Қавлаи таъолӣ : ҳўи алзии хлқкми ман нафаси воҳида бузургасту бузургвор , худованди меҳрбон , некӯи ном , раҳеи дор , офаринандаи ҷаҳонён ,у дорандаи ҳамагон . Пок ва беайб дар ному нишон . Пок аз зода ва худ нзоӣидаҳ , пок аз анбозу ёридиҳанда , пок аз ҷуфт ва ҳам монандаи . Халқ ки офарид , ҷуфти офариди қарини якдигар , наринау модинаҳ ҳар ду дарҳами сохта ,у шакл дар шакли баста ,у ҷинс бо ҷинс орамида , чунон ки гуфт :у ҷаъли минҳои завҷҳо лискни إлиҳо . Худост ки яктост , ва дар сифот бе ҳамтост , ва аз айбҳо ҷудост . Офаринандау дорандау прўронндаҳ . Чун хоҳад ки дар офариниши қудрати намояд , аз як қатраи оби маин сад ҳазор лтоӣФу ъҷоӣби беруни орад . Аввали хокӣ , он гуҳи обӣ , он гуҳи ълқаҳ эй , пас мзғаҳ эй , пас устихонӣу пӯстӣ , пас ҷонварӣ . Чун чаҳор моҳа шавад зинда шавад дар он қарори макин фии зулмоти сулси дарин шахси се ҳавзи офарӣдаи яке димоғ , яке ҷигар , яке дил . Аз димоғи ҷӯйҳои аъсоб бар ҳамаи тани кушода , то қудрати ҳису ҳаракат дар вай меравад . Аз ҷигар рагҳо орамида , бар ҳамаи тани кушода , то ғизо дар вай меравад .

قوله تعالی: هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ بزرگ است و بزرگوار، خداوند مهربان، نیکو نام، رهی‌دار، آفریننده جهانیان، و دارنده همگان. پاک و بی‌عیب در نام و نشان. پاک از زاده و خود نزائیده، پاک از انباز و یاری دهنده، پاک از جفت و هم ماننده. خلق که آفرید، جفت آفرید قرین یکدیگر، نرینه و مادینه هر دو درهم ساخته، و شکل در شکل بسته، و جنس با جنس آرمیده، چنان که گفت: وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها لِیَسْکُنَ إِلَیْها. خداست که یکتاست، و در صفات بی‌همتاست، و از عیبها جداست. آفریننده و دارنده و پروراننده. چون خواهد که در آفرینش قدرت نماید، از یک قطره آب مهین صد هزار لطائف و عجائب بیرون آرد. اوّل خاکی، آن گه آبی، آن گه علقه‌ای، پس مضغه‌ای، پس استخوانی و پوستی، پس جانوری. چون چهار ماهه شود زنده شود در آن قرار مکین فی ظلمات ثلث درین شخص سه حوض آفریده یکی دماغ، یکی جگر، یکی دل. از دماغ جویهای اعصاب بر همه تن گشاده، تا قدرت حسّ و حرکت در وی میرود. از جگر رگها آرمیده، بر همه تن گشاده، تا غذا در وی میرود.

Аз дили рагҳо ҷаҳанда , бар ҳамаи тани кушода , то рӯҳ дар вай меравад . Димоғ бар се табақаи офарӣда : дар аввали фаҳми ниҳода , дар дувуми ақли ниҳода , дар сеюм ҳифз . Чашм бар ҳафт табақаи офарӣда . Равшаноӣу бенаӣ дар он ниҳода . Аҷабтар азин ҳадақааст бар андозаи адаси донае , ва он гуҳи сӯрати осмону замини бад-ӣни фарохӣ дар вай пайдо гашта . Турфатар пешонӣ ки сахти офарид бо салобат , то мӯии нрўёнд ки он гуҳи ҷамоли бабрад . Пӯсти абрӯи миёнаи офарид то мӯӣ барояд андакӣ , ва дароз нагардад .

