Қавлаи таъолӣ : лақади أрслнои нўҳои إлии қавмау ҳўи Нӯҳи бен лмки бен мтўшлхи бен ахнўх ,у ҳўи Идрӣси бен баради бен мҳёӣили бен қинони бен анўши бен шиси бен одам ,у ҳўи аввали набии баъди Идрӣс , арслаҳи аллоҳи таъолии илои валади қобил ва ман тобеъаами ман валади шис .

قوله تعالی: لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلی‌ قَوْمِهِ و هو نوح بن لمک بن متوشلخ بن اخنوخ، و هو ادریس بن برد بن مهیائیل بن قینان بن انوش بن شیث بن آدم، و هو اول نبی بعد ادریس، ارسله اللَّه تعالی الی ولد قابیل و من تابعهم من ولد شیث.

Ва кони Нӯҳи нҷоро , баъсаи аллоҳи илои қавма ,у ҳўи ибни арбаъӣни сана ,у бқии фии қавмаи идъўҳми алифи санаи алои хумсин ъомо , сами ъоши баъди алтўФони сетин сана ҳатто ксри анносу ншўо . Ва номи ваии скн буд ва аз бас ки бар қавми худ навҳа кард ӯро Нӯҳ ном карданд , ва нуҳсад ва панҷоҳ соли қавмро даъват кард . Ҳар рӯз ки бар омад шӯхтар ва мутамарридтару осӣ тар буданд ,у охир аз аввали саъбтар ва кофартар буданд . Ҳаме гуфтанд : ин он мардаст ки падарони мо ӯро хор доштанд , ва аз вай ҳеҷ напазируфтанд , ва ҳар рӯзи вайро чанд бори бздндӣ , чунон ки биҳуш шудӣ .

و کان نوح نجارا، بعثه اللَّه الی قومه، و هو ابن اربعین سنة، و بقی فی قومه یدعوهم الف سنة الا خمسین عاما، ثم عاش بعد الطوفان ستین سنة حتی کثر الناس و نشوا. و نام وی سکن بود و از بس که بر قوم خود نوحه کرد او را نوح نام کردند، و نهصد و پنجاه سال قوم را دعوت کرد. هر روز که بر آمد شوخ‌تر و متمردتر و عاصی‌تر بودند، و آخر از اول صعب‌تر و کافرتر بودند. همی گفتند: این آن مرد است که پدران ما او را خوار داشتند، و از وی هیچ نپذیرفتند، و هر روز وی را چند بار بزدندی، چنان که بیهوش شدی.

Чун бааш боз омадӣ , гуфтӣ : аллоҳами ағФри лқўмии Фонҳми лои иълмўн . Умед медошт ки имони оранд , аз он ҳаме гуфт : « ағФри лқўмӣ » то онкӣ ӯро гуфтанд : лни иؤмни ман қўмки إлои ман қади омн . Пас аз имони эшон навмед шуд , гуфт : раби лои тзри алии алأрзи ман алкоФрини дёро . Чун эшонро даъват кардӣ , гуфтӣ : ё қавми аъбдўои аллоҳи мо лаками ман إлаҳи ғайраи ксоиии ғайра бҷр хонд бар наъти илоҳ . Боқӣ брФъ хонанд бар тақдир : мо лаками ғайраи ман илоҳ , ӯ мо лаками илоҳи ғайра . إнии أхоФи алайкуми ани лами тؤмнўои азоби явми азим яъне явми алқёмаҳ . Ин хавф эҷобаст на хавфи шак .

چون بهش باز آمدی، گفتی: اللهم اغفر لقومی فانهم لا یعلمون. امید میداشت که ایمان آرند، از آن همی گفت: «اغفر لقومی» تا آنکه او را گفتند: لَنْ یُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ. پس از ایمان ایشان نومید شد، گفت: رَبِّ لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیَّاراً. چون ایشان را دعوت کردی، گفتی: یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ کسایی غیره بجرّ خواند بر نعت اله. باقی برفع خوانند بر تقدیر: ما لکم غیره من اله، او ما لکم اله غیره. إِنِّی أَخافُ عَلَیْکُمْ ان لم تؤمنوا عَذابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ یعنی یوم القیامة. این خوف ایجاب است نه خوف شک.

Қоли алмлأи ман қавмаи алмлои алошроФу алкброءи имлӣўни алъайн ва алқлб ъанд алмшоҳдаҳ . Қоли сълб : алмлои алқўму алнФру алрҳти лӣси Фиҳми амрأаҳ . إнои лнроки фии залоли мубин эй байн , лонаи залолу ботил .

قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الملا الاشراف و الکبراء یملئون العین و القلب عند المشاهدة. قال ثعلب: الملا القوم و النفر و الرهط لیس فیهم امرأة. إِنَّا لَنَراکَ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ ای بیّن، لانه ضلال و باطل.

Қол ё қавми лӣс бе залолаи ин боء лузӯмаст , таъвилаи лӣси фии залола ,у локинии расӯли ман раби Алъоламин арслнии аликм .

قالَ یا قَوْمِ لَیْسَ بِی ضَلالَةٌ این باء لزوم است، تأویله لیس فی ضلالة، وَ لکِنِّی رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِینَ ارسلنی الیکم.

Аблғкми бтхФиФи қроءти бӯ Амраст , лқўлаҳи таъолӣ : أблғкми рисолоти рабӣ , қади أблғўои рисолоти рбҳм . Боқии ҳама бтшдид хонанд ,у ихтиёри бӯи убайдау бӯ ҳотам инаст , лонҳои аҷзли аллғтин ,у лқўлаҳ : блғи мо أнзли إлики ман рбк ,у أнсҳи лаками алнсҳи хилофи Улуғаш ,у маънӣ « أнсҳи лакам » эй адъўкми илои мо дъонии аллоҳи илайҳ ,у أълми ман аллоҳи фии нузули алъзоби бкми мо лои тълмўни антм . Ин сухан аз баҳр он гуфт ки қавми Нӯҳи ҳаргизи ҳалоки ҳеҷ қавму азоби ҳеҷ уммат надониста буданд , ва нашунида , ва умматҳои дигари ҳама он буданд ки ҳалоки қавм Нӯҳ шунида буданд ,у ҳамаи пайғомбарони қавми худро бони трсониднд , чунон ки ҳуди қавми худро гуфт : إзи ҷълкми хлФоءи ман баъди қавми Нӯҳ ,у солеҳи қавми худро гуфт : إзи ҷълкми хлФоءи ман баъди од ,у Шуайби қавми худро гуфт : أни исибкм мисли мо أсоби қавми Нӯҳи أўи қавми ҳуди أўи қавми солеҳ ,у иқол :у أълми ман аллоҳи мо лои тълмўни ман анаи ғафури лмни рҷъи ани маосӣа ,у أн азоба ?илем лмни асри алайҳо ва гуфтаанд : мҳинони қавми Нӯҳи кҳинонро гуфтанд : мо ҳозои алои башари мслкми Фттбъўнаҳ ?

ابلغکم بتخفیف قراءت بو عمرو است، لقوله تعالی: أُبَلِّغُکُمْ رِسالاتِ رَبِّی، قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ. باقی همه بتشدید خوانند، و اختیار بو عبیدة و بو حاتم اینست، لانها اجزل اللغتین، و لقوله: بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ، وَ أَنْصَحُ لَکُمْ النصح خلاف الغش، و معنی «أَنْصَحُ لَکُمْ» ای ادعوکم الی ما دعانی اللَّه الیه، وَ أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ‌ فی نزول العذاب بکم ما لا تَعْلَمُونَ انتم. این سخن از بهر آن گفت که قوم نوح هرگز هلاک هیچ قوم و عذاب هیچ امت ندانسته بودند، و نشنیده، و امتهای دیگر همه آن بودند که هلاک قوم نوح شنیده بودند، و همه پیغامبران قوم خود را بآن ترسانیدند، چنان که هود قوم خود را گفت: إِذْ جَعَلَکُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ، و صالح قوم خود را گفت: إِذْ جَعَلَکُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ عادٍ، و شعیب قوم خود را گفت: أَنْ یُصِیبَکُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ، و یقال: وَ أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ من انه غفور لمن رجع عن معاصیه، و أن عذابه الیم لمن اصرّ علیها و گفته‌اند: مهینان قوم نوح کهینان را گفتند: ما هذا الا بشر مثلکم فتتبعونه؟

Ин башарӣ ҳамчун шумоаст чаро бар пай ӯ равед ? Нӯҳи эшонро ҷавоб дод : أу ъҷбтми أни ҷоءкми зикри ман рбкми таъаҷҷуб астнкорасту астнкор ва инкор мутақорибанд , ва дар қуръони бештари таъаҷҷуб бар маънӣ инкораст . Зикри ман рбкми ин зикри бмънӣ рисолатаст , ва дар қуръони инро назоираст : алии раҷули мнкми ман ҷмлткм , търФўни насаба , линзркми алъзоби фии алднё ,у лттқўо » ибодаи алосном ,у лакии трҳмўои Флои тъзбўо , Фкзбўаҳ яъне нўҳо .

این بشری همچون شما است چرا بر پی او روید؟ نوح ایشان را جواب داد: أَ وَ عَجِبْتُمْ أَنْ جاءَکُمْ ذِکْرٌ مِنْ رَبِّکُمْ تعجب استنکار است و استنکار و انکار متقاربند، و در قرآن بیشتر تعجب بر معنی انکار است. ذِکْرٌ مِنْ رَبِّکُمْ این ذکر بمعنی رسالت است، و در قرآن این را نظایر است: عَلی‌ رَجُلٍ مِنْکُمْ من جملتکم، تعرفون نسبه، لینذرکم العذاب فی الدنیا، وَ لِتَتَّقُوا» عبادة الاصنام، و لکی ترحموا فلا تعذبوا، فکذبوه یعنی نوحا.

Фأнҷиноаҳ яъне ман алтўФон ,у аллазӣнаи маъааи фии алФлк . Хилофаст миёни уламо ки адади эшон ки бо Нӯҳ дар киштӣ буданд чанд буд ? ибн исҳоқ гуфт даҳ кас буданд аз мардон : Нӯҳ ва се писар ва шаш каси дигар , ки буи имон оварда буданд ,у занони эшон .

فَأَنْجَیْناهُ یعنی من الطوفان، وَ الَّذِینَ مَعَهُ فی الفلک. خلاف است میان علما که عدد ایشان که با نوح در کشتی بودند چند بود؟ ابن اسحاق گفت ده کس بودند از مردان: نوح و سه پسر و شش کس دیگر، که بوی ایمان آورده بودند، و زنان ایشان.

Қтодаҳ гуфту ибни ҷриҳу Муҳамади бен каъби алқрзӣ ки ҳашт кас буданд : Нӯҳу зани вай ва се писар : сому ҳому ёФсу занони эшон . Ибн аббос гуфт : ҳаштод кас буданд чиҳил мард ва чиҳил зан . Пас раби Алъоламин ҳамаро ақим кард ки аз эшон нажод на пайвасти магари се писари Нӯҳ , сому ҳому ёФсу халқи ҳама аз нажод эшонанд . Заҳрӣ гуфт : арабу аҳли Форсу рӯму шому Яман аз фарзандони сом ,у тарку сқолбаҳу иأҷўҷу мأҷўҷ аз фарзандони ёФс ,у санаду ҳинду знҷу ҳабашау барбару навбау ҳамаи сиёҳон аз фарзандони ҳом . Ва сиёҳии эшон аз он буд ки ҳом дар киштӣ бо аҳл мубошират кард ,у Нӯҳ дъоء кард то раби алъзаҳи нутфаи ваии бгрдонид .

قتاده گفت و ابن جریح و محمد بن کعب القرظی که هشت کس بودند: نوح و زن وی و سه پسر: سام و حام و یافث و زنان ایشان. ابن عباس گفت: هشتاد کس بودند چهل مرد و چهل زن. پس رب العالمین همه را عقیم کرد که از ایشان نژاد نه پیوست مگر سه پسر نوح، سام و حام و یافث و خلق همه از نژاد ایشان‌اند. زهری گفت: عرب و اهل فارس و روم و شام و یمن از فرزندان سام، و ترک و صقالبه و یأجوج و مأجوج از فرزندان یافث، و سند و هند و زنج و حبشه و بربر و نوبه و همه سیاهان از فرزندان حام. و سیاهی ایشان از آن بود که حام در کشتی با اهل مباشرت کرد، و نوح دعاء کرد تا رب العزة نطفه وی بگردانید.

Таърихён гуфтанд : валади ёФси ҳафт бародар буданд : тарку хазару сқлобу торису мнску кморӣу алсин ,у маскани эшон аз ҳади машриқ то ҷиҳати шимол буд .

تاریخیان گفتند: ولد یافث هفت برادر بودند: ترک و خزر و صقلاب و تاریس و منسک و کماری و الصین، و مسکن ایشان از حد مشرق تا جهت شمال بود.

Ва валади ҳом низ ҳафт бародар буданд : санаду ҳинду знҷу қбту ҳабашу навбау канъон ,у маскани эшон аз ҳади ҷануб то дбўр ва то сабо буд ,у сомро панҷ писар буд : Ираму арФхшду оламу иФру асвад . Ва олами падари хуросон буд ,у ҳўи хуросони бен олами бен соми бен Нӯҳ . Ва асвади падари Форс буд ,у ҳўи Форси бен алосўди бен сом ,у иФри падари рӯм буд ,у ҳўи алрўми бен алиФри бен сому мигўинд : сомро писарӣ буд номи ваии торх , ва ин торхи падари Кирмон ва Ирамин буд , Кирмони бен торхи бен сом . Ва Ирамин бен торхи бен соми соҳиби арминиаҳи ин диёру билоди маърӯфи ҳамаи баноми эшон боз хонанд .

و ولد حام نیز هفت برادر بودند: سند و هند و زنج و قبط و حبش و نوبه و کنعان، و مسکن ایشان از حد جنوب تا دبور و تا صبا بود، و سام را پنج پسر بود: ارم و ارفخشد و عالم و یفر و اسود. و عالم پدر خراسان بود، و هو خراسان بن عالم بن سام بن نوح. و اسود پدر فارس بود، و هو فارس بن الاسود بن سام، و یفر پدر روم بود، و هو الروم بن الیفر بن سام و میگویند: سام را پسری بود نام وی تارخ، و این تارخ پدر کرمان و ارمین بود، کرمان بن تارخ بن سام. و ارمین بن تارخ بن سام صاحب ارمینیه این دیار و بلاد معروف همه بنام ایشان باز خوانند.

Ва Ирами мҳинаҳи писарони сом буд , ва ҳафт писар дошт : оду самуду сҳору тсму ҷдису ҷосиму вбор .

و ارم مهینه پسران سام بود، و هفت پسر داشت: عاد و ثمود و صحار و طسم و جدیس و جاسم و وبار.

Маскани оди базмин Яман буд ,у самуд аз ҳади ҳиҷоз то ба шом ,у тсм ба Аммону Баҳрайн ,у ҷдиси базмин имомаҳ ,у сҳор аз ҳади тоӣФ то бҷболи тиӣ ,у ҷосим аз ҳади ҳарам то ба Сафавон ,у вбори базмин вбор , ва ин авлоди Ирами бзбони арабӣ махсӯс буданд , ва эшон араб аввал буданд ки наслу нажоди эшон ҳам дар он аҳди бурӣдаи гашт .

مسکن عاد بزمین یمن بود، و ثمود از حد حجاز تا به شام، و طسم به عمان و بحرین، و جدیس بزمین یمامه، و صحار از حد طائف تا بجبال طیئ، و جاسم از حد حرم تا به صفوان، و وبار بزمین وبار، و این اولاد ارم بزبان عربی مخصوص بودند، و ایشان عرب اول بودند که نسل و نژاد ایشان هم در آن عهد بریده گشت.

Фкзбўаҳи Фأнҷиноаҳу аллазӣнаи маъааи фии алФлку أғрқнои аллазӣнаи кзбўои боётнои إнҳми конўои қўмои ъмин эй ъмўои ани алоямону алҳдӣ ,у ъмити қлўбҳми ани муъаррифаи аллоҳу қудрата .

فَکَذَّبُوهُ فَأَنْجَیْناهُ وَ الَّذِینَ مَعَهُ فِی الْفُلْکِ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً عَمِینَ‌ ای عموا عن الایمان و الهدی، و عمیت قلوبهم عن معرفة اللَّه و قدرته.

Ва إлии оди أхоҳми ҳўдои ахоҳм мансӯбаст ба ирсол , яъне :у أрслнои илои оди ахоҳм , ин бародарӣ дар насабаст на дар дайн ,у ҳуд аз самими қавми од буду ашрофи эшон ,у ҳўи ҳуди бен холиди бен алхлўди бен ъиси бен ъмлиқи бен од , ва эшонро ъмолқаҳ аз баҳр он гӯйанд ки фарзандон ъмлиқанд ,у ҳўи ъмлиқи бен оди бен Ирами бен соми бен Нӯҳ , ҳуди эшонро гуфт : ё қавми аъбдўои аллоҳи мо лаками ман إлаҳи ғайраи أи Флои ттқўни тақво номӣаст ҳамаи ҳунарҳоро , ва дар қуръони бештари бмънӣ тавҳидаст .

وَ إِلی‌ عادٍ أَخاهُمْ هُوداً اخاهم منصوب است به ارسال، یعنی: و أرسلنا الی عاد اخاهم، این برادری در نسب است نه در دین، و هود از صمیم قوم عاد بود و اشراف ایشان، و هو هود بن خالد بن الخلود بن عیص بن عملیق بن عاد، و ایشان را عمالقه از بهر آن گویند که فرزندان عملیق‌اند، و هو عملیق بن عاد بن ارم بن سام بن نوح، هود ایشان را گفت: یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ أَ فَلا تَتَّقُونَ تقوی نامی است همه هنرها را، و در قرآن بیشتر بمعنی توحید است.

Қоли алмлأи аллазӣнаи кФрўои ман қавмаи إнои лнроки фии сФоҳаҳи алсФоҳаҳи хафаи алълму алрأӣ , иқол : сўби сафеҳ , азои кони хФиФо . Ва إнои лнзнки ман алкозбини Фимои тдъии ман алрсолаҳ .

قالَ الْمَلَأُ الَّذِینَ کَفَرُوا من قومه إِنَّا لَنَراکَ فِی سَفاهَةٍ السفاهة خفّة العلم و الرأی، یقال: ثوب سفیه، اذا کان خفیفا. وَ إِنَّا لَنَظُنُّکَ مِنَ الْکاذِبِینَ فیما تدّعی من الرسالة.

Қол ё қавми лӣс бе сФоҳаҳи ин далеласт бар ҳасани адаби вайу некуии ҷавоб дар мухотаба , ки он сафоҳат ки бо вай нисбат карданд аз худ нафй кард , ва бар он ниФзўди он гуҳ гуфт :у локинии расӯли ман раби Алъоламин далеласт ки мардуми буқати зарурату ҳоҷат раво бошад ки сифати худ боз кунад , ва аз хисоли ҳамидаи худ хабар диҳад бар ваҷҳи ахбор на бўҷаҳи тмдҳ . أблғкми рисолоти рабии алтии арслнии баҳои аликм ,у أнои лаками носеҳи Фимои адъўкми илайҳ , мухлиси Фимои аؤдии аликм , أмин ъанд аллоҳи алии мо аблғкми ани аллоҳ . Ва иқол : амини ъндкм эй канти Фикми аминои ФкиФи ткзбўннӣ ?

