Қавлаи таъолӣ : إни тсбки ҳасанаи тсؤҳм эй ан налат насраи фии ғзоӣки ҳзаҳи тҳзнҳму ани нолтки қодҳаҳи ман нуқсон ӯ ҳзимаҳи иқўлўои қади ахзнои болҳзми аз тхлФно мегуяд бойени ғзоءи табук ки меравед агар шуморо нусрату зафар буд мунофиқон андҳгн шаванду дили танг ва агар ҳазимату шикастӣ буд эшон гӯйанд : нек омаду рост , ки нарафтем .

قوله تعالی: إِنْ تُصِبْکَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ ای ان نلت نصرة فی غزائک هذه تحزنهم و ان نالتک قادحة من نقصان او هزیمة یقولوا قد اخذنا بالحزم اذ تخلّفنا میگوید باین غزاء تبوک که میروید اگر شما را نصرت و ظفر بود منافقان اندهگن شوند و دل‌تنگ و اگر هزیمت و شکستی بود ایشان گویند: نیک آمد و راست، که نرفتیم.

Ҳзми он буд ки мо бар дасти гирифтем , клбӣ гуфт : ҳасанаи зафару ғанимати рӯзи бадар буд , мусулмононроу мусӣбату шикастагӣу нкбаҳи рӯзи аҳад . Мегуяд мунофиқони рӯзи бадар андўҳгн буданд ки нусрат мусулмонон медиданду рӯзи аҳад шод буданд ки мусӣбат ва накбат расед эшонро . Раб Алъоламин гуфту итўлўо эй ани алоямон .

حزم آن بود که ما بر دست گرفتیم، کلبی گفت: حسنه ظفر و غنیمت روز بدر بود، مسلمانان را و مصیبت و شکستگی و نکبة روز احد. میگوید منافقان روز بدر اندوهگن بودند که نصرت مسلمانان میدیدند و روز احد شاد بودند که مصیبت و نکبت رسید ایشان را. رب العالمین گفت وَ یَتَوَلَّوْا ای عن الایمان.

Ва ҳам Фрҳўни лмои асоби расӯли аллоҳу асҳобаи явми аҳад . Алособаҳи вуқуъи алшии ءи Фимои қасд бау қили алособаҳи алонҳтоти ман аъло илои асфали муштақи ман алсўоб .

وَ هُمْ فَرِحُونَ لما اصاب رسول اللَّه و اصحابه یوم احد. الاصابة وقوع الشی‌ء فیما قصد به و قیل الاصابة الانحطاط من اعلی الی اسفل مشتقّ من الصواب.

Қул ё Муҳамади ллмноФқини лни исибно шудау рхоءу хайру шари إлои мо кутуби аллоҳи лнои фии аллўҳи алмҳФўзу қазоау қадараи ълинои фии собиқи ҳукмаи комаи қоли ъзу ҷл : мо أсоби ман мсибаҳи фии алأрзу лои фии أнФскми إлои фии китоби ман қабл أни нбрأҳо .

قُلْ یا محمد للمنافقین لَنْ یُصِیبَنا شدة و رخاء و خیر و شرّ إِلَّا ما کَتَبَ اللَّهُ لَنا فی اللّوح المحفوظ و قضاه و قدره علینا فی سابق حکمه کما قال عزّ و جلّ: ما أَصابَ مِنْ مُصِیبَةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها.

Ва алии аллоҳи Флитўкли алмؤмнўн яънеу илайҳи ФлиФўзи алмؤмнўни амўрҳми алии алрзои бтдбираҳ .

وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ یعنی و الیه فلیفوض المؤمنون امورهم علی الرضا بتدبیره.

Қул ҳилли трбсўн эй ҳилли интзрўни ани инзли баннои إлои إҳдии алҳсниини насра ӯ шҳодаҳ .

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ ای هل ینتظرون ان ینزل بنا إِلَّا إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ نصرة او شهادة.

