Қавлаи таъолӣ : ва ман أзлми ммни аФтрии алии аллоҳи кзбои алоиаҳи дурӯғ ниҳодану дурӯғ бастан бар аллоҳи ҷли ҷалолаи бҳкми зоҳир ва бар лисон тафсир онаст ки шарҳи додем , ва дар қиссаи мсилмаҳу исои баён он кардем , аммо бар забони аҳли ишорат ва бар завқи ҷавонмардони тариқати онро сиррӣ дигарасту рамзии дигар , бҳкми он хабар ки Мустафо ( с ) гуфт : « ани лкли ояи зҳроу бтно » .

قوله تعالی: وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً الایة دروغ نهادن و دروغ بستن بر اللَّه جل جلاله بحکم ظاهر و بر لسان تفسیر آنست که شرح دادیم، و در قصه مسیلمه و عیسی بیان آن کردیم، امّا بر زبان اهل اشارت و بر ذوق جوانمردان طریقت آن را سرّی دیگر است و رمزی دیگر، بحکم آن خبر که مصطفی (ص) گفت: «ان لکلّ آیة ظهرا و بطنا».

Ва ҳақиқати ин сар онаст ки ҳар ки даъвии маърифат аллоҳ кунад бҳқиқт мФтрӣаст , ки ҷалоли аҳадят аз маърифати обу хоки пок ва мустағнӣаст .

و حقیقت این سرّ آنست که هر که دعوی معرفت اللَّه کند بحقیقت مفتری است، که جلال احدیت از معرفت آب و خاک پاک و مستغنی است.

Перони тариқат азинҷо гуфтаанд : ман зикри Фқди аФтрӣ , ва ман сабри Фқди аҷтрӣ , ва ман урфи Фқди абтарӣ . Ва ҷунайд гуфта : Акбари збнии маърифатӣ Аёа . Мҳинаҳи гуноҳи ман шинохт вайаст , яъне ки мегуяд : вай май пиндорад ва даъвӣ мекунад ки ӯро бсзоӣ ӯ , бҳқиқти ҳақ ӯ , бҳдўди иззат ӯ бишнохтам , ва ин шинохт аз одамӣ худ меноед ,у фаҳму ваҳм ӯ худ бидон нарасад , ва ин шинохти ҷуз дар илм рубубият нагунҷад , ки бҳқиқт ӯ худро шиносад , ва худро донад . Иқўли аллоҳи таъолӣ : ва мо қдрўои аллоҳи ҳақи қадара . Наъти ҳдсонро бқдм роҳ нест . Ва ҳар чаҳ аз паргори қудрати бъолм ҷаҳлят омад , дар аср тлўинаст ,у тлўинотро бҳиӣти тамкин роҳ нест . Ҳар ки роҳбар ӯ назар ва истидлоласт бар пай худ меравад , ва ҳар ки бар пай худ равад ҷуз мағрур нест , ва ҳар ки орзӯманд маърифатаст насиб ҷӯйаст , ва ҳар ки насиб ҷӯйаст ҷузи худпарвар ва худ параст нест :

پیران طریقت ازینجا گفته‌اند: من ذکر فقد افتری، و من صبر فقد اجتری، و من عرف فقد ابتری. و جنید گفته: اکبر ذبنی معرفتی ایّاه. مهینه گناه من شناخت وی است، یعنی که میگوید: وی می‌پندارد و دعوی میکند که او را بسزای او، بحقیقت حق او، بحدود عزت او بشناختم، و این شناخت از آدمی خود می‌ناید، و فهم و وهم او خود بدان نرسد، و این شناخت جز در علم ربوبیت نگنجد، که بحقیقت او خود را شناسد، و خود را داند. یقول اللَّه تعالی: وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ. نعت حدثان را بقدم راه نیست. و هر چه از پرگار قدرت بعالم جهلیت آمد، در اسر تلوین است، و تلوینات را بهیئت تمکین راه نیست. هر که راهبر او نظر و استدلال است بر پی خود می‌رود، و هر که بر پی خود رود جز مغرور نیست، و هر که آرزومند معرفت است نصیب جوی است، و هر که نصیب جوی است جز خود پرور و خود پرست نیست:

Одамӣ набӯд пас будаст , ва набӯд пас буд нестаст , ва аз нест маърифат ҳаст .