قالَ یا قَوْمِ لَیْسَ بِی سَفاهَةٌ این دلیل است بر حسن ادب وی و نیکویی جواب در مخاطبه، که آن سفاهت که با وی نسبت کردند از خود نفی کرد، و بر آن نیفزود آن گه گفت: وَ لکِنِّی رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِینَ دلیل است که مردم بوقت ضرورت و حاجت روا باشد که صفت خود باز کند، و از خصال حمیده خود خبر دهد بر وجه اخبار نه بوجه تمدح. أُبَلِّغُکُمْ رِسالاتِ رَبِّی التی ارسلنی بها الیکم، وَ أَنَا لَکُمْ ناصِحٌ فیما ادعوکم الیه، مخلص فیما اؤدّی الیکم، أَمِینٌ عند اللَّه علی ما ابلغکم عن اللَّه. و یقال: امین عندکم ای کنت فیکم امینا فکیف تکذبوننی؟

أу ъҷбтми أни ҷоءкми зикри ман рбкми алии раҷули мнкми линзркми сабақи тафсира .

أَ وَ عَجِبْتُمْ أَنْ جاءَکُمْ ذِکْرٌ مِنْ رَبِّکُمْ عَلی‌ رَجُلٍ مِنْکُمْ لِیُنْذِرَکُمْ سبق تفسیره.

Ва азкрўои إзи ҷълкми хлФоءи ман баъди қавм Нӯҳ мегуяд : зиёд кунед ин неъмат ки аллоҳ бо шумо кард ки шуморо сокинон замин кард аз пас қавми Нӯҳ ,у мсокну манозилу амволи эшон бшмо дод . Ва кони мсокнҳми фии алоҳқоФи ман рамли ъолҷи ман ҳзрмўти ?или баҳри Аммон .

وَ اذْکُرُوا إِذْ جَعَلَکُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ میگوید: زیاد کنید این نعمت که اللَّه با شما کرد که شما را ساکنان زمین کرد از پس قوم نوح، و مساکن و منازل و اموال ایشان بشما داد. و کان مساکنهم فی الاحقاف من رمل عالج من حضرموت ال بحر عمان.

Ва зодкми фии алхлқи бстаҳи ин халқро ду маънӣ гуфтаанд : яке онкии бмънӣ хилқатаст . Мегуяд : шуморо дар хилқату сӯрат афзӯнӣ дод ки болои эшон дувоздаҳ газ буд бики қавл , ва ҳафтод гази бики қавл , ва ҳаштод гази бики қавл , ва аз мнкби эшон то бонгштони дувоздаҳ газ буд . Клбӣ гуфт : дарозтарин эшон сад газ буд ,у кӯтоҳтарин эшон шаст газ . Вҳб гуфт : сари эшон чанд қуббае буд азим ,у чашми хонаи эшон дадон биёбоне дар он рафтандӣ , ва онро маскан ва мأўӣ гирифтандӣ маънии дигар . Ва зодкми фии алхлқи бстаҳ эй : фии анноси қуввау ғалабаи алайҳим . Мегуяд : шуморо афзӯнӣ дод то бар мардумон татовул кардед , ва бар эшон ғалаба кардед . Ва ин он буд ки одён дар аҳди хеш бар ҳамаи авлоди сому ҳому ёФс ғалаба карданд ,у муставлеи гаштанд , ва ин дар асри шадиди бен амиқ буд , ки писари бародарро заҳҳоки бен улувваон бен ъмлиқ бар фарзандон сом ангехт то эшонро мақҳур кард ,у вилояту диёр эшон бигирифт ,у бародари заҳҳокро ғонми бен улувваон бар фарзандон ёФс ангехт , ва эшонро мақҳур кард ,у ибн ъам хешро алўлиди бен алрёни бен оди бен Ирам бар фарзандон ҳом ангехт , то мҳинони эшонро кишт , ва бар малики эшон муставле шуд ,у мҳинаҳи фарзандони ҳом дар он асри Мисри бен алқбти бен ҳом буд ки дар замини Мисри вай банно кард ,у баноми вай боз хонанд . Ва гуфтаанд : рёни бен алўлид ки дар рӯзгори Юсуф ( ъ ) малики Миср буд ,у валиди бен мсъб ки фиръавни Мӯсо буд ,у ҷолўти ҷаббор ки Довӯд ӯро кишт , ин ҳама аз фарзандони валиди бен рёни бен од буданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : зодкми фии алхлқи бстаҳ .

وَ زادَکُمْ فِی الْخَلْقِ بَصْطَةً این خلق را دو معنی گفته‌اند: یکی آنکه بمعنی خلقت است. میگوید: شما را در خلقت و صورت افزونی داد که بالای ایشان دوازده گز بود بیک قول، و هفتاد گز بیک قول، و هشتاد گز بیک قول، و از منکب ایشان تا بانگشتان دوازده گز بود. کلبی گفت: درازترین ایشان صد گز بود، و کوتاه‌ترین ایشان شصت گز. وهب گفت: سر ایشان چند قبه‌ای بود عظیم، و چشم خانه ایشان ددان بیابانی در آن رفتندی، و آن را مسکن و مأوی گرفتندی معنی دیگر. وَ زادَکُمْ فِی الْخَلْقِ بَصْطَةً ای: فی الناس قوة و غلبة علیهم. میگوید: شما را افزونی داد تا بر مردمان تطاول کردید، و بر ایشان غلبه کردید. و این آن بود که عادیان در عهد خویش بر همه اولاد سام و حام و یافث غلبه کردند، و مستولی گشتند، و این در عصر شدید بن عمیق بود، که پسر برادر را ضحاک بن علوان بن عملیق بر فرزندان سام انگیخت تا ایشان را مقهور کرد، و ولایت و دیار ایشان بگرفت، و برادر ضحاک را غانم بن علوان بر فرزندان یافث انگیخت، و ایشان را مقهور کرد، و ابن عم خویش را الولید بن الریان بن عاد بن ارم بر فرزندان حام انگیخت، تا مهینان ایشان را کشت، و بر ملک ایشان مستولی شد، و مهینه فرزندان حام در آن عصر مصر بن القبط بن حام بود که در زمین مصر وی بنا کرد، و بنام وی باز خوانند. و گفته‌اند: ریان بن الولید که در روزگار یوسف (ع) ملک مصر بود، و ولید بن مصعب که فرعون موسی بود، و جالوت جبار که داود او را کشت، این همه از فرزندان ولید بن ریان بن عاد بودند. اینست که رب العالمین گفت: زادَکُمْ فِی الْخَلْقِ بَصْطَةً.

Фозкрўои олоءи аллоҳ эй : анъми аллоҳи алайкум , Фўҳдаҳи лълкми тФлҳўни лакии тФлҳўои Флои тъбдўои ғайра .

