Қавлаи таъолӣ :у أўрснои алқўми алоиаҳи ман сабри алии мқосоаҳи алзли фии аллоҳи вазъи аллоҳи алии раъсаи қлнсўаҳи алъз . Ҳар киро рӯзӣ аз баҳри худои хоки мазаллат бар сар ояд , ани қариб ӯро тоҷи каромат бар фарқ ниҳанд . Ҳар ки ранҷи баради рӯзии басар ганҷ расад . Ҳар ки ғусса меҳнат кашад шароби муҳаббати чшд . Он мустазъафон банӣ Исроил ки рӯзгорӣ дар дасти қаҳри фиръавн гирифтор буданд , бибин то саранҷоми кори эшон чун буд ? ! ва бар вилояту навоҳии фиръавнён чун даст ёфтанд ,у бсроӣу ватан эшон нишастанд ? ! инаст ки мегуяд ҷли ҷалола :у أўрснои алқўми аллазӣнаи конўои истзъФўни мшорқи алأрзу мғорбҳо . Он гуҳ гуфт : бмои сбрўои ин бони додеми эшонро ки дар балӣоту мсибот сабр карданд . Донистанд ки сабри калид фараҷаст ,у сабаби заволи зиқ ва ҳараҷаст , сабри трёқи заҳр балоаст ,у калиди ганҷу мояи тақвоу маҳали нури фаросат . Сабри ҳама хайраст , ки мегуяд ъзи ҷалола :у أни тсбрўои хайри лаками сабр аз ҳақаст ва баҳақаст ки мегуяд :у асбр ва мо сбрки إлои биллоҳ .

قوله تعالی: وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الایة من صبر علی مقاساة الذلّ فی اللَّه وضع اللَّه علی رأسه قلنسوة العزّ. هر که را روزی از بهر خدا خاک مذلت بر سر آید، عن قریب او را تاج کرامت بر فرق نهند. هر که رنج برد روزی بسر گنج رسد. هر که غصه محنت کشد شراب محبت چشد. آن مستضعفان بنی اسرائیل که روزگاری در دست قهر فرعون گرفتار بودند، ببین تا سرانجام کار ایشان چون بود؟! و بر ولایت و نواحی فرعونیان چون دست یافتند، و بسرای و وطن ایشان نشستند؟! اینست که میگوید جلّ جلاله: وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِینَ کانُوا یُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا. آن گه گفت: بِما صَبَرُوا این بآن دادیم ایشان را که در بلیّات و مصیبات صبر کردند. دانستند که صبر کلید فرج است، و سبب زوال ضیق و حرج است، صبر تریاق زهر بلا است، و کلید گنج و مایه تقوی و محل نور فراست. صبر همه خیر است، که میگوید عزّ جلاله: وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَیْرٌ لَکُمْ صبر از حق است و بحق است که میگوید: وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ.

«у асбр » фармонаст бъбўдит « ва мо сбрки إлои биллоҳ » ахбораст аз ҳақи рубубият . «у асбр » таклифаст « ва мо сбрки إлои биллоҳ » таърифаст . «у асбр » тъниФаст « ва мо сбрки إлои биллоҳ » тахфифаст . Ва воъднои Мӯсои слосини лайла чаҳ азизаст ваъда додан дар дӯстӣ ! ва чаҳ бузургвораст нишастани бўъдаҳи гоҳи дӯстӣ ! чаҳ ширинаст халафи ваъда дар мазҳаби дӯстӣ ! пер тариқат гуфт дар румузи ин оят : мўоъиди алои ҳубаи ани ахлФти ?фонҳо Тунис . Сами қол :

