله اکمة و آکام و اکم. باقی قراء بفتحتین خوانند «الی ثمره»، و هو جمع الثمرة، مثل قصبة و قصب. و معنی «ینع» پختن است و فرا رسیدن. یقال: ینع الثمر یینع ینعا و ینوعا، و أینع یونع ایناعا. و روا باشد که «ینع» جمع یانع نهند مثل تاجر و تجر، و یانع میوه پخته فرا رسیده بود، و در شواذ خوانده‌اند: «و یانعه».

إни фии злкм яъне фии ҳозои алзии зикри ман сниъаҳу ъҷоӣбаҳи лъбраҳи лқўми исдқўни бأни аллоҳи холиқи кули шайъи ء . Ин ояти далелӣ зоҳираст бар мункирони баъс ва нашӯр , мегуяд : он худованд ки аз ъҷоӣби қудрату бдоӣъи фитрату лтоӣФи ҳикмати ин чунин сунъи намояд , ки аз як об ва як хок ва як ҳавои чандини дарахтони рангорангу миваҳои гӯногӯн бо ранг бо таъм бо буии беруни орад ,у қудрати худ дар он бинмоед , қодираст ки фардои қиёмати халқро аз хоки барангезад ,у мурдаро зинда гирданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : кзлки иҳии аллоҳи аламутӣу ирикми оётаи лълкми тъқлўн .

إِنَّ فِی ذلِکُمْ یعنی فی هذا الذی ذکر من صنیعه و عجائبه لعبرة لقوم یصدّقون بأن اللَّه خالق کلّ شی‌ء. این آیت دلیلی ظاهر است بر منکران بعث و نشور، میگوید: آن خداوند که از عجائب قدرت و بدائع فطرت و لطائف حکمت این چنین صنع نماید، که از یک آب و یک خاک و یک هوا چندین درختان رنگارنگ و میوه‌های گوناگون با رنگ با طعم با بوی بیرون آرد، و قدرت خود در آن بنماید، قادر است که فردای قیامت خلق را از خاک برانگیزد، و مرده را زنده گرداند. اینست که رب العالمین گفت: کَذلِکَ یُحْیِ اللَّهُ الْمَوْتی‌ وَ یُرِیکُمْ آیاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ‌.