فَاذْکُرُوا آلاءَ اللَّهِ ای: انعم اللَّه علیکم، فوحده لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ لکی تفلحوا فلا تعبدوا غیره.

Қолўои أи ҷӣтнои лнъбди аллоҳи вҳдаҳ яъне أи ҷӣтнои лтأмрноу тқўли лно ? одат арабаст ки қавл дар низоми сухани фаровон фурӯ гузоранд , аз баҳри онкии мухотабро бони дониш буд , онро мухтасар фурӯ гузоранд , чунон ки гуфт :у إзи ирФъи إброҳими алқўоъди илои қавла : « рбно » яънеу ҳумои иқўлон : « рбно » , итФкрўни фии халқи алсмоўоту алأрзи рбно яъне иқўлўни рбно . Фأтнои бмои тъднои ман алъзоби إни канти ман алсодқини фии алъзоби алзии тъдно ба .

قالُوا أَ جِئْتَنا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ یعنی أ جئتنا لتأمرنا و تقول لنا؟ عادت عرب است که قول در نظام سخن فراوان فرو گذارند، از بهر آنکه مخاطب را بآن دانش بود، آن را مختصر فرو گذارند، چنان که گفت: وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْراهِیمُ الْقَواعِدَ الی قوله: «ربنا» یعنی و هما یقولان: «ربنا»، یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا یعنی یقولون ربنا. فَأْتِنا بِما تَعِدُنا من العذاب إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ فی العذاب الذی تعدنا به.

Араб въд гӯйанд дар хайр ва дар шар ,у ваъиди нгўинди магар дар шар , ва бишорат гӯйанд дар хайр ва дар шар ,у нзорти нгўинди магар дар шар .

عرب وعد گویند در خیر و در شر، و وعید نگویند مگر در شر، و بشارت گویند در خیر و در شر، و نذارت نگویند مگر در شر.

Қоли қади вақъ ҳуд гуфт эшонро : қади вақъ эй ваҷаб , чунон ки онҷо гуфт Фқди вақъи أҷраҳи алии аллоҳ эй ваҷаб , мегуяд : воҷиби гашти шуморо аз худои азобу хашм .

قالَ قَدْ وَقَعَ هود گفت ایشان را: قَدْ وَقَعَ ای وجب، چنان که آنجا گفت فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ ای وجب، میگوید: واجب گشت شما را از خدای عذاب و خشم.

Раҷазу рҷси ном азобаст . أи тҷодлўннии фии أсмоءи смитмўҳои иқўл : أи тхосмўннии фии асноми смитмўҳои أнтму обоؤкми асмоءи лои тстҳқҳо . Мо назул аллоҳи баҳои ман султон эй смитмўҳои ?алааи ман ғайри китоби фӣаи ҳаҷау баён . Ин муҷодалаи дарин мавзеи ҳамон мҳоҷаҳаст ки дар сӯраи албқраҳ боз гуфт аз хасми иброҳӣм : أи ламтар إлии алзии ҳоҷи إброҳими фии раба ? ва дар сӯра алонъом гуфт :у ҳоҷаи қавма . Ин мҳоҷаҳ ва ин муҷодала онаст ки пайкор мекарданд , ва доварӣ меҷустанд бар ҳақи худоӣ батонро дуруст кардан ва эшонро баҳақи худои сазотар дидан . Фонтзрўои ани иأтикми мо аъдкм . إнии мъкми ман алмнтзрини мўоъиди аллоҳ .

رجز و رجس نام عذاب است. أَ تُجادِلُونَنِی فِی أَسْماءٍ سَمَّیْتُمُوها یقول: أ تخاصموننی فی اصنام سمیتموها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ اسماء لا تستحقها. ما نَزَّلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ ای سمیتموها آلهة من غیر کتاب فیه حجة و بیان. این مجادله درین موضع همان محاجه است که در سورة البقره باز گفت از خصم ابراهیم: أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِی حَاجَّ إِبْراهِیمَ فِی رَبِّهِ؟ و در سورة الانعام گفت: وَ حاجَّهُ قَوْمُهُ. این محاجه و این مجادله آنست که پیکار میکردند، و داوری میجستند بر حق خدایی بتان را درست کردن و ایشان را بحق خدایی سزاتر دیدن. فَانْتَظِرُوا ان یأتیکم ما اعدکم. إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ مواعید اللَّه.

Фأнҷиноаҳ яъне : ҳўдо ъанд нузули алъзоб ,у аллазӣнаи маъаа яъне ман омн ба брҳмаҳи мно эй бнъмаҳи мнои алайҳим ,у кзлки ҳукми аллоҳи ани инҷии алонбёءу алмؤмнин .

فَأَنْجَیْناهُ یعنی: هودا عند نزول العذاب، وَ الَّذِینَ مَعَهُ یعنی من آمن به بِرَحْمَةٍ مِنَّا ای بنعمة منا علیهم، و کذلک حکم اللَّه ان ینجی الانبیاء و المؤمنین.

Ва қтънои добри аллазӣнаи кзбўои боётно эй аҳлкноҳми ҳалоки истисол . Қатъи добри дарин мавзе ва дар се ҷойгоҳи дигар дар қуръон дар мавзеи бех баридан ниҳодааст . Добр ҳар чиз охир онаст . Ва аллили إзи أдбр яъне азои тأхр . Маънӣ «у қтънои добр » онаст ки ҳалок кардем пасинаи эшон , чунон ки ҷой дигар гуфт : Фҳлтарӣ ?лаами ман боқӣа . Ва мо конўои муъминин яъне луи бқўои мо конўои лиؤмнўо .

وَ قَطَعْنا دابِرَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا ای اهلکناهم هلاک استیصال. قطع دابر درین موضع و در سه جایگاه دیگر در قرآن در موضع بیخ بریدن نهاده است. دابر هر چیز آخر آنست. وَ اللَّیْلِ إِذْ أَدْبَرَ یعنی اذا تأخر. معنی «وَ قَطَعْنا دابِرَ» آنست که هلاک کردیم پسینه ایشان، چنان که جای دیگر گفت: فَهَلْ تَری‌ لَهُمْ مِنْ باقِیَةٍ. وَ ما کانُوا مُؤْمِنِینَ یعنی لو بقوا ما کانوا لیؤمنوا.

