Қавлаи таъолӣ : Фқли тъолўои алоиаҳи ҷалилу ҷаббор , худои бузургвор , вафодори некӯкор , худованди додгар , гушоянда ҳар дар , оғозкунанда ҳар сар , аз латифӣу меҳрбонӣ ки ки ҳаст бар бандагон ,у бандаи навозӣу корсозӣу худовандии худро ки фаро менамояд боишон , дарин ояти рҳигонро бтўҳиди роҳ май намояд , ва бар ахлоқ писандида мехонд , ва аз фавоҳишу кабоир боз мезанад ,у ончии заҳри дайн эшонаст фаро май намояд , ва аз он парҳези миФрмоид , ҳамчун табиби меҳрбон ки басар бемор шавад ,у иллати шиносад , ва дору донад , гуяд : ин хур ки туро созандааст , он махӯр ки турои ҳалок кунандааст . Ҳар чаҳ созгор буд бидон васият кунад . Ҳар чаҳ зиёни кор буд , аз он парҳез фармоед . Раби алъзаҳи бсъти раҳмати хеш бо банда ҳамин мекунад . Аз ширк парҳез мефармоед , ки ширки заҳр дайнаст , он заҳрӣ ки трёқи мағфирати онро суд надорад : إни аллоҳи лои иғФри أни ишрк ба .

قوله تعالی: فَقُلْ تَعالَوْا الایة جلیل و جبار، خدای بزرگوار، وفادار نیکوکار، خداوند دادگر، گشاینده هر در، آغاز کننده هر سر، از لطیفی و مهربانی که که هست بر بندگان، و بنده نوازی و کار سازی و خداوندی خود را که فرا مینماید بایشان، درین آیت رهیگان را بتوحید راه می‌نماید، و بر اخلاق پسندیده میخواند، و از فواحش و کبائر باز می‌زند، و آنچه زهر دین ایشان است فرا می‌نماید، و از آن پرهیز میفرماید، همچون طبیب مهربان که بسر بیمار شود، و علت شناسد، و دارو داند، گوید: این خور که ترا سازنده است، آن مخور که ترا هلاک کننده است. هر چه سازگار بود بدان وصیت کند. هر چه زیان کار بود، از آن پرهیز فرماید. رب العزة بسعت رحمت خویش با بنده همین میکند. از شرک پرهیز می‌فرماید، که شرک زهر دین است، آن زهری که تریاق مغفرت آن را سود ندارد: إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ.

Ширки ду қисмаст : ширки ҷлӣ ,у ширки хФӣ . Ширки ҷлии ибодат асномаст ,у ширки хФии мулоҳиза халқ бичишам аъзом . Он яке аз биҳишту дараҷот маҳрӯм гирданд , ва ин яке аз рӯҳи муноҷот . Пас онкии муҳаррамоту фавоҳиши лухтии баршумурд , ва аз он ҳазар намӯд ,у бохаллоқи писандида бар тоъат аллоҳ фармуд , гуфт : ъқўқи падар ва модар бигзоред ,у тўқири эшон бар даст гиред ,у фарзандонро аз дарвешии мкшид ,у рӯзии гуморро дар змон устувор доред , ва дар ниҳону ошкорои гирди хиёнати мгрдид ,у об рӯй хеши бмбрид , ва аз хӯрдани моли ятем парҳез кунед , ва бичишам такриму шафқат бадв нигаред , ва дар муомилоти халқ бар инсофи равед , ва аз мазолиму табаъот давр бошед ,у паймонау тарозу рост доред , то брстохиз дар мақоми тарозу наҷот ёбед . Инаст васияти худованди ббндгон . Ниўшид ва бакор доред то барраед .