آدمی نبود پس بود است، و نبود پس بود نیست است، و از نیست معرفت هست.

Чун ояд касе ки мавҷӯди байни алъдмин буд , ҳеҷ чизаст , ва дар ҳеҷ чизи ҳамаи чиз чун ояд ! на давлат бҳилт ояд , на маърифати баъиллати . На саодати бъбодт буд , на маърифати бкФоит . Шблӣ гуфт : мо ърФтмўаҳи бърФонкм ,у أдрктмўаҳи бълўмкму ороӣкм ,у ъқлтмўаҳи бأўҳомкму أФҳомкм ,у қдртмўаҳи фии ъқоӣдкму қлўбкм , Фҳўи масруфи аликми махлуқи мслкм .

چون آید کسی که موجود بین العدمین بود، هیچ چیز است، و در هیچ چیز همه چیز چون آید! نه دولت بحیلت آید، نه معرفت بعلّت. نه سعادت بعبادت بود، نه معرفت بکفایت. شبلی گفت: ما عرفتموه بعرفانکم، و أدرکتموه بعلومکم و آرائکم، و عقلتموه بأوهامکم و أفهامکم، و قدّرتموه فی عقائدکم و قلوبکم، فهو مصروف الیکم مخلوق مثلکم.

Ва лақади ҷӣтмўнои Фродии алоиаҳи мо дахлати алднёи алои бўсФи алтҷрд ,у лои харҷати алои бҳкми алтФрд , сами алосқолу алоўзори лои иأтии алайҳои ҳасру лои миқдор , Флои моликами ағнии ънкм ,у лои ҳолкми идФъи ънкм ,у лои лаками шафиъи ихотбнои Фикм : « лақади тқтъи бинкму зли ънкми мо кантами тзъмўн » .

وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادی‌ الایة ما دخلت الدنیا الا بوصف التجرد، و لا خرجت الا بحکم التفرد، ثم الاثقال و الاوزار لا یأتی علیها حصر و لا مقدار، فلا مالکم اغنی عنکم، و لا حالکم یدفع عنکم، و لا لکم شفیع یخاطبنا فیکم: «لَقَدْ تَقَطَّعَ بَیْنَکُمْ وَ ضَلَّ عَنْکُمْ ما کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ».

إни аллоҳи Фолқи алҳбу алнўии донаи таоми шикофад , то аз он набот берун ояд ,у қӯтро бшоид . Ҳамчунин донаи дили шикофад , то ҷавҳари ихлос рӯй намояд ,у халоси банда дар он буд . Он яке сабаби қавоми нафаси банда , ва ин яке сабаби саботи имони банда , ва ҳар дуро худ прўронндаҳу рӯзии расонанда . Дилро май пурвирди бмшоҳдаҳи худ , нафасро май пурвирди бнъмти худ , ва он гуҳи он нафаси мураккаби ин дили сохта , то дар майдони ибодат бар вай саворӣ кунад ,у манозили тоъоти буии бози барад , то бмқсд «у أни إлии рбки алмнтҳӣ » расад . Инаст рӯзи пирӯзӣу саодат бениҳояту давлати бекарон , ки бандаро бар омад ройгон , райҳони ифтихор аз хори аФтқор бар дамида ,у субҳи шодӣ аз матлаъи озодии баромада .

إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوی‌ دانه طعام شکافد، تا از آن نبات بیرون آید، و قوت را بشاید. همچنین دانه دل شکافد، تا جوهر اخلاص روی نماید، و خلاص بنده‌ در آن بود. آن یکی سبب قوام نفس بنده، و این یکی سبب ثبات ایمان بنده، و هر دو را خود پروراننده و روزی رساننده. دل را می‌پرورد بمشاهده خود، نفس را می‌پرورد بنعمت خود، و آن گه آن نفس مرکب این دل ساخته، تا در میدان عبادت بر وی سواری کند، و منازل طاعات بوی باز برد، تا بمقصد «وَ أَنَّ إِلی‌ رَبِّکَ الْمُنْتَهی‌» رسد. اینست روز پیروزی و سعادت بی‌نهایت و دولت بیکران، که بنده را بر آمد رایگان، ریحان افتخار از خار افتقار بر دمیده، و صبح شادی از مطلع آزادی برآمده.

