Қавлаи таъолӣ :у аълмўои أнмои ғнмтми ман шайъи ء . . . Алоиаҳ , ғанимати мол кофаронаст ки мусулмонон барон зафар ёбанд буқати қаттолу ҷиҳод , ва гуфтаанд ҷиҳоди ду қисмаст : ҷиҳоди зоҳир ,у ҷиҳоди ботин , ҷиҳоди зоҳир бо кофараст ба теғ ,у ҷиҳоди ботин бо нафасаст бқҳр .

قوله تعالی: وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ... الایة، غنیمت مال کافران است که مسلمانان بران ظفر یابند بوقت قتال و جهاد، و گفته‌اند جهاد دو قسم است: جهاد ظاهر، و جهاد باطن، جهاد ظاهر با کافر است به تیغ، و جهاد باطن با نفس است بقهر.

Муҷоҳидон ба теғ се марданд : кӯшндаи мأҷўру хастаи мғФўру куштаи шаҳид . Ҳамчунин муҷоҳидон бо нафас се марданд , яке микўшди вай аз Аброраст , яке метозад вай аз аўтодаст яке бози рустаи вай аз абдоласт . ӯ ки дар ҷиҳод куффор аст бимол ғанимат тавонгар шавад , ӯ ки дар ҷиҳод нафасаст бадал тавонгар шавад , тавонгар бимол он моли вай ё ҳалоласту меҳнат , ё ҳаромасту лаънат ,у тавонгари бадал ҳимматӣ дорад ма аз дунёу Муродии ма аз уқбо . Мустафои си ҷиҳоди нафасро азим тар хонд ,у бузург тар гуфт : рҷънои ман алҷҳоди алосғри илои алҷҳоди алокбр

مجاهدان به تیغ سه مردند: کوشنده مأجور و خسته مغفور و کشته شهید. همچنین مجاهدان با نفس سه مردند، یکی میکوشد وی از ابرار است، یکی می‌تازد وی از اوتاد است یکی باز رسته وی از ابدال است. او که در جهاد کفّار است بمال غنیمت توانگر شود، او که در جهاد نفس است بدل توانگر شود، توانگر بمال آن مال وی یا حلال است و محنت، یا حرام است و لعنت، و توانگر بدل همتی دارد مه از دنیا و مرادی مه از عقبی. مصطفی ص جهاد نفس را عظیم‌تر خواند، و بزرگ‌تر گفت: رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر

Аз баҳри он ки аз душмани ҳазар тавон кард ва аз нафаси ҳазар кардан натавон . Ва бо ҳар душманӣ агар бисозӣ аз шари ваии эмини гардӣ , ва бо нафас агар бисозӣ ҳалоки худ дар он бинӣ . Ва озоди бор нафас онаст ки Мустафо с гуфт : ани аллоҳи лои инзри илои сўркму лои илои аъмолкму локини инзри илои қлўбкм , гуфт : худоӣ бадал нигарад ва бнФс нанигарад , ва маълумаст ки нгрстни таъсир муҳаббатаст ,у нонгрстни таъсири буғз , агар нафас душман дошта ҳақ набӯдӣ буи назар кардӣ , чунон ки бадал кунад .

از بهر آن که از دشمن حذر توان کرد و از نفس حذر کردن نتوان. و با هر دشمنی اگر بسازی از شر وی ایمن گردی، و با نفس اگر بسازی هلاک خود در آن بینی. و آزاد بار نفس آنست که مصطفی ص گفت: ان اللَّه لا ینظر الی صورکم و لا الی اعمالکم و لکن ینظر الی قلوبکم، گفت: خدای بدل نگرد و بنفس ننگرد، و معلوم است که نگرستن تأثیر محبت است، و نانگرستن تأثیر بغض، اگر نفس دشمن داشته حق نبودی بوی نظر کردی، چنان که بدل کند.

Пас воҷиб кунад нафасро душмани доштан ,у мувофиқати ҳақро баназари меҳру муҳаббати буии ннгрстн , ва дар маъракаи муҷоҳидат ба теғи риёзати қаҳри вай кардан ,у дидаи муроди ваии бноўки тФриду таҷред бар духтан азинҷо гуфт Мустафои с : « ман мқт нафса фии зоти аллоҳи оманаи аллоҳи ман азоби явми алқимаҳ » , ва дар ин маънии ҳикояти Аҳмади бен хзрўиаҳ маърӯфаст . Гуфто : рӯзгорӣ дар қаҳри нафаси хеш басар оварадам то ӯро аз муроду коми хеши боздоштами рӯзии нишот ғзў кард , бо ман бар овехт ки ғзо кардани шарт дайнасту имоди мусулмонӣу нишони тоъати дорӣ . Ва ман аз нишоти ваии аҷаби доштам ки аз нафаси нишот тоъат наёяд ,у бихир камтар гароед , гуфтам : ночор дар зери ин макрӣаст пайваста , ӯро рӯзаи миФрмоими магари тоқат гуруснагӣ надорад хоҳад ки дар сафар аз он халос ёбад ва хоҳад ки дар сафари рӯзаи кушояди рухсати сафар бар кор гирад ! гуфтам : бо нафас назрӣ кардам ки то дар сафар бошам рӯзаи нгшоим , балки бифзоем , гуфт : раво дораму рӯзаи нгшоим , гуфтам : магар аз онаст ки тоқати қиём шаб надорад мехоҳад ки дар сафар аз он халос ёбад дар дил кардам ки аз қиём ҳеҷ накоҳам ва аз шом то боми нафасро бар пой дорам , гуфт : раво дорам ва азон нанолам . Андеша кардам ки магар аз онаст ки бо халқ менаёмизаду ваҳшати хилват ӯро барин доштааст ва мехоҳад ки бо халқ суҳбат кунад , ҳиммат кардам ки дар сафари ҷузи бмнзлҳои хароб фурӯ ниёем , ва аз халқи гӯшаи гирам . Он низ аз ман раво дошт ва бипасандед . Пас аз рӯй аҷзу тазаррӯъ дар ҳақи зоридм ки илоҳии бФзли худ маро аз макри нафас огоҳ куну блтФи худ маро шод кун ! охир дарёфтам ки нафас мегуяд ки ҳар рӯзи маро ба теғи муҷоҳидати ҳазор зарбати занӣ ва ҳазор бор бикашӣу халқро аз он огоҳӣ на , бории бғзои рӯм то якбора кушта шавам ва шаҳид бошаму ҷаҳонён боз гӯйанд ки Аҳмади хзрўиаҳ дар ғзо шаҳодат ёфт , гуфтам : саъби хасмӣ ки нафасаст ки на дар дунёи мувофиқати намояд , на дар уқбо саодат хоҳад , камӣни риёи хост ки бар ман кушояд , ва дар зумраи ҳолкони орад , то раби алъзаҳи маро аз макри вай огоҳӣ дод , ва дар ҷаноби караму лутфи маро ҷой дод , он гуҳ дар вирдҳо биФзўдму алтофи карам басӣ дидам .

