Қавлаи таъолӣ : أи лами ирўо кам أҳлкнои ман қиблаами ман қарни алоиаҳ .

قوله تعالی: أَ لَمْ یَرَوْا کَمْ أَهْلَکْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ الایة.

Сар бхок оварад имрӯзи онкии афсар буд дай

سر بخاک آورد امروز آنکه افسر بود دی

Тани бдўзхи баради имсоли онкии гардан буд пор .

تن بدوزخ برد امسال آنکه گردن بود پار.

Ҷалоли аҳадят хабар медиҳад аз камоли иззати хеш , ва бе ниёзии вай аз халқи хеш , ва рондани ҳукми қаҳр бар эшон бмроди хеш , мегуяд : ин мушрикони Маккаи худ дар нанигаранд ,у ибрат дар нагиранд баҳоли он ҷабборону гарданкашон , ки брўзгори хеш дар дунёи азинон бартар буданд ,у бтши эшон сахттар ,у биҷои хеши мутамаккинтар , ки мо эшонро чун ҳалок кардем ! ва аз хону мону ватан чун барандохтем ! хонаҳои пари нақш ванигор бгзоштнд , ва бисотҳои такаббуру тҷбри дрнўштнд , хаста даҳр гашта , ва дар гирдоб ҳасрат бимонада , ҷаҳон аз хок эшон пургашта ,у ному нишони эшон аз ҷаҳони биФтодаҳ : « ҳилл тҳс манеҳам ман أҳди أўи тсмъи ?лаами ркзо » ? эй мискин ! зер ҳар қадамӣ аз он хеш агар бози ҷӯии басии кулоҳи мулӯкро биёбӣ . Ва дар ҳар заррае азин хок агар биҷӯе ҳазорон дидаи муддаӣони ин роҳи бинӣ , ки ин Нидо медиҳад : « Фоътбрўо ё أўлии алأбсор » :

جلال احدیت خبر میدهد از کمال عزت خویش، و بی‌نیازی وی از خلق خویش، و راندن حکم قهر بر ایشان بمراد خویش، میگوید: این مشرکان مکه خود در ننگرند، و عبرت در نگیرند بحال آن جباران و گردنکشان، که بروزگار خویش در دنیا ازینان برتر بودند، و بطش ایشان سخت‌تر، و بجای خویش متمکن‌تر، که ما ایشان را چون هلاک کردیم! و از خان و مان و وطن چون برانداختیم! خانه‌های پر نقش و نگار بگذاشتند، و بساطهای تکبر و تجبر درنوشتند، خسته دهر گشته، و در گرداب حسرت بمانده، جهان از خاک ایشان پرگشته، و نام و نشان ایشان از جهان بیفتاده: «هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً»؟ ای مسکین! زیر هر قدمی از آن خویش اگر باز جویی بسی کلاه ملوک را بیابی. و در هر ذره‌ای ازین خاک اگر بجویی هزاران دیده مدعیان این راه بینی، که این ندا میدهد: «فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی الْأَبْصارِ»:

Он гуҳ дар охир оят гуфт :у أншأнои ман бъдҳми қрнои охирин яъне аўрсноҳми мсокнҳм ,у аскноҳми амокнҳм , санаи мнои фии алонтқоми амзиноҳои ани аъдоӣно ,у одаи фии алокроми аҷриноҳои лоўлёӣно .

آن گه در آخر آیت گفت: وَ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِینَ یعنی اورثناهم مساکنهم، و اسکناهم اماکنهم، سنة منا فی الانتقام امضیناها عن اعدائنا، و عادة فی الاکرام اجریناها لاولیائنا.

Ва луи нзлнои алейк ктобои фии қртоси алоёти сбоқу саёқ ҳар се оят ахбораст аз камоли қудрат бар ҳар чаҳ хоҳад , чунон ки хоҳад , бемушовират ва бемузоҳимат .