Фолқи алإсбоҳу ҷаъли аллили скно агар бсбҳи куни ақтори олам равшан кард чаҳ аҷаб ,гар бсбҳи маърифати асрори дил равшан кунад . Яке аз перон тариқат гуфта ки : « Фолқи алإсбоҳ » эй Фолқи улқулуби бшрҳи анвори алғиўб ,у мунаввари алосрори бзкри алохёру рӯҳи алохбор .

فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ اللَّیْلَ سَکَناً اگر بصبح کون اقطار عالم روشن کرد چه عجب، گر بصبح معرفت اسرار دل روشن کند. یکی از پیران طریقت گفته که: «فالِقُ الْإِصْباحِ» ای فالق القلوب بشرح انوار الغیوب، و منور الاسرار بذکر الاخیار و روح الاخبار.

Ва ҳўи алзии ҷаъли лаками алнҷўми лтҳтдўои баҳои фии зулмоти албру албҳри ситорагони саодату ахтарони осмони миллати бҳқиқти ёрон расӯланд . Мустафо ( с ) гуфт : « асҳобии колнҷўми бأиҳми ақтдитми аҳтдитм » , арқон хлоӣқанду бурҳони ҳқоӣқ . Унвони рзоء ҳақанду мулӯки мақъади сидқ . Аъиммаи аҳл саодатанду ансори набуввату рисолат ,у мустуҷиби тараҳҳуми уммат .

وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِی ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ ستارگان سعادت و اختران آسمان ملّت بحقیقت یاران رسول‌اند. مصطفی (ص) گفت: «اصحابی کالنجوم بأیّهم اقتدیتم اهتدیتم»، ارکان خلائق‌اند و برهان حقائق. عنوان رضاء حق‌اند و ملوک مقعد صدق. ائمه اهل سعادت‌اند و انصار نبوت و رسالت، و مستوجب ترحّم امت.

Баҳри кадом ки иқтидо кунӣ ақтдоءи дуруст , ва аз ҳар яке ки дайнгирӣ дайни тамом , роҳи эшон роҳи ҳудо ,у калимаи эшон калимаи тақво ,у матлӯби эшон фирдавси аъло ,у мақсӯди эшон дидору рзоءи мавло : « мисли асҳобӣ мисли алнҷўми ман ақтдии бшии ءи минҳои аҳтдӣ » .

بهر کدام که اقتدا کنی اقتداء درست، و از هر یکی که دین گیری دین تمام، راه ایشان راه هدی، و کلمه ایشان کلمه تقوی، و مطلوب ایشان فردوس اعلی، و مقصود ایشان دیدار و رضاء مولی: «مثل اصحابی مثل النجوم من اقتدی بشی‌ء منها اهتدی».

Ва ҳўи алзии أншأкми ман нафаси воҳида аз рӯй ишорат мегуяд : шуморо бёФридм аз одам , он нафаси ягона , ки дар офаридагони касро надодами он давлат ки вайро додам , ва он манзалату ртбт ки вайро ниҳодам . Худро ҷли ҷалола « أҳсни алхолқин » гуфт ,у одамро « фии أҳсни тақвим » гуфт . Яъне ки : аллоҳаст некӯтар офаринандагон , ва одамаст некӯтар офаридагон . эй одам ! дар холиқяти ягонаи манам , ва дар махлуқони ягонаи туе .

وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ از روی اشارت میگوید: شما را بیافریدم از آدم، آن نفس یگانه، که در آفریدگان کس را ندادم آن دولت که وی را دادم، و آن منزلت و رتبت که وی را نهادم. خود را جلّ جلاله «أَحْسَنُ الْخالِقِینَ» گفت، و آدم را «فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ» گفت. یعنی که: اللَّه است نیکوتر آفرینندگان، و آدم است نیکوتر آفریدگان. ای آدم! در خالقیت یگانه منم، و در مخلوقان یگانه تویی.

