Қавлаи таъолӣ :у луи أннои нзлнои إлиҳми алмлоӣкаҳи алоиаҳи мардӯдони ҳазратро мегуяд ,у матрудони қтиътро ки : агар мо Фриштгони осмонро азин муқаррабону Каррӯбӣон ,у суфра ва бар раҳ ,у рқбоءи қазоу қадару амноءи даргоҳи иззат базмин фиристем , то он маҳҷӯронро бмо даъват кунанд , ва аз мо хабар диҳанд ,у мурдагони заминро ҳашар кунем , то бар даргоҳи мо иршод кунанд ,у ҷумлаи ҳайвоноту ҷамодоту аъёну аҷроми махлуқот ,у сӯрати зоти Муқаддарот ,у оҳоду афроди маълӯмот , ҳамаро мунтабиқ гардонем , ва боишон фиристем , то ояти илоҳяти моу эъломи рубубияти мо бар эшон арза кунанд , ва ҳар чаҳ хабар буд ҳамаи бибинанд ва бидонанд то ман ки худовандам нахоҳам , ва эшонро роҳ нанамоям , имон наёранд , ва роҳ бишнохт мо набаранд . Муштии хокро чаҳ расад ки ҳадис қадам кунад агар на анояти қадиму хости он Карим буд !

قوله تعالی: وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَیْهِمُ الْمَلائِکَةَ الایة مردودان حضرت را میگوید، و مطرودان قطیعت را که: اگر ما فریشتگان آسمان را ازین مقرّبان و کروبیان، و سفره و بر ره، و رقباء قضا و قدر و امناء درگاه عزّت بزمین فرستیم، تا آن مهجوران را بما دعوت کنند، و از ما خبر دهند، و مردگان زمین را حشر کنیم، تا بر درگاه ما ارشاد کنند، و جمله حیوانات و جمادات و اعیان و اجرام مخلوقات، و صورت ذات مقدرات، و آحاد و افراد معلومات، همه را منطبق گردانیم، و بایشان فرستیم، تا آیت الهیت ما و اعلام ربوبیت ما بر ایشان عرضه کنند، و هر چه خبر بود همه ببینند و بدانند تا من که خداوندم نخواهم، و ایشان را راه ننمایم، ایمان نیارند، و راه بشناخت ما نبرند. مشتی خاک را چه رسد که حدیث قدم کند اگر نه عنایت قدیم و خواست آن کریم بود!

Эътиқоди аҳл суннат онаст ки то раби алъзаҳи худро бо дили банда таъриф накунад ,у шавоҳиди сифоти қадим дар дили банда сабт накунад , банда бишнохт ваии роҳи набард . Азинҷо гуфтаанд уламои суннату аъиммаи қдўт ки : алмърФаҳи тҷби болсмъ ,у тлзми болблоғ ,у тҳсли болтъриФ .

اعتقاد اهل سنت آنست که تا رب العزة خود را با دل بنده تعریف نکند، و شواهد صفات قدیم در دل بنده ثبت نکند، بنده بشناخت وی راه نبرد. ازینجا گفته‌اند علماء سنت و ائمه قدوت که: المعرفة تجب بالسّمع، و تلزم بالبلاغ، و تحصل بالتعریف.

Оре ! шмъист то худ куҷо барафрӯзад ! ҷўҳрист то куҷои вадиат наад ! иқўли аллоҳи ъзу ҷл : « сари ман сиррии астўдътаҳи қалби ман аҳббти ман ибодӣ » . Шинохтӣ бояду ошноӣ ҳар ду баҳам , то нишонаи ин кор шавад ,у шоистаи ин халъат гардад . Даъвии ошноӣ бешинохт ҷҳдаст , чунон ки аз он бегонагон хабар медиҳад ки : нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳ . Ва шинохт бе ошнои айн макраст , чунон ки он маҳҷӯри даргоҳу сари ашқиёи Иблис ки шинохт буд ӯро ,у ошноӣ на , ниҳояту бдоит ӯ ҳар ду аз айни макр дар қаъри куфр бпўшидаҳ буданд .