پس واجب کند نفس را دشمن داشتن، و موافقت حق را بنظر مهر و محبت بوی ننگرستن، و در معرکه مجاهدت به تیغ ریاضت قهر وی کردن، و دیده مراد وی بناوک تفرید و تجرید بر دوختن ازینجا گفت مصطفی ص: «من مقت نفسه فی ذات اللَّه آمنه اللَّه من عذاب یوم القیمة»، و در این معنی حکایت احمد بن خضرویه معروف است. گفتا: روزگاری در قهر نفس خویش بسر آوردم تا او را از مراد و کام خویش بازداشتم روزی نشاط غزو کرد، با من بر آویخت که غزا کردن شرط دین است و عماد مسلمانی و نشان طاعت‌داری. و من از نشاط وی عجب داشتم که از نفس نشاط طاعت نیاید، و بخیر کمتر گراید، گفتم: ناچار در زیر این مکری است پیوسته، او را روزه میفرمایم مگر طاقت گرسنگی ندارد خواهد که در سفر از آن خلاص یابد و خواهد که در سفر روزه گشاید رخصت سفر بر کار گیرد! گفتم: با نفس نذری کردم که تا در سفر باشم روزه نگشایم، بلکه بیفزایم، گفت: روا دارم و روزه نگشایم، گفتم: مگر از آنست که طاقت قیام شب ندارد میخواهد که در سفر از آن خلاص یابد در دل کردم که از قیام هیچ نکاهم و از شام تا بام نفس را بر پای دارم، گفت: روا دارم و ازان ننالم. اندیشه کردم که مگر از آنست که با خلق می‌نیامیزد و وحشت خلوت او را برین داشته است و میخواهد که با خلق صحبت کند، همت کردم که در سفر جز بمنزلهای خراب فرو نیایم، و از خلق گوشه گیرم. آن نیز از من روا داشت و بپسندید. پس از روی عجز و تضرع در حق زاریدم که الهی بفضل خود مرا از مکر نفس آگاه کن و بلطف خود مرا شاد کن! آخر دریافتم که نفس میگوید که هر روز مرا به تیغ مجاهدت هزار ضربت زنی و هزار بار بکشی و خلق را از آن آگاهی نه، باری بغزا روم تا یکباره کشته شوم و شهید باشم و جهانیان باز گویند که احمد خضرویه در غزا شهادت یافت، گفتم: صعب خصمی که نفس است که نه در دنیا موافقت نماید، نه در عقبی سعادت خواهد، کمین ریا خواست که بر من گشاید، و در زمره هالکان آرد، تا رب العزة مرا از مکر وی آگاهی داد، و در جناب کرم و لطف مرا جای داد، آن گه در وردها بیفزودم و الطاف کرم بسی دیدم.

Пер тариқат гуфт : « илоҳӣ ! аз бим тавонад буд , бҷони расидам , ҳеҷ надонам ки бо чунин нафас бо чунин кор чун афтодам , ҳеҷ ғайрат нагирифтаму халқии бъбрт хеш надидам , ҳар чанд кушедам ки як нафас аз он худ шоистаи ту байнам надидам . Малико , доне ки на бе ту худро ин рӯз гузидам ! илоҳии марон касеро ки худ хондӣ зоҳир макун , ҷурмӣ ки худ пӯшедӣ ! кримо , миёни мо бо ту довари туе , он кун ки сазои онӣ ! қавла : Фأни ллаҳи хумсау ллрсўли чунон ки аз моли ғанимат берун кунанд ва дар он саҳмӣаст худоироу расӯлро , ҳам чунин дар муомилоти ҳақиқат ки дилро ғаниматаст саҳмӣаст худоиро , ки банда дар он озод буд аз ҳаззи худу рқи куни ҳама ҳақ бошад ва баҳақ бошад аз худ безор ва аз олами озод .

پیر طریقت گفت: «الهی! از بیم تواند بود، بجان رسیدم، هیچ ندانم که با چنین نفس با چنین کار چون افتادم، هیچ غیرت نگرفتم و خلقی بعبرت خویش ندیدم، هر چند کوشیدم که یک نفس از آن خود شایسته تو بینم ندیدم. ملکا، دانی که نه بی‌تو خود را این روز گزیدم! الهی مران کسی را که خود خواندی ظاهر مکن، جرمی که خود پوشیدی! کریما، میان ما با تو داور تویی، آن کن که سزای آنی! قوله: فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ چنان که از مال غنیمت بیرون کنند و در آن سهمی است خدای را و رسول را، هم چنین در معاملات حقیقت که دل را غنیمت است سهمی است خدای را، که بنده در آن آزاد بود از حظّ خود و رقّ کون همه حقّ باشد و بحق باشد از خود بیزار و از عالم آزاد.

Пер тариқат гуфт : « бандаро вақте бияёд ки аз тан забон монаду бас , ва аз дил нишон монаду бас , ва аз ҷон аён монаду бас , дил баравад намӯда монаду бас , ҷон баравад рабӯда монаду бас , ин ҷавонмард бмнзл расед ва пурсед аз сайл чаҳ нишон диҳанд , чун бдрё расед дар дарё афтод , ва сахтӣ бипурсед , дар худ барисед ӯ ки бмўлӣ расед :

پیر طریقت گفت: «بنده را وقتی بیاید که از تن زبان ماند و بس، و از دل نشان ماند و بس، و از جان عیان ماند و بس، دل برود نموده ماند و بس، جان برود ربوده ماند و بس، این جوانمرد بمنزل رسید و پرسید از سیل چه نشان دهند، چون بدریا رسید در دریا افتاد، و سختی بپرسید، در خود برسید او که بمولی رسید:

إзи أнтми болъдўаҳи алднёи азинҷо то охири вирди қисса бадарёнаст ,у васфи улҳоли ҷавонмардон , ки дар маъракаи ибтол ва дар сафи қаттол муборизат намуданду бъҳду вФоءи ҳақи боистоднд , то аз боргоҳи ҳақиқати бўсФи рҷўлити мавсуфи гаштанд ,у аълоъи калимаи ҳақроу нашри бисоти исломро тани сиблату ҷони базлу дил фидо карданд .

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْیا ازینجا تا آخر ورد قصه بدریان است، و وصف الحال جوانمردان، که در معرکه ابطال و در صف قتال مبارزت نمودند و بعهد و وفاء حق بایستادند، تا از بارگاه حقیقت بوصف رجولیّت موصوف گشتند، و اعلاء کلمه حقّ را و نشر بساط اسلام را تن سبیل و جان بذل و دل فدا کردند.

Раб Алъоламин гуфт : он корӣаст ки дар азали ман хостам , қазоӣ ки ман кардам , ҳукмӣ ки ман ронадам , лиқзии аллоҳи أмрои кони мФъўлои Фриштгонро фиристодам ороми дилҳороу бишорати мؤмнонро , аммо нусрат додани кори илоҳят моасту хасоиси рубубияти мо , ва мо алнсри إло ман ъанд аллоҳ . Ҳамчунин расӯлонро аз баҳр даъват фиристодаму ҳидояти бъноити мост , إнки лои тҳдии ман أҳббт ! касби банда тақдир кардаму сабаби сохтам аммо рӯзӣ додану расонӣдан бар мост ва мо ман добаҳи фии алأрзи إлои алии аллоҳи ризқҳо .

رب العالمین گفت: آن کاریست که در ازل من خواستم، قضایی که من کردم، حکمی که من راندم، لِیَقْضِیَ اللَّهُ أَمْراً کانَ مَفْعُولًا فریشتگان را فرستادم آرام دلها را و بشارت مؤمنانرا، امّا نصرت دادن کار الهیّت ما است و خصایص ربوبیّت ما، وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ. همچنین رسولان را از بهر دعوت فرستادم و هدایت بعنایت ماست، إِنَّکَ لا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ! کسب بنده تقدیر کردم و سبب ساختم اما روزی دادن و رسانیدن بر ماست وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا عَلَی اللَّهِ رِزْقُها.

Ҷуфт додану тухми рехтан сабаб кардам локини вуҷӯди фарзанд бақадрат мости иҳби лмни ишоءи إносоу иҳби лмни ишоءи алзкўр .

جفت دادن و تخم ریختن سبب کردم لکن وجود فرزند بقدرت ماست یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ إِناثاً وَ یَهَبُ لِمَنْ یَشاءُ الذُّکُورَ.

