Қавлаи таъолӣ :у ахтори Мӯсои қавмаи ин насб мем дар қавми хоҳии бнзъи хоФз на , яъне : ман қавма , ФҳзФ « ман » , кқўли алФрздқ :

قوله تعالی: وَ اخْتارَ مُوسی‌ قَوْمَهُ این نصب میم در قوم خواهی بنزع خافض نه، یعنی: من قومه، فحذف «من»، کقول الفرزدق:

1 алиф : пеши Фо .

۱ الف: پیش فا.

Ва хоҳии кноит на аз мухторон , ва сабъин бадали он . Мегуяд : баргузеди Мӯсои умрон аз қавми хеши ҳафтод мард , ва он он буд ки Мӯсо чун бо қавм хеш омад ва гуфт : клмнии рабӣ , тоӣФаҳ эй аз эшон гуфтанд : лни нؤмни лак ҳатто нарай аллоҳи ҷҳраҳ , Фиклмнои ҷҳороу ишҳди лаки бтклмаҳи аёк . Мӯсо азин гуфт эшон баҳақ нолид . Раб алъзаҳ гуфт : эй Мӯсо ! аз эшон ҳафтод мард баргузин ки хиёр эшон бошанд то батавр оянд ,у сухан мо бишинаванд ,у ваъдае бар он ниҳоданд ки кӣ раванд . Пас Мӯсои ҳафтод марди баргузед , ва бо хештан ба таври барад ,у ҳорӯн бо вай ,у Юшаъ бен навенро бар банӣ Исроил гумошт ,у Халифа худ кард , то боз ояд . Пас чун батавр расиданд , Мӯсои бФрмони ҳақ бар кӯҳ шуд ,у меғи гирд кӯҳ даргирифт , чунон ки Мӯсо нопадид шуд ,у Мӯсо ҳар гуҳ ки бо ҳақ сухан гуфтӣ , нур бар пешонӣ вай афтодӣ , чунон ки ҳеҷ каси тоқат он надоштӣ ки дар ваии нгрстӣ . Чун ҳақи ҷли ҷалола бо Мӯсо дар сухан омад , эшон ҳамаи бсҷўди афтоданд , ва мешуниданд каломи ҳақ ки бо Мӯсо мегуфт ,у амр ва наҳй ки мефармуд ки ин кун ва он макун . Пас чун фориғи гашт , он меғ аз сари вай боз шуд ,у Мӯсои пеши эшон боз омад , гуфтанд : « ё Мӯсои лни нؤмни лак ҳатто нарай аллоҳи ҷҳраҳ » . Фсоҳи баҳами Ҷабраил , Фмўтўои ани охрҳми сами аҳёҳми аллоҳ .

و خواهی کنایت نه از مختاران، و سبعین بدل آن. میگوید: برگزید موسی عمران از قوم خویش هفتاد مرد، و آن آن بود که موسی چون با قوم خویش آمد و گفت: کلّمنی ربّی، طائفه‌ای از ایشان گفتند: لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی نَرَی اللَّهَ جَهْرَةً، فیکلّمنا جهارا و یشهد لک بتکلمه ایّاک. موسی ازین گفت ایشان بحق نالید. ربّ العزّة گفت: ای موسی! از ایشان هفتاد مرد برگزین که خیار ایشان باشند تا بطور آیند، و سخن ما بشنوند، و وعده‌ای بر آن نهادند که کی روند. پس موسی هفتاد مرد برگزید، و با خویشتن به طور برد، و هارون با وی، و یوشع بن نون را بر بنی اسرائیل گماشت، و خلیفه خود کرد، تا باز آید. پس چون بطور رسیدند، موسی بفرمان حق بر کوه شد، و میغ گرد کوه درگرفت، چنان که موسی ناپدید شد، و موسی هر گه که با حق سخن گفتی، نور بر پیشانی وی افتادی، چنان که هیچ کس طاقت آن نداشتی که در وی نگرستی. چون حق جل جلاله با موسی در سخن آمد، ایشان همه بسجود افتادند، و می‌شنیدند کلام حق که با موسی میگفت، و امر و نهی که می‌فرمود که این کن و آن مکن. پس چون فارغ گشت، آن میغ از سر وی باز شد، و موسی پیش ایشان باز آمد، گفتند: «یا مُوسی‌ لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی نَرَی اللَّهَ جَهْرَةً». فصاح بهم جبرئیل، فموّتوا عن آخرهم ثمّ احیاهم اللَّه.

Гуфтаанд ки : ин ҳафтод марди бсни болои бист сол буданд ,у бчҳли соли брнгзштаҳ , аз онкӣ ҳар чаҳ кам аз бист сол буд ҳануз бо ваии ҷаҳли сбӣ буду нақси кӯдакӣ , ва ҳар чаҳ болой чиҳиласт бо ваии заъфи перӣ буду нуқсони ақл . Клбӣ гуфт : аз он ҳафтод , шаст мард пер буданд ва беш аз он пер бадаст намеомад . Раби алъзаҳ ваҳй кард бмўсӣ ки даҳ ҷавон баргузин аз эшон . Мӯсои даҳ ҷавони баргузед , бомдод ки бархестанди ҳама перон буданд , ва гуфтаанд ки : аз ҳар сибтии шаш кас баргузеданд , ҷумлаи ҳафтод ва ду буданд . Мӯсо гуфт : ҳафтод марди маро фармӯдаанд ду кас биҷой монед , то ҳафтод рост шавад , ҳеҷ кас рағбат накард ки аз эшон вопас буд ва бимонад ,у бойени маънӣ хилоф карданду ҷидол дар гирифтанд . Мӯсо гуфт : ҳар он кас ки нишинад бФрмон ва наёяд , савоби ваии ҳам чандонаст ки ояд ва мувофиқат кунад . Колби бен иўФноу Юшаъ бен навен ҳар ду бистоднд ва нарафтанд ,у Мӯсои эшонро фармуд ки рӯза доред , ва пок шавед , ва ғусл кунед ,у ҷомаҳо бшўӣид . Пас эшонро бФрмони ҳақ бар он ваъдае ки аз ҳақ ёфта буд батавр синои барад .