«وَ اصْبِرْ» فرمان است بعبودیت «وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ» اخبار است از حق ربوبیت. «وَ اصْبِرْ» تکلیف است «وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ» تعریف است. «وَ اصْبِرْ» تعنیف است «وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ» تخفیف است. وَ واعَدْنا مُوسی‌ ثَلاثِینَ لَیْلَةً چه عزیز است وعده دادن در دوستی! و چه بزرگوار است نشستن بوعده‌گاه دوستی! چه شیرین است خلف وعده در مذهب دوستی! پیر طریقت گفت در رموز این آیت: مواعید الا حبّة ان اخلفت فانها تونس. ثمّ قال:

Ваъдаи вопаси доштан ва рӯзҳо дар пеши ваъда афкандан написандидаанд ало дар мазҳаби дӯстӣ , ки дар дӯстӣ бевафое айн вафост ,у нози дӯстӣ . Набинӣ ки раби Алъоламин бо Мӯсо кулем ин мъомлт карда ӯро сӣ рӯз ваъда дод . Чун басар ваъда расед , даҳ рӯзи дигари дроФзўд . Аз он дроФзўд ки Мӯсо дар он хуш май буд . Мӯсои он сӣ рӯзи сармояи шимурд ва ин даҳ рӯзи суд , гуфт : бории нақдии як бори дигари калом ҳақ шунидам чун он май афзуд :

وعده واپس داشتن و روزها در پیش وعده افکندن نپسندیده‌اند الا در مذهب دوستی، که در دوستی بی‌وفایی عین وفاست، و ناز دوستی. نبینی که رب العالمین با موسی کلیم این معاملت کرده او را سی روز وعده داد. چون بسر وعده رسید، ده روز دیگر درافزود. از آن درافزود که موسی در آن خوش می‌بود. موسی آن سی روز سرمایه شمرد و این ده روز سود، گفت: باری نقدی یک بار دیگر کلام حق شنیدم چون آن می‌افزود:

Мӯсо ( ъ ) дарин сафари сӣ рӯз дар интизор бимонад ки таому шаробаш ёд наомад , ва аз гуруснагӣ хабар надошт , аз он ки мҳмўли ҳақ буд , дар сафари каромат , дар интизори муноҷот . Боз дар сафари аввал ки ӯро ба толиби илмӣ бар Хизр фиристоданд як ним рӯз дар гуруснагӣ тоқат надошт , то мегуфт : « отнои ғдоءно » , аз он ки сафари тأдибу машаққат буд , ва дар бдоити равиш буд мтҳмлои лои мҳмўло . Аз ранҷи худ хабар дошт ки бо худ буд , ва аз гуруснагӣ нишон дид ки дар роҳи халқ буд .

موسی (ع) درین سفر سی روز در انتظار بماند که طعام و شرابش یاد نیامد، و از گرسنگی خبر نداشت، از آن که محمول حق بود، در سفر کرامت، در انتظار مناجات. باز در سفر اول که او را به طالب علمی بر خضر فرستادند یک نیم روز در گرسنگی‌ طاقت نداشت، تا می‌گفت: «آتِنا غَداءَنا»، از آن که سفر تأدیب و مشقت بود، و در بدایت روش بود متحملا لا محمولا. از رنج خود خبر داشت که با خود بود، و از گرسنگی نشان دید که در راه خلق بود.

Ва қоли Мӯсои лأхиаҳи ҳорӯни ахлФнии фии қавмӣ чун қасди муноҷот ҳақ дошт ҳорӯнро дар қавми бгзошт , ва танҳо рафт , ки дар дӯстӣ мушорикат нест ,у сифати дӯстон дар роҳи дӯстии ҷузи танҳоӣ ва яктое нест :

وَ قالَ مُوسی‌ لِأَخِیهِ هارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی چون قصد مناجات حق داشت هارون را در قوم بگذاشت، و تنها رفت، که در دوستی مشارکت نیست، و صفت دوستان در راه دوستی جز تنهایی و یکتایی نیست:

