Қавлаи таъолӣ :у ктбнои ?лаи фии алأлўоҳи ман кули шайъи ءи мавъизаи алоиаҳ дар осор овардаанд аз он мавъизатҳо ки раби алъзаҳ дар алвоҳи набшат аз баҳри Мӯсо , ва буи дод , ин буд ки : ё Мӯсо ! агар хоҳӣ ки бадаргоҳи иззати мо турои оби рӯе буд ,у бқрбту зулфати мо махсӯс бошӣ , ятемонро некӯдор ,у даравишонро хор макун . эй Мӯсо ! ман ятемонро навозандааму неки хоҳ , ва бар даравишони меҳрбону бахшоянда , бинавоз он касро ки ман навозам . Марони он касро ки ман хонам .

قوله تعالی: وَ کَتَبْنا لَهُ فِی الْأَلْواحِ مِنْ کُلِّ شَیْ‌ءٍ مَوْعِظَةً الایة در آثار آورده‌اند از آن موعظتها که رب العزّة در الواح نبشت از بهر موسی، و بوی داد، این بود که: یا موسی! اگر خواهی که بدرگاه عزّت ما ترا آب‌رویی بود، و بقربت و زلفت ما مخصوص باشی، یتیمان را نیکودار، و درویشان را خوار مکن. ای موسی! من یتیمان را نوازنده‌ام و نیک خواه، و بر درویشان مهربان و بخشاینده، بنواز آن کس را که من نوازم. مران آن کس را که من خوانم.

Мустафо ( с ) даравишонро гуфт : « алФқроءи алсбри ҳам ҷлсоءи аллоҳи ъзу ҷли явми алқёмаҳ » ,у ятемонро гуфт : « азои бкии алитими аҳтзи арши арраҳмони лбкоӣаҳ , Фиқўли аллоҳи ъзу ҷли ман ирзоаи арзитаҳ » .

مصطفی (ص) درویشان را گفت: «الفقراء الصبر هم جلساء اللَّه عزّ و جلّ یوم القیامة»، و یتیمان را گفت: «اذا بکی الیتیم اهتزّ عرش الرّحمن لبکائه، فیقول اللَّه عزّ و جلّ من ارضاه ارضیته».

эй Мӯсо ! хоҳӣ ки ман барои ту бо Фриштгон мубоҳот кунам беозор бош ,у сангу хор аз роҳи мусулмонон давр кун .

ای موسی! خواهی که من برای تو با فریشتگان مباهات کنم بی آزار باش، و سنگ و خار از راه مسلمانان دور کن.

Алоямони бзъу сбъўни шуъба , аълоҳо шҳодаҳи أни лои илоҳи алои аллоҳ ,у أдноҳои амотаҳи алозии ани алтриқ .

الایمان بضع و سبعون شعبة، اعلاها شهادة أن لا اله الا اللَّه، و أدناها اماطة الاذی عن الطریق.

эй Мӯсо ! хоҳӣ ки дъоءи туро иҷобат кунам халқи некӯи гир ва илм омӯз , ва дигаронро илми дромўз , ки ман уламоро гиромӣ кардам ки эшонро илм додам ,у хок бар эшон хуш кунам ,у гӯр бар эшон мунаввар кунам , ва мувассаъ кунам ,у фардои эшонро дар зумраи анбиё ҳашар кунам . Мустафо гуфт : « тдрўни мо қоли лии Ҷабраил ? қол : ё Муҳамад ! лои тҳқрни ъбдои отоаҳи аллоҳи уламо , ?фони аллоҳи ъзу ҷли лами иҳқраҳи ҳайни илма . Ани аллоҳи ҷомеъи алълмоءи фии бақиъи воҳид , Фиқўли ?лаам : ании лами астўдъкми илмии алои лхири ардтаҳи бкм . Қади ғФрти лаками алии мо кони мнкм » .

ای موسی! خواهی که دعاء ترا اجابت کنم خلق نیکو گیر و علم آموز، و دیگران را علم درآموز، که من علما را گرامی کردم که ایشان را علم دادم، و خاک بر ایشان خوش کنم، و گور بر ایشان منوّر کنم، و موسع کنم، و فردا ایشان را در زمره انبیا حشر کنم. مصطفی گفت: «تدرون ما قال لی جبرئیل؟ قال: یا محمّد! لا تحقرنّ عبدا آتاه اللَّه علما، فانّ اللَّه عزّ و جلّ لم یحقّره حین علّمه. انّ اللَّه جامع العلماء فی بقیع واحد، فیقول لهم: انّی لم استودعکم علمی الا لخیر اردته بکم. قد غفرت لکم علی ما کان منکم».