وَ لَوْ نَزَّلْنا عَلَیْکَ کِتاباً فِی قِرْطاسٍ الآیات سباق و سیاق هر سه آیت اخبار است از کمال قدرت بر هر چه خواهد، چنان که خواهد، بی مشاورت و بی‌مزاحمت.

Ҳукм кард қавмиро бзлолт ,у фурӯи баст бар эшон дар рушду ҳидоят . Агар сад ҳазор далели пеши эшон наад ,у чароғи шариъати бзбони набувват дар раҳ эшон барафрӯзад , на он далели бенанд , ва на бони роҳи раванд , ки на дида ибрат доранд ва на дили фикрат , аз онкӣ дар азали ҳукм чунон карда ,у қисмати чунон рафта ,у алъбраҳи болқсмаҳи дуни алоътбору алҳҷаҳ .

حکم کرد قومی را بضلالت، و فرو بست بر ایشان در رشد و هدایت. اگر صد هزار دلیل پیش ایشان نهد، و چراغ شریعت بزبان نبوت در ره ایشان برافروزد، نه آن دلیل بینند، و نه بآن راه روند، که نه دیده عبرت دارند و نه دل فکرت، از آنکه در ازل حکم چنان کرده، و قسمت چنان رفته، و العبرة بالقسمة دون الاعتبار و الحجة.

Пер тариқат гуфта : « оҳ аз рӯзи аввал ! агар он рӯзи аноят буд , тоъати сабаб мсўбтаст ,у маъсияти сабаби мағфират , ва агар он рӯз аноят набӯд , тоъати сабаб надоматаст ,у маъсияти сабаби шақоват . Шукр ки ширин омад на бхўиштн омад , ҳанзал ки талх омад на бхўиштн омад . Кор на бонст ки аз касе Касал ояд , ва аз касе амал , кор он дорад ки шоистаи худ ки омад дар азал . Илоҳигар дар камӣни сари ту бмо аноят нест , саранҷоми қиссаи мо ҷуз ҳасрат нест » .

پیر طریقت گفته: «آه از روز اول! اگر آن روز عنایت بود، طاعت سبب مثوبت است، و معصیت سبب مغفرت، و اگر آن روز عنایت نبود، طاعت سبب ندامت است، و معصیت سبب شقاوت. شکر که شیرین آمد نه بخویشتن آمد، حنظل که تلخ آمد نه بخویشتن آمد. کار نه بآنست که از کسی کسل آید، و از کسی عمل، کار آن دارد که شایسته خود که آمد در ازل. الهی گر در کمین سر تو بما عنایت نیست، سرانجام قصه ما جز حسرت نیست».

Қул лмни мо фии алсмоўоту алأрзи қул ллаҳи соӣлҳм ё Муҳамад ! ҳилли фии ?илдори диёр ?у ҳилли ллкўни фӣ алтҳқиқ ъанд алҳақ миқдор ? ?фони бқўои ани ҷавоби ишФӣ , Фқли аллоҳи фии алрбўбиаҳи икФӣ . Худоу бас , дигари ҳамаи ҳавас , илоҳӣ ! на аз каси бтў , на аз ту бкс , ҳама аз ту бтў , ҳамаи тӯйу бас . Субҳони аллоҳ ! ҷаҳонии пар аз чизу пар аз кас ! ҳамаи бикбори барандозад дар як нафас ! марои сад дида дар назораи ин кор на бас .

قُلْ لِمَنْ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ سائلهم یا محمد! هل فی الدار دیار؟ و هل للکون فی التحقیق عند الحق مقدار؟ فان بقوا عن جواب یشفی، فقل اللَّه فی الربوبیة یکفی. خدا و بس، دیگر همه هوس، الهی! نه از کس بتو، نه از تو بکس، همه از تو بتو، همه توی و بس. سبحان اللَّه! جهانی پر از چیز و پر از کس! همه بیکبار براندازد در یک نفس! مرا صد دیده در نظاره این کار نه بس.

Кутуби алӣ нафса алрҳмаҳи пеш аз онкии боФринши муҳаддисоту ибдоъи коинот мабда кард , дар дори алзрби ғайби ин сиккаи раҳмат бар нақди аҳволу аъмол бандагон зад ки : « ании анои аллоҳи лои илоҳи алои ано » , « сабқати раҳматии ғазабӣ » ,у фардои рӯзи маҳшар бар сари бозори қиёмати Сайид ( с ) ин Нидо мекунад ки : подшоҳо ! муштӣ осӣонанд ! дастур бош то қртаҳи раҳмати ту дар эшон пӯшонам , ки ту гуфтае : ва мо أрслноки إлои раҳмаи ллъолмин . Худовандо ! рӯзи бозори ин гадоёнаст . Мо чун эшонро бкмнд даъват мегирифтем , бисёре ваъда ҳоашон додаем . Худовандо ! Муҳамадро дар рӯй ин ҷамъ беадад шармсор макун , ваъдае ки аз раҳмату карами ту боишон додаам таҳқиқ кун , ки худ гуфтае : ё ибодии аллазӣнаи أсрФўои алии أнФсҳми лои тқнтўои ман раҳмаи аллоҳ , ва аз даргоҳи ҷалоли ндоءи карами бнът раҳмат меояд ки : ё Муҳамад ! кори уммати ту аз се берун нест : ё муъминонанд , ё орифон , ё осӣон . Агар муъминонанд дар орзӯии биҳишт , инак биҳишти мо , ва агар осӣонанд дар орзӯии раҳмат , инак раҳмату мағфирати мо , ва агар орифонанд дар орзӯии дидор инак дидори мо . Роҳ банда онаст ки пас азин забони ҳамд ва сано бигушоед ,у бнъти тазаррӯъу аФтқор дар ҳолати инкисор пайваста мегуяд : эй наздиктар бмо аз мо ? вае меҳрбонтар аз мо бмо ? вае навозандаи мо бе мо ! бикрами хеш на бсзои мо , на бакори мо , на бори бтоқти мо , на мъомлт дар хури мо , на миннат битавон мо , ҳар чаҳ мо кардем товон бар мо , ҳар чаҳ ту кардӣ боқӣ бар мо . Ҳар чаҳ кардӣ биҷои мо , бахуд кардӣ на барои мо .

کَتَبَ عَلی‌ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ پیش از آنکه بآفرینش محدثات و ابداع کائنات مبدأ کرد، در دار الضرب غیب این سکه رحمت بر نقد احوال و اعمال بندگان زد که: «انی انا اللَّه لا اله الا انا»، «سبقت رحمتی غضبی»، و فردا روز محشر بر سر بازار قیامت سید (ص) این ندا میکند که: پادشاها! مشتی عاصیان‌اند! دستور باش تا قرطه رحمت تو در ایشان پوشانم، که تو گفته‌ای: وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ. خداوندا! روز بازار این گدایان است. ما چون ایشان را بکمند دعوت میگرفتیم، بسیاری وعده‌هاشان داده‌ایم. خداوندا! محمد را در روی این جمع بی‌عدد شرمسار مکن، وعده‌ای که از رحمت و کرم تو بایشان داده‌ام تحقیق کن، که خود گفته‌ای: یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی‌ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ، و از درگاه جلال نداء کرم بنعت رحمت می‌آید که: یا محمد! کار امت تو از سه بیرون نیست: یا مؤمنان‌اند، یا عارفان، یا عاصیان. اگر مؤمنان‌اند در آرزوی بهشت، اینک بهشت ما، و اگر عاصیان‌اند در آرزوی رحمت، اینک رحمت و مغفرت ما، و اگر عارفان‌اند در آرزوی دیدار اینک دیدار ما. راه بنده آنست که پس ازین زبان حمد و ثنا بگشاید، و بنعت تضرع و افتقار در حالت انکسار پیوسته میگوید: ای نزدیکتر بما از ما؟ و ای مهربان‌تر از ما بما؟ و ای نوازنده ما بی‌ما! بکرم خویش نه بسزای ما، نه بکار ما، نه بار بطاقت ما، نه معاملت در خور ما، نه منت بتوان ما، هر چه ما کردیم تاوان بر ما، هر چه تو کردی باقی بر ما. هر چه کردی بجای ما، بخود کردی نه برای ما.

Ва ?лаи мо скни фии аллилу алнҳори алҳодсоти ллаҳи маликоу биллоҳи зҳўро ва ман аллоҳи бдءоу илои аллоҳи рҷўъо ,у ҳўи алсмиъи лонини алмштоқин , алълими бҳнини алўоҳдин . Гуфтаанд ки шаби торикӣ омаст гирди олам дар омада ,у рӯзи равшаноӣ омаст баҳамаи олами расида ,у пеш аз офариниши олам ,у пеш аз офариниши нуру зулмат на шаб бӯда ва на рӯз бӯда , ва дар биҳишт ҳар чанд ки офтоб набошад , аммо ҳамаи рӯз буд , ки равшанои оми бҳқиқти онҷо буд , ва ҳар чаҳ биллоҳи наздиктар онҷои нуру зёи тамомтар . Абди аллоҳ масъӯд гуфт : ани рбкми лӣси ъндаҳи лайл ва наҳор , нури алсмоўоти ман нури виҷҳа .

وَ لَهُ ما سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهارِ الحادثات للَّه ملکا و باللّه ظهورا و من اللَّه بدءا و الی اللَّه رجوعا، و هو السمیع لانین المشتاقین، العلیم بحنین الواحدین. گفته‌اند که شب تاریکی عام است گرد عالم در آمده، و روز روشنایی عام است بهمه عالم رسیده، و پیش از آفرینش عالم، و پیش از آفرینش نور و ظلمت نه شب بوده و نه روز بوده، و در بهشت هر چند که آفتاب نباشد، اما همه روز بود، که روشنایی عام بحقیقت آنجا بود، و هر چه باللّه نزدیکتر آنجا نور و ضیا تمامتر. عبد اللَّه مسعود گفت: ان ربکم لیس عنده لیل و نهار، نور السماوات من نور وجهه.

Ва дар осори биоранд ки раби Алъоламин Фриштаҳ эй азими офарӣда ,у шаб дар як қабза ӯ карда ,у рӯз дар дигари қабза , ҳар гуҳ ки он Фриштаҳи як қабза фароз кунад , ва яке боз кунад , султони рӯз буд , ва чу дигари қабза боз кунад , ва ин яке фароз кунад , султони шаб буд .

و در آثار بیارند که رب العالمین فریشته‌ای عظیم آفریده، و شب در یک قبضه او کرده، و روز در دیگر قبضه، هر گه که آن فریشته یک قبضه فراز کند، و یکی باز کند، سلطان روز بود، و چو دیگر قبضه باز کند، و این یکی فراز کند، سلطان شب بود.

Аз рӯй ишорат мегуяд : қурси офтобро дар қабзаи малики ниҳодам , аммо дили дӯстони бкси надодам .

از روی اشارت میگوید: قرص آفتاب را در قبضه ملک نهادم، اما دل دوستان بکس ندادم.

Маликро бар дили дӯстони мо тасарруф ва қудрат нест , қурси офтобро дар қабзаи малик май дон ,у дили дӯстон дар қабзаи малики ҷлу ъло , ки Мустафо ( с ) гуфта : « қулӯби алъбоди байни асбъини ман асобъи арраҳмон » .

ملک را بر دل دوستان ما تصرف و قدرت نیست، قرص آفتاب را در قبضه ملک می‌دان، و دل دوستان در قبضه ملک جل و علا، که مصطفی (ص) گفته: «قلوب العباد بین اصبعین من اصابع الرحمن».