Ва нҳни нтрбси бкми аҳадии алсўءини азоб ман ъанд аллоҳи комаи асоби аломми алхолиаҳ ӯ боидинои Фнғлбкми болсиФу нқтлкми Фтрбсўои мўоъиди алшитон .

وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِکُمْ احدی السوءین عذاب من عند اللَّه کما اصاب الامم الخالیة او بایدینا فنغلبکم بالسیف و نقتلکم فتربصوا مواعید الشیطان.

إнои мъкми мтрбсўни мўоъиди аллоҳи фии аълоъи клмтаҳу эъзози дайна . Маънӣ оят онаст ё Муҳамади эшонро гӯии ҷуз он нест ки шумо интизор мекашид ва чашм медоред ки расад бмои яке аз ду некуӣ : ё ёрӣ аз худоӣу зафар бар душман . ё шаҳид шудан дар роҳи худо .

إِنَّا مَعَکُمْ مُتَرَبِّصُونَ مواعید اللَّه فی اعلاء کلمته و اعزاز دینه. معنی آیت آنست یا محمد ایشان را گوی جز آن نیست که شما انتظار میکشید و چشم میدارید که رسد بما یکی از دو نیکویی: یا یاری از خدای و ظفر بر دشمن. یا شهید شدن در راه خدا.

Ва мо чашм медорем ки худои расонади бшмо аз ду бад , яке : азобӣ аз наздики хештан ё куштани бадасти мо . Акнӯн шумо чашм медоред то мо бо шумо чашм медорем . Ончии шумо чашм бидон медоред ваъда шайтонасту ончии мо чашм бидон медорем ваъда худоӣаст .

و ما چشم میداریم که خدای رساند بشما از دو بد، یکی: عذابی از نزدیک خویشتن یا کشتن بدست ما. اکنون شما چشم میدارید تا ما با شما چشم میداریم. آنچه شما چشم بدان میدارید وعده شیطان است و آنچه ما چشم بدان میداریم وعده خدای است.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳи с : измни аллоҳи лмни харҷи фии сиблатаи лои ихрҷи алои аимонои биллоҳу тсдиқои лрсўлаҳ , ани ирзқаҳи алшҳодаҳ ӯ ирдаҳи илои аҳлаи мғФўрои ноӣло мо на?ил иҷроу ғнимаҳ .

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه ص: یضمن اللَّه لمن خرج فی سبیله لا یخرج الا ایمانا باللّه و تصدیقا لرسوله، ان یرزقه الشهادة او یردّه الی اهله مغفورا نائلا ما نال اجرا و غنیمة.

Қул أнФқўои тўъои أўи карҳо ин оят дар шани абди аллоҳ абӣ омад . Раиси мунофиқони кони азими алнФқаҳи восеъи алўсиъаҳи анФқўо амраст бмънии шарту муроди бойен тавбихаст иқўл : ани анФқтми тоӣъин ӯ кораин лни итқбли мнкм . Нафақа ки мекунед агар ба тўъ кунед ва агар бикра , аз шумо пазируфта нест ки эътиқоду тавҳид бо он нест . Ва гуфтаанд ин ҷавоби ҷади бен Қайсаст ки гуфта буд аӣзни лии фии алқъўд ва аъинк бимолӣ . Ва гуфтаанд тўъ , сидқотаст ки бар вай лозим несту кара , зкоаҳаст ки шаръ ӯро фармӯда ва илзом карда . Ва гуфтаанд тўъ онаст ки бохтёр хеш кунад , бар дили эшон осону хуш ва кара онаст ки аз бим қатл кунанд , бар дили эшон гарону душвор . Мегуяд ҳар чун ки ҳаст , аз шумо ки мунофиқон ед напазиранд ки нахусти имон бояду сФоءи дилу эътиқоди поки пас зкоаҳу сидқоту нФқоти пас баён кард ки монеъ қабул чист гуфт : ва мо мнъҳм эй мо амтнъти аъмолҳми ман ани тақаббул , алои кФрҳми биллоҳу расӯла .

قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً این آیت در شان عبد اللَّه ابی آمد. رئیس منافقان کان عظیم النفقة واسع الوسیعة انفقوا امر است بمعنی شرط و مراد باین توبیخ است یقول: ان انفقتم طائعین او کارهین لن یتقبل منکم. نفقة که میکنید اگر به طوع کنید و اگر بکره، از شما پذیرفته نیست که اعتقاد و توحید با آن نیست. و گفته‌اند این جواب جد بن قیس است که گفته بود ائذن لی فی القعود و اعینک بمالی. و گفته‌اند طوع، صدقات است که بر وی لازم نیست و کره، زکاة است که شرع او را فرموده و الزام کرده. و گفته‌اند طوع آنست که باختیار خویش کند، بر دل ایشان آسان و خوش و کره آنست که از بیم قتل کنند، بر دل ایشان گران و دشوار. میگوید هر چون که هست، از شما که منافقان‌اید نپذیرند که نخست ایمان باید و صفاء دل و اعتقاد پاک پس زکاة و صدقات و نفقات پس بیان کرد که مانع قبول چیست گفت: وَ ما مَنَعَهُمْ ای ما امتنعت اعمالهم من ان تقبل، الا کفرهم باللّه و رسوله.

Араб гуяд мо мнънии ани аФъли кзои алои фалон эй : мо амтнъти алои ман аҷали фалон . Қоли аллоҳи ъзу ҷл : ва мо мнъно أн нарусул болоёти إлои أни кизби баҳои алأўлўн эй ва мо амтнъно ан нарусул болоёти алои ани кизби баҳо , ?фони аллоҳи ъзу ҷли лои монеъи ?ла . Боз намӯд ки он нФқоти эшон ки пазируфта наомад аз онаст ки эшон бхдоӣ ва расӯл кофаранд ва дар намози Касалон ва мтсоқланд аз он ки гӯши бсўоб он надоранду инфоқ бар эшон душвораст , аз онкӣ бар худ чун ғароматӣ ва товоне майдонанд .

عرب گوید ما منعنی ان افعل کذا الا فلان ای: ما امتنعت الا من اجل فلان. قال اللَّه عزّ و جلّ: وَ ما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآیاتِ إِلَّا أَنْ کَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ ای و ما امتنعنا ان نرسل بالایات الا ان کذّب بها، فان اللَّه عزّ و جلّ لا مانع له. باز نمود که آن نفقات ایشان که پذیرفته نیامد از آن است که ایشان بخدای و رسول کافراند و در نماز کسلان و متثاقل‌اند از آن که گوش بثواب آن ندارند و انفاق بر ایشان دشوار است، از آنکه بر خود چون غرامتی و تاوانی میدانند.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳи с : « ллмноФқини ъломоти иърФўни баҳо . Тҳитҳми лаъна ва тъмтҳм наҳйау ғнимтҳми ғлўл . Лои иқрбўни алмсоҷди алои ҳҷроу лои иأтўни алслоаҳи алои дброи мустакбирин лои иأлФўну лои иؤлФўни хшби боллили схби болнҳор » .

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه ص: «للمنافقین علامات یعرفون بها. تحیّتهم لعنة و طعمتهم نهیة و غنیمتهم غلول. لا یقربون المساجد الا هجرا و لا یأتون الصلاة الا دبرا مستکبرین لا یألفون و لا یؤلفون خشب باللیل صخب بالنّهار».

Ва фии баъзи алохбор : « ҷиФаҳи боллили бтоли болнҳор » .

و فی بعض الاخبار: «جیفة باللیل بطّال بالنّهار».

Ва қоли ибни аббоси фии сафаи алмноФқин : ва ҳам алноӣмўни ани алътмоти алғоФлўни ани алғдўоти алторкўни ллҷмоъоти алхоФрўни лломоноти аўлӣки рҷолҳми мноФқўну нсоؤҳми мунофиқот .

