Бидон ки сӯраи алонФол маданӣаст магари ҳафт оят ки ба Макка фурӯ омаду إзи имкри бки аллазӣнаи кФрўои илои қавлаи сами иғлбўн . Ҷумлаи сӯраи панҷ ҳазор ва ҳаштод ҳарфаст ва ҳазор ва навад ва панҷ калимааст . Дар фазилати ин сӯраи абии каъб ривоят кунад аз Мустафои си қоли қоли расӯли аллоҳ : « ман қрأи сӯраи алонФолу броءаҳ , Фонои шафиъи ?лау шоҳиди явми алқимаҳ , анаи барии ءи ман алнФоқу аътии ман алоҷри баъдади кули мунофиқу мунофиқаи фии дори алднёи ъушри ҳасаноту мҳии анҳу ъушри сиӣоту рафъи ?лаи ъушри дараҷот ,у кони алършу ҳмлтаҳи ислўни алайҳи айёми ҳаётаи фии алднё » .

بدان که سورة الانفال مدنی است مگر هفت آیت که به مکه فرو آمد وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا الی قوله ثُمَّ یُغْلَبُونَ. جمله سورة پنج هزار و هشتاد حرف است و هزار و نود و پنج کلمة است. در فضیلت این سورة ابیّ کعب روایت کند از مصطفی ص‌ قال قال رسول اللَّه: «من قرأ سورة الانفال و براءة، فانا شفیع له و شاهد یوم القیمة، انّه بری‌ء من النفاق و اعطی من الاجر بعدد کل منافق و منافقة فی دار الدّنیا عشر حسنات و محی عنه عشر سیّئات و رفع له عشر درجات، و کان العرش و حملته یصلّون علیه ایام حیاته فی الدّنیا».

Дарин сӯраи шаш ояти мансӯхи чунон ки расем бони шарҳи диҳем .

درین سورة شش آیت منسوخ چنان که رسیم بآن شرح دهیم.

Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим . Исӣлўнки ани алأнФол . Ибн аббос гуфт : сабаби нузули ин ояти он буд ки рӯзи бадар Мустафо гуфт : « ман қатли қтилои фалаи салба ва ман асри асирои фалаи кзо »

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ. ابن عباس گفت: سبب نزول این آیت آن بود که روز بدر مصطفی گفت: «من قتل قتیلا فله سلبه و من اسر اسیرا فله کذا»

Гуфт : ҳар ки кофариро бикашади верости салби он кушта ва ҳар ки асириро гирад ҳамчунин . Пас чун ҷанг дар пайвасти ҷавонону врноёни фаро пеш шуданд ва ҷанг карданд , қавмиро киштанду қавмиро асир гирифтанд ,у перону аъёну вуҷӯҳи лашкари бнздики ройоти ислом истода буданд дар ҳазрати Мустафои су дафъи душманон аз вай мекарданд ,у қалби лашкар нигоҳ медоштанд аммо ҷанг намекарданд . Пас он ҷавонону нўхостгон ки ҷанг мекарданд тамаъ карданд ки салбҳо ва ғаниматҳо муфрад боишон диҳанд . Яке Ансорӣ бархест , номи ваии абӯи алисри ибн ъаму ахў банӣ слмаҳ , гуфт : ё расӯли аллоҳ инак ҳафтод мард аз душман киштем ва ҳафтод душмани асири гирифтеми салби эшон ҳамаи мо рости чунон ки ваъда додае ,у саъди маоз дар ҷумлаи эшон буд ки бҳзрти Мустафо буд истода ,у масоф нигаҳ медоштанд , гуфт : ё расӯли аллоҳи мо на аз бади дилӣ ҷанг мекардем , локин нахостем ки туро холӣ бигзорем ва чунон ки эшон мо низ ҳам дар масоф будем ва эшонро бдФъи душман ёрӣ медодем , пас салбу ғанимати эшонро танҳо нарасад , сухан дар миёни эшон дароз шуд .

گفت: هر که کافری را بکشد ویراست سلب آن کشته و هر که اسیری را گیرد همچنین. پس چون جنگ در پیوست جوانان و ورنایان فرا پیش شدند و جنگ کردند، قومی را کشتند و قومی را اسیر گرفتند، و پیران و اعیان و وجوه لشکر بنزدیک رایات اسلام ایستاده بودند در حضرت مصطفی ص و دفع دشمنان از وی میکردند، و قلب لشکر نگاه میداشتند اما جنگ نمی‌کردند. پس آن جوانان و نوخاستگان که جنگ میکردند طمع کردند که سلبها و غنیمتها مفرد بایشان دهند. یکی انصاری برخاست، نام وی ابو الیسر ابن عم و اخو بنی سلمه، گفت: یا رسول اللَّه اینک هفتاد مرد از دشمن کشتیم و هفتاد دشمن اسیر گرفتیم سلب ایشان همه ما راست چنان که وعده داده‌ای، و سعد معاذ در جمله ایشان بود که بحضرت مصطفی بود ایستاده، و مصاف نگه میداشتند، گفت: یا رسول اللَّه ما نه از بد دلی جنگ میکردیم، لکن نخواستیم که ترا خالی بگذاریم و چنان که ایشان ما نیز هم در مصاف بودیم و ایشان را بدفع دشمن یاری میدادیم، پس سلب و غنیمت ایشان را تنها نرسد، سخن در میان ایشان دراز شد.