Аммо қиссаи қавми оду ҳалок шудан эшон ббоди ақими бқўли садӣу ибни исҳоқу ҷамоатӣ муфассирон онаст ки : эшон қавмӣ буданд бут прессатону гарданкашон , ва дар замин бтбоҳкорӣ мерафтанд , ва бар халқи олам бартарӣ меҷустанд ,у маскани эшон диёри Яману ҳзрмўт буд то бҳди Аммон , ва бар сари кӯҳҳои баланди худро хонҳо сохтанд ва қасрҳоу мсонъ , чунон ки аллоҳ хабар дод аз эшон :у ттхзўни мсонъи лълкми тхлдўн , ва чун касеро уқубат мекарданд , аз болои он қасрҳо бзир меафканданд ,у оламёнро мақҳуру мأсўр худ карда буданд ,у сар ба бироҳӣу бути парастӣу шухӣ дар ниҳода то он гуҳ ки раби алъзаҳ боишон ҳуд пайғомбар фиристод , ва эшон дар туғёну тамарруди биФзўднд ,у пайғом худоӣ нашуниданд ,у пайғомбари худоиро ҳурмат надоштанд . Чун тамарруд ва беҳурматӣу бибокии эшон бғоит расед , борон аз эшон вои истод ,у набот аз замин барнаёмад , ва се соли дарин қаҳту ранҷ ва бало бимонаданд . Пас қавмиро аз вуҷӯҳу аъёни худ ихтиёр карданд , ва базмин ҳарам фиристоданд ба Макка , хонаи худо ,у каъбаи муаззами муқаддас , то онҷо дуо кунанд , ва борон хоҳанд , ва эшон дар замони хеши каъбаро муаззаму мушарраф ва муҳтарам доштандӣ ,у онҷо дуо кардандӣ , ва аз худоӣ ҳоҷатҳо хостандӣ .

اما قصه قوم عاد و هلاک شدن ایشان بباد عقیم بقول سدی و ابن اسحاق و جماعتی مفسران آنست که: ایشان قومی بودند بت پرستان و گردنکشان، و در زمین بتباهکاری میرفتند، و بر خلق عالم برتری میجستند، و مسکن ایشان دیار یمن و حضرموت بود تا بحد عمان، و بر سر کوه‌های بلند خود را خانها ساختند و قصرها و مصانع، چنان که اللَّه خبر داد از ایشان: وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّکُمْ تَخْلُدُونَ، و چون کسی را عقوبت میکردند، از بالای آن قصرها بزیر می‌افکندند، و عالمیان را مقهور و مأسور خود کرده بودند، و سر به بیراهی و بت پرستی و شوخی در نهاده تا آن گه که رب العزة بایشان هود پیغامبر فرستاد، و ایشان در طغیان و تمرد بیفزودند، و پیغام خدای نشنیدند، و پیغامبر خدای را حرمت نداشتند. چون تمرد و بی‌حرمتی و بیباکی ایشان بغایت رسید، باران از ایشان وا ایستاد، و نبات از زمین برنیامد، و سه سال درین قحط و رنج و بلا بماندند. پس قومی را از وجوه و اعیان خود اختیار کردند، و بزمین حرم فرستادند به مکه، خانه خدا، و کعبه معظم مقدس، تا آنجا دعا کنند، و باران خواهند، و ایشان در زمان خویش کعبه را معظم و مشرف و محترم داشتندی، و آنجا دعا کردندی، و از خدای حاجتها خواستندی.

Ва суккони ҳарам дар он рӯзгор ъмолқаҳ буданд ҳам аз насаби эшону қавми эшон , пас чун он қавм биёмаданд , ва эшон ҳафтод мард буданд , сарону меҳтарони эшон се кас буданд : қили бен ънзу луқмони бен алъоди алосғру мрсди бен саъд . Ин қавм омаданду берун аз Макка ба Муъовияи бен бикр фурӯ омаданд , мардӣ буд аз насаби эшон .

و سکان حرم در آن روزگار عمالقه بودند هم از نسب ایشان و قوم ایشان، پس چون آن قوم بیامدند، و ایشان هفتاد مرد بودند، سران و مهتران ایشان سه کس بودند: قیل بن عنز و لقمان بن العاد الاصغر و مرثد بن سعد. این قوم آمدند و بیرون از مکه به معاویة بن بکر فرو آمدند، مردی بود از نسب ایشان.

Ва Сайиди ъмолқаҳ , мъўиаҳи эшонро як моҳи меҳмон дорӣ кард . Пас аз як моҳ дар ҳарам шуданд то дуо кунанд . Мрсди бен саъд дар миёни эшон мусулмон буд . Имони хеш пинҳон медошт . Он соъат ки эшон азм карданд то дар ҳарам шаванд , гуфт : эй қавм ! бдъоءи шумо кории брнёид , ва шуморо борон нафаристанд . Боз гардид ,у нахусти бпиғомбри хеш имон оред , то кори шумо рост шавад , ва дар баста кушода гардад . Эшон чун аз имони ваии хабари бёФтнд ӯро аз миёни қавми худ берун карданд , ва дар ҳарам нагузоштанд . Пас ҷумла баҳрам даромаданд ,у раиси эшон қили бен ънзи дасти бардошт ва дуо кард , гуфт : алҳно ! ани кони ҳўдои содқои Фосқнои Фонои қади ҳлкно . Ва гуфтаанд : дуои ин буд ки : аллоҳами ании лами аҷии ءи лмризи Фأдоўиаҳу лои лأсири ФأФодиаҳ . Аллоҳами асқи ъодои мо канти тсқиаҳ . Ва он одён ки бо вай буданд бмтобъти вай даст бардошта ки : аллоҳами аъти қилои мо сأлку аҷъли сؤлнои маъаи сؤлаҳ .

و سید عمالقه، معویه ایشان را یک ماه مهمان داری کرد. پس از یک ماه در حرم شدند تا دعا کنند. مرثد بن سعد در میان ایشان مسلمان بود. ایمان خویش پنهان میداشت. آن ساعت که ایشان عزم کردند تا در حرم شوند، گفت: ای قوم! بدعاء شما کاری برنیاید، و شما را باران نفرستند. باز گردید، و نخست بپیغامبر خویش ایمان آرید، تا کار شما راست شود، و در بسته گشاده گردد. ایشان چون از ایمان وی خبر بیافتند او را از میان قوم خود بیرون کردند، و در حرم نگذاشتند. پس جمله بحرم درآمدند، و رئیس ایشان قیل بن عنز دست برداشت و دعا کرد، گفت: الهنا! ان کان هودا صادقا فاسقنا فانّا قد هلکنا. و گفته‌اند: دعا این بود که: اللهم انی لم اجی‌ء لمریض فأداویه و لا لأسیر فأفادیه. اللهم اسق عادا ما کنت تسقیه. و آن عادیان که با وی بودند بمتابعت وی دست برداشته که: اللهم اعط قیلا ما سألک و اجعل سؤلنا مع سؤله.

Магари луқмони од ки худро аз он даъвати вобирўни барад , гуфт : аллоҳами ании ҷӣтки вҳдии фии ҳоҷатии Фоътнии сؤлӣ .

مگر لقمان عاد که خود را از آن دعوت وابیرون برد، گفت: اللهم انی جئتک وحدی فی حاجتی فاعطنی سؤلی.

Пас раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи се пора меғ фиристод басаи ранг : яке сиёҳ , яке сурх , яке сифед , наДоӣ шунид аз миёни меғ ки : ё қил ! ахтари аиҳо шӣт . эй қил ! азин се он яке ки хоҳӣ ихтиёр кун қили абри сиёҳ ихтиёр кард , гуфт : онро оби бештар буд , пас наДоӣ шунид аз ҳаво ки : ахтарати рмодои рмдои лои ибқии ман оли оди аҳдо .

پس رب العزة جل جلاله سه پاره میغ فرستاد بسه رنگ: یکی سیاه، یکی سرخ، یکی سفید، ندایی شنید از میان میغ که: یا قیل! اختر ایها شئت. ای قیل! ازین سه آن یکی که خواهی اختیار کن قیل ابر سیاه اختیار کرد، گفت: آن را آب بیشتر بود، پس ندایی شنید از هوا که: اخترت رمادا رمدا لا یبقی من آل عاد احدا.

Пас раби Алъоламин он абри сиёҳи бдёр од фиристод . Одён чун онро бидиданд хуррами гаштанд , ва шодӣ намуданд , ва аз он шодии хамру змр бар одати хеш пеш ниҳоданд , ва тараб карданд . Инаст ки раб алъзаҳ гуфт : Флмои рأўаҳи ъорзои мстқбли أўдитҳми қолўои ҳозои оризи ммтрно . То занӣ аз миёни эшон номи ваии маҳдад дар он меғ назар кард . Пораҳои оташ дид ки аз пеш он меафтоду мардонеро дид дар он меғ ки онро меронданд »у оташ аз эшон меуфтад , он зан фарёд баровард , во вилаа кард ,у қавми худро хабар дод ки чаҳ дид дар он ҳол . Раби алъзаҳи боди ақим бар эшон фурӯи кушод , чунон ки гуфто :у أмои оди Фأҳлкўои бриҳи сарсари ъотиаҳ ,у фии оди إзи أрслнои алайҳими алриҳи алъқим .

پس رب العالمین آن ابر سیاه بدیار عاد فرستاد. عادیان چون آن را بدیدند خرم گشتند، و شادی نمودند، و از آن شادی خمر و زمر بر عادت خویش پیش نهادند، و طرب کردند. این است که رب العزة گفت: فَلَمَّا رَأَوْهُ عارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِیَتِهِمْ قالُوا هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا. تا زنی از میان ایشان نام وی مهدد در آن میغ نظر کرد. پاره‌های آتش دید که از پیش آن می‌افتاد و مردانی را دید در آن میغ که آن را میراندند» و آتش از ایشان میافتد، آن زن فریاد برآورد، وا ویلاه کرد، و قوم خود را خبر داد که چه دید در آن حال. رب العزة باد عقیم بر ایشان فرو گشاد، چنان که گفتا: وَ أَمَّا عادٌ فَأُهْلِکُوا بِرِیحٍ صَرْصَرٍ عاتِیَةٍ، وَ فِی عادٍ إِذْ أَرْسَلْنا عَلَیْهِمُ الرِّیحَ الْعَقِیمَ.

Рӯй Амри бен Шуайби ани абӣаи ани ҷадда , қол : аўҳии аллоҳи таъолии илои алриҳи алъқими أни тхрҷи алии қавми оди Фтнтқм ?ла манеҳам . Фхрҷт бғир кед алии қадари мнхри савр , ҳатто рҷФти аларзи мо байни алмғрбу алмшрқ , Фқоли алхзони лни нтиқҳо ,у луи харҷати алии ҳолҳо лأҳлкти мо байни мшорқи аларзу мғорбҳо . Фأўҳии аллоҳи илоҳо ани арҷъӣу ахрҷии алии қадари харати алхотм , Фрҷът , Фхрҷти алии қадари харати алхотм .

روی عمرو بن شعیب عن ابیه عن جده، قال: اوحی اللَّه تعالی الی الریح العقیم أن تخرج علی قوم عاد فتنتقم له منهم. فخرجت بغیر کید علی قدر منخر ثور، حتی رجفت الارض ما بین المغرب و المشرق، فقال الخّزان لن نطیقها، و لو خرجت علی حالها لأهلکت ما بین مشارق الارض و مغاربها. فأوحی اللَّه الیها ان ارجعی و اخرجی علی قدر خرت الخاتم، فرجعت، فخرجت علی قدر خرت الخاتم.

Ва рӯй أни аллоҳи амри алриҳи Фأҳолти алайҳими алрмол , Фконўои таҳти алрмли сабъи лёлу смониаҳи айём , ?лаами анин таҳти алрмл . Сами амри алриҳи ФкшФти анҳуам алрмол , Фоҳтмлтҳми формати баҳами фии албҳр .

و روی أن اللَّه امر الریح فأهالت علیهم الرّمال، فکانوا تحت الرمل سبع لیال و ثمانیة ایام، لهم انین تحت الرمل. ثم امر الریح فکشفت عنهم الرمال، فاحتملتهم فرمت بهم فی البحر.

Садӣ гуфт : бод фурӯ кушоданд боишон , ва эшонро бо он шахсҳои азим бар мегирифт , ва бар ҳаво май барад , ва чунон ки пари мурғро гирданд , андари ҳавои эшонро мегардонид , ва нест мекард , ва аз бим дар хонҳо мегурехтанд , ва он боди ҳам чунон дар хонҳои эшонро бар девор мезад , ва паст мекард ,у берун май афканд . Пас раби алъзаҳи мурғонеро падед оварад , мурғҳои сиёҳ , ва эшонро барграфту бдрёи афканд . Ва рӯй замин аз эшон пок шуд ,у ҳуди пайғомбар дар он вақти азоби андари ҳзираҳ Эй нишаста буд , ва аз он боди ҷузи насимии хуши буии нмирсид .

سدی گفت: باد فرو گشادند بایشان، و ایشان را با آن شخصهای عظیم بر میگرفت، و بر هوا می‌برد، و چنان که پر مرغ را گرداند، اندر هوا ایشان را میگردانید، و نیست میکرد، و از بیم در خانها می‌گریختند، و آن باد هم چنان در خانهای ایشان را بر دیوار میزد، و پست میکرد، و بیرون می‌افکند. پس رب العزة مرغانی را پدید آورد، مرغهای سیاه، و ایشان را برگرفت و بدریا افکند. و روی زمین از ایشان پاک شد، و هود پیغامبر در آن وقت عذاب اندر حظیره‌ای نشسته بود، و از آن باد جز نسیمی خوش بوی نمیرسید.