و قال ابن عباس فی صفة المنافقین: و هم النائمون عن العتمات الغافلون عن الغدوات التارکون للجماعات الخافرون للامانات اولئک رجالهم منافقون و نساؤهم منافقات.

Карҳо бзми кофи қироати Ҳамза ва ксоиӣаст , ва дар маънӣ , зму фатҳ яксонаст .

کرها بضم کاف قرائت حمزة و کسایی است، و در معنی، ضمّ و فتح یکسان است.

Ан иқбл манеҳам биёи қироати Ҳамза ва ксоиӣасту бойени қироати нФқоти бмънӣ инфоқаст .

ان یقبل منهم بیا قرائت حمزة و کسایی است و باین قرائت نفقات بمعنی انفاق است.

Флои тъҷбки أмўолҳму лои أўлодҳми ин хитоб бо Мустафоасту муроди бойен умматаст ,у бқўли баъзе муфассирон дар ояти тақдим ва таъхираст , тақдира : Флои тъҷбки ксраҳи амўолҳму аўлодҳми фии алҳёҳи алднё , анмои ириди аллоҳи лиъзбҳми баҳои фии алохраҳ . Ва бештарини муфассирон бар онанд ки оят бар тартиб хешасту фӣ . Муттасили биъзбҳм .

فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ این خطاب با مصطفی است و مراد باین امت است، و بقول بعضی مفسران در آیت تقدیم و تأخیر است، تقدیره: فلا تعجبک کثرة اموالهم و اولادهم فی الحیاة الدنیا، انما یرید اللَّه لیعذبهم بها فی الآخرة. و بیشترین مفسران بر آنند که آیت بر ترتیب خویش است و فی. متصل بیعذّبهم.

Яъне лои тстҳсни мо анъмнои алайҳими ман аломўоли алксираҳу алоўлод .

یعنی لا تستحسن ما انعمنا علیهم من الاموال الکثیرة و الاولاد.

إнмои ириди аллоҳи лиъзбҳм эй бҷмъҳо ва ҳифзҳо ва ҳубҳоу албхли баҳоу кули ҳозои азоб . Ва қил : иъзбҳми бнҳби аломўолу сбии алоўлод . Мегуяд : аҷаби мадору некӯи мшмри он молҳоу фарзандон ки додеми эшонро ки худоӣ мехоҳад ки эшонро бони молу фарзанд дар дунёи бФтнаҳи афканд ва эшонро бъзоб дорад ва чунон ки муъминро дар он аҷру савоб буд мунофиқро дар он уқубату азоб буд ва он гуҳи бъоқбт : тзҳқи أнФсҳм ва ҳам коФрўн эй тхрҷи арўоҳҳм ва ҳам алии алкФр .

إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ ای بجمعها و حفظها و حبّها و البخل بها و کلّ هذا عذاب. و قیل: یعذّبهم بنهب الاموال و سبی الاولاد. میگوید: عجب مدار و نیکو مشمر آن مالها و فرزندان که دادیم ایشان را که خدای میخواهد که ایشان را بآن مال و فرزند در دنیا بفتنه افکند و ایشان را بعذاب دارد و چنان که مؤمن را در آن اجر و ثواب بود منافق را در آن عقوبت و عذاب بود و آن گه بعاقبت: تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کافِرُونَ ای تخرج ارواحهم و هم علی الکفر.

Ва иҳлФўни биллоҳи إнҳми лмнкм эй иҳлФўни биллоҳи козбои анҳми мؤмнўн .

وَ یَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْکُمْ ای یحلفون باللّه کاذبا انّهم مؤمنون.

Ва мо ҳам мнкм эй лисўои бмؤмнин .

وَ ما هُمْ مِنْکُمْ ای لیسوا بمؤمنین.

Ва лкнҳми қавми иФрқўн эй иФрқўни алФриқин , ҳамонаст ки ҷое дигар гуфт : иридўни أни иأмнўкму иأмнўо қўмҳм мегуяд мунофиқон аз ду сӯии митрснди ҳам аз қавми хеши ҳам аз шумо агар изҳор кунанд ончӣ дар дил доранд эшонро бикашанду фарзанди эшонро ббрдгии бибаранд .

وَ لکِنَّهُمْ قَوْمٌ یَفْرَقُونَ ای یفرقون الفریقین، همانست که جایی دیگر گفت: یُرِیدُونَ أَنْ یَأْمَنُوکُمْ وَ یَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ میگوید منافقان از دو سوی میترسند هم از قوم خویش هم از شما اگر اظهار کنند آنچه در دل دارند ایشان را بکشند و فرزند ایشان را ببردگی ببرند.

Луи иҷдўни млҷأ эй млозо . أўи мағорот яъне асробо , ҷамъи мағора .

لَوْ یَجِدُونَ مَلْجَأً ای ملاذا. أَوْ مَغاراتٍ یعنی اسرابا، جمع مغارة.

أўи мдхло , ва бар қроءти ёқӯб ӯ мдхло бФтҳ мему тахфиф яъне мсттроу мзҳбо .

أَوْ مُدَّخَلًا، و بر قراءت یعقوب او مدخلا بفتح میم و تخفیف یعنی مستترا و مذهبا.

Лўлўои إлиаҳи ақблўаҳи наҳва .

لَوَلَّوْا إِلَیْهِ اقبلوه نحوه.

Ва ҳам иҷмҳўни исръўн . Ман қўлҳм . Фарси ҷмўҳи иркби раъса ,у маънии алоиаҳ : ани алмноФқини луи амкинаами алФрори ман байни алмуслимӣни бои ваҷҳи кони кФрўоу лами иқимўои бинҳм .

وَ هُمْ یَجْمَحُونَ یسرعون. من قولهم. فرس جموح یرکب رأسه، و معنی الآیة: ان المنافقین لو امکنهم الفرار من بین المسلمین بایّ وجه کان کفروا و لم یقیموا بینهم.

Ва манеҳам ман илмзк , ва бар қироати ёқӯби илмзк бзм мем эй иъибк ,у аллмзи алъиб , аллмзаҳи алъёб ,у аллмзаҳи алмъиб .

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ، و بر قرائت یعقوب یلمزک بضم میم ای یعیبک، و اللمز العیب، اللمزة العیّاب، و اللمزة المعیب.

Фии алсдқот эй фии тафреқи алсдқоти байни аҳлҳо . Ин оят дар шаъни мардии мунофиқ фурӯ омад номи ваии ҳрқўси бен зуҳайр , расӯли худо дар ғзоءи ҳнини қисмат ғноӣм мекард , гуфт : ё расӯли аллоҳи аъдли Фонки мо адлати алиўм . Расӯли худо чун ин сухан аз вай бишунид гӯнаи вай сурх шуд , гуфт : ани лами аъдли Фмни зои алзии иъдлу Ҷабраили ани яминӣу Микоили ани ясорӣ . Умр гуфт : ё расӯли аллоҳи аизни лии азрби ънқаҳ . Фқол : дъаҳи фонии лои аҳби ани иқоли ани мҳмдои иқтли асҳоба , ва рӯй : дъаҳи ?фони ?лаи асҳобои имрқўни ман аддӣни комаи имрқи алсҳми ман алрмиаҳ .

فِی الصَّدَقاتِ ای فی تفریق الصدقات بین اهلها. این آیت در شأن مردی منافق فرو آمد نام وی حرقوس بن زهیر، رسول خدا در غزاء حنین قسمت غنائم میکرد، گفت: یا رسول اللَّه اعدل فانّک ما عدلت الیوم. رسول خدا چون این سخن از وی بشنید گونه وی سرخ شد، گفت: ان لم اعدل فمن ذا الّذی یعدل و جبرئیل عن یمینی و میکائیل عن یساری. عمر گفت: یا رسول اللَّه ایذن لی اضرب عنقه. فقال: دعه فانّی لا احبّ ان یقال انّ محمدا یقتل اصحابه، و روی: دعه فانّ له اصحابا یمرقون من الدّین کما یمرق السهم من الرّمیة.

Ва дар хабараст ки абӯи бикр аз пас вай бирафт ӯро дар ғор ёфт бозгашт , умри ҳам чунин бирафт ва дар намоз ёфту бозгашт , ва алӣ рафт ва ӯро наёфт ва на дид , расӯл худо гуфт : ё алӣ ! ин марди брўзгори ту бар ту берун ояд ва ту ӯро бикашӣ ва нишон бидод . Алӣ дар ҳарби наҳравон ӯро дар миён куштагон ёфт .

و در خبر است که ابو بکر از پس وی برفت او را در غار یافت بازگشت، عمر هم چنین برفت و در نماز یافت و بازگشت، و علی رفت و او را نیافت و نه دید، رسول خدا گفت: یا علی! این مرد بروزگار تو بر تو بیرون آید و تو او را بکشی و نشان بداد. علی در حرب نهروان او را در میان کشتگان یافت.

Раб Алъоламин гуфт . Фإни أътўои минҳои рзўо эй ани касрати ?лаами ман злки Фрҳўоу ани аътитҳми қлилои схтўо , эй анмои динҳму схтҳму рзоҳми лднёҳм .

رب العالمین گفت. فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا ای ان کثرت لهم من ذلک فرحوا و ان اعطیتهم قلیلا سخطوا، ای انّما دینهم و سخطهم و رضاهم لدنیاهم.

Ва луи أнҳми рзўои мо отоҳми аллоҳу расӯлау қолўои ҳсбнои аллоҳ , комаи қоли алмслмўн .

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ، کما قال المسلمون.

Ҷавоби луи ӣнҷо мҳзўФасту тақдир оят инаст : луи рзўои бзлку тўклўои алии аллоҳи ?лаккони хирои ?лааму араби фаровони ҷавоби лу фурӯ гузоранд дар сухан ва дурустаст хабар аз Мустафои с ки гуфт : ҳалоки умматӣ алӣедӣ ағилмаҳи ман банӣ абди мноФи қолўо : ё расӯли аллоҳи Фмои зои тأмрно ? қол : луи ани анноси аътзлўҳм .

جواب لو اینجا محذوف است و تقدیر آیت اینست: لو رضوا بذلک و توکلوا علی اللَّه لکان خیرا لهم و عرب فراوان جواب لو فرو گذارند در سخن و درست است خبر از مصطفی ص که گفت: هلاک امتی علی ایدی اغیلمة من بنی عبد مناف قالوا: یا رسول اللَّه فما ذا تأمرنا؟ قال: لو انّ الناس اعتزلوهم.

Ин луи бмънӣ лӣатаст .

این لو بمعنی لیت است.

Сиؤтинои аллоҳи ман фазлае хзонтаҳ ,у расӯлаи ман алсдқаҳу алғнимаҳ . Мегуяд : худои моро аз фазлу неъмат хеш медиҳад ончӣ дарёбаду расӯли ваии расонад . Чунон ки дар хабараст : лои ткнўои бобии алқсми аллоҳи иътӣу анои ақсм .

سَیُؤْتِینَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ای خزانته، و رسوله من الصدقة و الغنیمة. میگوید: خدای ما را از فضل و نعمت خویش میدهد آنچه دریابد و رسول وی رساند. چنان که در خبر است: لا تکنوا بابی القسم اللَّه یعطی و انا اقسم.

إнои إлии аллоҳи роғбўн эй нсأли аллоҳи ани иғнинои ман фазлаи бФзлаҳ .

إِنَّا إِلَی اللَّهِ راغِبُونَ ای نسأل اللَّه ان یغنینا من فضله بفضله.