Қавлаи таъолӣ : إнмои алсдқот яъне моли алзкоаҳу алҷзиаҳу соири мо сиблатаи илои байти алмол . Мегуяд : моли зкоаҳу ҷузяти змӣу молӣ ки дар шаръ , масрафи он байт алмоласт ҳашт синфаст ки раби алъзаҳи дарин оят баён карду малик эшон кард то бар эшон қисмат кунад басӯиати биҳишти қисмӣ , ҳар қисмии саманӣ ва ҳар синфӣ бояд ки кам аз се кас набошанд , он саман бар эшон қисмат кунад ки раби алъзаҳи блФзи ҷамъ ёд кардау ақали алҷмъи сулса .

قوله تعالی: إِنَّمَا الصَّدَقاتُ یعنی مال الزّکاة و الجزیة و سایر ما سبیله الی بیت المال. میگوید: مال زکاة و جزیت ذمّی و مالی که در شرع، مصرف آن بیت المال است هشت صنف است که رب العزة درین آیت بیان کرد و ملک ایشان کرد تا بر ایشان قسمت کند بسویّت بهشت قسمی، هر قسمی ثمنی و هر صنفی باید که کم از سه کس نباشند، آن ثمن بر ایشان قسمت کند که ربّ العزّة بلفظ جمع یاد کرده و اقلّ الجمع ثلثه.

Рӯй ани зиёди бен алҳорси алсдоӣии қол : ?утяти расӯли аллоҳи си Фбоиътаҳи Фотоаҳи раҷули Фқол : аътнии ман алсдқаҳ , Фқоли ?лаи расӯли аллоҳ : ани аллоҳи лами ирзи бҳкми набӣу лои ғайраи фии алсдқот ҳатто ҳукми фӣҳо ҳўи Фҷзоҳои смониаҳи أҷзоءи ?фони канти ман тлки алоҷзоءи аътитки ҳқк .

روی عن زیاد بن الحارث الصدائی قال: اتیت رسول اللَّه ص فبایعته فاتاه رجل فقال: اعطنی من الصدقة، فقال له رسول اللَّه: انّ اللَّه لم یرض بحکم نبی و لا غیره فی الصدقات حتّی حکم فیها هو فجزّاها ثمانیة أجزاء فان کنت من تلک الاجزاء اعطیتک حقّک.

Ва бидон ки он ҳашт синф : аввал фуқароанд ,у бмзҳби шофиӣ фақир онаст ки ҳеҷ чиз надораду роҳи бўҷаҳи маоши набард , пас агар ҳеҷ надорад ва касб донаду қӯт касб дорад дар шумор фуқаро набӯд ва ӯро саҳм сидқот ндиҳанд , ки Мустафои алайҳи алслоаҳ ва ассалом гуфт : лои ҳаззи фӣҳо лғнӣу лои қавии иктсб . Ва иштиқоқи фақр аз Фқораст , тқўл : Фқртаҳ , эй асбти Фқораҳ ,у ҳўи асли алзҳри комаи тқўл : рأстаҳу рҷлтаҳ , эй зарбати раъсау раҷула , факонаи касри зуҳра .

و بدان که آن هشت صنف: اول فقرااند، و بمذهب شافعی فقیر آنست که هیچ چیز ندارد و راه بوجه معاش نبرد، پس اگر هیچ ندارد و کسب داند و قوّت کسب دارد در شمار فقرا نبود و او را سهم صدقات ندهند، که مصطفی علیه الصلاة و السلام گفت: لا حظ فیها لغنی و لا قوی یکتسب. و اشتقاق فقر از فقار است، تقول: فقرته، ای اصبت فقاره، و هو اصل الظّهر کما تقول: رأسته و رجلته، ای ضربت رأسه و رجله، فکانّه کسر ظهره.

Ва масокин онанд ки чизе доранд , аммо кам аз кифоят доранд ва эшонро дахлӣ буд , аммо дахли эшон бхрҷи баҳам вафо накунаду маскану фарши зарурӣу ҷомеъаи таҷаммул ки ночорасту сабаб стараст , исми масканат аз эшон салб накунаду истеҳқоқи бнбрд . Қавмии муфассирону фуқаҳои бъкс ин гуфтанд , яъне : мискин ӯст ки ҳеҷ чиз надораду фақир ӯ ки дорад кам аз кифоят ,у қавли аввали дуруст тараст ва машҳуртар , бадалели ояту хабар , аммо алоиаҳи Фқўлаҳ : أмои алсФинаҳи Фконти лмсокини иъмлўни фии албҳр , ва аммо алхбр : факони си итъўзи ман алФқру исأли алмскнаҳи Фиқўл : аллоҳами аҳинии мскиноу амтнии мскиноу аҳшрнии фии зумраи алмсокин , ин далеласт ки фақри саъб тарасту сахттар , ва низ ибтидои бФқр кардан далеласт ки ҳоли фақири саъб тарасту ҳоҷати ваии бештар ,у алъараби лои ибдأи алои болоҳми Фолоҳм .

و مساکین آنند که چیزی دارند، امّا کم از کفایت دارند و ایشان را دخلی بود، امّا دخل ایشان بخرج بهم وفا نکند و مسکن و فرش ضروری و جامعه تجمّل که ناچار است و سبب ستر است، اسم مسکنت از ایشان سلب نکند و استحقاق بنبرد. قومی مفسران و فقها بعکس این گفتند، یعنی: مسکین اوست که هیچ چیز ندارد و فقیر او که دارد کم از کفایت، و قول اول درست‌تر است و مشهورتر، بدلیل آیت و خبر، امّا الایة فقوله: أَمَّا السَّفِینَةُ فَکانَتْ لِمَساکِینَ یَعْمَلُونَ فِی الْبَحْرِ، و امّا الخبر: فکان ص یتعوّذ من الفقر و یسأل المسکنة فیقول: اللهم احینی مسکینا و امتنی مسکینا و احشرنی فی زمرة المساکین، این دلیل است که فقر صعب‌تر است و سخت‌تر، و نیز ابتدا بفقر کردن دلیل است که حال فقیر صعب‌تر است و حاجت وی بیشتر، و العرب لا یبدأ الا بالاهم فالاهمّ.

Қавмӣ муфассирон гуфтанд : фақиру мискини ду номаст як қавмро , Фкли фақири мискину кули мискини фақир , ва ду ном бар эшон номи ниҳод то ду саҳми сидқот боишон расонанд ,у злки назари ман аллоҳи ?лааму раҳмаи алайҳим . Клбӣ гуфт : дар аҳди расӯли худои фуқарои аҳли сафаро мегуфтанд қурби чаҳорсад мард буданд ки ҳеҷ чиз маълум надоштанд , мтъФФон буданд ки саволи нмикрднд ,у масокини тавофонро мегуфтанд ки бдрсроиҳо мегаштанд ва савол мекарданд .

قومی مفسران گفتند: فقیر و مسکین دو نام است یک قوم را، فکلّ فقیر مسکین و کلّ مسکین فقیر، و دو نام بر ایشان نام نهاد تا دو سهم صدقات بایشان رسانند، و ذلک نظر من اللَّه لهم و رحمة علیهم. کلبی گفت: در عهد رسول خدا فقرا اهل صفه را میگفتند قرب چهارصد مرد بودند که هیچ چیز معلوم نداشتند، متعفّفان بودند که سؤال نمیکردند، و مساکین طوّافان را میگفتند که بدرسرایها میگشتند و سؤال میکردند.

Ва қавмии бъкс ин гуфтанд ,у астдлўои бмо

و قومی بعکس این گفتند، و استدلّوا بما

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳи с : лӣси алмскини ҳозои алтўоФи алзии итўФи алии аннос , трдаҳи аллқмаҳу аллқмтону алтмраҳу алтмртон , анмои алмскини алзии лои иҷди ғании иғниаҳу истҳиии ани исأли аннос ,у лои иФтн ба , Фитсдқи алайҳ .

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه ص: لیس المسکین هذا الطّواف الّذی یطوف علی النّاس، ترده اللقمة و اللقمتان و التمرة و التمرتان، انّما المسکین الّذی لا یجد غنی یغنیه و یستحیی ان یسأل النّاس، و لا یفطن به، فیتصدّق علیه.

