Қавлаи таъолӣу тақаддус : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои астҷибўои ллаҳу ллрсўл . . . Алоиаҳ , истиҷобат бар лисони аҳли ишорат бар ду ваҷҳаст : яке истиҷобати тавҳид , дигари истиҷобати таҳқиқ . Тавҳиди яктои гуфтан муъминонасту таҳқиқи якто бӯдани орифон , тавҳиди сифат рўндгонасту таҳқиқи ҳоли рабӯдагон . Он сифат халиласт ва ин сифати ҳабиб , халили раванда буд бар даргоҳи иззат бар мақоми хизмати истода ки : ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмоўоту алأрзи ҳниФо . Ҷайби рабӯда , дар садри давлат бҳрмт нишаста , ки хитоб омад аз ҳазрати лами изл ки : « ассаломи алейк аиҳо алнабӣу раҳмаи аллоҳу баракота » равиши соликон дар истиҷобат завоҳираст бар мтобъти расӯлу кашиши рабӯдагон дар истиҷобат сроӣраст бар мушоҳидаи ъломи алғиўб , инаст ки олам тариқат гуфт : астҷибўои ллаҳи бсроӣркм ,у ллрсўли бзўоҳркми азои дъокми лмои иҳиикм , ҳаёаи алнФўси бмтобъаҳ алрасулу ҳаёаи улқулуби бмшоҳдҳолғиўб .

قوله تعالی و تقدس: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ... الآیة، استجابت بر لسان اهل اشارت بر دو وجه است: یکی استجابت توحید، دیگر استجابت تحقیق. توحید یکتا گفتن مؤمنان است و تحقیق یکتا بودن عارفان، توحید صفت روندگان است و تحقیق حال ربودگان. آن صفت خلیل است و این صفت حبیب، خلیل رونده بود بر درگاه عزت بر مقام خدمت ایستاده که: وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً. جیب ربوده، در صدر دولت بحرمت نشسته، که خطاب آمد از حضرت لم یزل که: «السلام علیک ایّها النّبی و رحمة اللَّه و برکاته» روش سالکان در استجابت ظواهر است بر متابعت رسول و کشش ربودگان در استجابت سرائر است بر مشاهده علّام الغیوب، اینست که عالم طریقت گفت: استجیبوا للَّه بسرائرکم، و للرسول بظواهرکم اذا دعاکم لما یحییکم، حیاة النفوس بمتابعة الرّسول و حیاة القلوب بمشاهدةالغیوب.

Ҳеҷ касро аз аҳли офариниши бҳқиқти ҳаёа мусаллам нест , бе иҷобати тавҳид ва бе тўқиъи таҳқиқ , то аз ҳазрати набуввати ин ндоء иззат меояд ки : амрати ани ақотли аннос ҳатто иқўлўои лои илоҳи алои аллоҳ .

هیچ کس را از اهل آفرینش بحقیقت حیاة مسلم نیست، بی‌اجابت توحید و بی توقیع تحقیق، تا از حضرت نبوت این نداء عزت می‌آید که: امرت ان اقاتل النّاس حتی یقولوا لا اله الّا اللَّه.

إзои дъокми лмои иҳиикм , аҳли зиндагӣу зиндагони бҳқиқт эшонанд ки аз троҷъ поканд ва аз тӯҳмати давр ,у бдўстии машҳур , аз султони нафаси рустау дилҳошон бо мавлои пайваста ,у сарҳошони ботлоъи ҳақи ороста , ба насими инси зиндау ёдгор азалӣ ёфта ва бадваст расида .

إِذا دَعاکُمْ لِما یُحْیِیکُمْ، اهل زندگی و زندگان بحقیقت ایشان‌اند که از تراجع پاک‌اند و از تهمت دور، و بدوستی مشهور، از سلطان نفس رسته و دلهاشان با مولی پیوسته، و سرهاشان باطلاع حق آراسته، به نسیم انس زنده و یادگار ازلی یافته و بدوست رسیده.

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ на ҷуз аз шинохт ту шодӣаст , на ҷуз аз ёфт ту зиндагонӣ , зинда бе ту чун мурда зиндонӣаст , зиндагонӣ бе ту мргист ,у зиндаи ту зинда ҷовдонӣаст .

پیر طریقت گفت: الهی نه جز از شناخت تو شادیست، نه جز از یافت تو زندگانی، زنده بی‌تو چون مرده زندانی است، زندگانی بی‌تو مرگیست، و زنده تو زنده جاودانی است.

Ва аълмўои أни аллоҳи иҳўли байни алмрءу қалба , соликони роҳи ҳақиқати ду фирқаанд : олимонанду орифон . Фолъолмўни вҷдўои қлўбҳми лқўлаҳи таъолӣ : إни фии злки лзкрии лмни кони ?лаи қалбу алъорФўни Фқдўои қлўбҳми лқўлаҳи таъолӣ :у аълмўои أни аллоҳи иҳўли байни алмрءу қалба . Рамзӣ ғарибасту ишоратии аҷиб , дил роҳасту дӯсти ватан , чун бўтн расед ӯро чаҳ бояд роҳ рафтан , дар бдоит аз дил ночораст ва дар ниҳояти дил ҳиҷобаст , то бо диласт мурӣдаст ва бедил муродаст . Аз аввали дил бояд ки бе дили роҳи шариъат баридан натавон , ӣнҷо гуфт : лзкрии лмни кони ?лаи қалб ва дар ниҳоят бо дили бмондн дугонагӣасту дугонагӣ аз ҳақ даврӣаст . Азинҷо гуфт : иҳўли байни алмрءу қалба , ва гуфтаанд : соҳиби дили чаҳор касанд , зоҳидаст дил ӯ бшўқи хаста , хоӣФаст дил ӯ бо шаки шаста , мурӣдаст дил ӯ бхдмти камари баста , муҳибаст дили ваии бҳзрти пайваста . Ба Довӯди паёмбар ваҳй омад ки : ё Довӯди тҳри лии битои искана , ё Довӯди хона ки майдони мўослти моро шояд пок кун ва аз ғайри мо бо мо пардоз . Довӯд гуфт : худовандо ! ва он кадом хонааст ки ҷалолу азимати туро шояд , гуфт : дили бандаи муъмин , ё Довӯд : ано ъанд улқулуби алмҳмўмаҳ .

وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ، سالکان راه حقیقت دو فرقه‌اند: عالمان‌اند و عارفان. فالعالمون وجدوا قلوبهم لقوله تعالی: إِنَّ فِی ذلِکَ لَذِکْری‌ لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ و العارفون فقدوا قلوبهم لقوله تعالی: وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ. رمزی غریب است و اشارتی عجیب، دل راه است و دوست وطن، چون بوطن رسید او را چه باید راه رفتن، در بدایت از دل ناچار است و در نهایت دل حجاب است، تا با دل است مرید است و بی‌دل مراد است. از اول دل باید که بی‌دل راه شریعت بریدن نتوان، اینجا گفت: لَذِکْری‌ لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ و در نهایت با دل بماندن دوگانگی است و دوگانگی از حق دوری است. ازینجا گفت: یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ، و گفته‌اند: صاحب دل چهار کس‌اند، زاهد است دل او بشوق خسته، خائف است دل او با شک شسته، مرید است دل او بخدمت کمر بسته، محب است دل وی بحضرت پیوسته. به داود پیامبر وحی آمد که: یا داود طهر لی بیتا اسکنه، یا داود خانه که میدان مواصلت ما را شاید پاک کن و از غیر ما با ما پرداز. داود گفت: خداوندا! و آن کدام خانه است که جلال و عظمت ترا شاید، گفت: دل بنده مؤمن، یا داود: انا عند القلوب المحمومة.

Ҳар куҷои хирмани сӯхтаро бинӣ дар роҳи ҷусту ҷӯии мо ки бо сӯзи ишқи моро меҷӯяд онҷоаши нишони даҳ , ки харгоҳи қудси мо ҷузи бФноءи дил сӯхтагон назананд дили бандаи муъмини хазинаи бозор моаст , манзилгоҳи итилоъи мост , миҳроби висоли мост , хаймаи иштиёқи мост , мустақари каломи мост , ганҷи хонаи асрори мост , маъдани дидори мост , ҳар чизе ки бисӯзанд беқимат гардаду дил ки бисӯзад қимат гирад .

هر کجا خرمن سوخته را بینی در راه جست و جوی ما که با سوز عشق ما را میجوید آنجاش نشان ده، که خرگاه قدس ما جز بفناء دل سوختگان نزنند دل بنده مؤمن خزینه بازار ما است، منزلگاه اطلاع ماست، محراب وصال ماست، خیمه اشتیاق ماست، مستقر کلام ماست، گنج خانه اسرار ماست، معدن دیدار ماست، هر چیزی که بسوزند بی‌قیمت گردد و دل که بسوزد قیمت گیرد.

Мустафо с гуфт : улқулуб ӯоне аллоҳи фии аларзи Фоҳби алоўонии илои аллоҳи асФоҳоу арқҳоу аслбҳо , гуфт : дилҳои ошиқони уммат , ҷомҳои шароби меҳр рубубиятаст , ҳар дил ки аз мкўноти софитар ва бар муъминони раҳимтар , он дили бҳзрти иззати азизтар , зинҳор то азизи дорӣ ва рӯй вай аз кдўроти ҳавоу шаҳвати нигоҳи дорӣ , ки он латифааст раббонӣу назари гоҳи субҳонӣ . Мустафо с гуфт : ани аллоҳи лои инзри илои сўркму лои илои аъмолкму локини инзри илои қлўбкм , .

مصطفی ص گفت: القلوب اوانی اللَّه فی الارض فاحبّ الاوانی الی اللَّه اصفاها و ارقّها و اصلبها، گفت: دلهای عاشقان امت، جامهای شراب مهر ربوبیت است، هر دل که از مکوّنات صافی‌تر و بر مؤمنان رحیم‌تر، آن دل بحضرت عزت عزیزتر، زینهار تا عزیز داری و روی وی از کدورات هوا و شهوت نگاه‌داری، که آن لطیفه است ربّانی و نظر گاه سبحانی. مصطفی ص گفت: ان اللَّه لا ینظر الی صورکم و لا الی اعمالکم و لکن ینظر الی قلوبکم،.

Гуфто : рӯйҳоро мёроӣид ки оростан рӯйро бҳзрти иззат ифтихор нест , мўиҳоро партоб макунед ки мӯии партобу гиреҳи гирро барон даргоҳ эътибор нест , басӯратҳо баси мнозид ки сӯратро қадар ва миқдор нест , корӣ ки ҳаст ҷуз бо дилҳои пар дард нест .

گفتا: رویها را میارائید که آراستن روی را بحضرت عزت افتخار نیست، مویها را پرتاب مکنید که موی پرتاب و گره گیر را بران درگاه اعتبار نیست، بصورتها بس منازید که صورت را قدر و مقدار نیست، کاری که هست جز با دل‌های پر درد نیست.

Пер тариқат гуфт : ин корро мардӣ бибояд бо дилии пурдард , эй дариғо ки на дар ҷаҳон дард монад ва на дар дилҳо дард .

پیر طریقت گفت: این کار را مردی بباید با دلی پردرد، ای دریغا که نه در جهان درد ماند و نه در دلها درد.

Қоли баъзи алмҳққини фии қавлаи таъолӣ : иҳўли байни алмрءу қалба , ашори ҷли ҷалолаи илои қулӯби аҳбоӣаҳ бона ёхзҳо манеҳаму иҳмиҳои ?лааму иқлбҳои бсФотаҳ , комаи қол алнабӣ с : қалби ибни одами байни асбъини ман асобъи арраҳмон , иқлбҳои Киеви ишоءи Фихтмҳои бхотми алмърФаҳ ,у итбъҳои бтбоъи алшўқ ,у атқўои фитнаи лои тсибни аллазӣнаи злмўои мнкми хосса аз рӯй ишорат мегуяд : пешравону сарони қавмро ки аз он фитна бипарҳезед ки баъд аз онкии шумо бъқўбт расед пас равон вапарвардагон шумо бегуноҳ бъқўбт расанд ва ин чунон бошад ки пайравон дар роҳи тариқат чун рости раванд ва дар авроду авқот хеш бакӯшанд ва зойеъ накунанд ва дар таъзими шариъат фатрат наёранду шафқат аз мурӣдон боз нагиранд , он мурӣдон ва пас равони эшон дар сояи эшону баракати ҳиммати эшон зиндагонӣ кунанд , ва аз фитнаи дил бросўдаҳ бошанд , боз чун меҳтарону перони бадунёи гроинд ва дар ҳзўз нафас бакӯшанд ва дар авроди фатрати оранд , он баракот аз эшон мунқатиъ гардад , ва он фироқи бшғл бадал шавад , он фитна боишон таъаддӣ кунад , ва аз сари вақту вирд худ беафтанд . Ҳамчунин то нафаси банда дар тоъатаст дил дар сФоўтаст ,у сар дар мушоҳида , чун нафас дар зулат уфтад фитнаи вай таъаддӣ кунад , дил аз сФоўт бғФлт уфтад , чун дили ҳиммат маъсият кунад фитнаи ваии басар таъаддӣ кунад сар аз мушоҳида дар ҳуҷб уфтад ,у наузи биллоҳи ман алғФлаҳу алқсўаҳ .

قال بعض المحققین فی قوله تعالی: یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ، اشار جل جلاله الی قلوب احبائه بانّه یاخذها منهم و یحمیها لهم و یقلّبها بصفاته، کما قال النبی ص: قلب ابن آدم بین اصبعین من اصابع الرحمن، یقلبها کیف یشاء فیختمها بخاتم المعرفة، و یطبعها بطباع الشوق، وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً از روی اشارت میگوید: پیشروان و سران قوم را که از آن فتنه بپرهیزید که بعد از آنکه شما بعقوبت رسید پس روان و پروردگان شما بی‌گناه بعقوبت رسند و این چنان باشد که پیروان در راه طریقت چون راست روند و در اوراد و اوقات خویش بکوشند و ضایع نکنند و در تعظیم شریعت فترت نیارند و شفقت از مریدان باز نگیرند، آن مریدان و پس‌روان ایشان در سایه ایشان و برکت همت ایشان زندگانی کنند، و از فتنه دل برآسوده باشند، باز چون مهتران و پیران بدنیا گرایند و در حظوظ نفس بکوشند و در اوراد فترت آرند، آن برکات از ایشان منقطع گردد، و آن فراغ بشغل بدل شود، آن فتنه بایشان تعدی کند، و از سر وقت و ورد خود بیفتند. همچنین تا نفس بنده در طاعت است دل در صفاوت است، و سر در مشاهده، چون نفس در زلت افتد فتنه وی تعدی کند، دل از صفاوت بغفلت افتد، چون دل همت معصیت کند فتنه وی بسر تعدّی کند سر از مشاهده در حجب افتد، و نعوذ باللّه من الغفلة و القسوة.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тхўнўои аллоҳ ва алрасулу тхўнўои أмоноткми хёнаҳи аллоҳи фии алосрори ман ҳуби алднёу ҳуби алрёсаҳу алозҳори хилофи алозмор ,у хёнаҳ алрасул фии одоби алшриъаҳу тарки алснну алтҳоўни баҳо ,у хёнаҳи аломонаҳи фии алмъомлоту алохлоқ ,у муошираи алмؤмнину тарки алнсиҳаҳи ?лаам .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِکُمْ خیانة اللَّه فی الاسرار من حبّ الدنیا و حبّ الرّیاسة و الاظهار خلاف الاضمار، و خیانة الرّسول فی آداب الشریعة و ترک السنن و التهاون بها، و خیانة الامانة فی المعاملات و الاخلاق، و معاشرة المؤمنین و ترک النصیحة لهم.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إни ттқўои аллоҳи иҷъли лаками Фрқоно мؤмнонро мегуяд ки агар бароа тақво мераведу баҳамаи ҳоли тақвои паноҳ хеш гиред , шуморо фарқоне диҳад аз илму илҳом ки буии ҳақу ботил аз ҳам ҷудо кунед ,у рости роҳӣу гумроҳӣ аз ҳам бишносед , шумо ки олимонед бълми тамом , ва шумо ки орифонед болҳоми дуруст , фарқони олами адилла шаръасту бурҳони равшани ббзли мҷҳўду касби бандагӣ ,у фарқони ориф нурӣаст ғайбӣ ,у ойинаи равшани бмўҳбти илоҳӣ ,у илҳоми раббонӣ , рамзӣ дигар гуфтаанд дарин ояту латифаи некӯ , мегуяд : ин шумо ки асли дарахт имон киштед агар онро бтқўӣ парвариш диҳед , се самара берун диҳад , яке фарқони чунон ки гуфт : иҷъли лаками Фрқоно , дигари такфиру икФри ънкми сиӣоткм , , сеюм мағфирату иғФри лакам . Фарқон таърифаст ,у такфир тахфифаст ,у мағфирати ташриф , таърифи бсзоу тахфифи некӯу ташрифи тамом .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً مؤمنانرا میگوید که اگر براه تقوی میروید و بهمه حال تقوی پناه خویش گیرید، شما را فرقانی دهد از علم و الهام که بوی حق و باطل از هم جدا کنید، و راست‌راهی و گمراهی از هم بشناسید، شما که عالمان‌اید بعلم تمام، و شما که عارفان‌اید بالهام درست، فرقان‌ عالم ادلّه شرع است و برهان روشن ببذل مجهود و کسب بندگی، و فرقان عارف نوری است غیبی، و آئینه روشن بموهبت الهی، و الهام ربّانی، رمزی دیگر گفته‌اند درین آیت و لطیفه نیکو، میگوید: این شما که اصل درخت ایمان کشتید اگر آن را بتقوی پرورش دهید، سه ثمره بیرون دهد، یکی فرقان چنان که گفت: یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً، دیگر تکفیر وَ یُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ،، سوم مغفرت وَ یَغْفِرْ لَکُمْ. فرقان تعریف است، و تکفیر تخفیف است، و مغفرت تشریف، تعریف بسزا و تخفیف نیکو و تشریف تمام.

Ва إзи имкри бки аллазӣнаи кФрўо . . . Алоиаҳи макр талбис сохтанд ,у аллоҳи макри ҳалок бар эшон гумошт . Шблӣ гуфт : алмкри фии алнъми алботнаҳу алостдроҷи фии алнъми аззоҳира .

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا... الآیه مکر تلبیس ساختند، و اللَّه مکر هلاک بر ایشان گماشت. شبلی گفت: المکر فی النّعم الباطنة و الاستدراج فی النعم الظاهره.

Макр дар роҳи аҳл хусӯс ояд чун бтоъти худ боз нигаранд ва онро бузург донанду астдроҷи оммаи халқро гирад , он гуҳ ки наамма дунё бо эшон рӯй нааду такя бар он кунанд , эй олимон вае обидон ! зинҳор ки бълму ибодати хеш ғарра нашавед , ки Иблисро илму ибодат буд ва дид ончӣ дид , أбӣу асткбру кони ман алкоФрин , эй днёдорон , эй хоҷагон , бадунё ғарра машаведу такя бар он макунед ки қоруни азин дунёи басӣ ҷамъ кард ва расед бончаҳ расед , ФхсФно ба ва бидора алأрз , Мустафои с бълӣ гуфт : « азои рояти анноси иштғлўни болФзоӣл , Фоштғли анати болФроӣз ,у азои раъйати анноси иштғлўни бъмораҳи алднёи Фоштғли анати бъмораҳи алъқбӣ ,у азои раъйати анноси иштғлўни брзоءи алхлқи Фоштғли анати брзоء алҳақ ,у азои раъйати анноси иштғлўни алднёи Фоштғли анати бъмораҳи алқлб ,у азои рأитҳми иштғли бъзҳми бъиўби баъз , Фоштғли анати бъиўби нФск

مکر در راه اهل خصوص آید چون بطاعت خود باز نگرند و آن را بزرگ دانند و استدراج عامه خلق را گیرد، آن گه که نعمة دنیا با ایشان روی نهد و تکیه بر آن کنند، ای عالمان و ای عابدان! زینهار که بعلم و عبادت خویش غره نشوید، که ابلیس را علم و عبادت بود و دید آنچه دید، أَبی‌ وَ اسْتَکْبَرَ وَ کانَ مِنَ الْکافِرِینَ، ای دنیاداران، ای خواجگان، بدنیا غره مشوید و تکیه بر آن مکنید که قارون ازین دنیا بسی جمع کرد و رسید بآنچه رسید، فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ، مصطفی ص بعلی گفت: «اذا رایت الناس یشتغلون بالفضائل، فاشتغل انت بالفرائض، و اذا رأیت الناس یشتغلون بعمارة الدّنیا فاشتغل انت بعمارة العقبی، و اذا رأیت الناس یشتغلون برضاء الخلق فاشتغل انت برضاء الحق، و اذا رأیت الناس یشتغلون الدنیا فاشتغل انت بعمارة القلب، و اذا رأیتهم یشتغل بعضهم بعیوب بعض، فاشتغل انت بعیوب نفسک‌