Ҳамонаст ки дар баъзе ахбори биоранд дар сифати хилқати одам ки : раб алъзаҳ гуфт ҷли ҷалола : « аҳббти шиӣои Фхлқтаҳи фардои лФрд » .

همانست که در بعضی اخبار بیارند در صفت خلقت آدم که: رب العزه گفت جل جلاله: «احببت شیئا فخلقته فردا لفرد».

Ва ҳўи алзии أнзли ман алсмоءи моءи алоиаҳ « ҳў » ишоратаст бзоти аҳадят , « алзӣ » ишоратаст бсФоти рубубият , « анзл » ишоратаст бснъи илоҳят . Худовандии мавҷӯди бзот , мавсуфи бсФот , маърӯфи бсноиъу оёт . Ва гуфтаанд : « ҳў » ишоратаст фаро ҳаст , то шунаванда гӯш бидон дорад , ва ҷӯянда бидон роҳ ёбад ,у нгрндаҳи фаро он бинад . « алзӣ » кноитаст аз ҳаст , то шунаванда ошно гардад ,у ҷӯяндаи бино , ва хоҳанда доно . Ва он дар қуръони чиҳил кам якеанд , бист аз он бе ваов ,у нӯздаҳ бо ваов .

وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً الایة «هو» اشارت است بذات احدیّت، «الّذی» اشارت است بصفات ربوبیت، «انزل» اشارتست بصنع الهیت. خداوندی موجود بذات، موصوف بصفات، معروف بصنایع و آیات. و گفته‌اند: «هو» اشارتست فرا هست، تا شنونده گوش بدان دارد، و جوینده بدان راه یابد، و نگرنده فرا آن بیند. «الّذی» کنایت است از هست، تا شنونده آشنا گردد، و جوینده بینا، و خواهنده دانا. و آن در قرآن چهل کم یکی‌اند، بیست از آن بی‌واو، و نوزده با واو.

أнзли ман алсмоءи моء то бохри оят ҳама нишонаст ки кирдигор яктоаст , ва дар худоӣ беҳамтоаст , ва дар қудрат беаҳтёласт , ва дар қаймумият бегаштан ҳоласт , ва дар малики эмин аз заволаст , ва дар зоту наът мутаъоласт . Раби Алъоламин бандагонро барин тавҳид мехонд . Набинӣ ки дар охир оят мегуяд : « анзрўо » дар нигаред то бидонед , ва бидонед то дарёбед . ӣнҷо баназар мефармоед , ҷой дигар мегуяд : ва мо итзкри إлои ман иниб назар накунад ва напазирад ва ёдгор нашносад магари он кас ки дил бо ҳақ рост дорад ,у назари ваии пеши чашм хеш дорад . Инаст ишорати охири оят ки гуфт : إни фии злкми лоёти лқўми иؤмнўни боёти қудрати он каси роҳи барад ки боити сифат имон дорад . Аз аллоҳи вай шарм дорад ки аз назари вай хабар дорад , ва аз аллоҳи вай бок дорад ки аллоҳро бар худ қодир донад .

أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً تا بآخر آیت همه نشانست که کردگار یکتا است، و در خدایی بی‌همتا است، و در قدرت بی‌احتیال است، و در قیمومیت بی‌گشتن حال است، و در ملک ایمن از زوال است، و در ذات و نعت متعال است. رب العالمین بندگان را برین توحید میخواند. نبینی که در آخر آیت میگوید: «انْظُرُوا» در نگرید تا بدانید، و بدانید تا دریابید. اینجا بنظر می‌فرماید، جای دیگر میگوید: وَ ما یَتَذَکَّرُ إِلَّا مَنْ یُنِیبُ نظر نکند و نپذیرد و یادگار نشناسد مگر آن کس که دل با حق راست دارد، و نظر وی پیش چشم خویش دارد. اینست اشارت آخر آیت که گفت: إِنَّ فِی ذلِکُمْ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ بآیات قدرت آن کس راه برد که بآیت صفت ایمان دارد. از اللَّه وی شرم دارد که از نظر وی خبر دارد، و از اللَّه وی باک دارد که اللَّه را بر خود قادر داند.