گفته‌اند که: این هفتاد مرد بسن بالای بیست سال بودند، و بچهل سال برنگذشته، از آنکه هر چه کم از بیست سال بود هنوز با وی جهل صبی بود و نقص کودکی، و هر چه بالای چهل است با وی ضعف پیری بود و نقصان عقل. کلبی گفت: از آن هفتاد، شصت مرد پیر بودند و بیش از آن پیر بدست نمی‌آمد. ربّ العزّة وحی کرد بموسی که ده جوان برگزین از ایشان. موسی ده جوان برگزید، بامداد که برخاستند همه پیران بودند، و گفته‌اند که: از هر سبطی شش کس برگزیدند، جمله هفتاد و دو بودند. موسی گفت: هفتاد مرد مرا فرموده‌اند دو کس بجای مانید، تا هفتاد راست شود، هیچ کس رغبت نکرد که از ایشان واپس بود و بماند، و باین معنی خلاف کردند و جدال در گرفتند. موسی گفت: هر آن کس که نشیند بفرمان و نیاید، ثواب وی هم چندان است که آید و موافقت کند. کالب بن یوفنا و یوشع بن نون هر دو بیستادند و نرفتند، و موسی ایشان را فرمود که روزه دارید، و پاک شوید، و غسل کنید، و جامه‌ها بشوئید. پس ایشان را بفرمان حق بر آن وعده‌ای که از حق یافته بود بطور سینا برد.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у ахтори Мӯсои қавмаи сабъин рҷлои лмиқотно .

اینست که رب العالمین گفت: وَ اخْتارَ مُوسی‌ قَوْمَهُ سَبْعِینَ رَجُلًا لِمِیقاتِنا.

Ибн аббос гуфт : он ҳафтод мард ки бмиқоти аввали рафтанд ва гуфтанд : лни нؤмни лак ҳатто нарай аллоҳ ҷҳраҳ дигаранд , ва ин ҳафтод марди أхзтҳми алрҷФаҳи дигар . Ривоят кунанд аз

ابن عباس گفت: آن هفتاد مرد که بمیقات اول رفتند و گفتند: لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی نَرَی اللَّهَ جَهْرَةً دیگراند، و این هفتاد مرد أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ دیگر. روایت کنند از

Алии бен абии толиб ( ъ ) , қол : « анмои ахзтҳми алрҷФаҳи ман аҷали дъўиҳми алии Мӯсои қатли ҳорӯн ,у злки أни Мӯсоу ҳорӯну шбру шубайри ибнии ҳорӯни антлқўои илои сФҳи ҷабал , фаноами ҳорӯни алии сарир , ФтўФоаҳи аллоҳ , Флмои моти дафнаи Мӯсо , Флмои рҷъи Мӯсои ило банӣ Исроили қолўои ин ҳорӯн ? қол : тўФоаҳи аллоҳ . Фқолўои ?ла : бали анати қтлтаҳи ҳсдои алии халқау линаҳ . Қол : Фохторўои ман шӣтм . Фохторўо манеҳам сабъин рҷло ,у зҳби баҳам , Флмои антҳўои илои алқбр , қолўо : ё ҳорӯн ! қатлатам мат ? ! Фқоли ҳорӯн : мо қтлнии аҳад ,у локини тӯфонии аллоҳ , Фқолўо : ё Мӯсо ! лни тъсии баъди алиўм . « Флмои أхзтҳми алрҷФаҳ »у ҳаии аламут ,у қили алзлзлаҳ . Ва қили алнор ,у ҳаии алсоъқаҳ . Фқоли Мӯсо : ё раб ! мо ақўли лабании Исроили азои раҷъати илайҳам ? иқўлўни анати қтлтҳм . Фأҳёҳми аллоҳу ҷълҳми анбёء .

علی بن ابی طالب (ع)، قال: «انما اخذتهم الرجفة من اجل دعویهم علی موسی قتل هارون، و ذلک أن موسی و هارون و شبر و شبیر ابنی هارون انطلقوا الی سفح جبل، فنام هارون علی سریر، فتوفاه اللَّه، فلمّا مات دفنه موسی، فلمّا رجع موسی الی بنی اسرائیل قالوا این هارون؟ قال: توفاه اللَّه. فقالوا له: بل انت قتلته حسدا علی خلقه و لینه. قال: فاختاروا من شئتم. فاختاروا منهم سبعین رجلا، و ذهب بهم، فلمّا انتهوا الی القبر، قالوا: یا هارون! قتلت ام مت؟! فقال هارون: ما قتلنی احد، و لکن توفانی اللَّه، فقالوا: یا موسی! لن تعصی بعد الیوم. «فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ» و هی الموت، و قیل الزلزلة. و قیل النار، و هی الصاعقة. فقال موسی: یا رب! ما اقول لبنی اسرائیل اذا رجعت الیهم؟ یقولون انت قتلتهم. فأحیاهم اللَّه و جعلهم انبیاء.

Ва ани алии бен абии толиб ( ъ ) қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « азои кони явм алҷмъаҳ назул амини аллоҳи Ҷабраили илои алмсҷдулҳаром Фркзи ливоаи болмсҷдулҳаром ,у ғдои соири алмлоӣкаҳи илои алмсоҷди алтии иҷмъи фӣҳо явми алҷмъаҳ , Фркзўои алўитҳму роётҳми бأбўоби алмсоҷд . Сами ншрўои қротиси ман Фзаҳу أқломои ман зҳб , сами ктбўои алаввали Фолоўли ман бикри илои алҷмъаҳ . Фозои блғи ман фии алмсҷди сабъин рҷлои қади бкрўои тўўои алқротис , факони аўлӣки алсбъўни колзини ҳам ахторҳми Мӯсои ман қавма ,у аллазӣнаи ахторҳми Мӯсои ман қавмаи конўои анбёء » .

و عن علی بن ابی طالب (ع) قال: قال رسول اللَّه (ص): «اذا کان یوم الجمعة نزل امین اللَّه جبرئیل الی المسجد الحرام فرکز لواه بالمسجد الحرام، و غدا سائر الملائکة الی المساجد الّتی یجمع فیها یوم الجمعة، فرکزوا الویتهم و رایاتهم بأبواب المساجد. ثمّ نشروا قراطیس من فضّة و أقلاما من ذهب، ثم کتبوا الاول فالاول من بکر الی الجمعة. فاذا بلغ من فی المسجد سبعین رجلا قد بکروا طووا القراطیس، فکان اولئک السبعون کالذین هم اختارهم موسی من قومه، و الّذین اختارهم موسی من قومه کانوا انبیاء».

Ва ани инс , қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « азои роҳи мнои илои алҷмъаҳи сбъўни рҷлои конўои ксбъини ман қавми Мӯсо , аллазӣнаи вФдўои илои рбҳм ӯ أФзл » .

و عن انس، قال: قال رسول اللَّه (ص): «اذا راح منّا الی الجمعة سبعون رجلا کانوا کسبعین من قوم موسی، الذین وفدوا الی ربّهم او أفضل».

Қтодаҳ гуфт : أхзтҳми алрҷФаҳи лонаами лами изоилўои Фўқҳми ҳайни ъбдўои алъҷл ,у лами иأмрўҳми болмърўФу лами инҳўҳми ани алмнкр . Ибн аббос гуфт : ахторҳми Мӯсои лидъўои рбҳм , факони Фимои даъвои ани қолўо : аллоҳами аътнои мо лами тъти аҳдои бъдно , фикраи аллоҳи злки ман дъоӣҳм .

قتاده گفت: أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ لانّهم لم یزایلوا فوقهم حین عبدوا العجل، و لم یأمروهم بالمعروف و لم ینهوهم عن المنکر. ابن عباس گفت: اختارهم موسی لیدعوا ربهم، فکان فیما دعوا ان قالوا: اللّهم اعطنا ما لم تعط احدا بعدنا، فکره اللَّه ذلک من دعائهم.

أхзтҳми алрҷФаҳи қоли раби луи шӣт أҳлктҳм гуфтаанд ки « лу » бмънӣ лӣатаст . Мегуяд : кошкӣ чунон хостии ту ки эшонроу марои бикбор дар хона ҳалок кардӣ .

أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَکْتَهُمْ گفته‌اند که «لو» بمعنی لیت است. میگوید: کاشکی چنان خواستی تو که ایشان را و مرا بیکبار در خانه هلاک کردی.

Суханӣ зҷронаҳаст . Мӯсо ба тнгдлӣ ҳаме гуфт . Ва қил : луи шӣти أҳлктҳми ман қабл эй қабл хрўҷнои ллмиқот , факони бнўи Исроили иъоинўни злку лои итҳмўнӣ . Зҷоҷ гуфт : ани шӣти амтҳми ман қабл ани тбтлиҳми бмои авҷаби алайҳими алрҷФаҳ ,у қил : ани шӣт аҳлктҳм ъанд иттихози алъҷлу лами тмҳлҳми илои алмсири илои алмиқот , « ва Аёӣ » эй :у أҳлктнии ҳайни қатлати алқбтии бмср . أи тҳлкнои бмои феъли алсФҳоءи мно Фроء гуфт : эшон дар он рҷФаҳи бнмрднд ,у рҷФаҳ на маргаст балки зилзилааст дар замин ,у раъдау қлқлаҳ дар тан , яъне ки аз он ҳайбат ва аз он бими ларза бар андом эшон афтод ,у наздик буд ки мафосили эшон аз ҳам ҷудои гаштӣ . Мӯсо чун эшонро чунон дид бар эшон раҳмат кард , ва аз бими марг эшон бархест , ва гиристан даргирифт , ва ҳаме нолид ,у дуо ҳаме кард ва ҳаме гуфт : أи тҳлкнои бмои феъли алсФҳоءи мно ? ! ин истифҳоми бмънӣ дуоаст , эй : лои тҳлкнои бмои феъли алсФҳоءи мно . Моро ҳалок макун бончаҳи танӣ чанд азин нодонон карданд . Мӯсо майдонаст ки аллоҳи таъолии одилтар аз онаст ки касеро бҷноит дайгарӣ гирад , аммо ин сухан чунонаст ки исо гуфт : إни тъзбҳми Фإнҳми ъбодки алоиаҳ . Ва қил : ҳозои истифҳоми итзмни маънии қавла :у атқўои фитнаи лои тсибни аллазӣнаи злмўои мнкми хосса ,у алсФҳоءи ҳам аллазӣнаи ъбдўои алъҷл . Мӯсои занни барда буд ки он уқубати рҷФаҳ ки боишон расед аз парастиши гӯсола буд , ва на чунон буд , ки он аз гуфт қавм буд ки гуфта буданд : лни нؤмни лак ҳатто нарай аллоҳи ҷҳраҳ , ё аз он дъоءи макрӯҳ ки гуфта буданд : аллоҳами аътнои мо лами тъти аҳдои бъдно . Бони иқўл « феъли алсФҳоء » бмънӣ қоласт .

سخنی ضجرانه است. موسی به تنگدلی همی گفت. و قیل: لَوْ شِئْتَ أَهْلَکْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ ای قبل خروجنا للمیقات، فکان بنو اسرائیل یعاینون ذلک و لا یتهمونی. زجاج گفت: ان شئت امّتهم من قبل ان تبتلیهم بما اوجب علیهم الرجفة، و قیل: ان شئت اهلکتهم عند اتخاذ العجل و لم تمهلهم الی المصیر الی المیقات، «و ایای» ای: و أهلکتنی حین قتلت القبطی بمصر. أَ تُهْلِکُنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنَّا فراء گفت: ایشان در آن رجفه بنمردند، و رجفه نه مرگ است بلکه زلزله است در زمین، و رعده و قلقله در تن، یعنی که از آن هیبت و از آن بیم لرزه بر اندام ایشان افتاد، و نزدیک بود که مفاصل ایشان از هم جدا گشتی. موسی چون ایشان را چنان دید بر ایشان رحمت کرد، و از بیم مرگ ایشان برخاست، و گریستن درگرفت، و همی نالید، و دعا همی کرد و همی گفت: أَ تُهْلِکُنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنَّا؟! این استفهام بمعنی دعا است، ای: لا تهلکنا بما فعل السفهاء منّا. ما را هلاک مکن بآنچه تنی چند ازین نادانان کردند. موسی میدانست که اللَّه تعالی عادلتر از آن است که کسی را بجنایت دیگری گیرد، اما این سخن چنان است که عیسی گفت: إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُکَ الایة. و قیل: هذا استفهام یتضمن معنی قوله: وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً، و السفهاء هم الّذین عبدوا العجل. موسی ظن برده بود که آن عقوبت رجفه که بایشان رسید از پرستش گوساله بود، و نه چنان بود، که آن از گفت قوم بود که گفته بودند: لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی نَرَی اللَّهَ جَهْرَةً، یا از آن دعاء مکروه که گفته بودند: اللهم اعطنا ما لم تعط احدا بعدنا. بان یقول «فَعَلَ السُّفَهاءُ» بمعنی قال است.