Ва ктбнои ?лаи фии алأлўоҳ аз он навохтҳо ва лутфҳо ки аллоҳ бо Мӯсо кард яке он буд ки : бар мақоми муноҷот ӯро бдошт ,у таврот аз баҳри ваии бузи он алвоҳи набшат , чунон ки пурхон равиши қалам бар лавҳ бар гӯш Мӯсо мерасед . эй Мӯсо ! имрӯзи баноми мо қаноат кун , ва дар набиштаи мо назар кун , то турои тасаллӣ буд , ман манъи ман алнзри тасаллии болоср .

وَ کَتَبْنا لَهُ فِی الْأَلْواحِ از آن نواختها و لطفها که اللَّه با موسی کرد یکی آن بود که: بر مقام مناجات او را بداشت، و تورات از بهر وی بز آن الواح نبشت، چنان که پرخوان روش قلم بر لوح بر گوش موسی میرسید. ای موسی! امروز بنام ما قناعت کن، و در نبشته ما نظر کن، تا ترا تسلی بود، من منع من النّظر تسلّی بالاثر.

эй Мӯсои ман бкмоли ҳикмати худ чунин ҳукм кардаам ки то Муҳамад маро набинад ,у уммати Муҳамад маро набенанд , дидор бксӣ нанамоям , ва ман ҳукми худ нгрдонм ва дар он табдил наёварам : мо ибдли алқўли лдӣ . Мӯсо гуфт : бори худоё ! ва ман ИМАи Муҳамад ? ин ИМАи Муҳамад кианд ? қол : хайри ИМАи ахрҷти ллноси иأмрўни болмърўФу инҳўни ани алмнкр ,у иؤмнўни болктоби алаввалу алкитоби алохр ,у иқотлўни аҳли алзлолаҳ ҳатто иқотлўои алоъўри алдҷол , ва ҳам алмстҷибўну алмстҷоби баҳам ,у алшоФъўну алмшФўъи ?лаам , мсоҳФҳми фии сдўрҳми исФўни фии слўтҳми суфӯфи алмлоӣкаҳ , асўотҳми фии мсоҷдҳми кадуии алнҳл , крмноҳму астФиноҳми Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид ва манеҳам собиқи болхироти бозни аллоҳ . Қоли Мӯсо : ё раби Фоҷълҳми умматӣ .

ای موسی من بکمال حکمت خود چنین حکم کرده‌ام که تا محمّد مرا نبیند، و امت محمّد مرا نبینند، دیدار بکسی ننمایم، و من حکم خود نگردانم و در آن تبدیل نیاورم: ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ. موسی گفت: بار خدایا! و من امّة محمّد؟ این امة محمّد که‌اند؟ قال: خیر امّة اخرجت للنّاس یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر، و یؤمنون بالکتاب الاوّل‌ و الکتاب الآخر، و یقاتلون اهل الضلالة حتی یقاتلوا الاعور الدجال، و هم المستجیبون و المستجاب بهم، و الشافعون و المشفوع لهم، مصاحفهم فی صدورهم یصفون فی صلوتهم صفوف الملائکة، اصواتهم فی مساجدهم کدوی النّحل، کرّمناهم و اصطفیناهم فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن اللَّه. قال موسی: یا ربّ فاجعلهم امتی.

Қол : ҳаии ИМАи Аҳмад .

قال: هی امّة احمد.

Фхзҳои бқўаҳи ишоратӣ азизаст ки гирифтани бғоити далел қурбатаст , пас гуфт :у أмри қўмки иأхзўои бأҳснҳо фарқаст миёни ин гирифтан ва он гирифтан . Он гирифтан аз ҳақ ва ин гирифтан аз халқ , он гирифтани Мӯсо аз мавло , ва ин гирифтани қавм аз Мӯсо . Он гирифтан аз рӯй таҳқиқи зулфату таъкӣди васлат , ва ин гирифтан аз рӯй қабули хизмату илтизоми тоъат .

فَخُذْها بِقُوَّةٍ اشارتی عزیز است که گرفتن بغایت دلیل قربت است، پس گفت: وَ أْمُرْ قَوْمَکَ یَأْخُذُوا بِأَحْسَنِها فرق است میان این گرفتن و آن گرفتن. آن گرفتن از حق و این گرفتن از خلق، آن گرفتن موسی از مولی، و این گرفتن قوم از موسی. آن گرفتن از روی تحقیق زلفت و تأکید وصلت، و این گرفتن از روی قبول خدمت و التزام طاعت.

Сأрикми дори алФосқини ин дори алФосқин бар лисони аҳли маърифат ишоратаст бнФси амморау дили хароб . Нафаси аммораи манба шаҳавотасту дили хароби маъдани ғифлат , чунон ки дар манзили хароб кас нанишинад ва ором нагирад , дар дили хароби тоъат манзил накунад , ва дар он хайр нагирад , ва аз вай ибодат наёяд , наузи биллоҳи ман дараки алшқоء .

سَأُرِیکُمْ دارَ الْفاسِقِینَ این دار الفاسقین بر لسان اهل معرفت اشارت است بنفس امّاره و دل خراب. نفس امّاره منبع شهوات است و دل خراب معدن غفلت، چنان که در منزل خراب کس ننشیند و آرام نگیرد، در دل خراب طاعت منزل نکند، و در آن خیر نگیرد، و از وی عبادت نیاید، نعوذ باللّه من درک الشقاء.

СأсрФи ани оётии аллазӣнаи иткбрўни фии алأрзи бғир алҳақ такаббур бар ду қисмаст : яке баҳақи яке ба беҳақ , ончӣ баҳақаст такаббур даравишонаст бар тавонгарон .

سَأَصْرِفُ عَنْ آیاتِیَ الَّذِینَ یَتَکَبَّرُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ تکبر بر دو قسم است: یکی بحق یکی به بی حق، آنچه بحق است تکبّر درویشان است بر توانگران.

Олӣ ҳиммат бошанд ,у баҳақи тавонгари дил , ва аз арш ва мо дуни он ҳиммат бар гузошта , дил аз халқи бурӣда , ва бо меҳри ҳақи пардохта , ҳимматии ма аз дунёу Муродӣ ба аз уқбо ,у иштиёқӣ бо дидори мавло . Қоли алўостӣ : алткбри болҳқи ҳўи алткбри алии алоғнёءу алФсқаҳу алии алкФору аҳли албдъ , Фқд рӯй фии алоср : алқўои алФсоқи бўҷўаҳи мкФҳраҳ .

عالی همت باشند، و بحق توانگر دل، و از عرش و ما دون آن همت بر گذاشته، دل از خلق بریده، و با مهر حق پرداخته، همتی مه از دنیا و مرادی به از عقبی، و اشتیاقی با دیدار مولی. قال الواسطی: التکبّر بالحقّ هو التکبر علی الاغنیاء و الفسقة و علی الکفّار و اهل البدع، فقد روی فی الاثر: القوا الفساق بوجوه مکفهرّة.

Ва ончӣ ба беҳақаст такаббур тавонгаронасту ҷҳондорон бар даравишон ,у ҳўи алмроди бқўлаҳи таъолӣ : иткбрўни фии алأрзи бғир алҳақ .

و آنچه به بی حق است تکبر توانگران است و جهانداران بر درویشان، و هو المراد بقوله تعالی: یَتَکَبَّرُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ.

Ва қоли ибни ътоءи фии ҳзаҳи алоиаҳ : сأмнъи қлўбҳму асрорҳму арўоҳҳми ани алҷўлони фии малакӯти алқудс , гуфт : дилҳо ва сарҳои эшон аз равиш бар банди орм , ва ҳастӣ эшон ҳиҷоби эшон гардонам ,у роҳи худ бар эшон фурӯи гирам , то ҳеҷ натавонанд ки дар олами қудсу малакӯти аъло дар сар ҷавлон кунанд , аз дидани ъҷоӣби малакӯти бозмонда , ва бо нафасу халқи дунёи инси гирифта , завқи таъм вуҷӯд наёфта , ва аз кроӣми аҳволи аҳли хусӯс бе хабари монда , ҳаргизи худро рӯзи давлатии нодида , ва на гули вслтӣ ӯро шукуфта . Бечора касе ки ӯро аз ин ҳадиси бӯе на , ӯро аз дарё касон чист ки ӯро ҷӯӣ на .