Ва саъди бен абии вқоси бародари вайро умр кушта буданд баҷанг шуд ,у Саиди бен алъоси бен Умияро бикушту шамшери ваии бастад , шамшерии некӯи номи он зўи алктиФаҳ , он шамшери бардошти пеши Мустафо с оварад гуфт : « аътнии ҳозо » расӯли худо ҷавоб дод : « зъаҳ » , як бор дигар гуфт « аътнии ҳозо » , расӯл ҷавоб дод « зъаҳ » . Саъдро он нохуш омад , дил танг шуд , ва дарин маънӣ гуфту гӯй дар миён саҳоба афтод , то Ҷабраил оят оварад : исӣлўнки ани алأнФоли қул алأнФоли ллаҳ ва алрасул . Мустафои си бҳкми ин ояти ғаниматҳо ва салбҳо аз дасти эшон берун карду миёни эшон басӯиат қисмат карду саъди бен абии вқосро бихонад ва гуфт : ё саъди он гуҳ на он ман буд шамшер , акнӯн он манаст бтўи додем .

و سعد بن ابی وقاص برادر وی را عمر کشته بودند بجنگ شد، و سعید بن العاص بن امیه را بکشت و شمشیر وی بستد، شمشیری نیکو نام آن ذو الکتیفة، آن شمشیر برداشت پیش مصطفی ص آورد گفت: «اعطنی هذا» رسول خدا جواب داد: «ضعه»، یک بار دیگر گفت «اعطنی هذا»، رسول جواب داد «ضعه». سعد را آن ناخوش آمد، دل تنگ شد، و درین معنی گفت و گوی در میان صحابه افتاد، تا جبرئیل آیت آورد: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ. مصطفی ص بحکم این آیت غنیمتها و سلبها از دست ایشان بیرون کرد و میان ایشان بسویّت قسمت کرد و سعد بن ابی وقاص را بخواند و گفت: یا سعد آن گه نه آن من بود شمشیر، اکنون آن منست بتو دادیم.

Исӣлўнки ани алأнФол ва ӯ замир муъминонаст . Яъне ки муъминони туро май пурсанади азин моли ғанимат . Савол бар ду ваҷҳаст : саволи истеълому саволи талаб . Ва ин савол истеъломаст ки ан дар он пайваста . Мегуяд : туро аз анфоли мипрснд то бидонанд ки ҳукм он чист , ҳалоласт ё ҳаром ?у бкаҳ мебояд дод ? ва гуфтаанд : ки аз он мепурседанд ки бар умматҳои гузаштаи пеши азин уммати ҳаром буд . Хӯрдан он мехостанд то бидонанд ки бар эшон ҳам ҳаромаст ё на . Қавмӣ гуфтанд : ин савол талабаст ,у ан зиёдатасту далел бар ин қироати ибн масъӯдаст : исӣлўнки алонФоли бҳзФи ан . Маънӣ онаст ки муъминони анфол аз ту талаб мекунанд ва мехоҳанд ,у алонФоли алғноӣм , воҳидҳо нФл . Қол лабед :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ و او ضمیر مؤمنان است. یعنی که مؤمنان ترا می‌پرسند ازین مال غنیمت. سؤال بر دو وجه است: سؤال استعلام و سؤال طلب. و این سؤال استعلام است که عن در آن پیوسته. میگوید: ترا از انفال میپرسند تا بدانند که حکم آن چیست، حلال است یا حرام؟ و بکه می‌باید داد؟ و گفته‌اند: که از آن می‌پرسیدند که بر امّتهای‌ گذشته پیش ازین امت حرام بود. خوردن آن میخواستند تا بدانند که بر ایشان هم حرام است یا نه. قومی گفتند: این سؤال طلب است، و عن زیادت است و دلیل بر این قرائت ابن مسعود است: یسئلونک الانفال بحذف عن. معنی آنست که مؤمنان انفال از تو طلب می‌کنند و میخواهند، و الانفال الغنائم، واحدها نفل. قال لبید:

Иқоли нФлнии кзо эй аътонӣ ,у алнўФли алрҷли алксири алътоء ,у қили алнФли алзёдаҳ ва манеҳ алноФлаҳи лўлди алўлду кзлки алноФлаҳи ман алслоаҳ .

یقال نفلنی کذا ای اعطانی، و النّوفل الرجل الکثیر العطاء، و قیل النفل الزیادة و منه النافلة لولد الولد و کذلک النافلة من الصلاة.

Қул алأнФоли ллаҳ ва алрасул таъзимро номи аллоҳ дар овараду ибтидои бзкр хеш кард ҷли ҷалола . Маънӣ онаст ки ҳукми ғанимат бо Мустафо афкандем , он вайаст , чунон ки ӯ хоҳад дар он ҳукм кунад . Ибн ҷрир гуфт : анфол дигарасту ғноӣми дигар . Ғноӣм онаст ки баъд аз ҷанги мусулмононро нусрату зафар буд ва бимол кофарон дар расанд ва ҷамъ кунанд , ҳукми ин ғноӣм онаст ки аллоҳ гуфт :у аълмўои أнмои ғнмтми ман шайъи ء . . . Алоиаҳу анфоли зёдтст , ки баъд аз қисмати эмоми чизе бксӣ диҳад зиёдат аз қисмат барои хеш . Муҷоҳид ва ъкрмаҳ гуфтанд : ғноӣми рӯзи бадари алӣ алхусус Мустафоро буд , бҳкми ин оят ва он касро медод ки худ мехост , пас раби алъзаҳи он ҳукми бхмс мансӯх карду бқўли эшон ин оят мансӯхаст ва носих онаст ки :у аълмўои أнмои ғнмтми ман шайъи ء . . . Алоиаҳ .

قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ تعظیم را نام اللَّه در آورد و ابتدا بذکر خویش کرد جل جلاله. معنی آنست که حکم غنیمت با مصطفی افکندیم، آن وی است، چنان که او خواهد در آن حکم کند. ابن جریر گفت: انفال دیگر است و غنائم دیگر. غنائم آنست که بعد از جنگ مسلمانان را نصرت و ظفر بود و بمال کافران در رسند و جمع کنند، حکم این غنائم آنست که اللَّه گفت: وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ... الآیة و انفال زیادتست، که بعد از قسمت امام چیزی بکسی دهد زیادت از قسمت برای خویش. مجاهد و عکرمه گفتند: غنائم روز بدر علی الخصوص مصطفی را بود، بحکم این آیت و آن کس را میداد که خود میخواست، پس رب العزّة آن حکم بخمس منسوخ کرد و بقول ایشان این آیت منسوخ است و ناسخ آنست که: وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ... الآیة.

Ибн зайд гуфт : оят муҳкамасту собит , ва маънӣ онаст : қул алأнФоли ллаҳу ҳаии лои шаки ллаҳи маъаи алднёи бмои фӣҳоу алохраҳ , ва алрасул изъҳои фии мавозиъҳо алтии амри аллоҳи бўзъҳои фӣҳо .

ابن زید گفت: آیت محکم است و ثابت، و معنی آنست: قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ و هی لا شک للَّه مع الدنیا بما فیها و الآخرة، و الرسول یضعها فی مواضعها الّتی امر اللَّه بوضعها فیها.

Мегуяд : анфолу ғноӣми ҳамаи худоироасту дунёу охират ва ҳар чаҳ дар он ҳамаи худоироаст , касро бо вай дар он анбозӣ нау расӯли рост , яъне ки расӯли бҳкми фармони худои онҷо наад ва бонкс диҳад ки аллоҳ фармоед . Ин ҳукм чунин кард ва пас аз он бчҳли рӯзи ҳукми ғноӣм фурӯ фиристод , гуфт : ?фони ллаҳи хумсау лаками арбаъаи ахмосаҳ .

میگوید: انفال و غنائم همه خدای را است و دنیا و آخرت و هر چه در آن همه خدای را است، کس را با وی در آن انبازی نه و رسول راست، یعنی که رسول بحکم فرمان خدا آنجا نهد و بآنکس دهد که اللَّه فرماید. این حکم چنین کرد و پس از آن بچهل روز حکم غنائم فرو فرستاد، گفت: فان للَّه خمسه و لکم اربعة اخماسه.

Фотқўои аллоҳу أслҳўои зоти бинкм эй улҳолаи алтии бинкм , ликўни сббои лолФткму иҷтимои клмткм . Ва أтиъўои аллоҳи фии Фроӣзаҳу расӯлаи фии сунната .

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ ای الحالة الّتی بینکم، لیکون سببا لالفتکم و اجتماع کلمتکم. وَ أَطِیعُوا اللَّهَ فی فرائضه وَ رَسُولَهُ فی سنّته.

إни кантами муъминин ?фони алоямони иўҷби злк . Ин хитоб бо саҳоба расӯл аст мегуяд : агар муъминонед муқтазӣ имон онаст ки худоӣу расӯлро фармон бурдор бошед , ва дар тоъати дории як дил ва як сухан бошед , ва дар кори ғноӣму анфоли мҷодлту ихтилоф аз миён бурдоред ,у бхдоӣу расӯл боз гузоред то чунон ки хоҳад дар он ҳукм кунад ,у ҳамаи баҳам сулҳ кунед то растгор шавед .

إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ فان الایمان یوجب ذلک. این خطاب با صحابه رسول است میگوید: اگر مؤمنان‌اید مقتضی ایمان آنست که خدای و رسول را فرمان بردار باشید، و در طاعت‌داری یک دل و یک سخن باشید، و در کار غنائم و انفال مجادلت و اختلاف از میان بردارید، و بخدای و رسول باز گذارید تا چنان که خواهد در آن حکم کند، و همه بهم صلح کنید تا رستگار شوید.

Рӯй ъдии бен ҳотами қол : хтб раҷул ъанд расӯли аллоҳи си Фқол : « ва ман итъи аллоҳу расӯлаи Фқди рушд ва ман иъсҳмои Фқди ғўӣ » . Фқол алнабӣ с : « аскти Фбӣси алхтиби анат » сами қоли расӯли аллоҳ : « ман итъи аллоҳу расӯлаи Фқди рушд ва ман иъси аллоҳу расӯлаи Фқди ғўӣ , Флои тқл ва ман иъсҳмо

روی عدی بن حاتم قال: خطب رجل عند رسول اللَّه ص فقال: «و من یطع اللَّه و رسوله فقد رشد و من یعصهما فقد غوی». فقال النبی ص: «اسکت فبئس الخطیب انت» ثمّ قال رسول اللَّه: «من یطع اللَّه و رسوله فقد رشد و من یعص اللَّه و رسوله فقد غوی، فلا تقل و من یعصهما

