Қавлаи таъолӣ : қул أмри рабии болқсти алоиаҳи худованди замину осмон , кирдигори ҷаҳону ҷаҳонён , бахшандау бахшояндау меҳрбон бар бандагон , ҷли ҷалола ,у тақаддусати асмоؤаҳ ,у тъолти сифота , дарин ояти мабоонии хизмату мъолми мъомлту ҳқоӣқи маърифат ҷамъ кард ,у муъминонро аз писандидаи ахлоқ огоҳ кард ,у некӯ парастидан худу некӯи зистан бо халқи эшонро талқин кард , ва бишнохт асбоби рзоءи худ гиромӣ кард . Ва ин оят аз ҷавомеъ алкуламаст ки Мустафо ( с ) гуфта : « беъсати бҷўомъи алкулам ,у ахтсри лии алълми ахтсоро » .

قوله تعالی: قُلْ أَمَرَ رَبِّی بِالْقِسْطِ الایة خداوند زمین و آسمان، کردگار جهان و جهانیان، بخشنده و بخشاینده و مهربان بر بندگان، جلّ جلاله، و تقدست اسماؤه، و تعالت صفاته، درین آیت مبانی خدمت و معالم معاملت و حقائق معرفت جمع کرد، و مؤمنان را از پسندیده اخلاق آگاه کرد، و نیکو پرستیدن خود و نیکو زیستن با خلق ایشان را تلقین کرد، و بشناخت اسباب رضاء خود گرامی کرد. و این آیت از جوامع الکلم است که مصطفی (ص) گفته: «بعثت بجوامع الکلم، و اختصر لی العلم اختصارا».

Ва дар қуръони азин нмт фаровонаст . Яке аз он боз гӯям : إни аллоҳи маъаи аллазӣнаи атқўоу аллазӣнаи ҳам мҳснўн . Оятии бад-ӣни кӯтоҳии нигар ки дар зери он чандаст азин маъонӣ .

و در قرآن ازین نمط فراوان است. یکی از آن باز گویم: إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ. آیتی بدین کوتاهی نگر که در زیر آن چند است ازین معانی.

Ҳар чаҳ навохтаст аз икрому аФзоли ҳақи ҷли ҷалолаи мари бандаро , ҳама дар зер онаст ки : إни аллоҳи маъа , ва ҳар чаҳ хизматаст аз анвоъи ибодату абвоби мъомлт ки банда кунад аллоҳро ҳама дар зер ин шавад ки атқўо , ва ҳар чаҳ ҳуқуқ халқаст бар якдигар дар фунуни муомилоти ҳама дар зер инаст ки мҳснўн . Ҳамчунин ҳар чаҳ арқон дайнасту вуҷӯҳи шариъат ва , абвоби ҳақиқат дар зери ин калимотаст ки : أмри рабии болқсту أқимўо вҷўҳкм ъанд кули масҷиду адъўаҳи мухлисин ?лаи аддӣн . Маънӣ қист додаст , мегуяд : аллоҳ маро бидод миФрмоид , яъне дар муомилоти ҳам бо ҳақ ва ҳам бо халқ ва ҳам бо нафас , бо ҳақ дар амр ва наҳй бакори доштан ва дар ҳамаи ҳоли бқзоءи ваии ризо додан , ва бо халқи бхлқи зистан , ва дар вуҷӯҳи муомилоти инсофи эшон додану инсофи худ нахостан , ва бо нафаси мухолиф бӯдан , ва ӯро дар майдони муҷоҳидот ва риёзот кашӣдан , ва дар шаҳавот ва роҳот биравӣ бастан . Ва назири ин оят дар қуръон онаст ки гуфт ҷли ҷалола : إни аллоҳи иأмри болъдлу алإҳсон . Мегуяд : аллоҳи бъдли миФрмоиду боҳсон , адл инсофаст ,у эҳсон эсораст . Адл онаст ки чунон кунӣ ки бо ту карданд , ва эҳсон онаст ки ба аз он кунӣ ки бо ту карданд . Адл онаст ки аз воҷиби бнкоҳӣ ,у мукофот фурӯ нагузорӣ , ва он уқубати ниФзоиӣу ончии натавонад буд на биўсӣ . Эҳсон онаст ки биҷои онкӣ бо ту некуӣ кард аз ончӣ вай кард беш кунӣ ,у биҷои он кас ки бо ту бад кард некуӣ кунӣ . Инаст тариқи ҷавонмардону сирати мардон .

هر چه نواخت است از اکرام و افضال حق جل جلاله مر بنده را، همه در زیر آنست که: إِنَّ اللَّهَ مَعَ، و هر چه خدمت است از انواع عبادت و ابواب معاملت که بنده کند اللَّه را همه در زیر این شود که اتقوا، و هر چه حقوق خلق است بر یکدیگر در فنون معاملات همه در زیر این است که محسنون. همچنین هر چه ارکان دین است و وجوه شریعت و، ابواب حقیقت در زیر این کلمات است که: أَمَرَ رَبِّی بِالْقِسْطِ وَ أَقِیمُوا وُجُوهَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ. معنی قسط داد است، میگوید: اللَّه مرا بداد میفرماید، یعنی در معاملات هم با حق و هم با خلق و هم با نفس، با حق در امر و نهی بکار داشتن و در همه حال بقضاء وی رضا دادن، و با خلق بخلق زیستن، و در وجوه معاملات انصاف ایشان دادن و انصاف خود نخواستن، و با نفس مخالف بودن، و او را در میدان مجاهدات و ریاضات کشیدن، و در شهوات و راحات بروی بستن. و نظیر این آیت در قرآن آنست که گفت جل جلاله: إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ. میگوید: اللَّه بعدل میفرماید و باحسان، عدل انصاف است، و احسان ایثار است. عدل آنست که چنان کنی که با تو کردند، و احسان آنست که به از آن کنی که با تو کردند. عدل آنست که از واجب بنکاهی، و مکافات فرو نگذاری، و آن عقوبت نیفزایی و آنچه نتواند بود نه بیوسی. احسان آنست که بجای آنکه با تو نیکویی کرد از آنچه وی کرد بیش کنی، و بجای آن کس که با تو بد کرد نیکویی کنی. اینست طریق جوانمردان و سیرت مردان.

Ва гуфтаанд : адл онаст ки дар мъомлти рости сетоне ,у рости диҳӣ . Эҳсон онаст ки хушки сетонеу чарби диҳӣ . Адл онаст ки дар ҷавоби саломи гӯйӣ :у алайкуми ассалом эҳсон онаст ки :у раҳмаи аллоҳ дарафзое . Адл онаст ки гуфт :у ҷзоءи сиӣаҳи сиӣаҳи мислҳо ,у إни оқибатами Фъоқбўои бмсли мо ъўқбтм ба ,у أхрҷўҳми ман ҳайси أхрҷўкм . Эҳсон онаст ки гуфт : Фмни ъФоу أслҳи Фأҷраҳи алии аллоҳ . Афв бадкор некӯаст , ва некӯтар онаст ки бар афв бифзое , ва некуӣ кунӣ , чунон ки раб алъзаҳ гуфт : адФъи болатии ҳаии أҳсни алсиӣаҳ ,у атбъўои أҳсни мо أнзли إликми ман рбкм , Фбшри ибоди аллазӣнаи истмъўни алқўли Фитбъўни أҳснаҳ ,у أмри қўмки иأхзўои бأҳснҳо .

و گفته‌اند: عدل آنست که در معاملت راست ستانی، و راست دهی. احسان آنست که خشک ستانی و چرب دهی. عدل آنست که در جواب سلام گویی: و علیکم السلام احسان آنست که: و رحمة اللَّه در افزایی. عدل آنست که گفت: وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها، وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ، وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَیْثُ أَخْرَجُوکُمْ. احسان آنست که گفت: فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ. عفو بدکار نیکوست، و نیکوتر آنست که بر عفو بیفزایی، و نیکویی کنی، چنان که رب العزة گفت: ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ، وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ، فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ، وَ أْمُرْ قَوْمَکَ یَأْخُذُوا بِأَحْسَنِها.

Сами қоли таъолӣ :у أқимўо вҷўҳкм ъанд кули масҷид ҷунайд гуфт : амрнои бҳФзи алср , ва улувва алҳмаҳ , ва أн наразӣ биллоҳи ъўзои ъмои сўоаҳ . Мегуяд : сари худ софӣ доред , то ҳақ бишносед . Хуй Фроўӣ кунед то бстох гардид . Ҳамаи лутф вай байнед то меҳр бар вай наед , бар мураккаб хизмат нишинед , то бмнзл ҳурмат расед . Бҳрмт беш оӣид то бсҳбт расед . Ҳиммат олӣ доред то бо вай бимонед .

ثم قال تعالی: وَ أَقِیمُوا وُجُوهَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ جنید گفت: امرنا بحفظ السر، و علوّ الهمة، و أن نرضی باللّه عوضا عمّا سواه. میگوید: سر خود صافی دارید، تا حق بشناسید. خوی فراوی کنید تا بستاخ گردید. همه لطف وی بینید تا مهر بر وی نهید، بر مرکب خدمت نشینید، تا بمنزل حرمت رسید. بحرمت بیش آئید تا بصحبت رسید. همت عالی دارید تا با وی بمانید.

Дар васфи Мустафо ( с ) гуфтаанд ки : аллоҳ бо ваии ду каромат кард ки бо ҳеҷ кас аз фарзанд одам накард : яке онаст ки бузурги ҳиммат буд . Дигари онкии мутавозеъ буд . Улувва ҳиммат вай бидон ҷой буд ки дар хабараст ки : « мо мади ядаи илои тамаъи қт » , ва дар тавозуъи чунон буд ки гуфт : « луи дъити илои кроъи лأҷбт ,у луи أҳдии илои зроъи лқблт » .

در وصف مصطفی (ص) گفته‌اند که: اللَّه با وی دو کرامت کرد که با هیچ کس از فرزند آدم نکرد: یکی آنست که بزرگ همت بود. دیگر آنکه متواضع بود. علو همت وی بدان جای بود که در خبر است که: «ما مدّ یده الی طمع قط»، و در تواضع چنان بود که گفت: «لو دعیت الی کراع لأجبت، و لو أهدی الیّ ذراع لقبلت».

Чун бо худ нгрстӣ аз ҳамаи заъифони худро заъиф тар донистӣ аз мутавозеъӣ ки буд . Азинҷо гуфтӣ : « лои тФзлўнии алии Юнуси бен маттӣ .

چون با خود نگرستی از همه ضعیفان خود را ضعیف‌تر دانستی از متواضعی که بود. ازینجا گفتی: «لا تفضّلونی علی یونس بن متی.

Чун бо ҳақи нгрстии кунин ва оламин дар чашм вай наомадӣ аз бузурги ҳимматӣ ки буд . Азинҷо гуфтӣ : « анои Сайиди валади одаму лои фахр » .

چون با حق نگرستی کونین و عالمین در چشم وی نیامدی از بزرگ همتی که بود. ازینجا گفتی: «انا سید ولد آدم و لا فخر».

Қавла : комаи бдأкми тъўдўни иҷрии алайкуми фии алобди мо қзинои алайкуми фии алозл ,у Фриқои ҳудоу Фриқои ҳақи алайҳими алзлолаҳ ,у қил : комаи бдأкми тъўдўни уламоу машйау тқдиро . Чунон ки абтдоء кард боФринши шумо бадонашу тақдиру хост , бохр чунон шавед ки аввали хост . Ҷунайдро азин оят пурседанд , ҷавоб дод ки : аввали кули инсони ишбаҳи охира ,у охираи ишбаҳи аввала . Он гуҳ гуфт : ниҳоят ҳар кор руҷӯъаст бо бдоити он кор ,у роҳи баҳақи ҳалқа Эйаст азуи даройади бози во ӯ гардад . Шайхи алислом Ансорӣ гуфт қудси аллоҳи рӯҳа : чун нек монад охири ин кори бовели ин кор ! яъне ки аввал ҳама лиззатасту роҳату зиндагонӣ бо рӯҳ ва бо шодӣ , то марди пой дар дом наад ,у тавқаш дар гардан ояд , он гуҳи баҳри роҳатӣ ки дид меҳнатӣ бинад , ва бо ҳар фарозии нишебӣ буд . Инаст ҳақиқати он калима ки бӯи бикр каттонӣ гуфта ки миёни бандау ҳақи ҳазор мақомаст ар нуру зулмат , на ҳама нураст , ки бо ҳар нурӣ зулматӣаст , ва бо ҳар нишебии фарозӣ , яъне яке рӯҳасту осоишу зиндагонӣ , яке нокомӣу ранҷ ва беМуродӣ . Яке таҷаллии яке иститор , яке ҷамъи яке тафарруқат , ва агар на он рӯҳу роҳат дар бдоити иродат дар пеш будӣ , бандаро бо он балоҳо ва ранҷҳо тоқати нмондӣ . Пайваста бо он менигарад ,у дилаш бо он мигроид ,у бшоҳди он ин бор меҳнат мекашад , то охир ки ӯро бар гузаронанду муддат тамом шавад ,у пӯшида ошкора гардад , ва дар охрҳм бо он шавад ки дар аввал буд . Инаст сари оят ки аллоҳ гуфт : комаи бдأкми тъўдўн бар завқи арбоби маорифу асҳоби ҳқоӣқ ,у аллоҳи аълам .

قوله: کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ یجری علیکم فی الابد ما قضینا علیکم فی الازل، و فَرِیقاً هَدی‌ وَ فَرِیقاً حَقَّ عَلَیْهِمُ الضَّلالَةُ، و قیل: کما بدأکم تعودون علما و مشیة و تقدیرا. چنان که ابتداء کرد بآفرینش شما بدانش و تقدیر و خواست، بآخر چنان شوید که اول خواست. جنید را ازین آیت پرسیدند، جواب داد که: اول کل انسان یشبه آخره، و آخره یشبه اوله. آن گه گفت: نهایت هر کار رجوع است با بدایت آن کار، و راه بحق حلقه‌ای است ازو درآید باز وا او گردد. شیخ الاسلام انصاری گفت قدس اللَّه روحه: چون نیک ماند آخر این کار باوّل این کار! یعنی که اول همه لذتست و راحت و زندگانی با روح و با شادی، تا مرد پای در دام نهد، و طوقش در گردن آید، آن گه بهر راحتی که دید محنتی بیند، و با هر فرازی نشیبی بود. اینست حقیقت آن کلمه که بو بکر کتانی گفته که میان بنده و حق هزار مقام است ار نور و ظلمت، نه همه نور است، که با هر نوری ظلمتی است، و با هر نشیبی فرازی، یعنی یکی روح است و آسایش و زندگانی، یکی ناکامی و رنج و بی‌مرادی. یکی تجلی یکی استتار، یکی جمع یکی تفرقت، و اگر نه آن روح و راحت در بدایت ارادت در پیش بودی، بنده را با آن بلاها و رنجها طاقت نماندی. پیوسته با آن مینگرد، و دلش با آن میگراید، و بشاهد آن این بار محنت میکشد، تا آخر که او را بر گذرانند و مدت تمام شود، و پوشیده آشکاره گردد، و در آخرهم با آن شود که در اول بود. اینست سر آیت که اللَّه گفت: کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ بر ذوق ارباب معارف و اصحاب حقائق، و اللَّه اعلم.

ё банӣ одами хзўо зинткм ъанд кули масҷиди бзбони илми стар уратаст дар намоз ,у бзбони кашфи зинат ҳар банда дар мақоми мшоҳдт ҳузур диласту лузӯми ҳазрату астдомти шуҳуди ҳақиқат . Гуфтаанд : зинати нафаси обидони осор суҷудаст ,у зинати дили орифони анвор вуҷӯдаст . Обиди бнъти убудийят дар суҷуд ,у ориф бар бисоти қурбат дар рӯҳи шуҳуд .

یا بَنِی آدَمَ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ بزبان علم ستر عورت است در نماز، و بزبان کشف زینت هر بنده در مقام مشاهدت حضور دلست و لزوم حضرت و استدامت شهود حقیقت. گفته‌اند: زینت نفس عابدان آثار سجود است، و زینت دل عارفان انوار وجود است. عابد بنعت عبودیت در سجود، و عارف بر بساط قربت در روح شهود.

Қул ман ҳарами зинаи аллоҳи алоиаҳи зинати забон зикраст ,у зинати дил фикраст .

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الایة زینت زبان ذکر است، و زینت دل فکر است.

Ҳар чизеро ороишӣаст ,у ороиши нафас дар ҳасан мъомлтаст бнъти муҷоҳидат ,у ороиши дили давом мўослтаст буқати мшоҳдт ,у ороиши сари ҳақоиқ қурбатаст дар майдони мъоинт . Ва ончии раб алъзаҳ гуфт : ман ҳарами зина аллоҳ ишоратаст ки ин зинатҳо ва ороишҳо дареғ нест аз толибон , ва мамнӯъ нест аз ҳозири дилон . Ганҷи хонаи неъмати пар аз неъматаст , толибон май дрбоинд . Хўончаҳи лутфу раҳмати ороста ва сохтааст , хӯрандагон май дрбоинд .

هر چیزی را آرایشی است، و آرایش نفس در حسن معاملت است بنعت مجاهدت، و آرایش دل دوام مواصلت است بوقت مشاهدت، و آرایش سر حقایق قربت است در میدان معاینت. و آنچه رب العزة گفت: مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ اشارتست که این زینتها و آرایشها دریغ نیست از طالبان، و ممنوع نیست از حاضر دلان. گنج خانه نعمت پر از نعمت است، طالبان می‌دربایند. خوانچه لطف و رحمت آراسته و ساخته است، خورندگان می‌دربایند.

Пер тариқат гуфта дар муноҷот : эй толибон ! башитобед ки нақд наздикаст . эй шбрўон ! мхсбид ки субҳ наздикаст . эй шитобандагон ! шод шавед ки манзил наздикаст . эй ташнагон ! сабр кунед ки чашма наздикаст . эй ғарибон ! бинозед ки мизбон наздикаст .

پیر طریقت گفته در مناجات: ای طالبان! بشتابید که نقد نزدیک است. ای شبروان! مخسبید که صبح نزدیکست. ای شتابندگان! شاد شوید که منزل نزدیک است. ای تشنگان! صبر کنید که چشمه نزدیک است. ای غریبان! بنازید که میزبان نزدیک است.

эй дӯсти ҷӯён ! хуш бошед ки иҷобат наздикаст . эй длгшои раҳе ! чаҳ буд ки диламро бигушое ! ва аз худ марҳамӣ бар ҷонам наҳй ! ман суд чун ҷӯям ! ки ду дастам аз мояи тиҳӣ ! нигар ки бФзли худ афкании марои буруз баӣ .

ای دوست جویان! خوش باشید که اجابت نزدیک است. ای دلگشای رهی! چه بود که دلم را بگشایی! و از خود مرهمی بر جانم نهی! من سود چون جویم! که دو دستم از مایه تهی! نگر که بفضل خود افکنی مرا بروز بهی.