آری! شمعیست تا خود کجا برافروزد! جوهریست تا کجا ودیعت نهد! یقول اللَّه عز و جل: «سرّ من سرّی استودعته قلب من احببت من عبادی». شناختی باید و آشنایی هر دو بهم، تا نشانه این کار شود، و شایسته این خلعت گردد. دعوی آشنایی بی‌شناخت جحد است، چنان که از آن بیگانگان خبر میدهد که: نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ. و شناخت بی‌آشنایی عین مکر است، چنان که آن مهجور درگاه و سر اشقیا ابلیس که شناخت بود او را، و آشنایی نه، نهایت و بدایت او هر دو از عین مکر در قعر کفر بپوشیده بودند.

Бзоҳри сӯрат мулкӣ дошт ,у ниқоби тақдис бар баста ,у ботинии хароб . Ҳазорон соли бисоти ибодати бпимўдаҳ бар умеди васл , чун пиндошт ки дидаи амлш кушода шавад , ё нФҳаҳи висоли дарунаши вазад , аз смоءи смў бар хок лаънат афтод ки : «у إни алейк лаънатӣ » :

بظاهر صورت ملکی داشت، و نقاب تقدیس بر بسته، و باطنی خراب. هزاران سال بساط عبادت بپیموده بر امید وصل، چون پنداشت که دیده املش گشاده شود، یا نفحه وصال درونش وزد، از سماء سموّ بر خاک لعنت افتاد که: «وَ إِنَّ عَلَیْکَ لَعْنَتِی»:

Ва кзлки ҷълнои лкли набии ъдўо ҳар ки ртбти ваии олитар блоءи ваии тамомтар ! ҳар ки баҳақи наздиктару дили ваии софитар , нафаси ваии бадасти душмани гирифтортар ! оре бе ғуссаи меҳнати қисса меҳнат натавон хонд ! бе заҳри балои шаҳд вло натавон ёфт ! бингар ки одами сафии он ғарси такрими ҳақ ,у парвардаи тақдис , чаҳ дид аз он душмани хеши Иблис ! иқўли таъолӣ : Фأзлҳмои алшитони анҳо Фأхрҷҳмои ммои конои фӣа , ва он дигари шайхи пайғомбарону падари ҷаҳонёни Нӯҳ ( ъ ) аз қавм хеш бингар ки чаҳ дид ! нуҳсад ваанд соли эшонро даъват кард . Ҳар рӯз ӯро чандон бзднд ки биҳуш шудӣ ,у фарзандони худро бар маъодот ӯ васият кардандӣ ва он меҳтари барин билет сабр мекард ,у умед боямон эшон медошт , то ӯро гуфтанд : « лни иؤмни ман қўмки إлои ман қади омн » . Гуфт : бори худоё ! чун умеди бурӣдаи гашт , ва рӯй салоҳ падед нест , бӯдан эшон дар дунёи ҷузи зиёдати фасоду сабаб харобӣ нест . « лои тзри алии алأрзи ман алкоФрини дёро » . Ва аз он пас иброҳӣми пайғомбар ки шаҷараи тавҳид буд , шабу рӯзи бзонўи дарафтода ,у шебати сифед дар дасти ниҳода ки : «у аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном » . Бингар ки ӯро аз он намруди тоғӣ чаҳ расед ! ва аз муонидау мкобраҳи вай чаҳ мқосоаҳ кашид !у алии ҳозои пайғомбарони якон якон ҳуду солеҳу луту закариёу яҳёу исоу Мӯсо , аз дасти ҷабборону мутакаббирону мутамарридони ҳама бФрёд омаданд , ва дар ҳақи зориднд , ва дар охири ҳамагони Муҳамади арабӣу Мустафои ҳошимии блоءи ваии тамомтар ,у азии вай аз душманони бештар , то мегуяд

وَ کَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا هر که رتبت وی عالی‌تر بلاء وی تمامتر! هر که بحق نزدیکتر و دل وی صافی‌تر، نفس وی بدست دشمن گرفتارتر! آری بی‌غصه محنت قصه محنت نتوان خواند! بی‌زهر بلا شهد ولا نتوان یافت! بنگر که آدم صفی آن غرس تکریم حق، و پرورده تقدیس، چه دید از آن دشمن خویش ابلیس! یقول تعالی: فَأَزَلَّهُمَا الشَّیْطانُ عَنْها فَأَخْرَجَهُما مِمَّا کانا فِیهِ، و آن دیگر شیخ پیغامبران و پدر جهانیان نوح (ع) از قوم خویش بنگر که چه دید! نهصد و اند سال ایشان را دعوت کرد. هر روز او را چندان بزدند که بیهوش شدی، و فرزندان خود را بر معادات او وصیّت کردندی و آن مهتر برین بلیت صبر میکرد، و امید بایمان ایشان میداشت، تا او را گفتند: «لَنْ یُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ». گفت: بار خدایا! چون امید بریده گشت، و روی صلاح پدید نیست، بودن ایشان در دنیا جز زیادت فساد و سبب خرابی نیست. «لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیَّاراً». و از آن پس ابراهیم پیغامبر که شجره توحید بود، شب و روز بزانو درافتاده، و شیبت سفید در دست نهاده که: «وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ». بنگر که او را از آن نمرود طاغی چه رسید! و از معانده و مکابره وی چه مقاساة کشید! و علی هذا پیغامبران یکان یکان هود و صالح و لوط و زکریا و یحیی و عیسی و موسی، از دست جباران و متکبران و متمردان همه بفریاد آمدند، و در حق زاریدند، و در آخر همگان محمّد عربی و مصطفی هاشمی بلاء وی تمامتر، و اذی وی از دشمنان بیشتر، تا میگوید

Слии аллоҳи алайҳу силам : « мо аўзии набӣ мисли мо аўзити қт » !

صلی اللَّه علیه و سلم: «ما اوذی نبی مثل ما اوذیت قطّ»!

Он бегонагону биҳрмтони қадари вай меҳтар надонистанд ,у дидаи шинохт ӯ надоштанд , қасди ҷон ӯ карданд ,у ҷФоءи вайро миён дарбастанд . Перон истеҳзо карданд ,у шоирон ҳаҷв гуфтанд ,у кӯдакон санг андохтанд ,у занон аз бомҳо хок рехтанд , ва он гуҳ иттифоқ карданд , ва бо якдигари аҳди бастанд ки ӯро бардорем ,у нусрати худоён худ кунем , то Ҷабраил омад ва гуфт : эй Сайид ! хезу шаҳр боишон бигзор . Оҳанг ғурбат кун ки : талаб алҳақ ғарба .

آن بیگانگان و بیحرمتان قدر وی مهتر ندانستند، و دیده شناخت او نداشتند، قصد جان او کردند، و جفاء وی را میان دربستند. پیران استهزا کردند، و شاعران هجو گفتند، و کودکان سنگ انداختند، و زنان از بامها خاک ریختند، و آن گه اتفاق کردند، و با یکدیگر عهد بستند که او را برداریم، و نصرت خدایان خود کنیم، تا جبرئیل آمد و گفت: ای سیّد! خیز و شهر بایشان بگذار. آهنگ غربت کن که: طلب الحق غربة.

Ва дарин ғурбат фармудан бо ӯ сиррӣ буд ки ҷавонмардӣ дар он қофияи шеъри хеш боз оварда ва гуфта :

و درین غربت فرمودن با او سرّی بود که جوانمردی در آن قافیه شعر خویش باز آورده و گفته:

أи Фғири аллоҳи أбтғии ҳукамои ҷуз аз аллоҳи маъбудии гирам ? куллан ! ҷуз аз аллоҳи худоиро донам ? ҳошо ! маъбуд беҳамто ӯст , ки ягонау якто худ ӯст . Дар кирдигорӣу ҷабборӣ беназир ӯст . Дар корронӣу кори худоӣ бешабиҳ ӯст . Дар бандаи навозӣ маърӯф ӯст . Дар меҳрбонӣу меҳри намое мавсуф ӯст .