Сами васфи алмؤмнини Фқол : إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи إзои зикри аллоҳ . . . Алоиаҳ эй азои зикрати азмаи аллоҳу қудрата , ва мо хавф ба ман Асоаи фазаъати қлўбҳм , Фонқодти лоўомраҳу артдъти ани нўоҳиаҳу атмأнти илои ваъдау фурқати ани ваъида . Ва إзои теляти алайҳими оёта . . . эй алқуръони зодтҳми тсдиқо ва яқинану хшиаҳ , азои томлўоу тдбрўои маъонӣа . Ҳуҷҷатӣ равшанаст ин оят бар мараҷён ки зиёдату нуқсонро мункиранд дар имон ,у раби Алъоламин сариҳ мегуяд : зодтҳми тсдиқо ва яқинану хшиаҳ , азои томлўоу тдбрўои маъонӣа . Ҳуҷҷатӣ равшанаст ин оят бар мараҷён ки зиёдату нуқсонро мункиранд дар имон ,у раби Алъоламин сариҳ мегуяд : зодтҳми إимоно , ва он ваҷҳеи дигар ки раби алъзаҳи ҳақиқати имон исбот накард алои боҷтмоъи хислатҳои некӯ аз аъмоли зоҳиру ботин , ва эшон ҳақиқати имони бмҷрди қавл исбот мекунанд . Таъолии аллоҳи ъмои иқўли алзолмўн . Қоли умри бен ҳабибу кони ?лаи сҳбаҳ : ани ллоимони зиёдау нқсоно , қили Фмои зёдтаҳ , қол : азои зкрнои аллоҳу ҳмдноаҳи Фзлки зёдтаҳ ,у азои сҳўноу қсрноу ғФлнои Фзлки нақсона . Ва кутуби умри бен абди алъзизи илои баъзи ихвона : ани ллоимони снноу Фроӣзу шроӣъи Фмни асткмлҳои асткмли алоямон ва ман лами исткмлҳои лами исткмли алоямон . Ва алии рбҳми итўклўни иФўзўни илайҳи амўрҳму исқўн ба Флои ирҷўни ғайрау лои ихоФўни сўоаҳ .

ثمّ وصف المؤمنین فقال: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ... الآیة ای اذا ذکرت عظمة اللَّه و قدرته، و ما خوّف به من عصاه فزعت قلوبهم، فانقادت لاوامره و ارتدعت عن نواهیه و اطمأنت الی وعده و فرقت عن وعیده. وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ... ای القرآن زادتهم تصدیقا و یقینا و خشیة، اذا تامّلوا و تدبّروا معانیه. حجتی روشن است این آیت بر مرجیان که زیادت و نقصان را منکراند در ایمان، و رب العالمین صریح میگوید: زادتهم تصدیقا و یقینا و خشیة، اذا تامّلوا و تدبّروا معانیه. حجتی روشن است این آیت بر مرجیان که زیادت و نقصان را منکراند در ایمان، و رب العالمین صریح میگوید: زادَتْهُمْ إِیماناً، و آن وجهی دیگر که رب العزة حقیقت ایمان اثبات نکرد الّا باجتماع خصلتهای نیکو از اعمال ظاهر و باطن، و ایشان حقیقت ایمان بمجرد قول اثبات میکنند. تعالی اللَّه عما یقول الظالمون. قال عمر بن حبیب و کان له صحبة: ان للایمان زیادة و نقصانا، قیل فما زیادته، قال: اذا ذکرنا اللَّه و حمدناه فذلک زیادته، و اذا سهونا و قصّرنا و غفلنا فذلک نقصانه. و کتب عمر بن عبد العزیز الی بعض اخوانه: ان للایمان سننا و فرائض و شرائع فمن استکملها استکمل الایمان و من لم یستکملها لم یستکمل الایمان. وَ عَلی‌ رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ یفوضون الیه امورهم و یثقون به فلا یرجون غیره و لا یخافون سواه.

Аллазӣнаи иқимўни алслоаҳу ммои рзқноҳми инФқўн . Ҳар нафақа ки дар қуръон бо намоз пайвастааст зкоаҳаст .

الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ. هر نفقه که در قرآن با نماز پیوسته است زکاة است.

أўлӣки ҳам алмؤмнўни ҳқои сароу ҷҳрои бхлоФи алмноФқ . Ибн аббос гуфт : ман лами икни мноФқои Фҳўи муъмини ҳқоу қил : тақдираи ҳқўои ҳқо , мисли сдқўои сдқо , сأли раҷули алҳсни Фқол : أи муъмини анат ? Фқол : алоямони имонон , ?фони канти тсأлнии ани алоямони биллоҳу млоӣктаҳу кутубау русулау алиўми алохру алҷнаҳу алнору албъсу алҳсоби Фонои муъмини баҳо ,у ани канти тсأлнии ани қавла : إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи إзои зикри аллоҳи вҷлти қлўбҳми ило қавла ъанд рбҳм , Фўи аллоҳи мо адрӣ أ манеҳам аноам ло ?у иқол алҳақ фии алкломи алии ваҷҳин , аҳдҳмои алмстҳқу ассонии мо ?лаи ҳқиқаҳи алўҷўд , бхлоФи алботли ?фонаи лои вуҷӯди ?ла . Ва раво бошад ки أўлӣки ҳам алмؤмнўни ӣнҷои сухан бурӣда гардад пас гӯйӣ : ҳқои ?лаам дараҷот ъанд рбҳми бдрстӣу ростӣ ки эшонро дрҷтҳо ва манзалатҳоаст дар биҳишти наздики худованди эшон . Ва қил : ?лаами дараҷоти фии алҷнаҳи иртқўнҳои боъмолҳми алрФиъаҳ . «у мғФраҳ » ллзнўб , «у ризқи Карим » холиси ман шўоиби алкдр .

أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا سرا و جهرا بخلاف المنافق. ابن عباس گفت: من لم یکن منافقا فهو مؤمن حقا و قیل: تقدیره حقوا حقا، مثل صدقوا صدقا، سأل رجل الحسن فقال: أ مؤمن انت؟ فقال: الایمان ایمانان، فان کنت تسألنی عن الایمان باللّه و ملائکته و کتبه و رسله و الیوم الآخر و الجنة و النار و البعث و الحساب فانا مؤمن بها، و ان کنت تسألنی عن قوله: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ الی قوله عِنْدَ رَبِّهِمْ، فو اللَّه ما ادری أ منهم انا ام لا؟ و یقال الحق فی الکلام علی وجهین، احدهما المستحق و الثانی ما له حقیقة الوجود، بخلاف الباطل فانه لا وجود له. و روا باشد که أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ اینجا سخن بریده گردد پس گویی: حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ بدرستی و راستی که ایشان را درجتها و منزلتها است در بهشت نزدیک خداوند ایشان. و قیل: لهم درجات فی الجنة یرتقونها باعمالهم الرفیعة. «وَ مَغْفِرَةٌ» للذنوب، «وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ» خالص من شوایب الکدر.

« комаи أхрҷки рбк » муфассирон дар маънии оят мухталифанд . Қавмӣ гуфтанд : ин муттасиласт бовел ,у кофи коф ташбеҳасту алтшбиаҳи вақъи байни алслоҳин , эй слоҳҳми фии ислоҳи зоти албини кслоҳҳми фии ихроҷи аллоҳи лқоҳм , ва ин қавл ъкрмаҳасту тақдир оят инаст Фотқўои аллоҳу أслҳўои зоти бинкми ?фони злки хайри лаками комаи кони ихроҷи аллоҳи таъолии мҳмдои ман байтаи болҳқи хирои лакаму ани карааи Фриқи мнкм . Мегуяд : ҳамаи баҳам сулҳ кунед ва бо якдигар боштӣ зӣед ки салоҳи кору салоҳи дайни шуморо даринаст , ҳам чунон ки рӯзи бадари худои таъолии Муҳамадро аз хонаи хеши Мадина берун оварад баҷанг бадар , агар чаҳ қавмиро кроҳит омад ки соз ҷанг накарда буданд , аммо салоҳи эшон дар он буд .

«کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ» مفسّران در معنی آیت مختلف‌اند. قومی گفتند: این متصل است باول، و کاف کاف تشبیه است و التشبیه وقع بین الصلاحین، ای صلاحهم فی اصلاح ذات البین کصلاحهم فی اخراج اللَّه لقاهم، و این قول عکرمه است و تقدیر آیت اینست فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ فان ذلک خیر لکم کما کان اخراج اللَّه تعالی محمدا من بیته بالحق خیرا لکم و ان کرهه فریق منکم. میگوید: همه بهم صلح کنید و با یکدیگر بآشتی زیید که صلاح کار و صلاح دین شما را درین است، هم چنان که روز بدر خدای تعالی محمد را از خانه خویش مدینه بیرون آورد بجنگ بدر، اگر چه قومی را کراهیت آمد که ساز جنگ نکرده بودند، اما صلاح ایشان در آن بود.

Ва қил : алтшбиаҳи вақъи байни алҳақин эй ҳам алмؤмнўни ҳқои комаи أхрҷки рбки ман битк болҳқ мегуяд : эшон муъминонанд баҳақу ростии чунон ки аллоҳи туро аз хонаи хеш берун оварад баҳақу ростӣ . Ва қил : алтшбиаҳи вақъи байни алкроҳтин эй алонФоли ллаҳ ва алрасулу ани караи бъзҳми комаи أхрҷки рбки ман битки болҳқу إни Фриқои ман алмؤмнини лкорҳўн , мегуяд : ин кроҳити эшону мҷодлти эшон дар қисмати ғиноеми ҳам чун кроҳит эшонасту мҷодлти эшон рӯзи бадар . Ази қолўои ахрҷтнои ллъиру лами тълмнои қтолои Фнстъди ?ла . Ва тақдираи амзи ломри аллоҳи фии алғноӣму ани крҳўои комаи мзити алии хрўҷк . Ва ҳам корҳўн , қавмӣ гуфтанд аз муфассирон ки ин ояти бовели ҳеҷ таъаллуқ надораду кофи бмънӣ азоаст кқўлаҳу أҳсни комаи أҳсни аллоҳи إлики маъноау аҳсани азои аҳсани аллоҳи алик . Ва тақдираи азкр ё Муҳамади ази أхрҷки рбки ман битк яъне алмдинаҳи илои бадари болҳқ . эй болавҳии алзии аток ба Ҷабраил . Ва إни Фриқои ман алмؤмнини лкорҳўни алхурӯҷи маъаи кроҳиаҳи нФори алтбъи ани алмисоқи лои кроҳиаҳи зиди алородаҳ , лонаами крҳўои авлои сами ародўоу лами икрҳўои амри аллоҳи ъзу ҷли баҳол .

و قیل: التشبیه وقع بین الحقّین ای هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ میگوید: ایشان مؤمنان‌اند بحق و راستی چنان که اللَّه ترا از خانه خویش بیرون آورد بحق و راستی. و قیل: التشبیه وقع بین الکراهتین ای الانفال للَّه و الرسول و ان کره بعضهم کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکارِهُونَ، میگوید: این کراهیت ایشان و مجادلت ایشان در قسمت غنایم هم چون کراهیت ایشان است و مجادلت ایشان روز بدر. اذ قالوا اخرجتنا للعیر و لم تعلمنا قتالا فنستعد له. و تقدیره امض لامر اللَّه فی الغنائم و ان کرهوا کما مضیت علی خروجک. وَ هُمْ کارِهُونَ، قومی گفتند از مفسران که این آیت باوّل هیچ تعلق ندارد و کاف بمعنی اذا است کقوله وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ‌ معناه و احسن اذا احسن اللَّه الیک. و تقدیره اذکر یا محمد اذ أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ یعنی المدینة الی بدر بالحق. ای بالوحی الّذی اتاک به جبرئیل. وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکارِهُونَ الخروج مع کراهیة نفار الطبع عن المیثاق لا کراهیة ضد الارادة، لانهم کرهوا اولا ثم ارادوا و لم یکرهوا امر اللَّه عز و جل بحال.

Иҷодлўнки фӣ алҳақ эй фии алқтолу злки анҳми хрҷўои ллъиру лами ёхзўои аҳбаҳи алҳрби Флмои амрўои болҳрби шқи алайҳими злку тлбўои алрхсаҳи фии тарки злк , Фҳўи ҷдолҳми баъди мо табин ани алҷҳоди воҷибу алхурӯҷи савоб ,у ълмўои ани амрки амри аллоҳ , кأнмои исоқўни إлии аламут ва ҳам инзрўн эй корҳўни алқтоли кроҳиаҳи ман исоқи илои аламут , ва ҳам инзрўни илои асбоба . Қоли ибни зайд : иҷодлўнк яъне , алкФори фӣ алҳақ , эй фии алислом . Баъди мо табин бону зуҳри алисломи кأнмои исоқўни إлии аламути ҳайни даъвои илои алислом ва ҳам инзрўни тлки улҳола .

یُجادِلُونَکَ فِی الْحَقِّ ای فی القتال و ذلک انهم خرجوا للعیر و لم یاخذوا اهبة الحرب فلما امروا بالحرب شق علیهم ذلک و طلبوا الرخصة فی ترک ذلک، فهو جدالهم بعد ما تبیّن ان الجهاد واجب و الخروج صواب، و علموا انّ امرک امر اللَّه، کَأَنَّما یُساقُونَ إِلَی الْمَوْتِ وَ هُمْ یَنْظُرُونَ ای کارهون القتال کراهیة من یساق الی الموت، و هم ینظرون الی اسبابه. قال ابن زید: یجادلونک یعنی، الکفار فی الحق، ای فی الاسلام. بَعْدَ ما تَبَیَّنَ بان و ظهر الاسلام کَأَنَّما یُساقُونَ إِلَی الْمَوْتِ حین دعوا الی الاسلام وَ هُمْ یَنْظُرُونَ تلک الحالة.

Ва إзи иъдкми аллоҳи إҳдии алтоӣФтини шарҳи ин қиссаи бқўли ибни аббосу садӣу ҷамоатӣ муфассирон онаст ки крзи бен ҷобири алқршии бадар Мадина омад ва ғорат карду чрндгони Мадина ҷумла баранд . Хабар ба Мустафо с расед , бар нишаст бо ҷамоатии ёрон ва бар пай вай бирафтанду буи дар нарасиданду бози гаштанд , баъд аз он хабар бмдинаҳ омад ки бӯи Сафён аз шом меояду корвони Қурайш бо ваии молии азиму тиҷоратии фаровон . Ва ҳаии аллтимаҳ яъне қофилаи маъаҳо алтиб .

وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللَّهُ إِحْدَی الطَّائِفَتَیْنِ شرح این قصه بقول ابن عباس و سدی و جماعتی مفسران آنست که کرز بن جابر القرشی بدر مدینه آمد و غارت کرد و چرندگان مدینه جمله براند. خبر به مصطفی ص رسید، بر نشست با جماعتی یاران و بر پی وی برفتند و بوی در نرسیدند و باز گشتند، بعد از آن خبر بمدینه آمد که بو سفیان از شام می‌آید و کاروان قریش با وی مالی عظیم و تجارتی فراوان. و هی اللطیمة یعنی قافلة معها الطیب.

Расӯли худои муҳоҷиру ансорро бар хонд ва эшонро хабар дод ки онки корвони Қурайш бо мол фаровон расед бнздики бадар , ва агар мо бароа эшон шавем , бихиру ғанимат боз гирдем . Сесад ва сездаҳ марди фаро роҳ буданд ва аз эшон ду савор беш набуданд ва як шутури миёни се кас буд .

رسول خدا مهاجر و انصار را بر خواند و ایشان را خبر داد که آنک کاروان قریش با مال فراوان رسید بنزدیک بدر، و اگر ما براه ایشان شویم، بخیر و غنیمت باز گردیم. سیصد و سیزده مرد فرا راه بودند و از ایشان دو سوار بیش نبودند و یک شتر میان سه کس بود.

Конўои итъоқбўни алайҳ , ва ҳеҷ сози ҷангу олати ҳарб бо эшон на , ки эшон барои корвон май рафтанд на бқсди ҷангу ҳарб . Дар корвони Қурайши Амри бен алъос буду Амри бен Њишому мхрмаҳи нўФли алзҳрӣ бо чиҳил савори бузургону сарварони Қурайш . Бӯ Сафён бидонаст ки расӯли худо берун омад бо ёрон ба талаби корвон . Змзми бен Амр алғФорӣ бимика фиристод , Қурайшро хабар кард аз ҳол , ва гӯйанд ки шайтон бар сӯрати сроқаҳи бен молики бен ҷъсм Фродид омад ва гуфт : « ани мҳмдоу асҳобаи қади ързўои лъиркму лои ғолиби лаками алиўми ман анносу ании ҷори лакам » . Аҳли Маккаи ҳама хашм гирифтанду овоз бикдигр доданд то ҷумла берун шуданд магари заъифон . Ҳама бо сози ҳарбу силаҳи тамом . Расӯли худо бо ёрон аз Мадина бирафта . Ва водӣӣаст ки зФрон хонанд онҷои фурӯи омада , Ҷабраил омад , аз ҳазрати иззати ин оят оварад :у إзи иъдкми аллоҳи إҳдии алтоӣФтини أнҳои лаками алтоӣФтони ҳоҳнои алҷнду алъиру абӯи ҷаҳли маъаи алҷнду абӯи Сафёни маъаи алъир . Хайри расӯли аллоҳи байни ани инсри алии алъдў ӯ инқли ъирҳм . Гузин доданд расӯли худоиро ки агар хоҳад сипоҳи душман дар даст ӯ диҳанд , ва агар хоҳад корвону мол . Расӯли худои душмани бгрид ки дар даст ӯ диҳанд ,у муъминон дӯст доштанд ки корвон бо мол дар даст эшон диҳанд . Эшонро ҷавоб доданд :у тўдўни أни ғайри зоти алшўкаҳи ткўни лакам , шумо дӯст медоред ки аз дарахт бехор рутаб гиред ва аллоҳ мехоҳад ки ҳақ дуруст кунаду дайн бузург дорад бсхнони хешу бехи кофарони бабрад . Мустафои с бо ёрон машварат кард дар кори ҳарбу ончӣ дар пеш буд . Ҷамоатӣ кроҳит намуданд , гуфтанд ё расӯли аллоҳ : « ?ҳуллои ахбртнои анаи икўни қаттол ҳатто нахарҷ слоҳоу нтأҳби ?лаи ано хрҷно наред алъир ва лам наилм алқтол » . Абӯи бикр садиқ донист ки мурод расӯл чист бархесту суханон некӯ гуфт умри хитоби ҳам чунин суханон некӯ гуфт миқдоди бен Амри фаро пеш омад гуфт : ё расӯли аллоҳ , амзи лмои амрки аллоҳ , Фнҳни мък ,у аллоҳ мо нақавл комаи қолати бнўи Исроили лмўсӣ : азҳби анату рбки Фқотлои анои ҳоҳнои қоъдўн ,у локини азҳби анату рбки Фқотлои анои мъкми мқотлўн , Фўи алзии бъски болҳқи луи сарати баннои илои брки алғмод , яъне Мадинаи алҳбшаҳи лҷолднои мък ҳатто нблғаҳ . Ин сухани муҳоҷирон буд .

کانوا یتعاقبون علیه، و هیچ ساز جنگ و آلت حرب با ایشان نه، که ایشان برای کاروان می‌رفتند نه بقصد جنگ و حرب. در کاروان قریش عمرو بن العاص بود و عمرو بن هشام و مخرمة نوفل الزهری با چهل سوار بزرگان و سروران قریش. بو سفیان بدانست که رسول خدا بیرون آمد با یاران به طلب کاروان. ضمضم بن عمرو الغفاری بمکه فرستاد، قریش را خبر کرد از حال، و گویند که شیطان بر صورت سراقة بن مالک بن جعثم فرادید آمد و گفت: «ان محمدا و اصحابه قد عرضوا لعیرکم و لا غالب لکم الیوم من الناس و انی جار لکم». اهل مکه همه خشم گرفتند و آواز بیکدیگر دادند تا جمله بیرون شدند مگر ضعیفان. همه با ساز حرب و سلاح تمام. رسول خدا با یاران از مدینه برفته. و وادیی است که ذفران خوانند آنجا فرو آمده، جبرئیل آمد، از حضرت عزت این آیت آورد: وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللَّهُ إِحْدَی الطَّائِفَتَیْنِ أَنَّها لَکُمْ الطائفتان هاهنا الجند و العیر و ابو جهل مع الجند و ابو سفیان مع العیر. خیّر رسول اللَّه بین ان ینصر علی العدو او ینقل عیرهم. گزین دادند رسول خدای را که اگر خواهد سپاه دشمن در دست او دهند، و اگر خواهد کاروان و مال. رسول خدا دشمن بگرید که در دست او دهند، و مؤمنان دوست داشتند که کاروان با مال در دست ایشان دهند. ایشان را جواب دادند: وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَیْرَ ذاتِ الشَّوْکَةِ تَکُونُ لَکُمْ، شما دوست میدارید که از درخت بی‌خار رطب گیرید و اللَّه میخواهد که حق درست کند و دین بزرگ دارد بسخنان خویش و بیخ کافران ببرد. مصطفی ص با یاران مشورت کرد در کار حرب و آنچه در پیش بود. جماعتی کراهیت نمودند، گفتند یا رسول اللَّه: «هلا اخبرتنا انه یکون قتال حتی نخرج سلاحا و نتأهب له انا خرجنا نرید العیر و لم نعلم القتال». ابو بکر صدیق دانست که مراد رسول چیست برخاست و سخنان نیکو گفت عمر خطاب هم چنین سخنان نیکو گفت مقداد بن عمرو فرا پیش آمد گفت: یا رسول اللَّه، امض لما امرک اللَّه، فنحن معک، و اللَّه ما نقول کما قالت بنو اسرائیل لموسی: اذهب انت و ربک فقاتلا انا هاهنا قاعدون، و لکن اذهب انت و ربک فقاتلا انا معکم مقاتلون، فو الّذی بعثک بالحق لو سرت بنا الی برک الغماد، یعنی مدینة الحبشة لجالدنا معک حتی نبلغه. این سخن مهاجران بود.

Расӯли худо таваққуъ дошт аз ансор ки то ҳам он сухан гӯйанд , бо эшон менигараст ва мегуфт : « аширўои алии аиҳо аннос » . Саъди бен маози Сайиди ансор буд донист ки расӯли худои эшонро мехоҳад гуфт : « ё расӯли аллоҳи қади омнои бку сдқноку шҳднои ани мо ҷӣт ба ҳў алҳақу аътиноки алии злки ъҳўдноу мўосиқнои алии алсмъу алтоъаҳ , Фомз ё расӯли аллоҳи лмои ардт , Фўи алзии бъски болҳқ , ани астързти баннои ҳозои албҳри Фхзтаҳ , лхзноаҳи мъки мо тахаллуфи мнои раҷули воҳиди ано лсбр ъанд алҳрб лсдқ ъанд аллқоءи Фсри баннои алии биркаи аллоҳи ҳайси шӣт ,у сли ҳабли ман шӣту ақтъи ҳабли ман шӣт ,у хзи ман амўолнои мо шӣт » . Сами қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силам : « сирўои алии биркаи аллоҳу абшрўои ?фони аллоҳи қади въднии аҳадии алтоӣФтину аллоҳи лкоФи алони анзри илои мсоръи алқўм » .

رسول خدا توقع داشت از انصار که تا هم آن سخن گویند، با ایشان می‌نگرست و می‌گفت: «اشیروا علیّ ایّها النّاس». سعد بن معاذ سید انصار بود دانست که رسول خدا ایشان را میخواهد گفت: «یا رسول اللَّه قد آمنّا بک و صدقناک و شهدنا ان ما جئت به هو الحق و اعطیناک علی ذلک عهودنا و مواثیقنا علی السمع و الطاعة، فامض یا رسول اللَّه لما اردت، فو الّذی بعثک بالحق، ان استعرضت بنا هذا البحر فخضته، لخضناه معک ما تخلف منا رجل واحد انا لصبر عند الحرب لصدق عند اللقاء فسر بنا علی برکة اللَّه حیث شئت، و صل حبل من شئت و اقطع حبل من شئت، و خذ من اموالنا ما شئت». ثم‌ قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و سلم: «سیروا علی برکة اللَّه و ابشروا فان اللَّه قد وعدنی احدی الطائفتین و اللَّه لکاف الان انظر الی مصارع القوم».

Пас аз онҷо бирафт расӯли худо то ббдр фурӯ омаду кофарону мушрикони Макка аз он ҷониб омаданду ббдр фурӯ омаданд . Ҳафдаҳуми моҳи рамазон ва он ҷанг бадар рафт чунон ки дар қиссааст .

پس از آنجا برفت رسول خدا تا ببدر فرو آمد و کافران و مشرکان مکّه از آن جانب آمدند و ببدر فرو آمدند. هفدهم ماه رمضان و آن جنگ بدر رفت چنان که در قصه است.

Ва إзи иъдкми аллоҳи إҳдии алтоӣФтини أнҳои лаками маъноа :у азкрўои ази иъдкми аллоҳи ани лаками إҳдии алтоӣФтину أнҳои лаками фии мавзеи насби ман албдли ман аҳадӣ ,у тўдўни أни ғайри зоти алшўкаҳи ткўни лакам яъне алъири алзии лӣси фӣҳо қаттол ,у алшўкаҳи алшдаҳ ,у зоти алшўкаҳ эй зоти алслоҳ , иштиқоқҳо ман алшўкаҳу ҳўи алнбти алзии ?лаи ҳадау ириди аллоҳи أни иҳқ алҳақ , изҳри алислому инсри аҳлаи бклмотаҳ эй боўомраҳу нўоҳиаҳу қили бзмонаҳу мўоъидаҳ ,у иқтъи добри алкоФрини истослҳм , добри кули шайъи ءи охира .

وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللَّهُ إِحْدَی الطَّائِفَتَیْنِ أَنَّها لَکُمْ معناه: و اذکروا اذ یعدکم اللَّه ان لکم إِحْدَی الطَّائِفَتَیْنِ و أَنَّها لَکُمْ فی موضع نصب من البدل من احدی، وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَیْرَ ذاتِ الشَّوْکَةِ تَکُونُ لَکُمْ یعنی العیر الذی لیس فیها قتال، و الشوکة الشدة، و ذات الشوکة ای ذات السلاح، اشتقاقها من الشّوکة و هو النبت الّذی له حدّة وَ یُرِیدُ اللَّهُ أَنْ یُحِقَّ الْحَقَّ، یظهر الاسلام و ینصر اهله بکلماته ای باوامره و نواهیه و قیل بضمانه و مواعیده، و یَقْطَعَ دابِرَ الْکافِرِینَ یستاصلهم، دابر کل شی‌ء آخره.

Лиҳқ алҳақу ибтли алботл , эй лиълӣ алҳақу исФли алботл ,у луи караи алмҷрмўни алмшркўн ,у крри лони алأўли муттасили бқўлаҳу тўдўни أни ғайри зоти алшўкаҳи ткўни лакам эй антми тридўни алъиру аллоҳи ириди аҳлоки алнФиру ассонии муттасили билкул . Қавмӣ муфассирон гуфтанд : ки ин ду оят дар нузули пеш аз комаи أхрҷк рбканд ва дар қроءти баъд аз ибтидо .

لِیُحِقَّ الْحَقَّ وَ یُبْطِلَ الْباطِلَ، ای لیعلی الحق و یسفل الباطل، وَ لَوْ کَرِهَ الْمُجْرِمُونَ المشرکون، و کرر لانّ الأوّل متصل بقوله وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَیْرَ ذاتِ الشَّوْکَةِ تَکُونُ لَکُمْ ای انتم تریدون العیر و اللَّه یرید اهلاک النفیر و الثانی متصل بالکل. قومی مفسران گفتند: که این دو آیت در نزول پیش از کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ اند و در قراءت بعد از ابتدا.