Ва он қавм ки дар Макка дуо карданд , ҳануз аз ҳалаи Муъовияи бен бикр бнрФтаҳ буданд ки хабари ҳалоки од боишон расед , ва эшонро гуфтанд : ҳар яке худро ихтиёрӣ кунед , ва ҳоҷатӣ хоҳед , то ҳурмати каъбаро иҷобат ёбед . Мрсди бен саъд гуфт : « аллоҳам ! أътнии бароу сдқо . Бори худоё ! некӣу ростӣ ва покӣ хоҳам . Раби Алъоламин дъоءи вай иҷобат кард ,у ончии хост буи дод . Қили бен ънзро гуфтанд : ту чаҳ хоҳӣ ? ва чаҳ ҳоҷати дорӣ ? гуфт ҳоҷат ман онаст ки бо ман ҳамон кунанд ки бо од карданд , ки пас аз эшон марои зиндагонӣ бакор нест , ва бе эшон маро рӯзгор нест , дар он ҳол ӯро азоб расед ва ҳалок шуд . Луқмони бен одро гуфтанд : ту чаҳ хоҳӣ ? гуфт : марои од бакор нест . Ман хештанро омадаам , ва аз баҳри худ ҳоҷат мехоҳам . Марои умри дарозӣ бояд умри ҳафт каркас . Қол : Фъмри умри сабъаи анср , факони иأхзи алФрхи ҳайни ихрҷи ман байза , ҳатто азои моти ахзи ғайра , Флми изли иФъли злк ҳатто ?утии алии алсобъ , факон кул насар иъиши смонини сана , Флмои лами ибқи ғайри алсобъи қоли ибни ахии луқмон ё ъам ! мо бқии ъмрки алои ҳозои алнср . Фқоли ?ла : ё ибни ахӣ ! ҳозои лабад ,у лабади блсонҳми алдҳр . Флмои анқзии умри лабад , торти алнсўри ғдоаҳи ман раъси алҷбл ,у лами инҳзи лабади фӣҳо , ва кант насур луқмони лои тғиби анҳу , анмои ҳаии бъинаҳ . Флмои лами ири луқмони лабади нҳзи маъаи алнсўр ,у қоми илои алҷбл , линзри мо феъли лабад . Фавҷади луқмони фӣ нафса вҳнои лами икни иҷдаҳ қабл злк . Флмои антҳии илои алҷбли нодоаҳ : анҳз ё лабад ! Фзҳби линҳз , Флми исттъ , Фсқту мот ,у моти луқмони маъаа ,у фӣаи ҷирии алмисл : ?утӣамад алии лабад .

و آن قوم که در مکه دعا کردند، هنوز از حله معاویة بن بکر بنرفته بودند که خبر هلاک عاد بایشان رسید، و ایشان را گفتند: هر یکی خود را اختیاری کنید، و حاجتی خواهید، تا حرمت کعبه را اجابت یابید. مرثد بن سعد گفت: «اللهم! أعطنی برا و صدقا. بار خدایا! نیکی و راستی و پاکی خواهم. رب العالمین دعاء وی اجابت کرد، و آنچه خواست بوی داد. قیل بن عنز را گفتند: تو چه خواهی؟ و چه حاجت داری؟ گفت حاجت من آنست که با من همان کنند که با عاد کردند، که پس از ایشان مرا زندگانی بکار نیست، و بی‌ایشان مرا روزگار نیست، در آن حال او را عذاب رسید و هلاک شد. لقمان بن عاد را گفتند: تو چه خواهی؟ گفت: مرا عاد بکار نیست. من خویشتن را آمده‌ام، و از بهر خود حاجت می‌خواهم. مرا عمر درازی باید عمر هفت کرکس. قال: فعمّر عمر سبعة انسر، فکان یأخذ الفرخ حین یخرج من بیضه، حتی اذا مات اخذ غیره، فلم یزل یفعل ذلک حتی اتی علی السابع، فکان کل نسر یعیش ثمانین سنة، فلما لم یبق غیر السابع قال ابن اخی لقمان یا عم! ما بقی عمرک الا هذا النسر. فقال له: یا ابن اخی! هذا لبد، و لبد بلسانهم الدهر. فلما انقضی عمر لبد، طارت النسور غداة من رأس الجبل، و لم ینهض لبد فیها، و کانت نسور لقمان لا تغیب عنه، انما هی بعینه. فلما لم یر لقمان لبد نهض مع النسور، و قام الی الجبل، لینظر ما فعل لبد. فوجد لقمان فی نفسه وهنا لم یکن یجده قبل ذلک. فلما انتهی الی الجبل ناداه: انهض یا لبد! فذهب لینهض، فلم یستطع، فسقط و مات، و مات لقمان معه، و فیه جری المثل: اتی امد علی لبد.

Вҳб гуфт : пас аз онкии раби алъзаҳи одро ҳалок карда буд , ҳуди пайғомбар аз онҷо бимика шуд бо ҷамоатии муъминон ки буи имон оварда буданд , ва бимика ҳаме буданд , то аз дунё берун шуданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Фأнҷиноаҳу аллазӣнаи маъааи брҳмаҳи мно яъне ҳайн назул алъзоб ,у қтънои добри аллазӣнаи кзбўои боётно эй астأслноҳм ,у أҳлкноҳми ани охрҳми болриҳ , ва мо конўои муъминин .

وهب گفت: پس از آنکه رب العزة عاد را هلاک کرده بود، هود پیغامبر از آنجا بمکه شد با جماعتی مؤمنان که بوی ایمان آورده بودند، و بمکه همی بودند، تا از دنیا بیرون شدند. اینست که رب العالمین گفت: فَأَنْجَیْناهُ وَ الَّذِینَ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا یعنی حین نزل العذاب، وَ قَطَعْنا دابِرَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا ای استأصلناهم، و أهلکناهم عن آخرهم بالریح، وَ ما کانُوا مُؤْمِنِینَ.

Қоли абди арраҳмони бен собти байни алркну алмқому замзами қабри тсъаҳ ва тсъин набиё ,у ани қабри ҳуду Шуайбу солеҳу Исмоили фии тлки албқъаҳ . Ва рӯй ани алӣ :у ани қабри ҳуди бҳзри мӯати фии ксиби аҳмар .

قال عبد الرحمن بن سابط بین الرکن و المقام و زمزم قبر تسعة و تسعین نبیا، و ان قبر هود و شعیب و صالح و اسماعیل فی تلک البقعة. و روی عن علی: و ان قبر هود بحضر موت فی کثیب احمر.