از دل رگها جهنده، بر همه تن گشاده، تا روح در وی میرود. دماغ بر سه طبقه آفریده: در اول فهم نهاده، در دوم عقل نهاده، در سوم حفظ. چشم بر هفت طبقه آفریده. روشنایی و بینایی در آن نهاده. عجب‌تر ازین حدقه است بر اندازه عدس دانه‌ای، و آن گه صورت آسمان و زمین بدین فراخی در وی پیدا گشته. طرفه‌تر پیشانی که سخت آفرید با صلابت، تا موی نرویاند که آن گه جمال ببرد. پوست ابرو میانه آفرید تا موی برآید اندکی، و دراز نگردد.

Гӯши бёФрид , обии талх дар ваии ниҳода , то ҳеҷ ҳайвони буи фурӯ нашавад , ва дар ваии печу таҳриф бисёр офарӣда , то агар хуфта бошӣу ҳашароти замини қасд он кунад роҳ бар вай дароз шавад , то ту огоҳи шӯй . Забон дар маҳали луоби ниҳод то равон бошад , ва аз сухани гуфтан боз наМонӣ . Чашмаи оби хуш аз зери забон равон кард , то бодрор об медиҳад ,у таоми буи тар мешавад , ва агар на таоми бҳлқ фурӯ нашавад . Бар сари ҳулқуми ҳиҷобии офарид то чун таоми фурӯи барӣ , сари ҳулқум баста шавад , то таоми бмҷрии нафас фурӯ нашавад . Ҷигари бёФрид то таомҳои рангорангро ҳамаи як сифат гирданд брнги хӯн , то ғизои ҳафт андом шавад .

گوش بیافرید، آبی تلخ در وی نهاده، تا هیچ حیوان بوی فرو نشود، و در وی پیچ و تحریف بسیار آفریده، تا اگر خفته باشی و حشرات زمین قصد آن کند راه بر وی دراز شود، تا تو آگاه شوی. زبان در محل لعاب نهاد تا روان باشد، و از سخن گفتن باز نمانی. چشمه آب خوش از زیر زبان روان کرد، تا بادرار آب میدهد، و طعام بوی‌تر میشود، و اگر نه طعام بحلق فرو نشود. بر سر حلقوم حجابی آفرید تا چون طعام فرو بری، سر حلقوم بسته شود، تا طعام بمجری نفس فرو نشود. جگر بیافرید تا طعامهای رنگارنگ را همه یک صفت گرداند برنگ خون، تا غذای هفت اندام شود.

Покаст ва бе айби худовандӣ ки аз як қатраи оби маин ин ҳамаи сунъ пайдо кард ,у чандини ъҷоӣбу бдоӣъ қудрат бинмуд , чун андеша кунӣ бигӯӣ : Фтборки аллоҳи أҳсни алхолқин ! зиҳии некӯкори зебонигор офаридагор ! тани нигошту дили нигошт . Чун тани нигошти худро ситуд , гуфт : Фтборки аллоҳи أҳсни алхолқин . Чун дили нигошт туро ситуд , гуфт : أўлӣки ҳам алрошдўн . Дар илми азалӣу қзоءи абадӣу рафта қаламаст ки рӯйҳое бихоҳад гардонид , чун бнгоштн рӯй расед гуфт : некӯ нигоред , нигоргар ситуд нанигор , ки агар нигор ситудӣ на раво будӣ ки бздўдӣ , ки Карими сутӯдаи хеш маҳв накунад , бардошта хеш рад накунад . Чун бадал расед нигор ситуд нанигоргар , то бадоне кинигор дилро ҳаргиз нахоҳад задуд .

پاکست و بی‌عیب خداوندی که از یک قطره آب مهین این همه صنع پیدا کرد، و چندین عجائب و بدائع قدرت بنمود، چون اندیشه کنی بگوی: فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ! زهی نیکوکار زیبا نگار آفریدگار! تن نگاشت و دل نگاشت. چون تن نگاشت خود را ستود، گفت: فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ. چون دل نگاشت ترا ستود، گفت: أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ. در علم ازلی و قضاء ابدی و رفته قلم است که رویهایی بخواهد گردانید، چون بنگاشتن روی رسید گفت: نیکو نگارید، نگارگر ستود نه نگار، که اگر نگار ستودی نه روا بودی که بزدودی، که کریم ستوده خویش محو نکند، برداشته خویش رد نکند. چون بدل رسید نگار ستود نه نگارگر، تا بدانی که نگار دل را هرگز نخواهد زدود.

Ва лои исттиъўни ?лаами нсроу лои أнФсҳми инсрўни бики қавли муроди бойен мушриконанд ки парастанда асном буданд . Ҷой дигар гуфт :у конўои лои исттиъўни смъо , мо конўои исттиъўни алсмъ . Ҳуҷҷатаст бар аҳли қадар ки бандаро иститоат ниҳоданд ,у қудрат бар мубоширати феъли пеш аз феъл , ва азин оят бе хабаранд ва бенасиб ки малик мегуяд ҷли ҷалола : на иститоат доранд ва на қудрат . На худро бакор оянд на дигаронро . На ҷалб манфиат тавонанд на дафъи музират , магари ончӣ аллоҳ хоҳад ки тавонанд . Ки хости хост аллоҳаст , ва тавон тавон ӯ . Бандаи бахуди ҳеҷ натавонад , ҳамаи бтқдир аллоҳаст . Некӣу бадӣ , суду зиён , атоу манъ , Ганау фақри ҳамаи бтқдиру хост аллоҳаст . Хайри бтқдир ӯу рзоء ӯ , шари бтқдир ӯ , на брзоء ӯ . Дар олам чист магари бхўост ӯ ? мӯӣ наҷунбад бар тани ҳеҷ каси магари бмшит ӯ . Хатарат ноед дар дили ҳеҷ халқи магари бълм ӯ . Одамӣ аз хоки офарӣда ӯ ,у асир дар қабза ӯ . Ҳеҷ чиз бар вай наравад магари бҳкм ӯу бмшит ӯ . Ҳар чаҳ хоҳад кунад бар банда ӯ . Агар сӯзад ё навозад хонд ё ронад , ӯро расад ,у касро нест эътироз бар ӯ : лои исӣли ъмои иФъл ва ҳам исӣлўн . Чунон ки дар бдоити офариниши халқи бмшити вай буд , ва дар ҳукми вай , имрӯзи ҳукми бмшиту ихтиёри ҳам ӯ рост : мо кони ?лаами алхираҳи халқ ки бошанд ки эшонро ҳукму ихтиёр буд ? ҷабалати ҳдсону ихтиёри инсон чаҳ мурғи ҳазрат иззатаст ? ! субҳонау таъолии ъмо ишркўн покасту мутаъолӣ аз онки дайгариро бо ваии ҳукму ихтиёр буд , ки худоӣ ширкат напазирад .

وَ لا یَسْتَطِیعُونَ لَهُمْ نَصْراً وَ لا أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ بیک قول مراد باین مشرکان‌اند که پرستنده اصنام بودند. جای دیگر گفت: وَ کانُوا لا یَسْتَطِیعُونَ سَمْعاً، ما کانُوا یَسْتَطِیعُونَ السَّمْعَ. حجت است بر اهل قدر که بنده را استطاعت نهادند، و قدرت بر مباشرت فعل پیش از فعل، و ازین آیت بی‌خبراند و بی‌نصیب که ملک میگوید جلّ جلاله: نه استطاعت دارند و نه قدرت. نه خود را بکار آیند نه دیگران را. نه جلب منفعت توانند نه دفع مضرت، مگر آنچه اللَّه خواهد که توانند. که خواست خواست اللَّه است، و توان توان او. بنده بخود هیچ نتواند، همه بتقدیر اللَّه است. نیکی و بدی، سود و زیان، عطا و منع، غنا و فقر همه بتقدیر و خواست اللَّه است. خیر بتقدیر او و رضاء او، شر بتقدیر او، نه برضاء او. در عالم چیست مگر بخواست او؟ موی نجنبد بر تن هیچ کس مگر بمشیت او. خطرت ناید در دل هیچ خلق مگر بعلم او. آدمی از خاک آفریده او، و اسیر در قبضه او. هیچ چیز بر وی نرود مگر بحکم او و بمشیت او. هر چه خواهد کند بر بنده او. اگر سوزد یا نوازد خواند یا راند، او را رسد، و کس را نیست اعتراض بر او: لا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ. چنان که در بدایت آفرینش خلق بمشیت وی بود، و در حکم وی، امروز حکم بمشیت و اختیار هم او راست: ما کانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ خلق که باشند که ایشان را حکم و اختیار بود؟ جبلت حدثان و اختیار انسان چه مرغ حضرت عزّت است؟! سُبْحانَهُ وَ تَعالی‌ عَمَّا یُشْرِکُونَ پاکست و متعالی از آنک دیگری را با وی حکم و اختیار بود، که خدایی شرکت نپذیرد.

Ва троҳми инзрўни إлик ва ҳам лои ибсрўни он захми хӯрдагони адли азал ,у нобоистгони ҳазрати иззат аз Мустафо ( с ) инсонияти диданд , набувват надиданд . Одамияти диданд убудийят надиданд . Ло ҷурм мегуфтанд : إни ҳозои лсоҳри мубин , أи إнои лторкўои олҳтнои лшоъри маҷнӯн ? он дидаҳои шӯхи эшон бар мси куфри олӯда буд ,у сазоӣ дидани ҷамол набувват набӯд , аз он надиданд . Мӯсои алайҳи ассалом аз Хизр бандагӣ дид одамият надид , лои ҷурми миёни бхдмти дарбаст , ва бар даргоҳи шогирдӣу мурӣдии ваии муҷовири гашт . Дерӣ бибояд то ту аз халқу одамии берун аз тани зоҳири чизеи бинӣ . Ту Лайлӣ май бинии маъшӯқӣ наме бинӣ . Маҷнӯн майдонӣ ошиқӣ намайдонӣ . Лои ҷурм аз кӯии ҳқоӣқу роҳи мардон давр афтодӣ . эй ҳафтод сол дар манзил хок бимонада !у ҳаргизи қадам дар вилоят ишқ наниҳода ! пои банд сӯрат гашта ,у ҳаргизи олами сифати надида :

وَ تَراهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَ هُمْ لا یُبْصِرُونَ آن زخم خوردگان عدل ازل، و نابایستگان حضرت عزّت از مصطفی (ص) انسانیت دیدند، نبوت ندیدند. آدمیت دیدند عبودیت ندیدند. لا جرم میگفتند: إِنَّ هذا لَساحِرٌ مُبِینٌ، أَ إِنَّا لَتارِکُوا آلِهَتِنا لِشاعِرٍ مَجْنُونٍ؟ آن دیده‌های شوخ ایشان بر مص کفر آلوده بود، و سزای دیدن جمال نبوّت نبود، از آن ندیدند. موسی علیه السلام از خضر بندگی دید آدمیّت ندید، لا جرم میان بخدمت دربست، و بر درگاه شاگردی و مریدی وی مجاور گشت. دیری‌ بباید تا تو از خلق و آدمی بیرون از تن ظاهر چیزی بینی. تو لیلی می‌بینی معشوقی نمی بینی. مجنون میدانی عاشقی نمیدانی. لا جرم از کوی حقائق و راه مردان دور افتادی. ای هفتاد سال در منزل خاک بمانده! و هرگز قدم در ولایت عشق ننهاده! پای بند صورت گشته، و هرگز عالم صفت ندیده: