Қавлаи таъолӣ : ва ё одами искан эй :у қлнои ?лаи баъди ихроҷи Иблиси ман алҷнаҳ : ё одами искани أнту зўҷки алҷнаҳ эй атхзоҳои мскнои тскнони фӣа . Пас аз онкии Иблис нофармонӣ кард , ва ӯро аз биҳишт берун карданд , бо одам ( ъ ) ин хитоб рафт ки : ё одами искани أнту зўҷки алҷнаҳ . эй одам ! дар ҷинаи алхлди ороми гири туу ҷуфти ту ҳавво , ва онро маскан хеш созед . Сукӯни зид , ҳаракатаст ,у сокини манзил агар чаҳ ҳаракат кунад , ӯро сокин гӯйанд , ки сукӯн бар ҳаракат ғалаба дорад дар бештарини авқоти шбонрўз . Ва ин биҳишт ки одамро фармуданд то дар он нишинад ҷина алхлдаст , ки раби алъзаҳи муъминонро офарӣда , ва эшонро ваъда дода ки дар он шаванд ,у злки фии қавла : қул أи злки хайри أми ҷинаи алхлди алтии въди алмтқўн ? мисли алҷнаҳи алтии въди алмтқўн , тлки алҷнаҳи алтии нўрси ман ъбоднои ман кони тқё . Қавмӣ аз аҳл бидъат гуфтанд : он биҳиштӣ буд дар осмон ки одаму ҳавворо буд алӣ алхусус , на он ҷинаи алхлд ки муъминонро ваъда додаанд , ва қавмӣ гуфтанд : дар замин буд он биҳишт , ва ин ҳар ду қавл ботиласт ,у қавл дуруст онаст ки аввали гуфтем .

قوله تعالی: وَ یا آدَمُ اسْکُنْ ای: و قلنا له بعد اخراج ابلیس من الجنة: یا آدَمُ اسْکُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُکَ الْجَنَّةَ ای اتخذاها مسکنا تسکنان فیه. پس از آنکه ابلیس نافرمانی کرد، و او را از بهشت بیرون کردند، با آدم (ع) این خطاب رفت که: یا آدَمُ اسْکُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُکَ الْجَنَّةَ. ای آدم! در جنة الخلد آرام گیر تو و جفت تو حوا، و آن را مسکن خویش سازید. سکون ضد، حرکت است، و ساکن منزل اگر چه حرکت کند، او را ساکن گویند، که سکون بر حرکت غلبه دارد در بیشترین اوقات شبانروز. و این بهشت که آدم را فرمودند تا در آن نشیند جنة الخلد است، که رب العزة مؤمنان را آفریده، و ایشان را وعده داده که در آن شوند، و ذلک فی قوله: قُلْ أَ ذلِکَ خَیْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ؟ مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ، تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِی نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ کانَ تَقِیًّا. قومی از اهل بدعت گفتند: آن بهشتی بود در آسمان که آدم و حوا را بود علی الخصوص، نه آن جنة الخلد که مؤمنان را وعده داده‌اند، و قومی گفتند: در زمین بود آن بهشت، و این هر دو قول باطلست، و قول درست آنست که اول گفتیم.

Фклои ман ҳайси шӣтмои маттии шӣтмо ,у أини шӣтмоу Киеви шӣтмо . Ва лои тқрбои ҳзаҳи алшҷраҳи иқол : қурби алшии ء , лозим ,у қрбтаҳи мтъд ,у алшҷраҳи ҳаии шаҷараи алълм , ман акли минҳои илми алхиру алшр ,у қил : шаҷараи алхлди алтии тأкли минҳои алмлоӣкаҳ ,у қил : шаҷараи ман акли минҳои аҳдс ,у лои инбғии أни икўни фии алҷнаҳи ҳдс . Ва ани аҳли алкитобин анҳо шаҷараи алҳнзл , эй листдлои алии мрораҳи аҳволи алднё ,у қил : ҳаии алкрм . Қоли Саиди бен алмсиб :у аллоҳи мо акли минҳоу ҳўи иъқл ,у локини ҳаввои асрати алкрми Фсқтаҳ ҳатто скр , сами қодтаҳ .

فَکُلا مِنْ حَیْثُ شِئْتُما متی شئتما، و أین شئتما و کیف شئتما. وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ یقال: قرب الشی‌ء، لازم، و قربته متعدّ، و الشجرة هی شجرة العلم، من اکل منها علم الخیر و الشر، و قیل: شجرة الخلد التی تأکل منها الملائکة، و قیل: شجرة من اکل منها احدث، و لا ینبغی أن یکون فی الجنة حدث. و عن اهل الکتابین انها شجرة الحنظل، ای لیستدلا علی مرارة احوال الدنیا، و قیل: هی الکرم. قال سعید بن المسیب: و اللَّه ما اکل منها و هو یعقل، و لکن حوا عصرت الکرم فسقته حتی سکر، ثم قادته.

Фткўнои ман алзолмини мавзеаи ман алоъроби насби алии алҷўоб ,у қили ҷузами алии алнҳӣ .

فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ موضعه من الاعراب نصب علی الجواب، و قیل جزم علی النهی.

Фўсўси лҳмои алшитон эй всўси алиҳмо . Қил : кони всўосоу алҳомо ,у қил : кони кломо , лқўлаҳи ъқибаҳ : «у қоли мо нҳокмо » ,у қил : асли алўсўсаҳи алдъоءи илои амр басӯрат хФии колхшхшаҳу алҳинмаҳ . Либдии лҳмои ин лоами лоам оқибат гӯйанд , яъне : ани оқибаи тлки алўсўсаҳи адти илои ани бадати лҳмои сўотҳмо . Сўоаҳ номӣаст он мавзеро аз урат ки пӯшидани он фарзаст , он гуҳи онро ном ниҳоданд ҳар чизро ки одамии онро пӯшида хоҳад аз афъоли фавоҳиш . Иқол : ваҷдати Флонои алии сўأаҳ , эй алии фоҳиша , ва қобил гуфт бародари хешро : « сўأаҳи أхӣ » . ҶиФаҳи Њобилро сўأаҳ хонд аз баҳри онкии нмихўост ки ӯро куштаи бенанд , ки дар зуҳӯр ӯ сўأаҳи феъли қобил мепайдо шуд . Қтодаҳ гуфт : ҳумои конои лои ирёни сўотҳмо қабл алмъсиаҳ ,у қил : лами икни ирии кули воҳиди мнҳмои ъўраҳи соҳиба қабл алмъсиаҳ , Флмои ъсёи бадати ъўротҳмо .

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّیْطانُ ای وسوس الیهما. قیل: کان وسواسا و الهاما، و قیل: کان کلاما، لقوله عقیبه: «وَ قالَ ما نَهاکُما»، و قیل: اصل الوسوسة الدعاء الی امر بصورت خفیّ کالخشخشة و الهینمة. لِیُبْدِیَ لَهُما این لام لام عاقبت گویند، یعنی: ان عاقبة تلک الوسوسة ادّت الی ان بدت لهما سوآتهما. سوآة نامی است آن موضع را از عورت که پوشیدن آن فرض است، آن گه آن را نام نهادند هر چیز را که آدمی آن را پوشیده خواهد از افعال فواحش. یقال: وجدت فلانا علی سوأة، ای علی فاحشة، و قابیل گفت برادر خویش را: «سَوْأَةَ أَخِی». جیفه هابیل را سوأة خواند از بهر آنکه نمیخواست که او را کشته بینند، که در ظهور او سوأة فعل قابیل می‌پیدا شد. قتاده گفت: هما کانا لا یریان سوآتهما قبل المعصیة، و قیل: لم یکن یری کل واحد منهما عورة صاحبه قبل المعصیة، فلما عصیا بدت عوراتهما.

Ва қоли мо нҳокмои ин қоли тафсир васвасааст , ани ҳзаҳи алшҷраҳ яъне ани аклҳо , إлои أни ткўнои маликин яъне : ани лои ткўнои маликин лои тмўтони комаи лои тмўти алмлоӣкаҳ ,у қил : ани лои ткўнои маликин бксри алломи ман алмалик , ахзи ман қавла : ҳилли أдлки алии шаҷараи алхлду малики лои иблӣ . أўи ткўнои ман алхолдин эй албоқини аллазӣнаи лои имўтўн .

وَ قالَ ما نَهاکُما این قال تفسیر وسوسه است، عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ یعنی‌ عن اکلها، إِلَّا أَنْ تَکُونا مَلَکَیْنِ یعنی: ان لا تکونا ملکین لا تموتان کما لا تموت الملائکة، و قیل: ان لا تکونا ملکین بکسر اللام من الملک، اخذ من قوله: هَلْ أَدُلُّکَ عَلی‌ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْکٍ لا یَبْلی‌. أَوْ تَکُونا مِنَ الْخالِدِینَ ای الباقین الذین لا یموتون.

Ва қосмҳмои إнии лкмои лмни алносҳини аввал касе ки савганд бдрўғ хӯрд Иблис буд , ва эшонро фирефта бсўгнд кард . Надониста буданд ки касе бошад ки ба аллоҳи савганд бдрўғ хӯрд . Азинҷо гуфтаанд ки : муъминро биллоҳ тавон фирефт , ва манеҳ қавли бъзҳм : ман ходънои биллоҳи хдъно ба .

وَ قاسَمَهُما إِنِّی لَکُما لَمِنَ النَّاصِحِینَ اول کسی که سوگند بدروغ خورد ابلیس بود، و ایشان را فریفته بسوگند کرد. ندانسته بودند که کسی باشد که به اللَّه سوگند بدروغ خورد. ازینجا گفته‌اند که: مؤمن را باللّه توان فریفت، و منه قول بعضهم: من خادعنا باللّه خدعنا به.

Қол алнабӣ ( с ) : « алмؤмни ғури Кариму алФоҷри хуби лӣим » .

قال النبی (ص): «المؤمن غر کریم و الفاجر خب لئیم».

Иблис гуфт : марои пеш аз шумо офариданд , ва он донам ки шумо ндонед . Насиҳат ман бипазиред . Ва он гуҳи савганд ёд кард ба аллоҳ ки ман шуморо никхўоҳм . Ин дарахти дарахт хулдаст . Азин бихӯред то эдар ҷовид бимонед . Раб Алъоламин гуфт : Фдлоҳмои бғрўри ҳтҳмои илои алмъсиаҳ ,у ҷроҳмои алии алмхолФаҳ ,у зини лҳмои алботл ,у ғрҳмои бҳзаҳи алимин . Ва маънии алғрўри изҳори алнсҳи маъаи ибтоли алшр . Флмои зоқои алшҷраҳи бадати лҳмои сўотҳмои зуҳрати ъўраҳи бъзҳмои лбъз ,у назъи ънҳмои лбосҳмо ,у кони ман нури лам ибқ манеҳ ъалиҳумо шайъи ءи алои мо фии алотроФу ҳаии алозоФир .

ابلیس گفت: مرا پیش از شما آفریدند، و آن دانم که شما ندانید. نصیحت من بپذیرید. و آن گه سوگند یاد کرد به اللَّه که من شما را نیکخواهم. این درخت درخت خلد است. ازین بخورید تا ایدر جاوید بمانید. رب العالمین گفت: فَدَلَّاهُما بِغُرُورٍ حطّهما الی المعصیة، و جرّاهما علی المخالفة، و زیّن لهما الباطل، و غرّهما بهذه الیمین. و معنی الغرور اظهار النصح مع ابطال الشر. فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما ظهرت عورة بعضهما لبعض، و نزع عنهما لباسهما، و کان من نور لم یبق منه علیهما شی‌ء الا ما فی الاطراف و هی الاظافیر.

Қоли ибни аббос : канти ксўтҳмои ман алнўр ,у қил : канти ҳала ,у қоли қтодаҳ : кони либоси одаму ҳаввои зФрои калла , Флмои вқъои фии алзнби бадали бҳзои алҷлд , ва абқит манеҳ бақияи фии аномлҳмо , литзкрои бзлки аввали ҳолҳмо .

قال ابن عباس: کانت کسوتهما من النور، و قیل: کانت حلّة، و قال قتادة: کان لباس آدم و حوا ظفرا کله، فلما وقعا فی الذنب بدّل بهذا الجلد، و ابقیت منه بقیة فی اناملهما، لیتذکّرا بذلک اول حالهما.

Рӯй абии бен каъби ан алнабӣ ( с ) , қол : « ани одами кони рҷлои тўоло , кأнаҳи нахлаи сҳўқи касӣри шеъри алрأс , Флмои вқъои Фимои вақъи ман алхтиӣаҳи бадати ?лаи сўотаҳ ,у кони лои ироҳо қабл злк , Фонтлқи ҳорбои фии алҷнаҳ , Фтълқт ба шаҷараи ман шаҷари алҷнаҳ . Қил : ҳаии шаҷараи алъноб ,у қил : шаҷараи алтин , Фҳбстаҳи бшъраҳ , Фқоли лҳо : арслинӣ . Фқолт : лсти бмрслтк , Фнодоаҳи раба : ё одам : أи манӣ тФр ? қол : раби астҳиии мнк . Қол : ё одам ! ?илами икни лаки бмои абҳтки ман алҷнаҳи мндўҳаҳи ани алшҷраҳ ? ! Фқол : балӣу ъзтк ,у локини мо зннти ани аҳдои ман хлқки иҳлФи бки козбо . Қол : Фбъзтии лأҳбтнки илои аларз , сами лои тноли алъиши алои кдо . Қол : феълами сунъаи алҳдид ,у أмри болҳрс , Фҳрс ,у заръ , сами сқӣ , ҳатто азои блғи ҳсд , сами нқоаҳ , сами тҳнаҳ , сами хбзаҳ , сами аклаҳ .

روی ابی بن کعب عن النبی (ص)، قال: «ان آدم کان رجلا طوالا، کأنه نخلة سحوق کثیر شعر الرأس، فلما وقعا فیما وقع من الخطیئة بدت له سوآته، و کان لا یراها قبل ذلک، فانطلق هاربا فی الجنة، فتعلقت به شجرة من شجر الجنة. قیل: هی شجرة العناب، و قیل: شجرة التین، فحبسته بشعره، فقال لها: ارسلینی. فقالت: لست بمرسلتک، فناداه ربه: یا آدم: أ منّی تفر؟ قال: رب استحیی منک. قال: یا آدم! الم یکن لک بما ابحتک من الجنة مندوحة عن الشجرة؟! فقال: بلی و عزتک، و لکن ما ظننت ان احدا من خلقک یحلف بک کاذبا. قال: فبعزتی لأهبطنک الی الارض، ثم لا تنال العیش الا کدّا. قال: فعلّم صنعة الحدید، و أمر بالحرث، فحرث، و زرع، ثم سقی، حتی اذا بلغ حصد، ثم نقّاه، ثم طحنه، ثم خبزه، ثم اکله.

Ва тФқои ихсФони ъалиҳумо эй ақблои ирқъони алўрқу илсқони баъзаи алии баъзи кҳиӣаҳи алсўби листтро ба . Қил : ҳўу рқи алтин ,у қил :у рқи алмўз . « хсФ » бар ҳам сохтанаст тӯйҳои наълро , ва ончӣ бидон монад , ва он касро хсоФ гӯйанд , ва он чизро хсиФ .

وَ طَفِقا یَخْصِفانِ عَلَیْهِما ای اقبلا یرقعان الورق و یلصقان بعضه علی بعض کهیئة الثوب لیستترا به. قیل: هو و رق التین، و قیل: و رق الموز. «خصف» بر هم ساختن است تویهای نعل را، و آنچه بدان ماند، و آن کس را خصاف گویند، و آن چیز را خصیف.

Ин оят далеласт ки кашфи урат аз аҳди одами боз қабеҳаст ,у изҳори он маъсият ,у фии қавла : Флмои зоқои алшҷраҳи ради алии ман заъми анаи азои зоқи алхмри лами иъси аллоҳу нодоҳмои рбҳмои أи лами أнҳкмои ани тлкмои алшҷраҳ эй ани аклҳо ,у أқли лкмои إни алшитони лкмои адуи мубини зоҳири алъдоўаҳ . Рӯй أни одаму Иблиси алтқё мъо ъанд раби Алъоламин , Фқили лодм : анки лни тлқоаҳи баъди ҳозои алмҷлс абадан ,у кули шайъи ءи ҳдстки нФски хилофи тоъатии Фҳўи ман амри ҳозо .

این آیت دلیل است که کشف عورت از عهد آدم باز قبیح است، و اظهار آن معصیت، و فی قوله: فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ ردّ علی من زعم انه اذا ذاق الخمر لم یعص اللَّه وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَکُما عَنْ تِلْکُمَا الشَّجَرَةِ ای عن اکلها، وَ أَقُلْ لَکُما إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُما عَدُوٌّ مُبِینٌ ظاهر العداوة. روی أن آدم و ابلیس التقیا معا عند رب العالمین، فقیل لآدم: انک لن تلقاه بعد هذا المجلس ابدا، و کل شی‌ء حدثتک نفسک خلاف طاعتی فهو من امر هذا.

Қолои рбнои злмнои أнФснои асأнои илоҳо болмъсиаҳ ,у إни лами тғФри лнои знўбноу таҷовузи ънои лнкўнни ман алхосрини фии алъқўбаҳ . Гуфтаанд : рӯзи ошуро буд , рӯзи одина ки аллоҳи вайро тавба дод ,у тавбаи вай қабул кард .

قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا اسأنا الیها بالمعصیة، وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا ذنوبنا و تجاوز عنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ فی العقوبة. گفته‌اند: روز عاشورا بود، روز آدینه که اللَّه وی را توبه داد، و توبه وی قبول کرد.

Қоли аҳбтўои бъзкми лбъзи адуу лаками фии алأрзи мустақару матоъи шарҳи ин оят дар сӯраи албқраҳ муставфӣ рафт . Рӯй ани Ассадӣ , қол : ахрҷи одами ман алҷнаҳу маъааи ҳаҷари фии ядаи алимнӣ , вау рқи фии алкФи алأхрӣ , Фбси алўрқ фӣ илоҳанд , Фмнаҳи мо трўни ман алтиб ,у أмои алҳҷри факони ёқӯтаи бизоء , истзии ءи баҳо , Флмо банӣ иброҳӣми албит , Фблғи мавзеи алҳҷр , талаби ҳҷрои лизъаҳи ҳнок , Фҷоءаҳи Ҷабраили болҳҷр ман илоҳанд алзии ахрҷ ба одами ман алҷнаҳ , Фўзъаҳ .

قالَ اهْبِطُوا بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَکُمْ فِی الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ شرح این آیت در سورة البقره مستوفی رفت. روی عن السدی، قال: اخرج آدم من الجنة و معه حجر فی یده الیمنی، و و رق فی الکف الأخری، فبث الورق فی الهند، فمنه ما ترون من الطیب، و أما الحجر فکان یاقوتة بیضاء، یستضی‌ء بها، فلمّا بنی ابراهیم البیت، فبلغ موضع الحجر، طلب حجرا لیضعه هناک، فجاءه جبرئیل بالحجر من الهند الذی اخرج به آدم من الجنة، فوضعه.

Ва ани абии бурӣда , қол : лмои халқи аллоҳи одаму ҷирати алрўҳи фӣаи ътс , Фқол : алҳмди ллаҳ . Фқоли аллоҳи таъолӣ : рҳмки рбк ё одам ! сабқати раҳматии ғазабӣ . Ман рбк ? қол : анат .

و عن ابی بریدة، قال: لما خلق اللَّه آدم و جرت الروح فیه عطس، فقال: الحمد للَّه. فقال اللَّه تعالی: رحمک ربک یا آدم! سبقت رحمتی غضبی. من ربک؟ قال: انت.

Қол : ман тааббуд ? қол . Аёк . Фдъии болҳҷр , Фмсҳи ядаи алии алҳҷри колбиъаҳ .

قال: من تعبد؟ قال. ایّاک. فدعی بالحجر، فمسح یده علی الحجر کالبیعة.

Ва рӯй : ани одами лмои ҳбт борз илоҳанд , бкии алии алҷнаҳи моӣтии сана ҳатто ҷирии ман айнаи алимнӣ мисли диҷла , ва ман айнаи алисрӣ мисли Фурот , Фхлқи аллоҳи ммои соли ман айнаи алимнии алтиру алсбоъ ,у ммои соли ман айнаи алисрии алдру алёқўту алأлнҷўҷу ҳўи алъўд ,у ани ибни умр , қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : дахли Иблиси алъроқ , Фқзии минҳои ҳоҷата , сами дахли алшоми Фтрдўаҳ , сами дахли Мисри Фбози фӣҳоу фарруху басти ъбқриаҳ .

و روی: ان آدم لما هبط بارض الهند، بکی علی الجنة مائتی سنة حتی جری من عینه الیمنی مثل دجلة، و من عینه الیسری مثل فرات، فخلق اللَّه ممّا سال من عینه الیمنی الطیر و السباع، و ممّا سال من عینه الیسری الدر و الیاقوت و الألنجوج و هو العود، و عن ابن عمر، قال: قال رسول اللَّه (ص): دخل ابلیس العراق، فقضی منها حاجته، ثم دخل الشام فطردوه، ثم دخل مصر فباض فیها و فرّخ و بسط عبقریه.

Қоли фӣҳо тҳиўн ва фӣҳо тмўтўн яъне : фӣ аларз ъанд мунтаҳии оҷолкм ,у минҳои тхрҷўни фии алқёмаҳи ллбъсу алҳсоб , ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкму минҳои нхрҷкми тораи أхрӣ . Ва ани вҳби бен мнбаҳ , қол : аўҳии аллоҳи таъолии илои одами баъди мо тоб : ё одам ! ании аҷмъи лаки алълми каллаи фии арбаъаи калимот , воҳидаи лӣ ,у воҳидаи лак ,у воҳидаи Фимои бинӣу бинк ,у воҳидаи Фимои бинку байни аннос . Фأмои алтии лии Фтъбднии лои тшрк бешиӣо ,у أмои алтии лаки Фأҷзики бъмлки аҳўҷи мо ткўни илайҳ ,у أмои алтии Фимои бинӣу бинк , Фмнки алдъоء ва манӣ алоҷобаҳ ,у أмои алтии бинку байни аннос , Фأни трзии ?лаами мо трзии лнФск . Фқоли одам : ё раб ! шуғлат баталаб алрзқу алмъишаҳи ани алтсбиҳу алъбодаҳ ,у лсти аърФи соъоти алтсбиҳи ман айёми алднё . Фأҳбти аллоҳи таъолии дикоу أсмъаҳи асвоти алмлоӣкаҳи болтсбиҳ , Фҳўи аввали доҷни атхзаҳи одами ман алхлқ . Факони алдики азои самъи алтсбиҳи ман алсмоءи сбҳи фии аларзи Фсбҳи одами бтсбиҳаҳ .

قالَ فِیها تَحْیَوْنَ وَ فِیها تَمُوتُونَ یعنی: فی الارض عند منتهی آجالکم، وَ مِنْها تُخْرَجُونَ فی القیامة للبعث و الحساب، همانست که جای دیگر گفت: مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فِیها نُعِیدُکُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُکُمْ تارَةً أُخْری‌. و عن وهب بن منبه، قال: اوحی اللَّه تعالی الی آدم بعد ما تاب: یا آدم! انی اجمع لک العلم کله فی اربعة کلمات، واحدة لی، و واحدة لک، و واحدة فیما بینی و بینک، و واحدة فیما بینک و بین الناس. فأما التی لی فتعبدنی لا تشرک بی شیئا، و أما التی لک فأجزیک بعملک احوج ما تکون الیه، و أما التی فیما بینی و بینک، فمنک الدعاء و منی الاجابة، و أما التی بینک و بین الناس، فأن ترضی لهم ما ترضی لنفسک. فقال آدم: یا رب! شغلت بطلب الرزق و المعیشة عن التسبیح و العبادة، و لست اعرف ساعات التسبیح من ایام الدنیا. فأهبط اللَّه تعالی دیکا و أسمعه اصوات الملائکة بالتسبیح، فهو اول داجن اتخذه آدم من الخلق. فکان الدیک اذا سمع التسبیح من السماء سبّح فی الارض فسبّح آدم بتسبیحه.

Ва рӯй أни аллоҳи таъолии аўҳии илои одам ( ъ ) лмои ?ераади أни иҳбтаҳи илои аларз : ё одам ! ании анзлку зритки дорои мабнӣаи алии арбъи қавоид : аммо алаввалии фонии ақтъи мо тслўн ,у ассонӣаи аФрқи мо тҷмъўн ,у алсолсаҳи ахрби мо тбнўн ,у алробъаҳи АМИТи мо тлдўн ,у лзлки қил :

و روی أن اللَّه تعالی اوحی الی آدم (ع) لما اراد أن یهبطه الی الارض: یا آدم! انی انزلک و ذریتک دارا مبنیة علی اربع قواعد: اما الاولی فانی اقطع ما تصلون، و الثانیة افرق ما تجمعون، و الثالثة اخرب ما تبنون، و الرابعة امیت ما تلدون، و لذلک قیل:

ё банӣ одами қади أнзлнои алайкуми лбосо чун зикри бараҳнагии одам ва ҳавво рафт ,у изтирори эшон блбосу страҳ , миннати ниҳод бар эшон дар офариниши либоси эшон , гуфт : ё банӣ одами қади أнзлнои алайкуми лбосо яъне : хлқно , лқўлаҳ :у أнзли лаками ман алأнъоми смониаҳи أзўоҷ эй халқ ,у қил : أнзлнои алайкуми лбосо яъне алмоءи алзии ҳўи алсбби лкли млбўси анзлаҳи ман алсмоءи Фأскнаҳи аларз , Фнбт ба алқтну алктону ғайраи ммои икўни лбосои ллхлқи ман алсёб ,у тъиш ба алдўобу алонъом , Фихрҷи бзлки аўборҳо ва ашъорҳоу асўоФҳо , Фолмоءи ҳаёаи алأбдон ,у аддӣни ҳаёаи улқулуб ,у злки каллаи ман алсмоء ,у қил : асли кули наботи фии аларзи анзли маъаи одами ман алҷнаҳ ,у қил : أнзлнои алайкуми лбосо эй алҳмнокми кайфияти санъата , мегуяд : шуморо илҳоми додему дромўхтими ҷома бофтан ,у сози он рост кардан ,у урати бони пӯшидан .

یا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً چون ذکر برهنگی آدم و حوا رفت، و اضطرار ایشان بلباس و ستره، منت نهاد بر ایشان در آفرینش لباس ایشان، گفت: یا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً یعنی: خلقنا، لقوله: وَ أَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ الْأَنْعامِ ثَمانِیَةَ أَزْواجٍ ای خلق، و قیل: أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً یعنی الماء الذی هو السبب لکل ملبوس انزله من السماء فأسکنه الارض، فنبت به القطن و الکتان و غیره ممّا یکون لباسا للخلق من الثیاب، و تعیش به الدواب و الانعام، فیخرج بذلک اوبارها و اشعارها و اصوافها، فالماء حیاة الأبدان، و الدین حیاة القلوب، و ذلک کله من السماء، و قیل: اصل کل نبات فی الارض انزل مع آدم من الجنة، و قیل: أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً ای الهمناکم کیفیت صنعته، میگوید: شما را الهام دادیم و درآموختیم جامه بافتن، و ساز آن راست کردن، و عورت بآن پوشیدن.

Ва аввал касе ки ҷомаи бофти одам буд : чун аз осмон базмин омад аз бараҳнагӣ бинолед . Ҷабраил омад , ва ӯро фармуд то яке нари мяшро бикушт , ва онро пӯст кунад ,у пашм он барчед , ва ба ҳавво дод то буришат ,у одам аз он ҷомаи суфи бофти бтълими Ҷабраил . Азинҷо гуфт Мустафо ( с ) : « аввали ман сбҳи одам ,у кони Ҷабраили муаллима ,у одами тлмизаҳи салосаи айём » .

و اول کسی که جامه بافت آدم بود: چون از آسمان بزمین آمد از برهنگی بنالید. جبرئیل آمد، و او را فرمود تا یکی نر میش را بکشت، و آن را پوست کند، و پشم آن برچید، و به حوا داد تا برشت، و آدم از آن جامه صوف بافت بتعلیم جبرئیل. ازینجا گفت مصطفی (ص): «اول من سبح آدم، و کان جبرئیل معلّمه، و آدم تلمیذه ثلاثة ایام».

Рӯй абӯи أмомаҳи қол , қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алайкуми блбоси алсўФи търФўн ба фии алохраҳ , ?фони алнзри фии алсўФи иўрси фии алқлби алтФкр ,у алтФкри иўрси алҳкмаҳ ,у алҳкмаҳи тҷрии фии алҷўФи муҷрии алдм , Фмни ксри тафаккураи қул туъма ,у кули лисона , ва ман қул тафаккураи ксри туъма ,у азми бадана ,у қсои қалба ,у алқлби алқосии баъӣди ман аллоҳ , баъӣди ман алҷнаҳ , қариби ман алнор » .

روی ابو أمامة قال، قال رسول اللَّه (ص): «علیکم بلباس الصوف تعرفون به فی الآخرة، فان النظر فی الصوف یورث فی القلب التفکر، و التفکر یورث الحکمة، و الحکمة تجری فی الجوف مجری الدم، فمن کثر تفکره قلّ طعمه، و کلّ لسانه، و من قلّ تفکره کثر طعمه، و عظم بدنه، و قسا قلبه، و القلب القاسی بعید من اللَّه، بعید من الجنة، قریب من النار».

Ва ани ҷобир , қол : ҷоءи раҷули ило алнабӣ ( с ) Фқол : ё расӯли аллоҳ !

و عن جابر، قال: جاء رجل الی النبی (ص) فقال: یا رسول اللَّه!

Мо тқўли фии ҳрФтӣ ? Фқол : расӯли аллоҳ ( с ) : « ҳрФтки ҳирфаи абинои одам ,у ани аллоҳи иҳби ҳрФтк ,у ани ҳрФтки иҳтоҷи илоҳо алоҳёءу аломўот , Фмни анФи мнкми Фқди анФи ман одам , ва ман озокми Фқди озии одам » .

ما تقول فی حرفتی؟ فقال: رسول اللَّه (ص): «حرفتک حرفة ابینا آدم، و ان اللَّه یحب حرفتک، و ان حرفتک یحتاج الیها الاحیاء و الاموات، فمن انف منکم فقد انف من آدم، و من آذاکم فقد آذی آدم».

Қавлаи таъолӣ :у ришои риши ҷома Эй бошад ки ҳар қавмиро зии эшон буд , то аз дигарон пайдо шаванд , чун тёлси асҳоби онро ,у қлонси асҳоби онро ,у ақбиаҳи асҳоби онро ,у أъбиаҳи асҳоби онро . Ибн аббос гуфту муҷоҳид : алриши ҳўи алмол , иқолтаряш алрҷли азои тмўли ибн зайд гуфт : мо итҷмлўн ба ман алсёби алҳасана ,у қил : ҳўи алосос , ва мо зуҳри ман алмтоъу алсёбу алФрш . Ва дар шўоз хондаанд : «у рёшо » , Фқил : ҳўи ҷамъи риши кқдҳу қдоҳу зӣбу зӣоб ,у қил : алриши исми ллмол ва мо фӣаи алҷмол ,у алрёши алхсбу алсъаҳи фии алмъош .

قوله تعالی: وَ رِیشاً ریش جامه‌ای باشد که هر قومی را زیّ ایشان بود، تا از دیگران پیدا شوند، چون طیالس اصحاب آن را، و قلانس اصحاب آن را، و اقبیه اصحاب آن را، و أعبیه اصحاب آن را. ابن عباس گفت و مجاهد: الریش هو المال، یقال تریّش الرجل اذا تموّل ابن زید گفت: ما یتجمّلون به من الثیاب الحسنة، و قیل: هو الاثاث، و ما ظهر من المتاع و الثیاب و الفرش. و در شواذّ خوانده‌اند: «و ریاشا»، فقیل: هو جمع ریش کقدح و قداح و ذئب و ذئاب، و قیل: الریش اسم للمال و ما فیه الجمال، و الریاش الخصب و السعة فی المعاش.

Ва либоси алтқўии злки хайр яъне алҳёء . Шармро либос алтқўӣ хонанд аз баҳри онкӣ то шарм биҷойаст тақво баҷоаст ва то тақво баҷоаст имон баҷоаст :

وَ لِباسُ التَّقْوی‌ ذلِکَ خَیْرٌ یعنی الحیاء. شرم را لباس التقوی خوانند از بهر آنکه تا شرم بجای است تقوی بجا است و تا تقوی بجا است ایمان بجا است:

Ва қил : либоси алтқўии ҳўи алтшмири фии алсўоб . Дар хабараст ки Мустафо ( с ) ъам зодаи хешро гуфт рабеъаи бен алҳорси бен абди алмтлб : « нъми улфатии рабеъаи луи қасри ман шеърау шимури ман сўбаҳ » !

و قیل: لباس التقوی هو التشمیر فی الثواب. در خبر است که مصطفی (ص) عم زاده خویش را گفت ربیعة بن الحارث بن عبد المطلب: «نعم الفتی ربیعة لو قصّر من شعره و شمّر من ثوبه»!

Ва абди аллоҳи умри писари худро гуфт : шимури зилки ?фонаи анқии лсўбку атқии лрбк . Ва қил : либоси алтқўии алъамали алсолҳу алъФаҳу алўръ , эй алъамали алсолҳу алъФаҳу алўръи хайри ман алсёбу алмол ,у қил : ҳўи алслоҳу ?алаи алҳрб ,у қил : ҳўи алсмти алҳсни фии алднё .

و عبد اللَّه عمر پسر خود را گفت: شمّر ذیلک فانه انقی لثوبک و اتقی لربک. و قیل: لباس التقوی العمل الصالح و العفة و الورع، ای العمل الصالح و العفة و الورع خیر من الثیاب و المال، و قیل: هو السلاح و آلة الحرب، و قیل: هو السمت الحسن فی الدنیا.

Қоли алҳсни фии қавла ? « злки ман оёти аллоҳ » : алўръу алсмти алҳсни ман оёти аллоҳи алии алмؤмн . Яъне : ман ъломоти алхири алтии албси аллоҳи алмؤмни фии алднё . Ва қоли ибни аббоси фии ҳзаҳи алоиаҳ : أмои аллбоси Фҳўи алсёб ,у أмои алрёши Фҳўи алмтоъу алмол ,у أмои алтқўии ФолъФоФ .

قال الحسن فی قوله؟ «ذلِکَ مِنْ آیاتِ اللَّهِ»: الورع و السمت الحسن من آیات اللَّه علی المؤمن. یعنی: من علامات الخیر التی البس اللَّه المؤمن فی الدنیا. و قال ابن عباس فی هذه الایة: أما اللباس فهو الثیاب، و أما الریاش فهو المتاع و المال، و أما التقوی فالعفاف.

Ани алтқии алъФиФи лои тбдўи ?лаи ъўраҳу ани кони ъорёи ман алсёб ,у ани алФоҷри бодии алъўраҳу ани кони косёи ман алсёб ,у ани фуҷураи ибдии уратаи ллнос , лои тзол ттлъ манеҳ алии шар , ва ба

ان التقیّ العفیف لا تبدو له عورة و ان کان عاریا من الثیاب، و ان الفاجر بادی العورة و ان کان کاسیا من الثیاب، و ان فجوره یبدی عورته للناس، لا تزال تطّلع منه علی شر، و به‌

Қол алнабӣ ( с ) : «у алзии нафаси Муҳамади бедаи мо амали аҳади қти сўءои алои албасаи аллоҳи рдоءи амалаи ълониаҳ , ани хирои Фхиру ани шрои фишур » . Сами телаи ҳзаҳи алоиаҳ :у либоси алтқўии злки хайр ,у қоли вҳби бен мнбаҳ : алоямони урён ,у либосаи алтқўӣ ,у зинатаи алҳёء ,у молаи алъФаҳ ,у смртаҳи алъамали алсолҳ .

قال النبی (ص): «و الذی نفس محمّد بیده ما عمل احد قط سوءا الا البسه اللَّه رداء عمله علانیة، ان خیرا فخیر و ان شرا فشرّ». ثم تلا هذه الآیة: وَ لِباسُ التَّقْوی‌ ذلِکَ خَیْرٌ، و قال وهب بن منبه: الایمان عریان، و لباسه التقوی، و زینته الحیاء، و ماله العفة، و ثمرته العمل الصالح.

Аммо сабаби нузули ин ояти он буд ки мушрикони араб аз сқиФ ва банӣ омири бен съсъаҳу хзоъаҳ ва банӣ мдлҷу ҷамоатӣ он буданд ки бараҳнаи тавоф хона мекарданд , мардони баҳамаи вақту занони бшб , ва он бараҳнагӣу ҷомаи бркндн ибодатӣ мешинохтанд ва мегуфтанд : ҷомае ки дар он маъсият мекунем на раво бошад ки бони тавофи хона каъба кунанд ,у раби Алъоламин ин оят фиристод , ва эшонро аз он боз зад , яъне ки урати пӯшидану прҳизкорӣ кардану самти некӯи доштан бааст шуморо аз ин ҷомаи бркндну бараҳнаи гаштан . Нофеъу ибни омиру ксоиӣ «у либос » бнсб хонанд маътӯф бар « ришо » . Боқӣ брФъ хонанд бар ибтидо ,у хубраи злки хайр . Злки ман оёти аллоҳи қоли бъзҳм эй ман Фроӣзаҳи алтии авҷабҳо боётаҳ , ириди стар алъўраҳ . Лълҳми изкрўн эй итъзўн .

اما سبب نزول این آیت آن بود که مشرکان عرب از ثقیف و بنی عامر بن صعصعه و خزاعه و بنی مدلج و جماعتی آن بودند که برهنه طواف خانه می‌کردند، مردان بهمه وقت و زنان بشب، و آن برهنگی و جامه برکندن عبادتی می‌شناختند و میگفتند: جامه‌ای که در آن معصیت میکنیم نه روا باشد که بآن طواف خانه کعبه کنند، و رب العالمین این آیت فرستاد، و ایشان را از آن باز زد، یعنی که عورت پوشیدن و پرهیزکاری کردن و سمت نیکو داشتن به است شما را از این جامه برکندن و برهنه گشتن. نافع و ابن عامر و کسایی «وَ لِباسُ» بنصب خوانند معطوف بر «ریشا». باقی برفع خوانند بر ابتدا، و خبره ذلِکَ خَیْرٌ. ذلِکَ مِنْ آیاتِ اللَّهِ قال بعضهم ای من فرائضه التی اوجبها بآیاته، یرید ستر العورة. لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ ای یتعظون.

ё банӣ одами лои иФтннкми алшитони ин фитна эдар Фзиҳтаст , яъне : лои иФзҳнкм . Асли фитна озмоишаст ва бар расӣдан ,у ончӣ ниҳонаст дар чизеи берун овардан , чунон ки ботш нуқра гузоранд то ончӣ дар онаст берун ояд , комаи أхрҷи أбўикми ман алҷнаҳи инзъи ънҳмои лбосҳмо . Ин инзъи тафсир ихроҷаст , чунон ки онҷо гуфт : лои ттхзўои адуӣу ъдўкми أўлёءи тлқўни إлиҳми болмўдаҳ . Ин илқоъи тафсир иттиҳодаст .