أَ فَغَیْرَ اللَّهِ أَبْتَغِی حَکَماً جز از اللَّه معبودی گیرم؟ کلّا! جز از اللَّه خدایی را دانم؟ حاشا! معبود بی‌همتا اوست، که یگانه و یکتا خود اوست. در کردگاری و جباری بی‌نظیر اوست. در کاررانی و کار خدایی بی‌شبیه اوست. در بنده نوازی معروف اوست. در مهربانی و مهر نمایی موصوف اوست.

Пер тариқат гуфт : « илоҳӣ ! мавҷӯди орифоне . Орзӯии дили муштоқоне . Мазкӯри забони маддоҳоне » . Чунат нахоҳам ки ниўшндаҳи овози доъёнӣ ! чунат нстоим ки шодкунанда дили бандагонӣ ! чунат надонам ки зини ҷаҳонӣ ! чунат дӯст надорам ки айши ҷонӣ !у إни ттъи أксри ман фии алأрзи алоиаҳи вФди худоӣ аз рӯй адад андакӣанд , аммо бо вазн ва бо хатаранд ,у аҳл ботил бисёранд , локин бевазн ва бемаънӣанд . Як ҷаҳони муҷозро як зарраи ҳақиқати бас . Як олами беҳудау ботилро як нафас худовандон ёфт бас .

پیر طریقت گفت: «الهی! موجود عارفانی. آرزوی دل مشتاقانی. مذکور زبان مدّاحانی». چونت نخواهم که نیوشنده آواز داعیانی! چونت نستایم که شاد کننده دل بندگانی! چونت ندانم که زین جهانی! چونت دوست ندارم که عیش جانی! وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ الایة وفد خدای از روی عدد اندکی‌اند، اما با وزن و با خطراند، و اهل باطل بسیاراند، لکن بی‌وزن و بی‌معنی‌اند. یک جهان مجاز را یک ذره حقیقت بس. یک عالم بیهوده و باطل را یک نفس خداوندان یافت بس.

ё Муҳамад ! агар ту эшонро аз рӯй ададу касрати бинӣ , туро бФтнаҳ афкананд , ва агар бо эшон бисозӣ , туро аз ҳақ боз доранд . Фармони моро гардан на , ва аз эшон рӯй гардон : « Фосдъи бмои тؤмру أързи ани алмшркин » .

یا محمّد! اگر تو ایشان را از روی عدد و کثرت بینی، ترا بفتنه افکنند، و اگر با ایشان بسازی، ترا از حق باز دارند. فرمان ما را گردن نه، و از ایشان روی گردان: «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ».

Фклўои ммои зикри исми аллоҳи ин дар ҳукми тафсири бзбоиҳ махсӯсаст , ва аз рӯй ишорат манъаст аз хӯрдан бар ғифлат , ва бар шара . Ҳар чаҳ бғФлт ва шара хуранд ҷуз дар табъи сабъии қӯти ниФзоид ,у ҷузи ҳўоҷси нафасу всоўси шайтон аз он наравед . Асли мусулмонии покӣ синааст ,у равшанои дил ,у роҳи ин покӣу равшанои поки доштан башарааст . Чунон бояд ки ҳавоси зоҳир чун чашму гӯшу забони пок буд ,у ҷумлаи ҳаракоти бўзни шаръ буд ,у роҳи покии ҳавоси покии пӯст ,у гӯшт буд , чунон ки аз ҳалол руста бошад ,у роҳи покии пӯсту гӯшти луқма ҳалоласт , ва чун луқмаи ҳалол буд , марди ҳалоли хор бояд . Мо дом то шарау орзӯии ғифлат дар синаи вай буд , ҳалол хор набӯд ,у роҳи асир кардани оз ва шара онаст ки чун хӯрд бар сари зикр буд , ва бо огоҳӣ буд ,у бодби тариқату шарт суннат хӯрд . Инаст ки аллоҳ гуфт : Фклўои ммои зикри исми аллоҳи алайҳи إни кантами боётаҳи муъминин .

فَکُلُوا مِمَّا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ این در حکم تفسیر بذبایح مخصوص است، و از روی اشارت منع است از خوردن بر غفلت، و بر شره. هر چه بغفلت و شره خورند جز در طبع سبعی قوّت نیفزاید، و جز هواجس نفس و وساوس شیطان از آن نروید. اصل مسلمانی پاکی سینه است، و روشنایی دل، و راه این پاکی و روشنایی پاک داشتن بشره است. چنان باید که حواس ظاهر چون چشم و گوش و زبان پاک بود، و جمله حرکات بوزن شرع بود، و راه پاکی حواس پاکی پوست، و گوشت بود، چنان که از حلال رسته باشد، و راه پاکی پوست و گوشت لقمه حلال است، و چون لقمه حلال بود، مرد حلال خوار باید. ما دام تا شره و آرزوی غفلت در سینه وی بود، حلال خوار نبود، و راه اسیر کردن آز و شره آنست که چون خورد بر سر ذکر بود، و با آگاهی بود، و بادب طریقت و شرط سنت خورد. اینست که اللَّه گفت: فَکُلُوا مِمَّا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ بِآیاتِهِ مُؤْمِنِینَ.

Шофиӣ ( рз ) гуфт ки : дувоздаҳ масаъла бибояд донист , то як луқмаи бшрт дайн битавон хӯрд . Чаҳор фариза , ва чаҳор суннат , ва чаҳор адаб . Ончӣ фаризааст ҳалол хӯрдан ,у покиза хӯрдан ,у рӯзии гумори худоиро донистан ,у шукр вай гузордан . Ва ончӣ суннатаст аввал « бисмии аллоҳ » гуфтан ,у пеш аз таоми дасти бшстн ,у бохр « алҳмди ллаҳ » гуфтан , ва аз каронаи қсъаҳ хӯрдан ,у ончӣ адабаст бар пои чапи нишастан , ва дар луқмаи каси ннгрстн ва аз пеши худ хӯрдан , ва пас аз таоми дасти бшстн . Чун хӯрдани бойени шарт буд , фардо дар он ҳисоб набошад , ва ӯро дар он савоб диҳанд , чунон ки дар хабараст ки : муъминро бар ҳеҷ чиз савоб диҳанд , то он луқма ки дар даҳани хеш наад , ё дар даҳани аёли хеш ,у илайҳи алошораҳи бқўлаҳи таъолӣ : клўои ман алтиботу аъмлўои солҳо .

شافعی (رض) گفت که: دوازده مسئله بباید دانست، تا یک لقمه بشرط دین بتوان خورد. چهار فریضه، و چهار سنت، و چهار ادب. آنچه فریضه است حلال خوردن، و پاکیزه خوردن، و روزی گمار خدای را دانستن، و شکر وی گزاردن. و آنچه سنت است اول «بسم اللَّه» گفتن، و پیش از طعام دست بشستن، و بآخر «الحمد للَّه» گفتن، و از کرانه قصعه خوردن، و آنچه ادب است بر پای چپ نشستن، و در لقمه کس ننگرستن و از پیش خود خوردن، و پس از طعام دست بشستن. چون خوردن باین شرط بود، فردا در آن حساب نباشد، و او را در آن ثواب دهند، چنان که در خبر است که: مؤمن را بر هیچ چیز ثواب دهند، تا آن لقمه که در دهن خویش نهد، یا در دهن عیال خویش، و الیه الاشارة بقوله تعالی: کُلُوا مِنَ الطَّیِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً.