Рӯй абии бен каъби қол , қол алнабӣ ( с ) : « ман қрأи сӯраи алоъроФи ҷаъли аллоҳи байнау байни Иблиси стро ,у кони одами ?лаи шФиъои явми алқёмаҳ » .

روی ابی بن کعب قال، قال النبی (ص): «من قرأ سورة الاعراف جعل اللَّه بینه و بین ابلیس سترا، و کان آدم له شفیعا یوم القیامة».

Ин сӯраи алоъроФи баъдади кӯфӣони дивист ва шаш оятаст , ва се ҳазор ва ҳаштсад ва бист ва панҷ калима , ва сездаҳ ҳазор ва ҳаштсад ва ҳафтод ва ҳафт ҳарф . Ҷумла бимика фурӯ омад брўоити ҷўибр аз заҳҳок . Мақотил гуфт : магари панҷ оят ки дар маданӣот шимуранд :у сӣлҳми ани алқриаҳ то бохри панҷ оят . Гуфт : ин панҷ оят ба Мадина фурӯ омад боқии ҳама ба Макка фурӯ омад .

این سورة الاعراف بعدد کوفیان دویست و شش آیت است، و سه هزار و هشتصد و بیست و پنج کلمه، و سیزده هزار و هشتصد و هفتاد و هفت حرف. جمله بمکه فرو آمد بروایت جویبر از ضحاک. مقاتل گفت: مگر پنج آیت که در مدنیات شمرند: وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ تا بآخر پنج آیت. گفت: این پنج آیت به مدینه فرو آمد باقی همه به مکّه فرو آمد.

Ва дарин сӯра мансӯх нест магари як оят ,у ҳаии қавлаи таъолӣ : хзи алъФўу أмри болърФ . Гуфтаанд ки : аввали ин оят мансӯхаст ,у миёнаи ояти муҳкам ,у охири ояти мансӯх . Аввал гуфт : хзи алъФў яъне алФзли ман амўолҳм , ва ин он буд ки дар абтдоءи ислом касе ки соҳиби мол буд , ҳазор дирам аз баҳр хеш биниҳодӣ , ё сулси мол ,у боқӣ бсдқаҳ додӣ . Ва агар соҳиби зёъу заръ будӣ , як солаи нафақаи худ ва аёл биниҳодӣ ,у боқӣ бсдқаҳ додӣ . Агар пешаи вар будӣ , қӯти як рӯза биниҳодӣ ,у боқӣ бсдқаҳ додӣ . Пас зкоаҳи фарзи онро мансӯх кард . Ва миёнаи оят , «у أмри болърФ » яъне болмърўФ , ин муҳкамаст ,у أързи ани алҷоҳлин мансӯхаст боити сайф .

و درین سورة منسوخ نیست مگر یک آیت، و هی قوله تعالی: خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ. گفته‌اند که: اول این آیت منسوخ است، و میانه آیت محکم، و آخر آیت منسوخ. اول گفت: خُذِ الْعَفْوَ یعنی الفضل من اموالهم، و این آن بود که در ابتداء اسلام کسی که صاحب مال بود، هزار درم از بهر خویش بنهادی، یا ثلث مال، و باقی بصدقه دادی. و اگر صاحب ضیاع و زرع بودی، یک ساله نفقه خود و عیال بنهادی، و باقی بصدقه دادی. اگر پیشه ور بودی، قوت یک روزه بنهادی، و باقی بصدقه دادی. پس زکاة فرض آن را منسوخ کرد. و میانه آیت، «وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ» یعنی بالمعروف، این محکم است، وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِینَ منسوخ است بآیت سیف.

Алмс номӣаст аз номҳои қуръони бқўли ҳасан . Он гуҳ гуфт : китоби أнзли إлик то маълум шавад ки ном қуръонаст . Мегуяд : қуръони нома Эйаст фурӯи фиристодаи бтў . Ибн аббос гуфт : анои аллоҳи алсодқ . Брўоитии дигари ҳам аз вай : анои аллоҳи аФсл . Зайди бен алӣ гуфт : анои аллоҳи алФосл . Ъкрмаҳ гуфт : анои аллоҳи аъламу أсдқ . Ътоءи бен абӣ рбоҳ гуфт : сноӣӣаст ки аллоҳ бар хештан кард бсзои хеш ва бақадр хеш . Ибн аббос гуфт : савгандаст ки аллоҳ ёд кард баноми хешу сифати хеш . Қавмӣ гуфтанд : маънӣ ин ҳамонаст ки гуфт : أ лам нашарҳ лаки сдрк ?у шарҳи ин калимот дар садри сӯраи албқраҳ муставфӣ рафт .