یا بَنِی آدَمَ لا یَفْتِنَنَّکُمُ الشَّیْطانُ این فتنه ایدر فضیحت است، یعنی: لا یفضحنّکم. اصل فتنه آزمایش است و بر رسیدن، و آنچه نهان است در چیزی بیرون آوردن، چنان که بآتش نقره گذارند تا آنچه در آن است بیرون آید، کَما أَخْرَجَ أَبَوَیْکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ یَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما. این ینزع تفسیر اخراج است، چنان که آنجا گفت: لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ. این القاء تفسیر اتحاد است.

Лириҳмои сўотҳмои ин далеласт ки эшон уратҳои якдигар надида буданд . Ъоӣшаҳ гуфт : мо рояти сўأаҳи расӯли аллоҳ ( с ) қт .

لِیُرِیَهُما سَوْآتِهِما این دلیل است که ایشان عورتهای یکدیگر ندیده بودند. عائشه گفت: ما رایت سوأة رسول اللَّه (ص) قط.

إнаҳи ирокми ҳўу қабӣлаи ман ҳайси лои трўнҳми иблғўнкми ман ҳайси лои тблғўнҳм .

إِنَّهُ یَراکُمْ هُوَ وَ قَبِیلُهُ مِنْ حَیْثُ لا تَرَوْنَهُمْ یبلغونکم من حیث لا تبلغونهم.

Ва иأтўнкми ман ҳайси лои тأтўнҳм . Ва фии алхбр : ани алшитони иҷрии ман ибни одами муҷрии алдм .

و یأتونکم من حیث لا تأتونهم. و فی الخبر: ان الشیطان یجری من ابن آدم مجری الدم.

Ани алшитони иҳзри ибни одами алии кули аҳёнаҳ . Ва ани муҷоҳид , қол : иқўли Иблис : нҳн нарай ва ло нарай , ва нахарҷ ман таҳти алсрӣ ,у иъўди шихнои Фтӣ . Қоли молики бен динор : ани ъдўои ироку лои туроаи лшдиди алмؤнаҳи алои ман ъсмаҳи аллоҳ . Ва қоли зўи алнўн : ани кони ҳўи ироки ман ҳайси лои туроа , ?фони аллоҳи ироаҳи ман ҳайси лои ирии аллоҳ , Фостъни биллоҳи алайҳ , ?фон кед алшитони кони зъиФо .

ان الشیطان یحضر ابن آدم علی کل احیانه. و عن مجاهد، قال: یقول ابلیس: نحن نری و لا نری، و نخرج من تحت الثری، و یعود شیخنا فتی. قال مالک بن دینار: ان عدوا یراک و لا تراه لشدید المؤنة الا من عصمه اللَّه. و قال ذو النون: ان کان هو یراک من حیث لا تراه، فان اللَّه یراه من حیث لا یری اللَّه، فاستعن باللّه علیه، فان کید الشیطان کان ضعیفا.

Ва қабӣла яъне :у ҷунуда , ман қавлаи таъолӣ :у ҷунуди إблис ,у қил : хайлау раҷула , ман қавлаи таъолӣ : бхилку рҷлк ,у қил : зритаҳ , ман қавлаи таъолӣ : أи Фттхзўнаҳу зритаҳ ?

وَ قَبِیلُهُ یعنی: و جنوده، من قوله تعالی: وَ جُنُودُ إِبْلِیسَ، و قیل: خیله و رجله، من قوله تعالی: بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ، و قیل: ذریته، من قوله تعالی: أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ؟

Ман ҳайси лои трўнҳми лои трўни аҷсодҳм ,у лои тълмўни мконҳм , лони аҷсомҳми рақиқа ,у фии абсорнои заъфи ани идроки алрқиқи аллтиФ . Ва ани Муҳамади бен исҳоқ , қол : блғнии ани Иблиси тзўҷи алҳиаҳи алтии дахли фии ҷўФҳои ҳайни кулами одами баъди мо ахрҷи алҷнаҳ , Фмнҳои зритаҳ .

مِنْ حَیْثُ لا تَرَوْنَهُمْ لا ترون اجسادهم، و لا تعلمون مکانهم، لان اجسامهم رقیقة، و فی ابصارنا ضعف عن ادراک الرقیق اللطیف. و عن محمد بن اسحاق، قال: بلغنی ان ابلیس تزوج الحیة التی دخل فی جوفها حین کلّم آدم بعد ما اخرج الجنة، فمنها ذریته.

إнои ҷълнои алшётини أўлёءи ллзини лои иؤмнўни слтноҳми алайҳими лизидўои фии ғиҳм . Мегуяд : мо шаётинро мусаллат кардем бар кофарон , то дар бироҳӣ ва куфрашон бифзоианд .

إِنَّا جَعَلْنَا الشَّیاطِینَ أَوْلِیاءَ لِلَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ سلّطناهم علیهم لیزیدوا فی غیّهم. میگوید: ما شیاطین را مسلط کردیم بر کافران، تا در بیراهی و کفرشان بیفزایند.

Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : أрслнои алшётини алии алкоФрини тؤзҳми أзо эй : тҳмлҳми алии алмъосии ҳмлои шадидан , аммо алмؤмни Флои иқбли қўлҳму лои иҷиби дъўтҳм .

همانست که جای دیگر گفت: أَرْسَلْنَا الشَّیاطِینَ عَلَی الْکافِرِینَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ای: تحملهم علی المعاصی حملا شدیدا، اما المؤمن فلا یقبل قولهم و لا یجیب دعوتهم.

Ва إзои Фълўои фоҳишаи фоҳишаи ӣнҷои кашф уратаст дар тавоф , ва гуфтаанд : таҳрими бҳираҳу соӣбаҳ ва всилаҳаст , ва гуфтаанд : омаст дар ҳамаи маосӣ , ва дарин оят азмораст , яъне :у азои Фълўои фоҳишаи ибодаи Фнҳўои анҳо , қолўои вҷднои алайҳо обоءно мегуяд : чун корӣ зишт кунанд , ва онро аз худ ибодатӣ шиносанд , ва эшонро аз он наҳй кунанд , ҷавоб диҳанд ва гӯйанд : вҷднои алайҳои обоءно , мо падарону аслофи худро барин ёфтем . Чун эшонро гӯйанд : падарони шумо ин аз куҷо гирифтанд ? ва аз куҷо барсохтанд ?

وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً فاحشه اینجا کشف عورت است در طواف، و گفته‌اند: تحریم بحیره و سائبه و وصیله است، و گفته‌اند: عام است در همه معاصی، و درین آیت اضمار است، یعنی: و اذا فعلوا فاحشة عبادة فنهوا عنها، قالُوا وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا میگوید: چون کاری زشت کنند، و آن را از خود عبادتی شناسند، و ایشان را از آن نهی کنند، جواب دهند و گویند: وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا، ما پدران و اسلاف خود را برین یافتیم. چون ایشان را گویند: پدران شما این از کجا گرفتند؟ و از کجا برساختند؟

Ҷавоб диҳанд ки : аллоҳи أмрнои баҳо . Раб Алъоламин гуфт : ё Муҳамад ! бигӯӣ : إни аллоҳи лои иأмри болФҳшоء . Аллоҳи бҳичи зишт ва нописанд нафармоед . « Фҳшоء » ва « фоҳиша » он зиштҳоаст аз феъл ва аз қавл ки мурувватро хароб кунад ,у мардро бад ном кунад ,у азинҷост ки бахилро фоҳиш хонд , аз баҳри онкии бухли баҳри забон ва дар ҳар кешу бнздик ҳар қавм накӯҳидаасту бахили бадном . Ва дар хабараст аз Мустафо ( с ) : « ани аллоҳи ибғзи алФоҳши алмтФҳши албзӣ » .

جواب دهند که: اللَّهُ أَمَرَنا بِها. رب العالمین گفت: یا محمّد! بگوی: إِنَّ اللَّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ. اللَّه بهیچ زشت و ناپسند نفرماید. «فحشاء» و «فاحشه» آن زشتها است از فعل و از قول که مروت را خراب کند، و مرد را بد نام کند، و ازینجاست که بخیل را فاحش خواند، از بهر آنکه بخل بهر زبان و در هر کیش و بنزدیک هر قوم نکوهیده است و بخیل بدنام. و در خبر است از مصطفی (ص): «ان اللَّه یبغض الفاحش المتفحش البذی».

Аллоҳ зишт дорад ҳар бахили бдгўӣ аз шарми тиҳӣ .

اللَّه زشت دارد هر بخیل بدگوی از شرم تهی.

Ва дар хабараст ки мардии бори хости бадари ҳуҷраи ъоӣшаҳи модари муъминон . Расӯли худо ( с ) се бор гуфт : бади мард ки ӯст . Он гуҳ гуфт ки : вайро бори даҳ . Чун бор дод , вайро бнўохт , ва бо ваии суханон хуш гуфт . Чун берун шуд ъоӣшаҳ гуфт : ё расӯли аллоҳ ! ин мардро он гуфтӣ ки гуфтӣ , ва чун даромад бо вай чунон кардӣ ! ҷавоб дод расӯли худо ( с ) : « ани абғзи анноси илои аллоҳи ман икрми атқоءи фӯҳша » .

و در خبرست که مردی بار خواست بدر حجره عائشه مادر مؤمنان. رسول خدا (ص) سه بار گفت: بد مرد که اوست. آن گه گفت که: وی را بار ده. چون بار داد، وی را بنواخت، و با وی سخنان خوش گفت. چون بیرون شد عائشه گفت: یا رسول اللَّه! این مرد را آن گفتی که گفتی، و چون درآمد با وی چنان کردی! جواب داد رسول خدا (ص): «ان ابغض الناس الی اللَّه من یکرم اتقاء فحشه».

Бтринаҳи мардум , бнздики аллоҳи он касаст ки мардумон ӯро некӯ доранд аз бими фӯҳши забони вай .

بترینه مردم، بنزدیک اللَّه آن کس است که مردمان او را نیکو دارند از بیم فحش زبان وی.

Ва бидон ки « фоҳиша » дар қуръон бар чаҳор ваҷҳ ояд : яке бмънӣ зиноаст , чунон ки дар сӯра алнсоء гуфт :у аллотии иأтини алФоҳшаҳ , яъне алзно . Ҳамонаст ки дарин сӯра аъроф гуфт : қул إнмои ҳарами рабии алФўоҳши мо зуҳри минҳо ва мо батн . Бики қавли ин фавоҳиш зиноаст , яъне : ҳарами алзнои фии алсру алълониаҳ , ва дар сӯра алоҳзоб гуфт : ман иأти мнкни бФоҳшаҳи мубина яъне алзно . Ваҷҳи дувуми фоҳиша ншўзаст занонро , чунон ки дар сӯра алнсоء гуфт :у лои тъзлўҳни лтзҳбўои ббъзи мо отитмўҳни إлои أни иأтини бФоҳшаҳи мубина яъне алъсён ,у ҳўи алншўзи албини ман алмрأаҳи алии завҷҳо , дар сӯра алтлоқ гуфт :у лои ихрҷни إлои أни иأтини бФоҳшаҳи мубина . Ваҷҳ сеюм онаст ки дар ҳақи қавм лут гуфт дар анкабут : إнкми лтأтўни алФоҳшаҳ яъне ?утёни алрҷоли фии адборҳм ,у назири ин дар сӯра алнмласт ва дарин сӯраи аънии сӯраи алоъроФ . Чаҳоруми фоҳиша маъсиятаст дар ширкат , чунон ки раб алъзаҳ гуфт :у إзои Фълўои фоҳиша яъне мо ҳарами аҳли алҷоҳлиаҳи алии анФсҳми фии алшрк , қолўои вҷднои алайҳои обоءноу аллоҳи أмрнои баҳои қул إни аллоҳи лои иأмри болФҳшоء яъне болмъосӣу ҳўи таҳрими алҳрсу алонъому ғайри злк . أи тқўлўни алии аллоҳи мо лои тълмўн ? истифҳоми инкори итзмни нҳё .

و بدان که «فاحشه» در قرآن بر چهار وجه آید: یکی بمعنی زنا است، چنان که در سورة النساء گفت: وَ اللَّاتِی یَأْتِینَ الْفاحِشَةَ، یعنی الزنا. همانست که درین سورة اعراف گفت: قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ. بیک قول‌ این فواحش زنا است، یعنی: حرم الزنا فی السر و العلانیة، و در سورة الاحزاب گفت: مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یعنی الزنا. وجه دوم فاحشه نشوز است زنان را، چنان که در سورة النساء گفت: وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَیْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ یَأْتِینَ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یعنی العصیان، و هو النشوز البین من المرأة علی زوجها، در سورة الطلاق گفت: وَ لا یَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ یَأْتِینَ بِفاحِشَةٍ مبینة. وجه سوم آنست که در حق قوم لوط گفت در عنکبوت: إِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ یعنی اتیان الرجال فی ادبارهم، و نظیر این در سورة النمل است و درین سورة اعنی سورة الاعراف. چهارم فاحشه معصیت است در شرکت، چنان که رب العزة گفت: وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً یعنی ما حرم اهل الجاهلیة علی انفسهم فی الشرک، قالُوا وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ یعنی بالمعاصی و هو تحریم الحرث و الانعام و غیر ذلک. أَ تَقُولُونَ عَلَی اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ؟ استفهام انکار یتضمن نهیا.