شرک دو قسم است: شرک جلی، و شرک خفی. شرک جلی عبادت اصنام است، و شرک خفی ملاحظه خلق بچشم اعظام. آن یکی از بهشت و درجات محروم گرداند، و این یکی از روح مناجات.پس آنکه محرمات و فواحش لختی برشمرد، و از آن حذر نمود، و باخلاق پسندیده بر طاعت اللَّه فرمود، گفت: عقوق پدر و مادر بگذارید، و توقیر ایشان بر دست گیرید، و فرزندان را از درویشی مکشید، و روزی گمار را در ضمان استوار دارید، و در نهان و آشکارا گرد خیانت مگردید، و آب روی خویش بمبرید، و از خوردن مال یتیم پرهیز کنید، و بچشم تکریم و شفقت بدو نگرید، و در معاملات خلق بر انصاف روید، و از مظالم و تبعات دور باشید، و پیمانه و ترازو راست دارید، تا برستاخیز در مقام ترازو نجات یابید. اینست وصیت خداوند ببندگان. نیوشید و بکار دارید تا برهید.

Агар касе гуяд : эҳсон бо падару модар дар қуръони сонии тавҳиди сохтан чаҳ ҳикматаст ? ҷавоб онаст ки одамӣ дар вуҷӯд омад аввали бохтроъу эҷоди ҳақ ,у ончии вайро дрбоист буд аз халқу халқу рӯзӣу ғайри он вайро бёФрид , ва он гуҳи бсонии улҳоли бтрбити падару модар . Пас вуҷӯди камоли вайро ду сабабаст : сабаби аввали ихтироъи ҳақи субҳонау таъолӣ ,у сабаби дувуми тарбияти падару модар . Пас чун аллоҳи вайро бёФрид , бар худ раҳмати набшат « 2 » аз баҳри вай , ва бар муқобили он шукру неъмати тавҳид бар вай воҷиб кард . Ин брҳмт хеш кард . Ҳамчунин чун модару падари сабаби вуҷӯд вай буданд , аз роҳи тарбияту раҳмат ки аллоҳ дар дили эшон ниҳод , шукри он неъмати тарбият бар эшон воҷиб кард боҳсон бо эшон .

اگر کسی گوید: احسان با پدر و مادر در قرآن ثانی توحید ساختن چه حکمت است؟ جواب آنست که آدمی در وجود آمد اول باختراع و ایجاد حق، و آنچه وی را دربایست بود از خلق و خلق و روزی و غیر آن وی را بیافرید، و آن گه بثانی الحال بتربیت پدر و مادر. پس وجود کمال وی را دو سبب است: سبب اول اختراع حق سبحانه و تعالی، و سبب دوم تربیت پدر و مادر. پس چون اللَّه وی را بیافرید، بر خود رحمت نبشت «۲» از بهر وی، و بر مقابل آن شکر و نعمت توحید بر وی واجب کرد. این برحمت خویش کرد. همچنین چون مادر و پدر سبب وجود وی بودند، از راه تربیت و رحمت که اللَّه در دل ایشان نهاد، شکر آن نعمت تربیت بر ایشان واجب کرد باحسان با ایشان.

Азинҷои муносибатии зоҳири гашти миёни раҳму раҳмат , муносибатии маънавии баъд аз муносибати лафзӣ , аз ӣнҷост ки шукри волидайну эҳсон бо эшон дар назари шаръ азимасту бузургу сонии тавҳид , то раби алъзаҳи ҷли ҷалола ки мегуяд : أни ашкри лӣу лўолдик , أлои тъбдўои إлои إёҳу болўолдини إҳсоно танбеҳӣ бошад халқро ки эшон вуҷӯди фарзандро сабаб охиранд , чунон ки аллоҳи ҷли ҷалолаи сабаб авваласт . Ва إзои қиллатами Фоъдлўои сухан чун бъдл равад дар оҷилу оҷли онро табаъа Эй набӯд ,у лӣси злки алои зикри аллоҳи ъзу ҷл . Бӯ сулаймон гуфт : « إзои қиллатами Фоъдлўо »

ازینجا مناسبتی ظاهر گشت میان رحم و رحمت، مناسبتی معنوی بعد از مناسبت لفظی، از اینجاست که شکر والدین و احسان با ایشان در نظر شرع عظیم است و بزرگ و ثانی توحید، تا رب العزة جل جلاله که میگوید: أَنِ اشْکُرْ لِی وَ لِوالِدَیْکَ، أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً تنبیهی باشد خلق را که ایشان وجود فرزند را سبب آخراند، چنان که اللَّه جل جلاله سبب اول است. وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا سخن چون بعدل رود در عاجل و آجل آن را تبعه‌ای نبود، و لیس ذلک الا ذکر اللَّه عز و جل. بو سلیمان گفت: «إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا»

Яъне азои тклмтми Фтклмўои бзкраҳ . Сухан ки гўӣиди сухани худои гўӣид ,у китоб ӯ хонед ,у ҳадис ӯ кунед . Пери бӯи алии сиёҳи қудси аллоҳи рӯҳа ҳар гуҳ ки дарвешии сӯхтае бар вай дар шудӣ , чароғи ваии фарои чароғ вай доштӣ , ва аз дард дил биноледӣ , гуфтӣ : мардӣам фориғ .

یعنی اذا تکلمتم فتکلموا بذکره. سخن که گوئید سخن خدا گوئید، و کتاب او خوانید، و حدیث او کنید. پیر بو علی سیاه قدس اللَّه روحه هر گه که درویشی سوخته‌ای بر وی در شدی، چراغ وی فرا چراغ وی داشتی، و از درد دل بنالیدی، گفتی: مردی‌ام فارغ.

Шуғлӣ надорам . Корӣ надонам . Срўсомони худ гум кардаам . Дар ғарқоби ҳайрати дастӣ май занам .

شغلی ندارم. کاری ندانم. سروسامان خود گم کرده‌ام. در غرقاب حیرت دستی می‌زنم.

Дастгирӣ май талабам . Дмсозӣ меҷӯям , то бо ман ҳадис дӯст кунад , ман бо ваии ҳадис дӯст кунам , каз ҳадиси дӯсти буи дӯст ояд :

دستگیری می‌طلبم. دمسازی میجویم، تا با من حدیث دوست کند، من با وی حدیث دوست کنم، کز حدیث دوست بوی دوست آید:

Ва бъҳди аллоҳи أўФўо

وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا

Қоли алҷўзҷонӣ : алъҳўди касӣра ,у أҳқи алъҳўди болўФоءи аламри болмърўФу алнҳии ани алмнкр , тأмри нФски болмърўФ , ?фон қаблат мнк ,у алои рзтҳои болҷўъу алсҳру ксраҳи аззикру маҷолисаи алсолҳини лтрғби фии алмърўФ . Сами тأмри ғайрик ,у танаии нФски ани алмнкр , ?фон қаблату алои Фأдбҳои болсёҳаҳу алтқтъу алъзлаҳу қуллаи алклому мулозимаи алсбри лтнтҳӣ , Фозои антҳти ?фонаи анноси ани алмнкр .

قال الجوزجانی: العهود کثیرة، و أحق العهود بالوفاء الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، تأمر نفسک بالمعروف، فان قبلت منک، و الا رضتها بالجوع و السهر و کثرة الذکر و مجالسة الصالحین لترغب فی المعروف. ثم تأمر غیرک، و تنهی نفسک عن المنکر، فان قبلت و الّا فأدّبها بالسّیاحة و التقطع و العزلة و قلة الکلام و ملازمة الصبر لتنتهی، فاذا انتهت فانه الناس عن المنکر.

Сами отинои Мӯсои алкитоб тамоман алоиаҳ эй Муҳамад ! пас аз онкии роҳ шаръ намӯдӣ ,у одобу аҳкоми шаръ дар омухтӣ ,у маҳаллоту муҳаррамот равшан кардӣ ,у бомари маърӯф ва наҳй мункир фармудӣ , бишорати даҳ эшонро ки ин неъмат бар эшон тамом кунам .