المص نامی است از نامهای قرآن بقول حسن. آن گه گفت: کِتابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ تا معلوم شود که نام قرآن است. میگوید: قرآن نامه‌ای است فرو فرستاده بتو. ابن عباس گفت: انا اللَّه الصادق. بروایتی دیگر هم از وی: انا اللَّه افصل. زید بن علی گفت: انا اللَّه الفاصل. عکرمه گفت: انا اللَّه اعلم و أصدق. عطاء بن ابی رباح گفت: ثنائی است که اللَّه بر خویشتن کرد بسزای خویش و بقدر خویش. ابن عباس گفت: سوگند است که اللَّه یاد کرد بنام خویش و صفت خویش. قومی گفتند: معنی این همانست که گفت: أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ؟ و شرح این کلمات در صدر سورة البقره مستوفی رفت.

Китоби أнзли إлик эй : ҳозои китоби анзли алик , Флои икни фии сдрк ҳараҷ манеҳ эй шак манеҳ , эй ман алкитоби أнаҳи ман аллоҳ . Нигар ки бгмон набошӣ ки ин китоб аз наздик худоаст , ва гуфта ӯст ,у сифат ва илм ӯст . Маънии дигар : Флои изиқни сдрки бобалоғи мо арслт ба . Бойени қавл « манеҳ » ин «ҳо » бо инзор шавад , мегуяд : ё Муҳамад ! нигар то дилат бтнг наёяд , ва аз душман натарсӣ бпиғоми расонӣдан , ва эшонро бими намӯдан , ва ин аз баҳр он гуфт ки Мустафо ( с ) дар абтдоءи ваҳй аз душманон метарсид ва мегуфт : « эй раби ании ахоФи ани ислғўои раъсӣ » .

کِتابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ ای: هذا کتاب انزل الیک، فَلا یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ ای شک منه، ای من الکتاب أنه من اللَّه. نگر که بگمان نباشی که این کتاب از نزدیک خدا است، و گفته اوست، و صفت و علم اوست. معنی دیگر: فلا یضیقن صدرک بابلاغ ما ارسلت به. باین قول «منه» این «ها» با انذار شود، میگوید: یا محمد! نگر تا دلت بتنگ نیاید، و از دشمن نترسی بپیغام رسانیدن، و ایشان را بیم نمودن، و این از بهر آن گفت که مصطفی (ص) در ابتداء وحی از دشمنان میترسید و میگفت: «ای ربّ انّی اخاف ان یثلغوا رأسی».

Пас раби алъзаҳ хабар дод ки вай дар амон ва зинҳор ҳақаст , ва аз кед душманони маъсӯм ,у злки фии қавлаи таъолӣ :у аллоҳи иъсмки ман аннос .

پس رب العزة خبر داد که وی در امان و زینهار حق است، و از کید دشمنان معصوم، و ذلک فی قوله تعالی: وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ.

Пас гуфт : лтнзр ба яъне : эмин бош ва матарс ,у бқўти дил пайғом бирасон , ва эшонро бим намой , ва огоҳ кун ки ин қуръони бон фурӯ фиристодем то ту буи инзор кунӣ , ва эшонро аз азоб мо битарсоне . Ва зикрии ллмؤмнин яъне : мавоъизи ллмсдқин .

پس گفت: لِتُنْذِرَ بِهِ یعنی: ایمن باش و مترس، و بقوت دل پیغام برسان، و ایشان را بیم نمای، و آگاه کن که این قرآن بآن فرو فرستادیم تا تو بوی انذار کنی، و ایشان را از عذاب ما بترسانی. وَ ذِکْری‌ لِلْمُؤْمِنِینَ یعنی: مواعظ للمصدقین.

Атбъўои мо أнзли إликми ман рбкми ин хитоб бо аҳл Маккааст . Эшонро атбоъи дайни ҳақи миФрмоид , ва бар тоъати худо ва расӯл мехонд , ва аз мухолифати дайн ва парастидан батон боз мезанад . Мегуяд : дайн онаст ки расӯл оварад ,у китоби худои бон фурӯ омад . Бар паии он равед , ва бар паии ботили ?марвид ,у фурӯд аз аллоҳи ин батонро бхдоиии мгирид , ва эшонро дӯстону ёрони мгирид ва мапасндед .

اتَّبِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ این خطاب با اهل مکه است. ایشان را اتباع دین حق میفرماید، و بر طاعت خدا و رسول میخواند، و از مخالفت دین و پرستیدن بتان باز میزند. میگوید: دین آنست که رسول آورد، و کتاب خدا بآن فرو آمد. بر پی آن روید، و بر پی باطل مروید، و فرود از اللَّه این بتان را بخدایی مگیرید، و ایشان را دوستان و یاران مگیرید و مپسندید.

Қлилои мо тзкрўн яъне : қлило ё мъшри алмшркини атъозкм !у қил : маъноа , қлилои ман итзкри мнкм ! Ҳамзау ксоиӣу ҳФс аз ъосми тзкрўни бтхФиФ зол хонанд . Боқии бтшдиди зол , магари ибни омир ки бёء ва тоء хонд : « итзкрўн » алии алғибаҳ .

قَلِیلًا ما تَذَکَّرُونَ یعنی: قلیلا یا معشر المشرکین اتعاظکم! و قیل: معناه، قلیلا من یتذکر منکم! حمزه و کسایی و حفص از عاصم تذکرون بتخفیف ذال خوانند. باقی بتشدید ذال، مگر ابن عامر که بیاء و تاء خواند: «یتذکّرون» علی الغیبة.

Ва кам ман қарияи أҳлкноҳо « кам » ду маъниро гӯйанд : ксраҳроу истифҳомро ,у ӣнҷои бмънӣ касратаст ,у алқриаҳи алмдинаҳи самяти қария , лонҳои тқрии аннос эй тҷмъҳм .

وَ کَمْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَکْناها «کم» دو معنی را گویند: کثرة را و استفهام را، و اینجا بمعنی کثرت است، و القریة المدینة سمّیت قریة، لانها تقری الناس ای تجمعهم.

Аҳлкноҳо эй : аҳлкнои аҳлҳо болъзоб , яъне аломми алмозини аллазӣнаи кзбўои алрсл . Хабар медиҳад раби Алъоламин ки мардумони шаҳрҳо басӣ ҳалок кардем , ва боишон анвоъи азоб фурӯ кушодем ,у нишони эшон аз замин бардоштем чун оду самуду қавми луту қавми солеҳу қавми Нӯҳу қавми табаъу амсоли эшон . Раб алъзаҳ мегуяд : кули кизби алрсли Фҳқи ваъиди ӣнони ҳамагони расӯлони моро дурӯғ зан гирифтанд , то воҷиби гашту сазо , расонӣдан боишон ончӣ бим дода будем эшонро бон . Он гуҳ баён кард ки эшонро чун киштем ва чун ҳалок кардем , гуфт : Фҷоءҳои бأснои бётои أўи ҳам қоӣлўни бأсу бтши моу азоби мо фарои сар эшон нишаст ногоҳ , ва эшон дар хобу ғифлат . Вақти шабихуну вақти қилўлаҳи бзкр махсӯс кард , ки бойени ду вақти мардум дар хоб шаванд , ва аз ҳаводису тўорқ ғофил бошанд . Яъне ки эшон таваққуъ надоштанд , ва ғофил буданд ки ногоҳ боишон азоб омад . Он гуҳ чун азоб муъоина бидиданд , бзлми худу куфри худ иқрор доданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Фмои кони дъўоҳм эй : қўлҳму дъоؤҳму тзръҳм , إзи ҷоءҳми бأснои إлои أни ақрўои алии анФсҳми болшрк ,у қолўои إнои кнои золимин . Зулм эдар бмънӣ ширкаст .

اهلکناها ای: اهلکنا اهلها بالعذاب، یعنی الامم الماضین الذین کذّبوا الرسل. خبر میدهد رب العالمین که مردمان شهرها بسی هلاک کردیم، و بایشان انواع عذاب فرو گشادیم، و نشان ایشان از زمین برداشتیم چون عاد و ثمود و قوم لوط و قوم صالح و قوم نوح و قوم تبّع و امثال ایشان. رب العزّة میگوید: کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ اینان همگان رسولان ما را دروغ زن گرفتند، تا واجب گشت و سزا، رسانیدن بایشان آنچه بیم داده بودیم ایشان را بآن. آن گه بیان کرد که ایشان را چون کشتیم و چون هلاک کردیم، گفت: فَجاءَها بَأْسُنا بَیاتاً أَوْ هُمْ قائِلُونَ بأس و بطش ما و عذاب ما فرا سر ایشان نشست ناگاه، و ایشان در خواب و غفلت. وقت شبیخون و وقت قیلوله بذکر مخصوص کرد، که باین دو وقت مردم در خواب شوند، و از حوادث و طوارق غافل باشند. یعنی که ایشان توقّع نداشتند، و غافل بودند که ناگاه بایشان عذاب آمد. آن گه چون عذاب معاینه بدیدند، بظلم خود و کفر خود اقرار دادند. اینست که رب العالمین گفت: فَما کانَ دَعْواهُمْ ای: قولهم و دعاؤهم و تضرعهم، إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا إِلَّا أَنْ اقروا علی انفسهم بالشرک، و قالُوا إِنَّا کُنَّا ظالِمِینَ. ظلم ایدر بمعنی شرک است.

Ҳамонаст ки дар сӯра алонбёء гуфт : ё вилнои إнои кнои золимин . Фмои золати тлки дъўоҳм ҳатто ҷълноҳми ҳсидои хомдин . Пушаймон шуданду бҷрми худ иқрор доданд локини буқати муъоинаи азоби надомату иқрор суд надорад ,у тазаррӯъу абтҳол бакор наёяд .

همانست که در سورة الانبیاء گفت: یا وَیْلَنا إِنَّا کُنَّا ظالِمِینَ. فَما زالَتْ تِلْکَ دَعْواهُمْ حَتَّی جَعَلْناهُمْ حَصِیداً خامِدِینَ. پشیمان شدند و بجرم خود اقرار دادند لکن بوقت معاینه عذاب ندامت و اقرار سود ندارد، و تضرع و ابتهال بکار نیاید.

Флнсӣлн яъне фии алохраҳи аллазӣнаи أрсли إлиҳм яъне аломми алхолиаҳи аллазӣнаи аҳлкўои фии алднё , мо аҷобўои алрсл ?у лнсӣлни алмрслини мо зои аҷибўои фии алтўҳид ?у нсأлҳми ҳилли блғўҳм ?у қил : лнсأлни аллазӣнаи арсли илайҳами ани қабули алрсолаҳу алқёми бшрўтҳо ,у лнсأлни алмрслини ани адоءи алрсолаҳу аломонаҳи фӣҳо ,у қил : лнсأлни аллазӣнаи арсли илайҳами ани ҳифзи ҳарамоти алрсл ,у лнсأлни алмрслини алии алшФқаҳи алии аломм . Раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи худ донотар ки эшон чаҳ гуфтанд ? ва чаҳ ҷавоб шуниданд ? аммо дар қиёмат аз эшон бипурсед то ҳуҷҷати орад бар кофарон ки аз тавҳид срўо заданд , ва ҳақ напазируфтанд , ва эшонро дар он узр намонад , ва ҳуҷҷат набӯд . Он гуҳ дар шарҳи биФзўд , ва ин маъниро баён кард , гуфт : Флнқсни алайҳим яъне аъмолҳми бълми мно ва мо кнои ғоӣбини ани аъмолҳми ман алхиру алшри фии алднё , Флои ихФии алайҳи минҳои сағиру лои кабӣр ,у лои сар ,у лои ълониаҳ . Хабар медиҳад ҷли ҷалола ки : саволи мо азишон на аз онаст ки мендонем ки чаҳ гуфтанд ? ва чаҳ ҷавоб шуниданд ? ки мо кирдору гуфтору анфосу ҳаракоти халқи ҳама донистаем , ва шимурдаем . Бар мо ҳеҷ пӯшида нест ,у бълми мо ҳеҷ фурӯ шуда нест , аммо савол мекунем аз рӯй тавбиху тқриъи эшон ,у иқомати ҳуҷҷат бар эшон . Ва онҷо ки гуфт ҷли ҷалола :у лои исӣли ани знўбҳми алмҷрмўн яъне : лои исأлўни саволи астршоду истеълом , анмои ҳўи саволи тавбиху тбкит ,у қил : анаи фии вақти инқитоъ алмсӣлаҳ ъанд ҳсўлҳми алии алъқўбаҳ , комаи қоли таъолӣ : Фиўмӣзи лои исӣли ани занбаи إнсу лои ҷон ,у қил : истишҳоди алрсли костнтоқи алҷўорҳ , ва рӯй ан алнабӣ ( с ) анаи қол : « ани аллоҳи исأли кули аҳади бкломаҳ , лӣси байнау байнаи тарҷумон » .

فَلَنَسْئَلَنَّ یعنی فی الآخرة الَّذِینَ أُرْسِلَ إِلَیْهِمْ یعنی الامم الخالیة الذین اهلکوا فی الدنیا، ما اجابوا الرسل؟ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِینَ ما ذا اجیبوا فی التوحید؟ و نسألهم هل بلغوهم؟ و قیل: لنسألنّ الذین ارسل الیهم عن قبول الرسالة و القیام بشروطها، و لنسألن المرسلین عن اداء الرسالة و الامانة فیها، و قیل: لنسألنّ الذین ارسل الیهم عن حفظ حرمات الرسل، و لنسألن المرسلین علی الشفقة علی الامم. رب العزة جل جلاله خود داناتر که ایشان چه گفتند؟ و چه جواب شنیدند؟ اما در قیامت از ایشان بپرسید تا حجت آرد بر کافران که از توحید سر وازدند، و حق نپذیرفتند، و ایشان را در آن عذر نماند، و حجّت نبود. آن گه در شرح بیفزود، و این معنی را بیان کرد، گفت: فَلَنَقُصَّنَّ عَلَیْهِمْ یعنی اعمالهم بعلم منا وَ ما کُنَّا غائِبِینَ عن اعمالهم من الخیر و الشر فی الدنیا، فلا یخفی علیه منها صغیر و لا کبیر، و لا سر، و لا علانیة. خبر میدهد جل جلاله که: سؤال ما ازیشان نه از آنست که می‌ندانیم که چه گفتند؟ و چه جواب شنیدند؟ که ما کردار و گفتار و انفاس و حرکات خلق همه دانسته‌ایم، و شمرده ایم. بر ما هیچ پوشیده نیست، و بعلم ما هیچ فرو شده نیست، اما سؤال میکنیم از روی توبیخ و تقریع ایشان، و اقامت حجّت بر ایشان. و آنجا که گفت جل جلاله: وَ لا یُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ یعنی: لا یسألون سؤال استرشاد و استعلام، انما هو سؤال توبیخ و تبکیت، و قیل: انه فی وقت انقطاع المسئلة عند حصولهم علی العقوبة، کما قال تعالی: فَیَوْمَئِذٍ لا یُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ، و قیل: استشهاد الرسل کاستنطاق الجوارح، و روی عن النبی (ص) انه قال: «ان اللَّه یسأل کل احد بکلامه، لیس بینه و بینه ترجمان».

Ва алўзни иўмӣз алҳақ мегуяд : вазни аъмоли рӯзи растохез бӯданӣаст дар тарозуе ки онро амӯдаст ва ду каффау забон . Мардӣ аз ибн аббос пурсед ки : тарозуии қиёмат бар чаҳ сифатаст ? гуфт : тӯли алъмўди хмсўни алифи сана ,у ҳўи ман нури штраҳ ,у штраҳи ман зулма . Аммо алзлмаҳи ФФиҳои алсиӣот ,у алштри алзии ҳўи ман нур , ФФиаҳи алҳснот , Фўили ллмкзбини бҳзои аиҳо алрҷл ! ва рӯй анаи қол : алкФаҳи алтии тўзни баҳои алҳсноти ман нур , ва мавзеҳо ани ямини алърш ,у алтии тўзни баҳои алсиӣоти ман зулма , ва мавзеҳо ани ясори алърш . Ва рӯй ани Довӯд алнабӣ ( с ) сأли рабаи ани ириаҳи алмизон , Фأроаҳ , Фозои кули каффаи ман кФтиаҳ мисли алсмоءу аларз . Флмои роаҳи хари мғшёи алайҳ , сами аФоқ , Фқол : илоҳӣ ! ман иқдри алии ани имлأҳои ҳасанот ? Фқоли аллоҳи субҳона : ё Довӯд ! ании азои разӣати ани абдии млأтҳои бтмраҳ .

وَ الْوَزْنُ یَوْمَئِذٍ الْحَقُّ میگوید: وزن اعمال روز رستاخیز بودنی است در ترازویی که آن را عمود است و دو کفه و زبان. مردی از ابن عباس پرسید که: ترازوی قیامت بر چه صفت است؟ گفت: طول العمود خمسون الف سنة، و هو من نور شطره، و شطره من ظلمة. اما الظلمة ففیها السیئات، و الشطر الذی هو من نور، ففیه الحسنات، فویل للمکذبین بهذا ایها الرجل! و روی انّه قال: الکفّة التی توزن بها الحسنات من نور، و موضعها عن یمین العرش، و التی توزن بها السیئات من ظلمة، و موضعها عن یسار العرش. و روی ان داود النبی (ص) سأل ربه ان یریه المیزان، فأراه، فاذا کل کفة من کفتیه مثل السماء و الارض. فلما رآه خرّ مغشیّا علیه، ثم افاق، فقال: الهی! من یقدر علی ان یملأها حسنات؟ فقال اللَّه سبحانه: یا داود! انی اذا رضیت عن عبدی ملأتها بتمرة.

Агар касе гуяд : амал аз ҷумла эърозаст на аз ҷумлаи аҷсом ки дар тарозуи тавон ниҳод , ё васфи он бсқлу хафа тавон кард , пас схтни он дар тарозу чун дуруст ояд ?

اگر کسی گوید: عمل از جمله اعراض است نه از جمله اجسام که در ترازو توان نهاد، یا وصف آن بثقل و خفة توان کرد، پس سختن آن در ترازو چون درست آید؟

Ва эътиқод дар он чигуна тавон дошт ? ҷавоб онаст ки : муқтазии хабари Мустафо ( с ) онаст ки ин сухани бсҳФи он боз мегардад , яъне ки он сҳиФҳо ки аъмоли банда дар он навиштаанд дар тарозу ниҳанд , ва ин қавли абди аллоҳи бен Амраст , идли алайҳ

و اعتقاد در آن چگونه توان داشت؟ جواب آنست که: مقتضی خبر مصطفی (ص) آنست که این سخن بصحف آن باز میگردد، یعنی که آن صحیفها که اعمال بنده در آن نوشته‌اند در ترازو نهند، و این قول عبد اللَّه بن عمرو است، یدل علیه‌

Қавл алнабӣ ( с ) : « иؤтии болрҷли явми алқёмаҳи илои алмизон , сами ихрҷи ?лаи тсъаҳу тсъўни сҷло , кули сҷли минҳо мисли мади албср , фӣҳо хатоёау зунуба , Фиўзъи фии каффа , сами ихрҷи ?лаи китоб мисли алأнмлаҳ , фӣҳо шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳ ,у أни мҳмдои абдау расӯла , Фиўзъи фии алкФаҳи алأхрӣ , Фтрҷҳи хатоёау зунуба » .

قول النبیّ (ص): «یؤتی بالرجل یوم القیامة الی المیزان، ثم یخرج له تسعة و تسعون سجلا، کل سجل منها مثل مدّ البصر، فیها خطایاه و ذنوبه، فیوضع فی کفّة، ثم یخرج له کتاب مثل الأنملة، فیها شهادة ان لا اله الا اللَّه، و أن محمدا عبده و رسوله، فیوضع فی الکفة الأخری، فترجح خطایاه و ذنوبه».

Ва қил : иўзни алонсони комаи қоли убайди бен ъмир : иؤтии болрҷли алъзими алҷусса , Флои изни ҷиноҳи бъўзаҳ . Ва қил : иҷъли аллоҳи фии каффаи алҳсноти сқлоу фии каффаи алсиӣоти хафаи ироҳои анноси явми алқёмаҳ .

و قیل: یوزن الانسان کما قال عبید بن عمیر: یؤتی بالرجل العظیم الجثة، فلا یزن جناح بعوضة. و قیل: یجعل اللَّه فی کفة الحسنات ثقلا و فی کفة السیئات خفّة یراها الناس یوم القیامة.

Агар касе гуяд : аъмолу аҳволи бандагони ҳамаи бълм худоаст . Ҳама медонад .

اگر کسی گوید: اعمال و احوال بندگان همه بعلم خدا است. همه میداند.

Хираду бузург он мебинад . Каммияту кайфияти ону андозаи он мишносд , пас схтни он дар тарозу чаҳ маънӣ дорад ? ҷавоб онаст ки : раби алъзаҳ бо халқ май намояд ки бандагонро бнздик вай чист ҷзоءи кирдор аз хайру шар , ва то аҳли саодатро аз аҳли шақовати бони аломат боз донанд . Гаронии каффаи ҳасаноти гуруҳеро нишон наҷотаст , яъне ки аллоҳи наҷоти ваии хостау вайро омирзида ,у гаронии каффаи сиӣоти гуруҳеро нишон ҳалокаст , яъне ки аллоҳи ҳалоки ваии хоста , ва ӯро аз даргоҳи худ ронда . Ва низ то аллоҳро бар халқ ҳуҷҷат бошад бар ҷзоءи кирдор , ва донанд ки аллоҳи муҷозот ки мекунад баҳақ мекунад , ва эшон сазоӣ онанд ,у назираи қавла : ҳозои ктобнои интқи алайкуми болҳқи إнои кнои нстнсхи мо кантами тъмлўн .

خرد و بزرگ آن می‌بیند. کمیت و کیفیت آن و اندازه آن میشناسد، پس سختن آن در ترازو چه معنی دارد؟ جواب آنست که: رب العزة با خلق می‌نماید که بندگان را بنزدیک وی چیست جزاء کردار از خیر و شر، و تا اهل سعادت را از اهل شقاوت بآن علامت باز دانند. گرانی کفّه حسنات گروهی را نشان نجات است، یعنی که اللَّه نجات وی خواسته و وی را آمرزیده، و گرانی کفه سیئات گروهی را نشان هلاک است، یعنی که اللَّه هلاک وی خواسته، و او را از درگاه خود رانده. و نیز تا اللَّه را بر خلق حجّت باشد بر جزاء کردار، و دانند که اللَّه مجازات که میکند بحق میکند، و ایشان سزای آنند، و نظیره قوله: هذا کِتابُنا یَنْطِقُ عَلَیْکُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا کُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.

Фмни сиқлати мавозинаи мизон якеаст , аммо бҷмъ гуфт , аз баҳри онкии аъмол ки бидон месанҷанд бисёраст ,у касрат дар онаст , пас бҳкми ҷавори аъмоли мавзунаи мизонро низ бҷмъ гуфтанд , ҳам чунон ки иброҳӣм ( ъ ) як мардаст дар зоти худ , аммо касрати атбоъро вайро уммат ном ниҳоданд : إни إброҳими кони أмаҳи қонтои ллаҳ . Ва раво бошад ки блФз ҷамъ бошаду бмънии воҳид , чунон ки гуфт : ё أиҳои алрслу алмрод ба алрасул ( с ) вҳдаҳ . Ҷой дигар гуфт : аллазӣнаи қоли ?лаами аннос ,у алмрод ба Наими бен масъӯд , « ани аннос » яъне абои Сафёну асҳоба , ва гуфтаанд : мизон муштамиласт бар чанд чиз : амӯду лисону кФтин , ва то ин аҷзоъ муҷтамаъ набӯд , схтни буи рост наёяд , пас ҷамъи он ишорати боҷтмоъ ин аҷзост ,у қил : лأни лкли абди явми алқёмаҳи мизоно , иўзн ба амала , Флзлки зикраи алии алҷмъ .

فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ میزان یکی است، اما بجمع گفت، از بهر آنکه اعمال که بدان می‌سنجند بسیار است، و کثرت در آن است، پس بحکم جوار اعمال موزونه میزان را نیز بجمع گفتند، هم چنان که ابراهیم (ع) یک مرد است در ذات خود، اما کثرت اتباع را وی را امت نام نهادند: إِنَّ إِبْراهِیمَ کانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ. و روا باشد که بلفظ جمع باشد و بمعنی واحد، چنان که گفت: یا أَیُّهَا الرُّسُلُ و المراد به الرسول (ص) وحده. جای دیگر گفت: الَّذِینَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ، و المراد به نعیم بن مسعود، «ان الناس» یعنی ابا سفیان و اصحابه، و گفته‌اند: میزان مشتمل است بر چند چیز: عمود و لسان و کفتین، و تا این اجزاء مجتمع نبود، سختن بوی راست نیاید، پس جمع آن اشارت باجتماع این اجزاست، و قیل: لأن لکل عبد یوم القیامة میزانا، یوزن به عمله، فلذلک ذکره علی الجمع.

Қоли абӯи бикри алсдиқи ҳайни ҳзраҳи аламути фии васиятаи лъмри бен улхитоб : анмои сиқлати мавозини ман сиқлати мавозинаи явми алқёмаҳи ботбоъҳми ллҳқи фии алднё ,у сиқлаи алайҳим ,у ҳақи лмизони иўзъи фӣа алҳақ ғдои ани икўни сқило , ва анмо хуфт мавозин ман хуфт мавозинаи явми алқёмаҳи ботбоъҳми алботли фии алднёу хуфтаи алайҳим ,у ҳақи лмизони фӣаи алботли ғдои ани икўни хФиФо . Ва қил : алмўозини салоса : мизони иФрқ ба байн алҳақу алботл ,у ҳўи алъқл ,у мизони иФрқ ба байни алҳлол ваулҳаром ,у ҳўи алълм ,у мизони иФрқ ба байни алсъодаҳу алшқоўаҳу ҳўи алмшиаҳу алородаҳ ,у аллоҳи аълам .

قال ابو بکر الصدیق حین حضره الموت فی وصیته لعمر بن الخطاب: انما ثقلت موازین من ثقلت موازینه یوم القیامة باتّباعهم للحق فی الدنیا، و ثقله علیهم، و حق لمیزان یوضع فیه الحق غدا ان یکون ثقیلا، و انما خفّت موازین من خفّت موازینه یوم القیامة باتّباعهم الباطل فی الدّنیا و خفّته علیهم، و حق لمیزان فیه الباطل غدا ان یکون خفیفا. و قیل: الموازین ثلاثة: میزان یفرق به بین الحق و الباطل، و هو العقل، و میزان یفرق به بین الحلال و الحرام، و هو العلم، و میزان یفرق به بین السعادة و الشقاوة و هو المشیة و الارادة، و اللَّه اعلم.

Фмни сиқлати мавозина яъне : рҳҷти ҳснотаҳи алии сиӣотаҳу луи вазни зарра , Фأўлӣки ҳам алмФлҳўни аФлҳўоу съдўоу хлдўои фии алҷнаҳ .

فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ یعنی: رحجت حسناته علی سیّئاته و لو وزن ذرّة، فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ افلحوا و سعدوا و خلّدوا فی الجنة.

Ва ман хуфт мавозинае рҷҳти сиӣотаҳи алии ҳснотаҳ , Фأўлӣки аллазӣнаи хсрўои أнФсҳми сорўои илои алъзоб . Бмои конўои боётнои излмўн эй иҷҳдўни бмои ҷоء ба Муҳамад ( с ) . Ин « бо » аз баҳри он дар омад ки муроди бойени зулми куфр ва такзибаст , чунон ки ҷой дигар гуфт : Фзлмўои баҳо эй ФкФрўои баҳо .

وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِینُهُ ای رجحت سیئاته علی حسناته، فَأُولئِکَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ صاروا الی العذاب. بِما کانُوا بِآیاتِنا یَظْلِمُونَ ای یجحدون بما جاء به محمّد (ص). این «با» از بهر آن در آمد که مراد باین ظلم کفر و تکذیب است، چنان که جای دیگر گفت: فَظَلَمُوا بِها ای فکفروا بها.

Ва лақади мкнокми фии алأрзи ин хитоб бо мушрикон Маккааст . Иқўл : мкнокми Фимои байни Маккаи илои алимну илои алшом . Мегуяд : шуморо дарин диёри ҳиҷоз аз Макка то бимн то бшоми дасти раси додем , ва тамкин кардем то дар он менишинед , ва ин роҳҳо бар шумо кушодем , то бтҷорт дар он май равед ,у молу неъмат дар даст шумо ниҳодем , то аз он рӯзӣ худ мехуред . Алмъоиши ҷамъи алмъишаҳ ,у ҳўи мо итъишўн ба ,у қил : мо манеҳ алъиши ман мтъму машраб . Он гуҳ гуфт : қлилои мо тшкрўн эй мо ақали шкркм !у қади феълати бкми ҳзаҳи кулҳо ,у қил : маъноа , қул ман ишкри мнкм !

وَ لَقَدْ مَکَّنَّاکُمْ فِی الْأَرْضِ این خطاب با مشرکان مکّه است. یقول: مکناکم فیما بین مکّة الی الیمن و الی الشام. میگوید: شما را درین دیار حجاز از مکه تا بیمن تا بشام دست رس دادیم، و تمکین کردیم تا در آن می‌نشینید، و این راهها بر شما گشادیم، تا بتجارت در آن می‌روید، و مال و نعمت در دست شما نهادیم، تا از آن روزی خود می‌خورید. المعایش جمع المعیشه، و هو ما یتعیشون به، و قیل: ما منه العیش من مطعم و مشرب. آن گه گفت: قَلِیلًا ما تَشْکُرُونَ ای ما اقلّ شکرکم! و قد فعلت بکم هذه کلها، و قیل: معناه، قلّ من یشکر منکم!