إни ҳаии إлои Фтнтк яъне ани алкоӣноти алои ахтборк . Нест ин бўдниҳо ки май буд магари озмоиши ту ,у қил : тлки алФтнаҳи алтии вақъи фӣҳо алсФҳоءи лами ткни алои ахтборку абтлоؤк .

إِنْ هِیَ إِلَّا فِتْنَتُکَ یعنی ان الکائنات الا اختبارک. نیست این بودنیها که می‌بود مگر آزمایش تو، و قیل: تلک الفتنة الّتی وقع فیها السفهاء لم تکن الا اختبارک و ابتلاؤک.

Ва раво бошад ки « ҳай » кноит аз уқубат ниҳанд , яъне мо ҳаии алои ъзобк . Тзли баҳои ман тшоءу тҳдии ман тшоءи ман силами минҳои Фҳўи Саид , ва ман бқии фӣҳо Фҳўи шқӣ . أнти влинои мудаббири амрнои ФоғФри лнои знўбно ,у арҳмноу أнти хайри алғоФрин .

و روا باشد که «هی» کنایت از عقوبت نهند، یعنی ما هی الا عذابک. تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ وَ تَهْدِی مَنْ تَشاءُ من سلم منها فهو سعید، و من بقی فیها فهو شقی. أَنْتَ وَلِیُّنا مدبر امرنا فَاغْفِرْ لَنا ذنوبنا، وَ ارْحَمْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الْغافِرِینَ.

Ва актби лнои фии ҳзаҳи алднёи ҳасанае : авҷаби лнои фии ҳзаҳи алднёи тавфиқи алтоъаҳу асбоғи алнъмаҳ ,у фии алохраҳи алҷнаҳу алрؤиаҳу алсўоб . Мӯсои хайри ду ҷаҳонии хости дарин оят . Ҳамонаст ки Мустафо ( с ) гуфт : « слўои аллоҳи алиқину алъоФиаҳ » .

وَ اکْتُبْ لَنا فِی هذِهِ الدُّنْیا حَسَنَةً ای: اوجب لنا فی هذه الدّنیا توفیق الطاعة و اسباغ النعمة، وَ فِی الْآخِرَةِ الجنة و الرؤیة و الثواب. موسی خیر دو جهانی خواست درین آیت. همانست که مصطفی (ص) گفت: «سلوا اللَّه الیقین و العافیة».

Васиятӣ ҷомеъаст , хайри дунёу охират дар зимни он , ?фони милоки амри алохраҳи алиқин ,у милоки амри алднёи алъоФиаҳ , Фкли тоъаҳи лои яқини маъаҳо ҳадар , ва кул наамма лами тсҳбҳои алъоФиаҳи кидир . إнои ҳднои إлик эй тбноу рҷъноу млнои алик . Манҳоад яҳуд , азои мол ,у қил : ман алтҳўди фии уссайру ҳўи алтмкс . Қоли азобӣ эй қоли аллоҳ : азобӣ , أсиб ба ман أшоء яъне алкФор ,у раҳматии вусъати кули шайъи ء эй ъмти фии алднёи алкФору алмؤмнин ,у хси баҳои алмؤмнўни фии алъқбӣ ,у ҳозои маънии қавла : Фсأктбҳо эй Фсأўҷбҳо , ллзини итқўн , Фиҷби ?лаи алсўоби ллмтқини ман аллоҳ ,у лои иҷби лои ҳади шайъи ءи алии аллоҳ , иҷб манеҳ лсдқаҳи фии қавла ,у лои иҷби алайҳи шайъи ءи лғираҳи фии зота .

وصیتی جامع است، خیر دنیا و آخرت در ضمن آن، فان ملاک امر الآخرة الیقین، و ملاک امر الدّنیا العافیة، فکل طاعة لا یقین معها هدر، و کل نعمة لم تصحبها العافیة کدر. إِنَّا هُدْنا إِلَیْکَ ای تبنا و رجعنا و ملنا الیک. من هاد یهود، اذا مال، و قیل: من التهود فی السیر و هو التمکث. قالَ عَذابِی ای قال اللَّه: عذابی، أُصِیبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ یعنی الکفار، وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‌ءٍ ای عمّت فی الدنیا الکفّار و المؤمنین، و خص بها المؤمنون فی العقبی، و هذا معنی قوله: فَسَأَکْتُبُها ای فسأوجبها، لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ، فیجب له الثواب للمتقین من اللَّه، و لا یجب لا حد شی‌ء علی اللَّه، یجب منه لصدقه فی قوله، و لا یجب علیه شی‌ء لغیره فی ذاته.

Ътиаҳ гуфт : вусъати кули шайъи ءи локини лои тҷби алои ллзин итқўн мегуяд : раҳмати ваии баҳри чиз расидааст аммо воҷиб нагашт магари муттақеонро , ки кофарони бтФили муъминон дар дунёи рӯзии михўрнд ,у ббркти муъминони балоҳо аз эшон мндФъ мешавад ,у фардо дар қиёмати раҳмати ҳама мؤмнонро бошад алӣ алхусус , ва эшонро воҷиб гардад ,у кофар дар азоб бимонад , ин чунон бошад ки касе бчроғ дайгарӣ меравад ,у бони равшаноӣ манфиат мегирад , чун соҳиби чароғи он чароғи бабради туфайлӣ дар зулмат бимонад .

عطیه گفت: وسعت کل شی‌ء لکن لا تجب الا للذین یتقون میگوید: رحمت وی بهر چیز رسیده است امّا واجب نگشت مگر متقیان را، که کافران بطفیل مؤمنان در دنیا روزی میخورند، و ببرکت مؤمنان بلاها از ایشان مندفع میشود، و فردا در قیامت رحمت همه مؤمنانرا باشد علی الخصوص، و ایشان را واجب گردد، و کافر در عذاب بماند، این چنان باشد که کسی بچراغ دیگری میرود، و بآن روشنایی منفعت میگیرد، چون صاحب چراغ آن چراغ ببرد طفیلی در ظلمت بماند.

Абӯ рўқ гуфт : вусъати кули шайъи ء яъне алрҳмаҳи алтии қисмҳо байни алхлоӣқ , иътФи баҳои бъзҳми алии баъз . Ва ани салмони алфорисӣ , қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ани аллоҳи таъолии халқи моӣаҳи раҳмаи явми халқи алсмоўоту аларз , кули раҳмаи минҳои тбоқи мо байни алсмоءу аларз , Фأҳбти минҳои раҳмаи илои аларзи Фбҳои итроҳми алхлоӣқ ,у баҳои тътФи алўолдаҳи алии валадҳо ,у баҳои ишрби алтиру алўҳўши ман алмоء ,у баҳои иъиши алхлоӣқ , Фозои кони явми алқёмаҳи антзъҳои ман халқа , сами аФози баҳои алӣ аламтқин ,у зоди тсъоу тсъини раҳма » . Сами қрأ :у раҳматии вусъати кули шайъи ءи Фсأктбҳои ллзини итқўн

ابو روق گفت: وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‌ءٍ یعنی الرحمة الّتی قسمها بین الخلائق، یعطف بها بعضهم علی بعض. و عن سلمان الفارسی، قال: قال رسول اللَّه (ص): «ان اللَّه تعالی خلق مائة رحمة یوم خلق السماوات و الارض، کل رحمة منها طباق ما بین السماء و الارض، فأهبط منها رحمة الی الارض فبها یتراحم الخلائق، و بها تعطف الوالدة علی ولدها، و بها یشرب الطیر و الوحوش من الماء، و بها یعیش الخلائق، فاذا کان یوم القیامة انتزعها من خلقه، ثمّ افاض بها علی المتقین، و زاد تسعا و تسعین رحمة». ثم قرأ: وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‌ءٍ فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ

эй : أҷмъҳоу أзми ҷузъҳо алмнзли байни алхлқи илои алтсъаҳу алтсъини ҷзءои ъндаҳи ллзини итқўн « кутуб » наздики араб змаст ,у алктибаҳи алҷиши алмтзомаҳ . Қоли ибни аббос : Фсأктбҳои ллзини итқўн . Ҷаълҳо аллоҳи ломаҳи Муҳамад ( с ) .

ای: أجمعها و أضمّ جزءها المنزل بین الخلق الی التسعة و التسعین جزءا عنده للذین یتقون «کتب» نزدیک عرب ضم است، و الکتیبة الجیش المتضامة. قال ابن عباس: فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ. جعلها اللَّه لامة محمد (ص).

Ва ани абӯи Саиди алхдрии ан алнабӣ ( с ) қол : « аФтхрти алҷнаҳу алнор , Фқолти алнор : ё раб ! идхлнии алҷбобраҳу алмулуку алошроФ ,у қоли алҷнаҳ : ё раб ! идхлнии алФқроءу алзъФоءу алмсокин . Фқоли аллоҳи ллнор : анати азобии асиби бки ман ашоء ,у қоли ллҷнаҳ : анати раҳматии вусъати кули шайъи ء ,у лкли воҳидаи мнкмои млؤҳо » .

و عن ابو سعید الخدری انّ النّبی (ص) قال: «افتخرت الجنّة و النار، فقالت النّار: یا ربّ! یدخلنی الجبابرة و الملوک و الاشراف، و قال الجنّة: یا ربّ! یدخلنی الفقراء و الضعفاء و المساکین. فقال اللَّه للنار: انت عذابی اصیب بک من اشاء، و قال للجنّة: انت رحمتی وسعت کلّ شی‌ء، و لکلّ واحدة منکما ملؤها».

Ибн ҷриҳ гуфту бӯи бикри ҳзлӣ ки : чун ин оят фурӯ омад ки :у раҳматии вусъати кули шайъи ءи Иблис сар баровард ва шодӣ намӯд ва нишот кард , гуфт : анои ман злки алшии ء .

ابن جریح گفت و بو بکر هذلی که: چون این آیت فرو آمد که: وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‌ءٍ ابلیس سر برآورد و شادی نمود و نشاط کرد، گفت: انا من ذلک الشی‌ء.

Раби Алъоламин Иблисро во берун кард бончаҳ гуфт : Фсأктбҳои ллзини итқўну иؤтўни алзкоаҳу аллазӣнаи ҳам боётнои иؤмнўн . Ҷуҳудону тарсоён тамаъ карданд , гуфтанд : нҳн натақӣу нؤтии алзкоаҳу нؤмни рбно . Раби Алъоламин аз эшон бастад ва эшонро маҳрӯм кард ба ончӣ гуфт : аллазӣнаи итбъўн алрасул алнабӣ алأмии уммати Муҳамадро бон махсӯс кард , ва боишон дод . Қоли нўФи албколии алҳмирӣ : лмои ахтори Мӯсои қавмаи сабъин рҷлои лмиқоти рабаи қоли аллоҳи лмўсӣ : аҷъли лаками аларзи мсҷдоу тҳўро , тслўни ҳайси адркткми алслоаҳ ало ъанд мрҳоз ӯ ҳаммом ӯ қабр ,у أҷъли алскинаҳи фии қлўбкм ,у أи ҷълкми тқрؤни алтўроаҳи ани зуҳӯри қлўбкм , иқрأҳои алрҷли мнкму алмрأаҳу алҳру алъбду алсғиру алкбир , Фқоли злки Мӯсои лқўмаҳ , Фқолўо : ло наред أни нслии алои фии алкноӣс ,у лои нсттиъи ҳамли алскинаҳи фии қлўбно , ва наред ан накун комаи канти фии алтобўт ,у лои нсттиъи أни тқрأи алтўроаҳи ани зуҳри қлўбно , ва ло наред أни нқрأҳои алои нзро . Фқоли аллоҳи таъолӣ : Фсأктбҳои ллзини итқўни илои қавла : « алмФлҳўн » , Фҷълҳои лҳзаҳи аломаҳ . Фқоли Мӯсо : ё раб ! аҷълнии нбиҳм . Фқол : нбиҳм манеҳам .