Пас чун бар фиръавн мешуд , суҳбати ҳорӯни бхўост , гуфт : أшркаҳи фии أмрӣ , аз онкӣ рафтани бхлқ буд , ва бо халқи ҳама ваҳшатасту нафрат , ва дар кашиши бори ваҳшати нгризд аз рафиқу суҳбат . Пас чун Мӯсо аз муноҷоти бози гашт , ва банӣ Исроилро дид сар аз чанбари тоъати беруни барда ,у гӯсолаи параст шуда , итобӣ ки кард бо ҳорӯн кард на бо эшон ки муҷрим буданд , то бадоне ки на ҳар ки гуноҳ кард мустуҷиби итоби гашт . Итоби ҳам касеро сазад ки аз дӯстӣ бар ваии бақиятаии монда буд , аз бими фироқ касе сӯзад ки ъзи висоли шиносад :

پس چون بر فرعون میشد، صحبت هارون بخواست، گفت: أَشْرِکْهُ فِی أَمْرِی، از آنکه رفتن بخلق بود، و با خلق همه وحشت است و نفرت، و در کشش بار وحشت نگریزد از رفیق و صحبت. پس چون موسی از مناجات باز گشت، و بنی اسرائیل را دید سر از چنبر طاعت بیرون برده، و گوساله پرست شده، عتابی که کرد با هارون کرد نه با ایشان که مجرم بودند، تا بدانی که نه هر که گناه کرد مستوجب عتاب گشت. عتاب هم کسی را سزد که از دوستی بر وی بقیتی مانده بود، از بیم فراق کسی سوزد که عز وصال شناسد:

Ва лмои ҷоءи Мӯсои лмиқотнои Мӯсоро ду сафар буд : яке сафари талаб , дигари сафари тараб . Сафари талаби лайлаи алнор буд ,у злки фии қавлаи таъолӣ : онси ман ҷониби алтўр норо ,у сафари тараби ин буд ки :у лмои ҷоءи Мӯсои лмиқотно , Мӯсо омад аз худ бихўд гашта , сар дар сари худ гум карда , аз ҷоми қудси шароби муҳаббат нӯш карда , дарди шавқи ин ҳадис дар даруни вай такя зада , ва аз баҳори ишқи мавҷи арнии бархеста . Бар мҳлтҳоӣ банӣ Исроил май гашт ,у клмтҳо ҷамъ мекард аз пайғому рисолату мақосиди эшон , то чун бҳзрт шавад суханаш дароз гардад :

وَ لَمَّا جاءَ مُوسی‌ لِمِیقاتِنا موسی را دو سفر بود: یکی سفر طلب، دیگر سفر طرب. سفر طلب لیلة النار بود، و ذلک فی قوله تعالی: آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً، و سفر طرب این بود که: وَ لَمَّا جاءَ مُوسی‌ لِمِیقاتِنا، موسی آمد از خود بیخود گشته، سر در سر خود گم کرده، از جام قدس شراب محبت نوش کرده، درد شوق این حدیث در درون وی تکیه زده، و از بحار عشق موج ارنی برخاسته. بر محلتهای بنی اسرائیل می‌گشت، و کلمتها جمع میکرد از پیغام و رسالت و مقاصد ایشان، تا چون بحضرت شود سخنش دراز گردد:

Пас чун бҳзрт муноҷот расед масти шароби шавқи гашт . Сӯхтаи самоъи калом ҳақ шуд . Он ҳама фаромӯш кард . Нақди вақташи ин баромад ки : أрнии أнзри إлик .

پس چون بحضرت مناجات رسید مست شراب شوق گشت. سوخته سماع کلام حق شد. آن همه فراموش کرد. نقد وقتش این برآمد که: أَرِنِی أَنْظُرْ إِلَیْکَ.