Ва أтиъўои аллоҳу расӯлау лои тнозъўои ФтФшлўо аз рӯй ишорати мусулмононро дарин ояти мувофиқати миФрмоид ки мувофиқати асл дайнаст ,у мухолифати мояи залолат , чунон ки дар дайну ъқидти мувофиқат воҷибаст , дар ройу азимати ҳам воҷибаст , аз ӣнҷост ки раби алъзаҳи тоъати худоу расӯлу аввалии аламри ҳама дар ҳам баст ,у хурӯҷу холоват ҳаром кард . Мустафо гуфт : « амрткми бхмси болҷмоъаҳу алсмъу алтоъаҳу алҳҷраҳу алҷҳоди фии сиблати аллоҳ . Ва анаи ман харҷи ман алҷмоъаҳи қайди шбри Фқди халъи рбқаҳи алисломи ман ънқаҳи алои ани ироҷъ ,у қоли с : « ман атоънии Фқди атоъи аллоҳ , ва ман ъсонии Фқди Асои аллоҳ , ва ман итъи аломини Фқди атоънӣ , ва ман иъси аломири Фқди ъсонӣ ,у анмои аломоми ҷинаи иқотли ман вроӣаҳ ,у итқӣ ба ?фони амри бтқўии аллоҳу адли ?фони ?лаи бзлки иҷро ,у ани қоли бғираҳи ?фон алайҳ манеҳ ,у ани амри алайкуми абди мҷдъи иқўдкми бктоби аллоҳ , Фосмъўои ?лау атиъўо .

وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا از روی اشارت مسلمانان را درین آیت موافقت میفرماید که موافقت اصل دین است، و مخالفت مایه ضلالت، چنان که در دین و عقیدت موافقت واجب است، در رای و عزیمت هم واجب است، از اینجاست که رب العزة طاعت خدا و رسول و اولی الامر همه در هم بست، و خروج و خالفت حرام کرد. مصطفی گفت: «امرتکم بخمس بالجماعة و السّمع و الطّاعة و الهجرة و الجهاد فی سبیل اللَّه. و انّه من خرج من الجماعة قید شبر فقد خلع ربقة الاسلام من عنقه الا ان یراجع،و قال ص: «من اطاعنی فقد اطاع اللَّه، و من عصانی فقد عصا اللَّه، و من یطع الامین فقد اطاعنی، و من یعص الامیر فقد عصانی، و انما الامام جنّة یقاتل من ورائه، و یتّقی به فان امر بتقوی اللَّه و عدل فانّ له بذلک اجراً، و ان قال بغیره فانّ علیه منّة، و ان امر علیکم عبد مجدّع یقودکم بکتاب اللَّه، فاسمعوا له و اطیعوا.

Сами қоли таъолӣ :у асбрўои إни аллоҳи маъаи алсобрини итўлии алкФоиаҳи азо ҳсл манеҳам алсботу ҳасани алтФўиз . Ҳасани басарии раҳмаи аллоҳ ҳар гуҳ ки қиссаи асҳоб бадар хондӣ гуфтӣ : тӯбои сипоҳиро ки амири эшон расӯли худо , ҷосуси эшон Ҷабраили амини худо , муборизи эшон Ҳамзау алии шери худо , мадади эшон Фриштгони худо , мақсӯди эшон изҳори дайни худо , ҳосили эшон ризои худо .

ثمّ قال تعالی: وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ یتولّی الکفایة اذا حصل منهم الثّبات و حسن التفویض. حسن بصری رحمه اللَّه هر گه که قصه اصحاب بدر خواندی گفتی: طوبی سپاهی را که امیر ایشان رسول خدا، جاسوس ایشان جبرئیل امین خدا، مبارز ایشان حمزه و علی شیر خدا، مدد ایشان فریشتگان خدا، مقصود ایشان اظهار دین خدا، حاصل ایشان رضای خدا.