رب العالمین ابلیس را وا بیرون کرد بآنچه گفت: فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ الَّذِینَ هُمْ بِآیاتِنا یُؤْمِنُونَ. جهودان و ترسایان طمع کردند، گفتند: نحن نتّقی و نؤتی الزکاة و نؤمن ربّنا. ربّ العالمین از ایشان بستد و ایشان را محروم کرد به آنچه گفت: الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ امّت محمد را بآن مخصوص کرد، و بایشان داد. قال نوف البکالی الحمیری: لمّا اختار موسی قومه سبعین رجلا لمیقات ربّه قال اللَّه لموسی: اجعل لکم الارض مسجدا و طهورا، تصلون حیث ادرکتکم الصّلاة الا عند مرحاض او حمّام او قبر، و أجعل السکینة فی قلوبکم، و أ جعلکم تقرؤن التوراة عن ظهور قلوبکم، یقرأها الرجل منکم و المرأة و الحرّ و العبد و الصغیر و الکبیر، فقال ذلک موسی لقومه، فقالوا: لا نرید أن نصلّی الا فی الکنائس، و لا نستطیع حمل السّکینة فی قلوبنا، و نرید ان نکون کما کانت فی التابوت، و لا نستطیع أن تقرأ التوراة عن ظهر قلوبنا، و لا نرید أن نقرأها الا نظرا. فقال اللَّه تعالی: فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ الی قوله: «المفلحون»، فجعلها لهذه الامّة. فقال موسی: یا رب! اجعلنی نبیّهم. فقال: نبیّهم منهم.

Қол : ё раб ! аҷълнӣ манеҳам . Фқол : анки лни тдркҳм . Фқоли Мӯсо : ё раби атитки буфад банӣ Исроил , Фҷълти вФодтнои лғирно , Фأнзли аллоҳ : ва ман қавми Мӯсои أмаҳи иҳдўни болҳқ ва ба иъдлўн . Фарзии Мӯсо , Фқоли нўФ : алои тҳмдўни рибои ҳифзи ғибкму أҷзли лаками сҳмкм ,у ҷаъли вФодаҳ банӣ Исроили лакам .

قال: یا رب! اجعلنی منهم. فقال: انّک لن تدرکهم. فقال موسی: یا رب اتیتک بوفد بنی اسرائیل، فجعلت وفادتنا لغیرنا، فأنزل اللَّه: وَ مِنْ قَوْمِ مُوسی‌ أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ. فرضی موسی، فقال نوف: الا تحمدون ربّا حفظ غیبکم و أجزل لکم سهمکم، و جعل وفادة بنی اسرائیل لکم.

Аллазӣнаи итбъўн алрасул алнабӣ алأмӣ яъне мҳмдо ( с ) . Уммӣ нодабираст ки на хонд ва на нависад , ва кон набино ( с ) амёи лои иктбу лои иқрأу лои иҳсб . Қоли аллоҳи таъолӣ : ва мо канти ттлўои ман қиблаи ман китобу лои тхтаҳи биминк ,у қол ( с ) : « анои ИМАи Умия ло накутуб ва ло наҳасб » ,у қил : мансӯб илоам алқрӣу ҳаии Макка . Баъзе муфассирон гуфтанд ки : расӯл ( с ) аз дунё берун нашуд то бинвишт .

الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ یعنی محمدا (ص). امّی نادبیر است که نه خواند و نه نویسد، و کان نبیّنا (ص) امّیّا لا یکتب و لا یقرأ و لا یحسب. قال اللَّه تعالی: وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ، و قال (ص): «انّا امّة امیة لا نکتب و لا نحسب»، و قیل: منسوب الی ام القری و هی مکّة. بعضی مفسران گفتند که: رسول (ص) از دنیا بیرون نشد تا بنوشت.

Алзии иҷдўнаҳи мктўбо эй : васфау исмаи мктўбои ъндҳми фии алтўроаҳу алонҷил . Умри хитоб аз абӯ молик пурсед ки : сифату наъти расӯли худо дар таврот чист ?

الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً ای: وصفه و اسمه مکتوبا عندهم فی التوراة و الانجیل. عمر خطاب از ابو مالک پرسید که: صفت و نعت رسول خدا در تورات چیست؟

Ва кони абӯи молики ман уламои алиҳўд , Фқол : сифатаи фии китоб банӣ ҳорӯни алзии лами ибдлу лами иғир , Аҳмади ман валади Исмоили бен иброҳӣм ,у ҳўи охири алонбёء ,у ҳў алнабӣ алъарабии алзии иأтии бад-ӣни иброҳӣми алҳниФ . Иأтзри алии васата ,у иғсли атрофа , фии Айнӣаи ҳмраҳу байни ктФиаҳи хотами алнбўаҳ , мисли зари алҳҷлаҳ , лӣси болқсиру лои болтўил , илбси алшмлаҳ ,у иҷтзии болблғаҳ ,у иркби алҳмор ,у имшии фии алосўоқ , маъааи ҳарбу қатлу сбӣ , сайфаи алии ъотқаҳ , лои иболии ман лақии ман аннос , маъааи салоаи луи канти фии қавми Нӯҳи мо аҳлкўои болтўФон ,у луи канти фии оди мо аҳлкўои болриҳ ,у луи канти фии самуди мо аҳлкўои болсиҳаҳ . Муваллида бимика ,у маншааи баҳо , ва бадв набута баҳо ,у дори ҳиҷратаи бисрби байни ҳурау нахлу сбхаҳ . Ҳўи уммии лои иктби беда ,у ҳўи алҳмоди иҳмди аллоҳи алии кул шудау рхоء . Султонаи болшом . Соҳибаи ман алмлоӣкаҳи Ҷабраил . Илқии ман қавмаи азии шадидан , сами идоли алайҳими Фиҳсдҳми ҳсди алҷрин , ткўни ?лаи вақъоти бисрби минҳои ?лау минҳои алайҳ , сами ткўни ?лаи алъоқбаҳ .

و کان ابو مالک من علماء الیهود، فقال: صفته فی کتاب بنی هارون الذی لم یبدّل و لم یغیر، احمد من ولد اسماعیل بن ابراهیم، و هو آخر الانبیاء، و هو النّبیّ العربی الذی یأتی بدین ابراهیم الحنیف. یأتزر علی وسطه، و یغسل اطرافه، فی عینیه حمرة و بین کتفیه خاتم النبوة، مثل زر الحجلة، لیس بالقصیر و لا بالطویل، یلبس الشملة، و یجتزئ بالبلغة، و یرکب الحمار، و یمشی فی الاسواق، معه حرب و قتل و سبی، سیفه علی عاتقه، لا یبالی من لقی من النّاس، معه صلاة لو کانت فی قوم نوح ما اهلکوا بالطوفان، و لو کانت فی عاد ما اهلکوا بالرّیح، و لو کانت فی ثمود ما اهلکوا بالصّیحة. مولده بمکّة، و منشأه بها، و بدو نبوته بها، و دار هجرته بیثرب بین حرة و نخل و سبخة. هو امّی لا یکتب بیده، و هو الحمّاد یحمد اللَّه علی کلّ شدّة و رخاء. سلطانه بالشام. صاحبه من الملائکة جبرئیل. یلقی من قومه اذی شدیدا، ثمّ یدال علیهم فیحصدهم حصد الجرین، تکون له وقعات بیثرب منها له و منها علیه، ثم تکون له العاقبه.

Ва фии алонҷили ани алмсиҳ ( ъ ) қоли ллҳўориин : анои азҳбу сиأтикми алФорқлити рӯҳи алхлқи алзии лои итклми ман қабл нафса , анаи идбри лҷмиъи алхлқ ,у ихбркми боломўри алмзмъаҳу имдҳнӣу ишҳди лӣ .

و فی الانجیل ان المسیح (ع) قال للحواریّین: انا اذهب و سیأتیکم الفارقلیط روح الخلق الّذی لا یتکلّم من قبل نفسه، انّه یدبّر لجمیع الخلق، و یخبرکم بالامور المزمعة و یمدحنی و یشهد لی.

Иأмрҳми болмърўФу инҳоҳми ан алмнкр мегуяд : ин пайғомбари уммии эшонро босалому шариъату макорими алохлоқи миФрмоид , ва аз мункиру фасоду мусовии алохлоқ боз мезанад .

یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ میگوید: این پیغامبر امّی ایشان را باسلام و شریعت و مکارم الاخلاق میفرماید، و از منکر و فساد و مساوی الاخلاق باز میزند.

Ва иҳли ?лаами алтибот ва он ҳалолҳо ки аҳли ҷоҳилият бар худ ҳаром карда буданд чун бҳоӣру сўоӣбу всоӣлу ҳўомӣ , ваии ҳалолу кушодаи мигрдонд ,у қил : иҳли ?лаами алтибот эй : мо ҳарами алайҳими фии алтўроаҳи ман лҳўми алإблу шҳўми албқру алғнм ,у иҳрми алайҳими алхбоӣсу ончӣ хбоӣсаст чун гӯшти хӯку мурдору хӯну рибоу ҷумлаи муҳаррамот бар эшон баста медорад ва ҳаром мекунад , яъне ки шариъати вай бар ин сифатаст .

وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ و آن حلالها که اهل جاهلیت بر خود حرام کرده بودند چون بحائر و سوائب و وصائل و حوامی، وی حلال و گشاده میگرداند، و قیل: یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ ای: ما حرم علیهم فی التوراة من لحوم الإبل و شحوم البقر و الغنم، وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ و آنچه خبائث است چون گوشت خوک و مردار و خون و ربا و جمله محرّمات بر ایشان بسته میدارد و حرام میکند، یعنی که شریعت وی بر این صفت است.

Ва изъи анҳуам إсрҳму алأғлоли алтии канти алайҳим бар қроءаҳи шомӣ « осорҳм » алии алҷмъ , араби мўосиқро аўоср хонанд , яке аз он асраҳ , маънӣ онаст ки аз эшон фурӯ ниҳанд он аҳдҳои гарон ва борҳои азим ки бар банӣ Исроил буд ки дар таврот боишон фармӯда буданд чун қатли нафас дар тавба ва баридани аъзоъ ки буи гуноҳ карданд ,у ҷома ки палид шуд аз миёни ҷома бар овардан ва баридан , ва дар қатлҳо ки карданд қисос на дят ва на афв . Ин ташдидҳо боғлол монанда кард , яъне : ллзўмҳои клзўми алғли фии алънқ , чунон ки ғул дар гардани овехта буд , ва аз он ҷудо набӯд , ин мўосиқу ъҳўд бар эшон ниҳода буданд ва лозим карда , ва гуфтаанд : ағлоли ӣнҷо муҳаррамотанду муноҳӣ ки бар банӣ Исроил буд , ки исо Марям гуфт :у лأҳли лаками баъзи алзии ҳарами алайкуми ман онро омадаам ки баъзе аз ҳаром кардаҳо бар шумо ҳалол кунам , ва ин ғул ҳамонаст ки аҷами мигўинди дасти фалони каси фурӯи бастанд . Дасти фалони кас бар гардани баста , яъне ки ӯро аз тасарруф манъ карданд , ва аз муроди маҳрӯм , Фолзини омнўои ман алиҳўд бае бмҳмду ъзрўаҳ эй ъзмўаҳу нсрўаҳ . Ва أсли алтъзири алмнъ , яъне нсрўаҳи бмнъҳми кули ман ?ераади кидаҳ ,у атбъўои алнўри алзии أнзли маъаае алқуръон . Ва самоаи нурои лонаи ибини ллноси умӯри динҳму днёҳму охртҳму ъқбоҳм , ва « маъа » идли алии албқоء , эй анзли алайҳу бқии маъаа , أўлӣки ҳам алмФлҳўни алзоФрўни боломонӣ , албоқўни фии алнъим .

وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِی کانَتْ عَلَیْهِمْ بر قراءة شامی «آصارهم» علی الجمع، عرب مواثیق را اواصر خوانند، یکی از آن اصرة، معنی آنست که از ایشان فرو نهند آن عهدهای گران و بارهای عظیم که بر بنی اسرائیل بود که در تورات بایشان فرموده بودند چون قتل نفس در توبه و بریدن اعضاء که بوی گناه کردند، و جامه که پلید شد از میان جامه بر آوردن و بریدن، و در قتلها که کردند قصاص نه دیت و نه عفو. این تشدیدها باغلال ماننده کرد، یعنی: للزومها کلزوم الغل فی العنق، چنان که غلّ در گردن آویخته بود، و از آن جدا نبود، این مواثیق و عهود بر ایشان نهاده بودند و لازم کرده، و گفته‌اند: اغلال اینجا محرّمات‌اند و مناهی که بر بنی اسرائیل بود، که عیسی مریم گفت: وَ لِأُحِلَّ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِی حُرِّمَ عَلَیْکُمْ من آن را آمده‌ام که بعضی از حرام کرده‌ها بر شما حلال کنم، و این غل همان است که عجم میگویند دست فلان کس فرو بستند. دست فلان کس بر گردن بسته، یعنی که او را از تصرف منع کردند، و از مراد محروم، فَالَّذِینَ آمَنُوا من الیهود بِهِ ای بمحمّد وَ عَزَّرُوهُ ای عظّموه وَ نَصَرُوهُ. و أصل التعزیر المنع، یعنی نصروه بمنعهم کلّ من اراد کیده، وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ ای القرآن. و سمّاه نورا لانّه یبین للنّاس امور دینهم و دنیاهم و آخرتهم و عقباهم، و «مع» یدلّ علی البقاء، ای انزل علیه و بقی معه، أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ الظّافرون بالامانی، الباقون فی النعیم.

Қул ё أиҳои анноси إнии расӯли аллоҳи إликми ҷмиъои ин хитоб бо арабаст ,у аҳли китобу аҷам дохиласт дар ҷамеъ . Мегуяд : эй ҷаҳонён ! ман расӯли хдооми бшмои ҳамагон . Қоли ибни аббос : баъси аллоҳи мҳмдои илои алоҳмру алосўд , Фқол ё أиҳои анноси إнии расӯли аллоҳи إликми ҷмиъо ,у қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « беъсати илои анноси кафе » ,у кон алнабӣ ибъси илои қавмаи хосса .

قُلْ یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً این خطاب با عرب است، و اهل کتاب و عجم داخل است در جمیع. میگوید: ای جهانیان! من رسول خداام بشما همگان. قال ابن عباس: بعث اللَّه محمدا الی الاحمر و الاسود، فقال یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً، و قال رسول اللَّه (ص): «بعثت الی النّاس کافة»، و کان النّبی یبعث الی قومه خاصة.

Ва ани абии зр , қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « аътити хмсои лами иътҳни аҳади қаблӣ : нусрати болръби ман масираи шаҳр ,у ҷаълати лии аларзи мсҷдоу тҳўро ,у аҳли лии алмғнму лами иҳли лоҳди қаблӣ ,у беъсати илои алоҳмру алосўд ,у қили лии сили тътаҳ » .

و عن ابی ذر، قال: قال رسول اللَّه (ص): «اعطیت خمسا لم یعطهنّ احد قبلی: نصرت بالرّعب من مسیرة شهر، و جعلت لی الارض مسجدا و طهورا، و احل لی المغنم و لم یحلّ لاحد قبلی، و بعثت الی الاحمر و الاسود، و قیل لی سل تعطه».

Алзии ?лаи малики алсмоўоту алأрз эй султонҳо ва мо фӣҳо ,у тсриФи злку тадбира , лои إлаҳи إлои ҳўи лои инбғии ани ткўни алолўҳиаҳу алъбодаҳи алои ?ла , дуни соири алондоду алоўсон . Яҳёу имити иқдри алии аншоءи халқи кули мо ишоءу аҳёӣаҳу аФноӣаҳи азои ишоء .

الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ای سلطانها و ما فیها، و تصریف ذلک و تدبیره، لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لا ینبغی ان تکون الالوهیّة و العبادة الا له، دون سائر الانداد و الاوثان. یُحیِی وَ یُمِیتُ یقدر علی انشاء خلق کلّ ما یشاء و احیائه و افنائه اذا یشاء.

Фомнўои биллоҳу расӯла алнабӣ алأмии алзии инбии ани аллоҳи мо кон ва мо икўн . Иؤмни биллоҳу калимотаи алтўроаҳу алонҷил ,у соири кутуби аллоҳ ,у атбъўаҳи лълкми тҳтдўн .

فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی ینبئ عن اللَّه ما کان و ما یکون. یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ کَلِماتِهِ التوراة و الانجیل، و سائر کتب اللَّه، وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ.

Рӯй абди аллоҳи бен Амри бен алъос , қол : харҷи ълинои расӯли аллоҳ ( с ) иўмои колмўдъ , Фқол : анои Муҳамад алнабӣ аломӣ . Анои Муҳамад алнабӣ аломӣ . Анои Муҳамад алнабӣ аломӣу лои набии баъдӣ . Аўтинои Фўотҳи алкуламу хўотмаҳ ,у ълмткми хзнаҳи алнору ҳамлаи алърш , Фосмъўоу أтиъўои мо дамати Фикм , Фозои зҳб бе Фъликми китоби аллоҳ , аҳлўои ҳалолау ҳрмўои ҳарома » .

روی عبد اللَّه بن عمرو بن العاص، قال: خرج علینا رسول اللَّه (ص) یوما کالمودّع، فقال: انا محمد النبیّ الامّی. انا محمد النّبی الامّی. انا محمد النّبی الامّی و لا نبی بعدی. اوتینا فواتح الکلم و خواتمه، و علّمتکم خزنة النّار و حملة العرش، فاسمعوا و أطیعوا ما دمت فیکم، فاذا ذهب بی فعلیکم کتاب اللَّه، احلّوا حلاله و حرّموا حرامه».