Фриштгони санги маломат дар иродат вай мезаданд ки : ё ибни алнсоءи алҳиз ! أи ттмъи أнтарӣ раби алъзаҳ ? мо ллтробу лрби алорбоб ? ! хокӣу обиро чаҳ расад ки ҳадис қадам кунад ! лами икни сами конро чун сазад ки висоли лами излу ло изол ҷӯяд ! Мӯсо аз сармастӣу бихўдии бзбони тФрид ҷавоб медиҳад ки : маъзӯрам доред ки ман на бхўиштни ӣнҷои афтодам .

فریشتگان سنگ ملامت در ارادت وی میزدند که: یا ابن النّساء الحیّض! أ تطمع أن تری رب العزة؟ ما للتّراب و لربّ الارباب؟! خاکی و آبی را چه رسد که حدیث قدم کند! لم یکن ثمّ کان را چون سزد که وصال لم یزل و لا یزال جوید! موسی از سرمستی و بیخودی بزبان تفرید جواب می‌دهد که: معذورم دارید که من نه بخویشتن اینجا افتادم.

Нахуст ӯ марои хост на ман хостам . Дӯст бар болин дидам ки аз хоб бархестам .

نخست او مرا خواست نه من خواستم. دوست بر بالین دیدم که از خواب برخاستم.

Ман баталаб оташ мешудам ки астноъ пеш омад ки : «у астнътки лнФсӣ » , бехабар будам ки офтоби тақрйви баромад ки : «у қрбноаҳи нҷё » :

من بطلب آتش میشدم که اصطناع پیش آمد که: «وَ اصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسِی»، بی‌خبر بودم که آفتاب تقریب برآمد که: «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا»:

Фармон омад бФриштгон ки : даст аз Мӯсо бидоред ки он кас ки шароб «у астнътки лнФсӣ » аз ҷом «у أлқити алейк муҳибаи манӣ » хӯрда бошад , арбада кам азин накунад . Мӯсо дар он ҳқоӣқи мукошифот аз хами хонаи лутфи шароб муҳаббат чашид . Дилаш дар ҳавоӣ Фрдонит биппаред . Насими инси васлат аз ҷониби қурбат бар ҷонаш дамид . Оташи меҳр забона зад , сабр аз дили бармеад , бетоқат шуд , гуфт : أрнии أнзри إлик , охир на кам аз назарӣ :

فرمان آمد بفریشتگان که: دست از موسی بدارید که آن کس که شراب «وَ اصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسِی» از جام «وَ أَلْقَیْتُ عَلَیْکَ مَحَبَّةً مِنِّی» خورده باشد، عربده کم ازین نکند. موسی در آن حقائق مکاشفات از خم خانه لطف شراب محبت چشید. دلش در هوای فردانیّت بپرید. نسیم انس وصلت از جانب قربت بر جانش دمید. آتش مهر زبانه زد، صبر از دل برمید، بی‌طاقت شد، گفت: أَرِنِی أَنْظُرْ إِلَیْکَ، آخر نه کم از نظری:

Пер тариқат гуфт : ҳар касро умедӣ ,у умеди орифи дидор . Орифро бедидор на бмзд ҳоҷатаст на бо биҳишти кор . Ҳамагон бар зиндагонӣ ошиқанду марг бар эшон дшхўор . Орифи бмрг муҳтоҷаст бар умеди дидор , гӯши блзти самоъ бар хурдор , лаби ҳақи меҳрро воми гузор , дидаи оростаи рӯзи дидор , ҷон аз шароби вуҷӯди мастӣ бехумор :

پیر طریقت گفت: هر کس را امیدی، و امید عارف دیدار. عارف را بی‌دیدار نه بمزد حاجت است نه با بهشت کار. همگان بر زندگانی عاشق‌اند و مرگ بر ایشان دشخوار. عارف بمرگ محتاج است بر امید دیدار، گوش بلذت سماع بر خوردار، لب حقّ مهر را وام گزار، دیده آراسته روز دیدار، جان از شراب وجود مستی بی‌خمار:

Қоли лн тароне гуфтаанд ки Мӯсои он соъат ки лн тароне шунид , мақоми ваии бартар буд аз он соъат ки мегуфт : أрнии أнзри إлик . Зеро ки ин соъат дар муроди ҳақ буд , ва он соъат дар муроди худ , ва буд Мӯсо дар муроди ҳақ ӯро тамомтар буд аз буд вай дар муроди худ , ки ин тафриқааст , ва он ҷамъ ,у айни ҷамъи лои маҳолаи тамомтар , қоли лнтароне Мӯсоро захми лн тароне расед аммо ҳам дар ҳоли марҳам бар ниҳод киу локин . Гуфт : эй Мӯсои захми лн тароне задем локин марҳам ниҳодем , то доне ки ки он на қаҳрӣаст , ки он узрӣаст .

‌قالَ لَنْ تَرانِی گفته‌اند که موسی آن ساعت که لَنْ تَرانِی شنید، مقام وی برتر بود از آن ساعت که میگفت: أَرِنِی أَنْظُرْ إِلَیْکَ. زیرا که این ساعت در مراد حق بود، و آن ساعت در مراد خود، و بود موسی در مراد حق او را تمامتر بود از بود وی در مراد خود، که این تفرقه است، و آن جمع، و عین جمع لا محاله تمامتر، قالَ لَنْ تَرانِی موسی را زخم لَنْ تَرانِی رسید امّا هم در حال مرهم بر نهاد که و لکن. گفت: ای موسی زخم لَنْ تَرانِی زدیم لکن مرهم نهادیم، تا دانی که که آن نه قهری است، که آن عذری است.

Флмои таҷаллии рабаи ллҷбл чун аз оёти ҷалолу осори иззати аҳадяти штиаҳ эй бон кӯҳ расед баҳоли нестӣ боз шуд , ва аз вай нишон намонад , гуфт : подшоҳо ! агар санги сиёҳи тоқати ин ҳадис доштӣ , худ дар бадви вуҷӯди амонат қабул кардӣ ,у бҷону дили харидори он будӣ .

فَلَمَّا تَجَلَّی رَبُّهُ لِلْجَبَلِ چون از آیات جلال و آثار عزت احدیت شطیه‌ای بآن کوه رسید بحال نیستی باز شد، و از وی نشان نماند، گفت: پادشاها! اگر سنگ سیاه طاقت این حدیث داشتی، خود در بدو وجود امانت قبول کردی، و بجان و دل خریدار آن بودی.

ӣнҷои латифа Эйаст ки кӯҳ бидон азимии брнтоФт , ва дилҳои мустазъафону пери занони уммат Аҳмад бартофт , иқўли аллоҳи таъолӣ :у أшФқни минҳо ва ҳамлҳо алإнсон .

اینجا لطیفه‌ای است که کوه بدان عظیمی برنتافت، و دلهای مستضعفان و پیر زنان امّت احمد برتافت، یقول اللَّه تعالی: وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ.

Ва хари Мӯсои съқо чун ҳастӣ Мӯсо дар он съқаҳ аз миён бархест ,у башарияти вай бо кӯҳ доданд , нуқтаи ҳақиқиро таҷаллӣ афтод ки инак моӣим . Чун ту аз миён бархестӣ мо дида варем .

وَ خَرَّ مُوسی‌ صَعِقاً چون هستی موسی در آن صعقه از میان برخاست، و بشریت وی با کوه دادند، نقطه حقیقی را تجلّی افتاد که اینک مائیم. چون تو از میان برخاستی ما دیده وریم.

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ ! ёфта меҷӯям , бо дида вар мегӯям . Ки дорам ? чаҳ ҷӯям ? ки май байнам ? чаҳ гӯям ? шефтаи ин ҷуст ва ҷӯям . Гирифтор ин гуфт ва гӯям . Илоҳӣ ! баҳоии иззати ту ҷой ишорат нагузошт , қадами ваҳдонияти ту роҳи азоФти бардошт то гум кард раҳе ҳар чаҳ дар даст дошт , ва ночиз шуд ҳар чаҳ май пиндошт . Илоҳӣ ! зон ту мефузуд , ва зон раҳе мекост , то охир ҳамон монад ки аввал буд рост :

پیر طریقت گفت: الهی! یافته میجویم، با دیده‌ور میگویم. که دارم؟ چه جویم؟ که می‌بینم؟ چه گویم؟ شیفته این جست و جویم. گرفتار این گفت و گویم. الهی! بهای عزّت تو جای اشارت نگذاشت، قدم وحدانیت تو راه اضافت برداشت تا گم کرد رهی هر چه در دست داشت، و ناچیز شد هر چه می‌پنداشت. الهی! زان تو میفزود، و زان رهی میکاست، تا آخر همان ماند که اول بود راست:

Флмои أФоқи қоли сбҳонки таббати إлик чун боҳуш омад , гуфт : худовандо ! покӣ аз онкии башарии бнили самадяти ту тамаъ кунад , ё касе бахуд туро ҷӯяд , ё дилӣу ҷонии имрӯзи ҳадиси дидор ту кунад ? худовандо ! тавба кардам . Гуфтанд : эй Мӯсо ? чунин бикбори сипар фурӯ ниҳанд ки наҳодӣ , чунин бикбор ҷавлон кунанд ки ту кардӣ ?у бад-ӣни зӯдӣу осонии баргаштӣ ?у забони ҳол Мӯсо мегуяд :

فَلَمَّا أَفاقَ قالَ سُبْحانَکَ تُبْتُ إِلَیْکَ چون باهوش آمد، گفت: خداوندا! پاکی از آنکه بشری بنیل صمدیت تو طمع کند، یا کسی بخود ترا جوید، یا دلی و جانی امروز حدیث دیدار تو کند؟ خداوندا! توبه کردم. گفتند: ای موسی؟ چنین بیکبار سپر فرو نهند که نهادی، چنین بیکبار جولان کنند که تو کردی؟ و بدین زودی و آسانی برگشتی؟ و زبان حال موسی می‌گوید:

Чаканам чун мақсӯдӣ барнаёмад , бории бмҳли хизмату бмқоми аҷзи бандагии бози гирдам , ва бо абтдоء фармон шавам :

چکنم چون مقصودی برنیامد، باری بمحل خدمت و بمقام عجز بندگی باز گردم، و با ابتداء فرمان شوم:

Чун бъҷзи бандагии бмҳли хизмату мақоми тавба боз шуд , раби Алъоламин тадоруки дил вай кард ,у брФқ бо вай сухан гуфт : ё Мӯсои إнии астФитки алии анноси брсолотӣу бкломӣ ё Мӯсои ании мнътки ани шайъи ءи воҳид ,у ҳўи алрؤиаҳ , фалақади хсстки бксири ман алФзоӣл , астФитки болрсолаҳу أкрмтки бшрФи улҳола , Фошкри ҳзаҳи алҷмлаҳу аърФи ҳзаҳи алнъмаҳ . Ва кун ман алшокрину лои ттързи лмқоми алшкўӣ ,у фии маъноаи аншдўо :

چون بعجز بندگی بمحل خدمت و مقام توبه باز شد، رب العالمین تدارک دل وی کرد، و برفق با وی سخن گفت: یا مُوسی‌ إِنِّی اصْطَفَیْتُکَ عَلَی النَّاسِ بِرِسالاتِی وَ بِکَلامِی یا موسی انی منعتک عن شی‌ء واحد، و هو الرؤیة، فلقد خصصتک بکثیر من الفضائل، اصطفیتک بالرسالة و أکرمتک بشرف الحالة، فاشکر هذه الجملة و اعرف هذه النعمة. وَ کُنْ مِنَ الشَّاکِرِینَ و لا تتعرض لمقام الشکوی، و فی معناه انشدوا: