Қавлаи таъолӣ :у ҳўи алзии أншأи ҷиноти мърўшоти алоиаҳи дидае бояд пок , аз ғшоўти ғайбат наҷот ёфта , ва аз серумаи тавҳиди мададӣ тамом ёфта , то назораи асрори саноеъи рубубият дар олами халқят аз вай дуруст ояд , ва он осори раҳмату оёту ройоти қудрату даллолоту Иморот ҳикмат бинад дарин боғу бустон ,у анвоъу алвони дарахтон , то дар ҳар ҷузи вай аз аҷзоъи махлуқоту мақдӯроти сад ҳазор саноеъу бадоеъ ва вдоиъ бинад ниҳода , ки яке бикӣ намонад .

قوله تعالی: وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ الایة دیده‌ای باید پاک، از غشاوت غیبت نجات یافته، و از سرمه توحید مددی تمام یافته، تا نظاره اسرار صنایع ربوبیت در عالم خلقیت از وی درست آید، و آن آثار رحمت و آیات و رایات قدرت و دلالات و امارات حکمت بیند درین باغ و بستان، و انواع و الوان درختان، تا در هر جز وی از اجزاء مخلوقات و مقدورات صد هزار صنایع و بدایع و ودایع بیند نهاده، که یکی بیکی نماند.

Саҳлҳо муаттар , баҳрҳо мънбр , хокҳо мунаввар , боғҳо музахраф , гулҳо млўн . Яке сурх чун чун хӯни дили муштоқон , яке зард чун рӯй зоҳидӣ , яке сипед чун дили муъминон , яке лаъл чун ҷони ошиқон . Ин ҳамаи таъсири як назар ҳақаст ки ҳар соли як бор базмин нигарад . Чун аз он як назари ин ҳамаи ъҷоӣбу лтоӣФ падед ояд , аз сесад ва шаст назари бадали дӯстони гӯйӣ чаҳ асари намояд , ва чаҳ ӯъҷуба ва чаҳ латифаи падеди орад !у отўои ҳуққаи явми ҳсодаҳи бандагонро мегуяд ки ҳақи ин неъмат бишносед ,у бшкри он қиёми нмоӣид , ва бо даравишон мувосот кунед , то неъмат бимонад , ва дарвеш биёсоед ,у дӯстии ҳақи шуморо ҳосил шавад . Ба Довӯд ваҳй омад ки : ё Довӯд ! хоҳӣ ки бмни наздики шӯй , ва туро бадваст гирам , рӯи даравишонро бози ҷӯй , шикастагонро бинавоз , ва боишон тақарруб кун , блқмаҳ эй нон , бшрбтии об , то эшон туро дӯст доранд ,у бадали худ роҳ диҳанд . эй Довӯд ! ман бар дили эшон итилоъ кунам , ҳар киро дар дили эшон байнам , ӯро бадасти худ гирам .

سهلها معطر، بحرها معنبر، خاکها منور، باغها مزخرف، گلها ملون. یکی سرخ چون چون خون دل مشتاقان، یکی زرد چون روی زاهدان، یکی سپید چون دل مؤمنان، یکی لعل چون جان عاشقان. این همه تأثیر یک نظر حق است که هر سال یک بار بزمین نگرد. چون از آن یک نظر این همه عجائب و لطائف پدید آید، از سیصد و شصت نظر بدل دوستان گویی چه اثر نماید، و چه اعجوبه و چه لطیفه پدید آرد! وَ آتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصادِهِ بندگان را میگوید که حق این نعمت بشناسید، و بشکر آن قیام نمائید، و با درویشان مواسات کنید، تا نعمت بماند، و درویش بیاساید، و دوستی حق شما را حاصل شود. به داود وحی آمد که: یا داود! خواهی که بمن نزدیک شوی، و ترا بدوست گیرم، رو درویشان را باز جوی، شکستگان را بنواز، و بایشان تقرب کن، بلقمه‌ای نان، بشربتی آب، تا ایشان ترا دوست دارند، و بدل خود راه دهند. ای داود! من بر دل ایشان اطلاع کنم، هر که را در دل ایشان بینم، او را بدست خود گیرم.

Ва лои тсрФўои إнаҳи лои иҳби алмсрФин бар завқи ҷавонмардони тариқат исроф онаст ки ҳаззи нафас дар онаст ва гарчи ҳубае буд ё заррае . Бмўсӣ ваҳй омад ки ё Мӯсо ! хоҳӣ ки ҳама он равад ки муроди ту буд , ҳаззи нафаси худ дар боқӣ кун ,у муроди худ Фдоءи мурод азалӣ кун . Ту бандаеу бандаро мурод нест ,у ҳаззи худ дидани сират ҷавонмардон нест , ва аз худ бози растани ҷузи кор садиқон нест :

وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ بر ذوق جوانمردان طریقت اسراف آنست که حظ نفس در آن است و گرچه حبه‌ای بود یا ذره‌ای. بموسی وحی آمد که یا موسی! خواهی که همه آن رود که مراد تو بود، حظ نفس خود در باقی کن، و مراد خود فداء مراد ازلی کن. تو بنده‌ای و بنده را مراد نیست، و حظ خود دیدن سیرت جوانمردان نیست، و از خود باز رستن جز کار صدیقان نیست:

Ва ман алأнъоми ҳмўлаҳу Фршои ин бози неъматӣ дигараст , ва бар бандагони миннатии дигар , ки шуморо на худ боғу бустону анвоъи дарахтону миваҳои алвони офаридам ва сохтам , ки чаҳор поёну ҷонваронро ҳам офаридам , ва шуморо мусаххар кардам ,у манофеи шумо дар он ниҳодам , чунон ки ҷойҳо дар қуръон аз он манофе хабар дод ,у миннати ниҳод , гуфт :у зллноҳои ?лаами Фмнҳои ркўбҳму минҳои иأклўн ,у ?лаами фӣҳо манофеу мшорб ,у алأнъоми халқҳо лаками фӣҳо дафи ءу манофеу минҳои тأклўн ,у лаками фӣҳо алоиаҳ . Ҷой дигар гуфт : лтркбўҳоу зинаи гуфто : ва на худ ҳайвоноти шуморо мусаххар кардам , ки ҷамодоти ҳам мусаххар шумо кардам :у схри лаками аллилу алнҳору алшмсу алқмру алнҷўми мусаххароти бأмраҳ . Он гуҳ дар аФзолу анъоми биФзўд ,у ҳама фароҳам гирифт ва гуфт : ҳар чаҳ муҳаддисотасту махлуқот дар осмону замин , шуморо мусаххар кардам :у схри лаками мо фии алсмоўот ва мо фии алأрз ҷмиъо манеҳ . Ин аз баҳр онаст ки ман худовандӣ бениёзам , бҳичи чизу бҳичи каси ҳоҷат ва ниёз надорам . Ҳар чаҳ офаридам барои бандагону рҳигони офаридам : ҳўи алзии халқи лаками мо фии алأрзи ҷмиъо . Бандаи ман ! ин ҳамаи неъмат ва навохт аз мо байн ,у шукр аз мо кун . Фазли мо байн на феъли худ . Авни мо байн на ҷаҳди худ . Неъмати мо бтоъти мо бакордор ,у шайтонро хори дор , ки ӯ туро душманасту роҳзан .

وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً این باز نعمتی دیگر است، و بر بندگان‌ منتی دیگر، که شما را نه خود باغ و بستان و انواع درختان و میوه‌های الوان آفریدم و ساختم، که چهار پایان و جانوران را هم آفریدم، و شما را مسخر کردم، و منافع شما در آن نهادم، چنان که جایها در قرآن از آن منافع خبر داد، و منت نهاد، گفت: وَ ذَلَّلْناها لَهُمْ فَمِنْها رَکُوبُهُمْ وَ مِنْها یَأْکُلُونَ، وَ لَهُمْ فِیها مَنافِعُ وَ مَشارِبُ، وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَکُمْ فِیها دِفْ‌ءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْکُلُونَ، وَ لَکُمْ فِیها الایة. جای دیگر گفت: لِتَرْکَبُوها وَ زِینَةً گفتا: و نه خود حیوانات شما را مسخر کردم، که جمادات هم مسخر شما کردم: وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ. آن گه در افضال و انعام بیفزود، و همه فراهم گرفت و گفت: هر چه محدثات است و مخلوقات در آسمان و زمین، شما را مسخر کردم: وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً مِنْهُ. این از بهر آنست که من خداوندی بی‌نیازم، بهیچ چیز و بهیچ کس حاجت و نیاز ندارم. هر چه آفریدم برای بندگان و رهیگان آفریدم: هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُمْ ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً. بنده من! این همه نعمت و نواخت از ما بین، و شکر از ما کن. فضل ما بین نه فعل خود. عون ما بین نه جهد خود. نعمت ما بطاعت ما بکاردار، و شیطان را خوار دار، که او ترا دشمن است و راهزن.

Инаст ки раб алъзаҳ гуфт : клўои ммои рзқкми аллоҳу лои ттбъўои хутувоти алшитони إнаҳи лаками адуи мубини он гуҳи пас азин ояти лухтии неъматҳои худ бтФсил ёд кард ,у муҳаррамоту муҳаллилот аз ҳам ҷудо кард , ва ҳар якеро гуруҳе номзад кард , ки эшонро он рӯзӣ кард : таййиботи ҳалоли муъминони покро ,у хабисоти ҳароми душманони нопокро : алтиботи ллтибину алхбисоти ллхбисин . Он гуҳ ҳар дуро ҳўолт бо сифат худ кард , ва дарин оят ишорат кард ки : Фқли рбкми зўи раҳмаи восеъау лои ирди бأсаҳи ани алқўми алмҷрмин . Гуфт : моро ҳам раҳматаст ва ҳам бأсу шиддат . Раҳмат аз муъминон дареғ нест ,у бأсу шиддат аз душманон давр нест . Рӯзии поки мؤмнонрои брҳмт моаст ,у ризқи хабиси душманонро аз нқмт моаст , ва мо он кунем ки худ хоҳем , касро бар ҳукми мо эътироз на , ва бар сунъи мо чун ва чаро на .

اینست که رب العزة گفت: کُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ آن گه پس ازین آیت لختی نعمتهای خود بتفصیل یاد کرد، و محرمات و محللات از هم جدا کرد، و هر یکی را گروهی نامزد کرد، که ایشان را آن روزی کرد: طیبات حلال مؤمنان پاک را، و خبیثات حرام دشمنان ناپاک را: الطَّیِّباتُ لِلطَّیِّبِینَ و الْخَبِیثاتُ لِلْخَبِیثِینَ. آن گه هر دو را حوالت با صفت خود کرد، و درین آیت اشارت کرد که: فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ وَ لا یُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ. گفت: ما را هم رحمت است و هم بأس و شدت. رحمت از مؤمنان دریغ نیست، و بأس و شدت از دشمنان دور نیست. روزی پاک مؤمنانرا برحمت ما است، و رزق خبیث دشمنان را از نقمت ما است، و ما آن کنیم که خود خواهیم، کس را بر حکم ما اعتراض نه، و بر صنع ما چون و چرا نه.

Ончӣ кунем бҳҷти худовандӣу кирдигорӣ ва ҷабборӣ кунем , ки ҳуҷҷати болиғаи бҳқиқти мороаст ,у ҳукми равону иззати бекарони моро сазоаст . Инаст ки гуфт ҷли ҷалола : қул Фллаҳи алҳҷаҳи алболғаҳи Флўи шоءи лҳдокми أҷмъини қоли алнсри абодӣ : алхлқи каллаами мнъҳм шудаи алҳоҷаҳи ани маъонии рؤиаҳи алҳҷаҳ ,у луи сиқти анҳуам алҳоҷот , лкшФи ?лаами бароҳини алҳҷаҳ ,у қол : рؤиаҳи алҳоҷаҳи ҳасана ,у рؤиаҳи алҳҷаҳи аҳсани минҳо .

آنچه کنیم بحجت خداوندی و کردگاری و جباری کنیم، که حجت بالغه بحقیقت ما را است، و حکم روان و عزت بیکران ما را سزا است. اینست که گفت جل جلاله: قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعِینَ قال النصر ابادی: الخلق کلهم منعهم شدة الحاجة عن معانی رؤیة الحجة، و لو سقط عنهم الحاجات، لکشف لهم براهین الحجة، و قال: رؤیة الحاجة حسنة، و رؤیة الحجة احسن منها.