و قال ابن عطاء فی هذه الایة: سأمنع قلوبهم و اسرارهم و ارواحهم عن الجولان فی ملکوت القدس، گفت: دلها و سرهای ایشان از روش بر بند آرم، و هستی ایشان حجاب ایشان گردانم، و راه خود بر ایشان فرو گیرم، تا هیچ نتوانند که در عالم قدس و ملکوت اعلی در سرّ جولان کنند، از دیدن عجائب ملکوت بازمانده، و با نفس و خلق دنیا انس گرفته، ذوق طعم وجود نیافته، و از کرائم احوال اهل خصوص بی‌خبر مانده، هرگز خود را روز دولتی نادیده، و نه گل وصلتی او را شکفته. بیچاره کسی که او را از این حدیث بویی نه، او را از دریا کسان چیست که او را جویی نه.

Ва إни ирўои сиблати алршди лои итхзўаҳи сбило аз рӯй ишорат мегуяд : на ҳар ки роҳ дид бароа рафт , ва на ҳар ки бишнохт тавфиқ амал ёфт . Раби алъзаҳ хабар медиҳад аз бегонагон мегуяд :у ҷҳдўои баҳоу астиқнтҳои أнФсҳми злмоу ълўо . Пас ҳар ки ҳақро баҳақӣ бишнохт то тавфиқи наёбад ва бидон амал накунад бакор нест , ва ҳар ки ботилро бботлӣ бишнохт то аз атбоъи он ботил ӯро исмат набӯд дар он шинохт Фоӣдаҳ нест . Мустафо ( с ) азинҷо гуфт : аллоҳами арно алҳақ ҳқоу арзқнои атбоъа ,у арнои алботли ботиллоу арзқнои иҷтиноба » .

وَ إِنْ یَرَوْا سَبِیلَ الرُّشْدِ لا یَتَّخِذُوهُ سَبِیلًا از روی اشارت میگوید: نه هر که راه دید براه رفت، و نه هر که بشناخت توفیق عمل یافت. رب العزة خبر میدهد از بیگانگان میگوید: وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا. پس هر که حق را بحقی بشناخت تا توفیق نیابد و بدان عمل نکند بکار نیست، و هر که باطل را بباطلی بشناخت تا از اتباع آن باطل او را عصمت نبود در آن شناخت فائدة نیست. مصطفی (ص) ازینجا گفت: اللّهمّ ارنا الحقّ حقا و ارزقنا اتباعه، و ارنا الباطل باطلا و ارزقنا اجتنابه».

Ва атхзи қавми Мӯсои ман баъдаи ман ҳлиҳми ъҷлои алоиаҳи саҳли бен абд аллоҳ гуфт : ҳар чаҳ дар дунёи бандаро аз ҳақи баргардонад , ва аз тоъати вай боз дорад , он аҷҷал ӯст , ва ӯ парастандаи он . Абдаи аҷҷал дар банӣ Исроили тахаллуси он гуҳ ёфтанд ки хештанро бФрмон бикуштанд , чунон ки гуфт ҷли ҷалола : Фоқтлўои أнФскм . Ҳамчунин тахаллуси банда дар роҳи ҳақиқати он гуҳ ҳосил шавад ки аз ҳзўзу асбоб пок гардад , лои бал ки ҳар чаҳ дуни ҳақ безор шавад , чунон ки гуфтаанд :

وَ اتَّخَذَ قَوْمُ مُوسی‌ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِیِّهِمْ عِجْلًا الایة سهل بن عبد اللَّه گفت: هر چه در دنیا بنده را از حق برگرداند، و از طاعت وی باز دارد، آن عجل اوست، و او پرستنده آن. عبده عجل در بنی اسرائیل تخلص آن گه یافتند که خویشتن را بفرمان بکشتند، چنان که گفت جل جلاله: فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ. همچنین تخلص بنده در راه حقیقت آن گه حاصل شود که از حظوظ و اسباب پاک گردد، لا بل که هر چه دون حق بیزار شود، چنان که گفته‌اند:

أи лами ирўои أнаҳи лои иклмҳми алоиаҳи ҳозои идли алии истеҳқоқ алҳақ , алнъти бأнаҳи мутакаллими ҷли ҷалолаи ихотби алхлқу иклми алъбд ,у أни мулӯки аларзи азои ҷлти ртбтҳми астнкФўои ани ихотбўои хадамаами блсонҳм ,у бхлоФи ҳозои аҷрӣ алҳақ суннатаи маъаи ибодаи алмؤмнин .

أَ لَمْ یَرَوْا أَنَّهُ لا یُکَلِّمُهُمْ الایة هذا یدل علی استحقاق الحقّ، النعت بأنّه متکلم جل جلاله یخاطب الخلق و یکلم العبد، و أن ملوک الارض اذا جلّت رتبتهم استنکفوا ان یخاطبوا خدمهم بلسانهم، و بخلاف هذا اجری الحق سنّته مع عباده المؤمنین.

Аммо алоъдоءи Фиқўли ?лаам : ахсؤои фӣҳоу лои тклмўн , ва аммо алмؤмнўн

اما الاعداء فیقول لهم: اخْسَؤُا فِیها وَ لا تُکَلِّمُونِ، و امّا المؤمنون‌

Фқол алнабӣ : мо мнкми ман аҳади алои иклмаҳи рабаи лӣси байнау байнаи тарҷумон » ,у фии маъноаи аншдўо :

فقال النّبی: ما منکم من احد الا یکلّمه ربّه لیس بینه و بینه ترجمان»، و فی معناه انشدوا:

Ва أлқии алأлўоҳу أхзи брأси أхиаҳи илои қавлаи раби ағФри лӣу лأхии фии ҳозои ишораи илои вуҷуби алостғФори алии алъбди фии умуми алаҳволу алтҳққи бأни ?лаи субҳонаи тъзиби албрии азои алхлқи каллаами малака ,у тасарруфи алмолки фии малакаи ноФзо . Банӣ Исроил гуноҳ карданду узри Мӯсо ва ҳорӯн доданд ,у истиғфор эшон карданд . Инаст тариқи ҷавонмардону роҳи суфиён , ки пайвастаи гуноҳи сӯй худ мениҳанд ,у нокардаи гуноҳ узр мехоҳанд :

وَ أَلْقَی الْأَلْواحَ وَ أَخَذَ بِرَأْسِ أَخِیهِ الی قوله رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِأَخِی فی هذا اشارة الی وجوب الاستغفار علی العبد فی عموم الاحوال و التحقق بأن له سبحانه تعذیب البرئ اذا الخلق کلّهم ملکه، و تصرف المالک فی ملکه نافذا. بنی اسرائیل گناه کردند و عذر موسی و هارون دادند، و استغفار ایشان کردند. اینست طریق جوانمردان و راه صوفیان، که پیوسته گناه سوی خود می‌نهند، و ناکرده گناه عذر میخواهند:

Ва аллазӣнаи ъмлўои алсиӣоти сами тобўои ман баъдҳоу омнўои алоямони алзии ҳўи баъди алтўбаҳ , яҳтамили анҳми омнўо бона иқбли алтўбаҳу омнўо бона лои израҳи исён , ӯ омнўо бона лои инҷўни бтўбтҳми ман дуни фазли аллоҳ , ӯ омнўо яъне астдомўои алоямону канти мўоФотҳми алии алоямон , ӯ омнўои бонуҳуми луи ъодўои илои тарки алъҳду тазйиъи аламри лсқтўои ман айни аллоҳи ази лӣси кули мараи тслми алхбраҳ .

وَ الَّذِینَ عَمِلُوا السَّیِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَ آمَنُوا الایمان الّذی هو بعد التّوبة، یحتمل انهم آمنوا بانّه یقبل التّوبة و آمنوا بانّه لا یضرّه عصیان، او آمنوا بانّه لا ینجون بتوبتهم من دون فضل اللَّه، او آمنوا یعنی استداموا الایمان و کانت موافاتهم علی الایمان، او آمنوا بانّهم لو عادوا الی ترک العهد و تضییع الامر لسقطوا من عین اللَّه اذ لیس کل مرة تسلم الخبرة.