ثُمَّ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ تَماماً الایة ای محمد! پس از آنکه راه شرع نمودی، و آداب و احکام شرع در آموختی، و محلات و محرمات روشن کردی، و بامر معروف و نهی منکر فرمودی، بشارت ده ایشان را که این نعمت بر ایشان تمام کنم.

Имрӯзи брўҳи муноҷоту ҳаловати тоъот ,у фардои бнъими боқӣу фазоъили дараҷот . Суннати мо чунинаст . Мо пайғомбарону муъминони Мӯсо ва банӣ Исроилро гуфтем : тамоман алии алзии أҳсн .

امروز بروح مناجات و حلاوت طاعات، و فردا بنعیم باقی و فضائل درجات. سنت ما چنین است. ما پیغامبران و مؤمنان موسی و بنی اسرائیل را گفتیم: تَماماً عَلَی الَّذِی أَحْسَنَ.

Мустафои Муҳамади арабӣу уммати вайро гуфтем : « أтммти алайкуми неъматӣ » ,у тамом неъмат онаст ки чароғи ҳидоят аз равзани рисолати бтأииди илоҳят дар дил шумо афрӯхтем , то бсроти мустақӣм роҳ барадед , ва дар суннату ҷамоат рост рафтед , то аз хавзи муътаризону ҷидоли музтарону таъвили ҷҳмёну сохтаи мбтдъон озод гаштед . Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у أни ҳозои сиротӣ мустақиман Фотбъўаҳ . Бар ин сироти мустақӣм муҳкам бошед , ва бар паии он равед ,у мнҳҷи савоб он донед ,у сабаби наҷот он шиносед , то бнъими боқӣу саодат ҷовдон расед , на бинӣ ки дар охир вирд гуфт раби алъзаҳ : إни аллазӣнаи Фрқўои динҳму конўои шиъо лст манеҳам фии шайъи ء .

مصطفی محمد عربی و امّت وی را گفتیم: «أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی»، و تمام نعمت آنست که چراغ هدایت از روزن رسالت بتأیید الهیت در دل شما افروختیم، تا بصراط مستقیم راه بردید، و در سنت و جماعت راست رفتید، تا از خوض معترضان و جدال مضطران و تأویل جهمیان و ساخته مبتدعان آزاد گشتید. اینست که رب العالمین گفت: وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ. بر این صراط مستقیم محکم باشید، و بر پی آن روید، و منهج صواب آن دانید، و سبب نجات آن شناسید، تا بنعیم باقی و سعادت جاودان رسید، نه بینی که در آخر ورد گفت رب العزة: إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ کانُوا شِیَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِی شَیْ‌ءٍ.

Эшон ки сироти мустақӣмро пай бар набуданд , ва дар суннату ҷамоат рост нарафтанд , ва роҳҳои ҳайрат ва залолат барграфтанд , на эшон уммат тавонад аз рӯй атбоъ , на ту шафиъи эшон . На эшонро нури басират , на чароғи маърифат , на сухан бар байнат , на атбоъи китобу суннат .

ایشان که صراط مستقیم را پی بر نبودند، و در سنت و جماعت راست نرفتند، و راههای حیرت و ضلالت برگرفتند، نه ایشان امت تواند از روی اتّباع، نه تو شفیع ایشان. نه ایشان را نور بصیرت، نه چراغ معرفت، نه سخن بر بیّنت، نه اتّباع کتاب و سنت.

Мустафо ( с ) эшонро мегуяд : « икўни фии охир алзмон дҷолўни кзобўн , иأтўнкми ман алоҳодиси бмои лами тсмъўои антму лои обоؤкм , Фоёкму аёҳм , лои излўнкму лои иФтнўнкм » !

مصطفی (ص) ایشان را میگوید: «یکون فی آخر الزمان دجالون کذابون، یأتونکم من الاحادیث بما لم تسمعوا انتم و لا آباؤکم، فایاکم و ایاهم، لا یضلونکم و لا یفتنونکم»!