Ва иштиқоқи мискин аз сукӯнаст саммии мскинои лони алФқри исканаи лои итҳрки илои мо итҳрки илайҳи алғнӣ . Ва гуфтаанд маънии масканат зиллатаст шикастагӣу хорӣ , ва ин зиллат бар ду ваҷҳаст : зиллати фақру зиллати ҳол . Ва зиллати ҷуҳудон ки раб алъзаҳ гуфт : зарбати алайҳими алзлаҳу алмскнаҳи зиллат ҳоласт ,у кзлки қавла : лмсокини иъмлўни фии албҳр ,у кзлк

و اشتقاق مسکین از سکون است سمّی مسکینا لانّ الفقر اسکنه لا یتحرّک الی ما یتحرّک الیه الغنی. و گفته‌اند معنی مسکنت ذلّت است شکستگی و خواری، و این ذلّت بر دو وجه است: ذلّت فقر و ذلّت حال. و ذلّت جهودان که ربّ العزّة گفت: ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْکَنَةُ ذلّت حال است، و کذلک قوله: لِمَساکِینَ یَعْمَلُونَ فِی الْبَحْرِ، و کذلک‌

Қавли алӣ ъ : мискини ибни одами инзри бшҳму итклми блҳму исмъи бъзми мастури лоҷли макнуни алълли маҳфӯзи алъамали тؤлмаҳи албқаҳу тқтлаҳи ашшарқау имитаҳи алғрқаҳ .

قول علی ع: مسکین ابن آدم ینظر بشحم و یتکلم بلحم و یسمع بعظم مستور لاجل مکنون العلل محفوظ العمل تؤلمه البقة و تقتله الشّرقة و یمیته الغرقة.

Ин фуқароу масокин , бҳкми ояти ду саҳми эшон рости чандон ки бадви саҳм бар ояд боишон диҳанд ки бон бозаргонӣ кунаду касби бони бихарад то ҳоҷати вай бар ояду фақри вай зоӣл гардад ,у ахтлФи алълмоءи фии ҳади алғнии алзии имнъи ахзи алсдқаҳ , Фқоли алоксрўн : ҳадаи ани имлки моӣтии дарҳаму қоли қавм : ман малики хумсин дрҳмои лои иҳли ?лаи алсдқаҳ , лқўл алнабӣ с : ман сأли анносу ?лаи мо иғниаҳи ҷоءи явми алқимаҳу масъалатаи фӣ виҷҳа хамӯш ӯ хдўши қил ва мо иғниаҳи қоли хмсўни дрҳмо ӯ қиматаи ман алзҳб ,у ҳўи қавли алсўрӣу ибни алмборку Аҳмаду исҳоқ .

این فقرا و مساکین، بحکم آیت دو سهم ایشان راست چندان که بدو سهم بر آید بایشان دهند که بآن بازرگانی کند و کسب بآن بخرد تا حاجت وی بر آید و فقر وی زائل گردد، و اختلف العلماء فی حدّ الغنی الّذی یمنع اخذ الصدقة، فقال الاکثرون: حدّه ان یملک مائتی درهم و قال قوم: من ملک خمسین درهما لا یحلّ له الصدقة، لقول النبی ص: من سأل النّاس و له ما یغنیه جاء یوم القیمة و مسئلته فی وجهه خموش او خدوش قیل و ما یغنیه قال خمسون درهما او قیمته من الذّهب، و هو قول الثوری و ابن المبارک و احمد و اسحاق.

Ва алъомлини алайҳо ва ҳам алсъоаҳи аллазӣнаи иҷмъўни алмолу иҷбўни алхроҷи илои байти алмол . Эшон ки сидқот аз мтсдқон ситонанд ва ба байти алмол ҷамъ кунанд ,у қозӣ ки онро фармоед азин берунаст ки ин ҳақ омилонасту аъвони эшону онкии истеҳқоқи эшон бақадр амаласт , агар аҷрати эшон кам аз саман буд ки саҳм эшонаст фозил бар арбоби саҳҳом ки боқӣанд қисмат кунанд ва агар аҷрати зиёда аз саман бояд аз саҳҳоми ҳафт гона ки боқӣанд тамом кунанд бики қавл ва аз саҳми масолеҳи бқўлии дигару тавонгару дарвеш дар он яксонанд .

وَ الْعامِلِینَ عَلَیْها و هم السّعاة الّذین یجمعون المال و یجبون الخراج الی بیت المال. ایشان که صدقات از متصدقان ستانند و به بیت المال جمع کنند، و قاضی که آن را فرماید ازین بیرون است که این حقّ عاملان است و اعوان ایشان و آنکه استحقاق ایشان بقدر عمل است، اگر اجرت ایشان کم از ثمن بود که سهم ایشان است فاضل بر ارباب سهام که باقی‌اند قسمت کنند و اگر اجرت زیادة از ثمن باید از سهام هفت‌گانه که باقی‌اند تمام کنند بیک قول و از سهم مصالح بقولی دیگر و توانگر و درویش در آن یکسان‌اند.

Ва алмؤлФаҳи қлўбҳми ин муаллифа дар аҳди расӯл худо буданд . Содоти араби сарварони қбоӣл аз банӣ Умия , бӯи Сафёни ҳарб ва аз банӣ мхзўм , алҳорси бен Њишом ва аз банӣ ҷмҳи Сафавони бен Умия ва аз банӣ омир , Суҳайли бен Амр ва аз банӣ асад , ҳакими бен ҳзом ва аз банӣ нзр , молики бен ъўФ ва аз банӣ салим , аббоси бен мирдос ва аз банӣ сқиФ , алълоءи бен ҳориса ва аз банӣ саҳм , ъдии бен Қайс . ӣнон дар ислом омаданд , расӯли худои истимолати дилҳои эшон карду саҳмӣ дар сидқот аз баҳри эшон пайдо кард то ислом бар дили эшон ширин гардаду нияти эшон дар ислом қавӣ шавад ва дигарон низ босалом рағбат кунанд . Ва дар хабараст ки рӯзи ҳнини эшонро ҳар яке сад уштур бидод . Аммо ин саҳми муаллифаи баъд аз вафоти Мустафои с саҳоба надоданд ва имрӯз нест ки ислом дар ъзу касрат ва дар манъа аз он бениёзаст ,у алҳмди ллаҳи раби Алъоламин . Ва умр хитоб гуфт : анои лои нътии алии алисломи шиӣои Фмни шоءи Флиؤмн ва ман шоءи ФликФр . Ва зҳби баъзи аҳли алълми ани лломоми ани иътии ман итأлФаҳи алии алислому лои идФъи илои алкФор .

وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ این مؤلّفه در عهد رسول خدا بودند. سادات عرب سروران قبائل از بنی امیه، بو سفیان حرب و از بنی مخزوم، الحارث بن هشام و از بنی جمح صفوان بن امیه و از بنی عامر، سهیل بن عمرو و از بنی اسد، حکیم بن حزام و از بنی نضر، مالک بن عوف و از بنی سلیم، عباس بن مرداس و از بنی ثقیف، العلاء بن حارثه و از بنی سهم، عدی بن قیس. اینان در اسلام آمدند، رسول خدا استمالت دلهای ایشان کرد و سهمی در صدقات از بهر ایشان پیدا کرد تا اسلام بر دل ایشان شیرین گردد و نیّت ایشان در اسلام قوی شود و دیگران نیز باسلام رغبت کنند. و در خبر است که روز حنین ایشان را هر یکی صد اشتر بداد. امّا این سهم مؤلّفه بعد از وفات مصطفی ص صحابه ندادند و امروز نیست که اسلام در عزّ و کثرت و در منعة از آن بی‌نیاز است، و الحمد للَّه رب العالمین. و عمر خطاب گفت: انّا لا نعطی علی الاسلام شیئا فمن شاء فلیؤمن و من شاء فلیکفر. و ذهب بعض اهل العلم انّ للامام ان یعطی من یتألّفه علی الاسلام و لا یدفع الی الکفّار.

Ва фии алрқобу ҳўи алмкотби алзии иштрӣ нафса ман мавлоаи Фиъони алии Фкоки рқбтаҳ .

وَ فِی الرِّقابِ و هو المکاتب الّذی یشتری نفسه من مولاه فیعان علی فکاک رقبته.

Ва алғормини вом доронанд ва эшон ду фурқатанд : фурқатӣ даравишонанд ки қарз гирифтаанд на бар маъсият , аз баҳри маслиҳати нафаси хешу қӯти аёли хеш ,у фурқатӣ тавонгаронанд ки қарз гирифтаанд аз баҳри масолеҳи мусулмонону таскини Фтнҳо . Ин ҳар ду фирқа ғормонанд , саҳмии ҳақ эшонаст эшонро аз он саҳм чандон диҳанд ки он қарзи бгзорнд агар чаҳ тавонгар бошанд то аз ӯҳдаи он берун оянд .

وَ الْغارِمِینَ وام‌داران‌اند و ایشان دو فرقت‌اند: فرقتی درویشان‌اند که قرض گرفته‌اند نه بر معصیت، از بهر مصلحت نفس خویش و قوت عیال خویش، و فرقتی توانگران‌اند که قرض گرفته‌اند از بهر مصالح مسلمانان و تسکین فتنها. این هر دو فرقه غارمان‌اند، سهمی حقّ ایشان است ایشان را از آن سهم چندان دهند که آن قرض بگزارند اگر چه توانگر باشند تا از عهده آن بیرون آیند.

Ва фии сиблати аллоҳ ғозёнанд эшон ки бисозу барги хешу нишоти хеши раванд ва бар девони султони иқтоъӣ ва марсумӣ надоранд , эшонро чандоне диҳанд ки нафақау барги роҳу олати ҷанг аз асбу силаҳ агар савор бошанд аз он бисозанд ,у дарвешу тавонгар дар он яксон ки Мустафо гуфт : лои тҳли алсдқаҳи лғнии алои лғози фии сиблати аллоҳ ӯ лъомли алайҳо ӯ лғорм , ва ҳам азин бобаст бноءи мсонъу иморати қнотр ки дар роҳи ғзо буд .

وَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ غازیان‌اند ایشان که بساز و برگ خویش و نشاط خویش روند و بر دیوان سلطان اقطاعی و مرسومی ندارند، ایشان را چندانی دهند که نفقه و برگ راه و آلت جنگ از اسب و سلاح اگر سوار باشند از آن بسازند، و درویش و توانگر در آن یکسان که مصطفی گفت: لا تحلّ الصدقة لغنیّ الا لغاز فی سبیل اللَّه او لعامل علیها او لغارم، و هم ازین باب است بناء مصانع و عمارت قناطر که در راه غزا بود.

Ва қоли ибни аббос : иҷўзи ани исрФи саҳми сиблати аллоҳи илои алҳҷ ,у ҳўи қавли алҳсну Аҳмаду исҳоқ .

و قال ابن عباس: یجوز ان یصرف سهم سبیل اللَّه الی الحج، و هو قول الحسن و احمد و اسحاق.

Ва ибни алсбили роҳ гузарёнанд ки дар сафаранд ё бар азм сафаранд дар сафари тоъат на дар сафари маъсият ва дар сафари мубоҳи ду ваҷҳеаст чандон буи диҳанд ки бони мақсад хеш расад онҷо ки рӯй дорад , ва гуфтаанд : ибни алсбил касеаст ки дар сафари роҳ бар вай бизананд ва мунқатиъ шавад , оҷизу муҳтоҷи нафақа . Ва қил : ҳўи алзиФи инзли алейк . Ва насаби илои алсбили лмлобстаҳи Аёҳо .

وَ ابْنِ السَّبِیلِ راه‌گذریان‌اند که در سفراند یا بر عزم سفراند در سفر طاعت نه در سفر معصیت و در سفر مباح دو وجهی است چندان بوی دهند که بآن مقصد خویش رسد آنجا که روی دارد، و گفته‌اند: ابن السبیل کسی است که در سفر راه بر وی بزنند و منقطع شود، عاجز و محتاج نفقه. و قیل: هو الضیف ینزل علیک. و نسب الی السبیل لملابسته ایّاها.

Фаризаи ман аллоҳи насби алии улҳол . Ва қил : насби алии алмсдру маъноаи қтиъаҳи ман аллоҳ , эй ҳзаҳи алсҳоми қтоиъи аллоҳи алии арбобҳо .

فَرِیضَةً مِنَ اللَّهِ نصب علی الحال. و قیل: نصب علی المصدر و معناه قطیعة من اللَّه، ای هذه السهام قطایع اللَّه علی اربابها.

Ва аллоҳи алӣами ҳакими изъи алсдқоти мавозиъҳо . Уламои дайн дар қисмати ин саҳҳом мухталифанд , қавмӣ гуфтанд : аз саҳоба ва тобеъин ки агар ин ҳашт синфи бадасти нёинди чандон ки бадаст оянд агар ҳамаи як синф буд боишон диҳанд равост ва аз он синф агар ҳамаи як тан бадаст ояд садақаи хеши буи диҳӣ равосту ҳўи мазҳаби абии Ҳанифаи раҳмаи аллоҳи алайҳ . Аммо ҷамоатӣ чун умри абди алъзизу ъкрмаҳу заҳрӣу шофиӣу бештарини асҳоби ҳадис бар зоҳир оят бирафтанд магари саҳми муаллифа ки имрӯз соқитаст боҷимоъ бар ҳафт синф ки боқӣанд қисмат карданд басӯиат ва аз ҳар синфӣ кам аз се кас раво набошад ки боишон диҳанд ,у ибдأи боҳлаҳи сами боҳилли баладау ирди ҳиссаи ман лами иўҷди алии ман ваҷд манеҳам . Ва ахтлФўои фии нақли алсдқоти ани балади алмоли илои мавзеи охири маъаи вуҷӯди алмстҳқини фӣа , Фкрҳаҳи аксари аҳли алълми лмо

وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ یضع الصدقات مواضعها. علماء دین در قسمت این سهام مختلف‌اند، قومی گفتند: از صحابه و تابعین که اگر این هشت صنف بدست نیایند چندان که بدست آیند اگر همه یک صنف بود بایشان دهند رواست و از آن صنف اگر همه یک تن بدست آید صدقه خویش بوی دهی رواست و هو مذهب ابی حنیفه رحمة اللَّه علیه. امّا جماعتی چون عمر عبد العزیز و عکرمه و زهری و شافعی و بیشترین اصحاب حدیث بر ظاهر آیت برفتند مگر سهم مؤلّفه که امروز ساقط است باجماع بر هفت صنف که باقی‌اند قسمت کردند بسویّت و از هر صنفی کم از سه کس روا نباشد که بایشان دهند، و یبدأ باهله ثمّ باهل بلده و یردّ حصة من لم یوجد علی من وجد منهم. و اختلفوا فی نقل الصدقات عن بلد المال الی موضع آخر مع وجود المستحقین فیه، فکرهه اکثر اهل العلم لما

Рӯй ан алнабӣ си баъси мъозои илои алимни Фқол : анки тأтии қўмои ман аҳли алкитоби Фодъҳми илои шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳу ании расӯли аллоҳи ?фони ҳам атоъўои лзлки Фоълмҳми ани аллоҳи аФтрзи алайҳими садақаи амўолҳми тؤхзи ман ағнёӣҳм ватарад илои Фқроӣҳми ?фони ҳам атоъўои лзлки Фоёку кроӣми амўолҳму атқи дъўаҳи алмзлўми ?фонҳо лӣси байнҳоу байни аллоҳи ҳиҷоб , Фҳзои идли алии ани садақаи ағнёءи кули қавмтарад алии Фқроءи злки алқўм .

روی انّ النّبی ص بعث معاذا الی الیمن فقال: انّک تأتی قوما من اهل الکتاب فادعهم الی شهادة ان لا اله الا اللَّه و انّی رسول اللَّه فان هم اطاعوا لذلک فاعلمهم انّ اللَّه افترض علیهم صدقة اموالهم تؤخذ من اغنیائهم و تردّ الی فقرائهم فان هم اطاعوا لذلک فایّاک و کرائم اموالهم و اتّق دعوة المظلوم فانها لیس بینها و بین اللَّه حجاب، فهذا یدلّ علی انّ صدقة اغنیاء کلّ قوم تردّ علی فقراء ذلک القوم.

Ва манеҳам аллазӣнаи иؤзўн алнабӣ ин оят дар шаъни нбтли бен алҳорс фурӯ омад мардии мунофиқ , карӣаи алмнзр , машава алхалқа . Мустафо гуфт : « ман ?ераади ани инзри илои алшитони Флинзри илои нбтли бен алҳорс .

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ این آیت در شأن نبتل بن الحارث فرو آمد مردی منافق، کریه المنظر، مشوّه الخلقة. مصطفی گفت: «من اراد ان ینظر الی الشیطان فلینظر الی نبتل بن الحارث.

Бади забон буду сухани чин , асрори Мустафоу муъминон бар мунофиқони барадӣ ва ончӣ шунида будӣу дида , боз гуфтӣ ва таън кардӣ . ӯро гуфтандӣ чунин магӯӣ ва макун , ҷавоб дод : анмои Муҳамади изн , ман ҳдсаҳи шиӣо садақа нақавл мо шӣнои сами нأтиаҳи ФнҳлФи ?лаи Фисдқно . Муҳамади ҳама гӯшаст ҳар чаҳ гӯйанд ҳамаи шунӯду пазирад . Раб Алъоламин гуфт : қул أзни хайри лаками гӯй ар ҳама гӯшаст беҳтар гӯшаст ки мустамеъ хайраст на мустамеъи шар .

بد زبان بود و سخن چین، اسرار مصطفی و مؤمنان بر منافقان بردی و آنچه شنیده بودی و دیده، باز گفتی و طعن کردی. او را گفتندی چنین مگوی و مکن، جواب داد: انّما محمد اذن، من حدّثه شیئا صدّقه نقول ما شئنا ثمّ نأتیه فنحلف له فیصدّقنا. محمد همه گوش است هر چه گویند همه شنود و پذیرد. ربّ العالمین گفت: قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ گوی ار همه گوش است بهتر گوش است که مستمع خیر است نه مستمع شرّ.

Иؤмни биллоҳи ончӣ аз худоӣ буи ояд бони мигрўд ва он май пазирад .

یُؤْمِنُ بِاللَّهِ آنچه از خدای بوی آید بآن میگرود و آن می‌پذیرد.

Ва иؤмни ллмؤмнину мؤмнонрои рост гӯй медораду сухан эшон мепазирад .

وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ و مؤمنانرا راست گوی میدارد و سخن ایشان میپذیرد.

Ин лоам зиёдатаст ҳам чунон ки онҷо гуфт : мсдқои лмои байни идиаҳу кқўлаҳи рдФи лакам эй рдФкм ,у иқўли алъараб : омнтаҳу омнти ?ла , эй сдқтаҳ . Ва дар шўоз хондаанд : изни хайри лаками мнўни мрФўъ , маънӣ онаст ки агар ҳама гӯшаст чунон ки мигўинд , пас шуморо бааст ки ончӣ мегуед май шунӯду узр ки мегуед росту норост май пазирад .

این لام زیادت است هم چنان که آنجا گفت: مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ و کقوله رَدِفَ لَکُمْ ای ردفکم، و یقول العرب: آمنته و آمنت له، ای صدّقته. و در شواذّ خوانده‌اند: اذن خیر لکم منوّن مرفوع، معنی آنست که اگر همه گوش است چنان که میگویند، پس شما را به است که آنچه می‌گویید می‌شنود و عذر که می‌گویید راست و ناراست می‌پذیرد.

Ва раҳмаи ллзини омнўои мнкми қироати омма рафъаст эй ҳўи раҳмаи фии сҳўлаҳи халқау саломаи мъомлтаҳу лини ҷониба . Ҳамза хонд :у раҳмаи бхФз , маътӯф бар أзни хайри лакам яъне ки ӯ раҳматӣаст гиравидагони шуморо , ихолси алмؤмнину идории алмноФқин .

وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ قرائت عامّه رفع است ای هو رحمة فی سهولة خلقه و سلامة معاملته و لین جانبه. حمزه خواند: و رحمة بخفض، معطوف بر أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یعنی که او رحمتی است گرویدگان شما را، یخالص المؤمنین و یداری المنافقین.

Ва аллазӣнаи иؤзўни расӯли аллоҳи болқўлу алФъл . ?лаами азоби أлим .

وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ بالقول و الفعل. لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ.

ИҳлФўни биллоҳи лаками лирзўкми ҷамоатии мунофиқон баҳам буданд , хлос бен сӯеду аёси бен Қайсу убайди бен ҳилоли вадиъаи бен собиту ҷамоатии дигар ҳама гуфтанд : лӣни кони мо иқўли Муҳамади ҳқои Фнҳни шари ман алҳмир . Ғуломӣ аз он ансорёни ҳозир буд номи ваии омири бен Қайси ин сухан бишунид хашм гирифт гуфт :у аллоҳи ани мо иқўли Муҳамади лҳқу антми шари ман алҳмиру бхдоӣ ки ончӣ Муҳамад мегуяд ростаст ва шумо аз хари бтрид , пас он ғуломи пеш Мустафо омаду қисса боз гуфт . Эшон омаданд ва савганд хӯрданд ки омири дурӯғ занаст . Расӯли худои эшонро рост гӯй дошт , омири дили танг гашт гуфт : аллоҳами сидқи алсодқу кизби алкозб , Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ .

یَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ جماعتی منافقان بهم بودند، خلاس بن سوید و ایاس بن قیس و عبید بن هلال ودیعة بن ثابت و جماعتی دیگر همه گفتند: لئن کان ما یقول محمد حقّا فنحن شرّ من الحمیر. غلامی از آن انصاریان حاضر بود نام وی عامر بن قیس این سخن بشنید خشم گرفت گفت: و اللَّه انّ ما یقول محمد لحقّ و انتم شرّ من الحمیر و بخدای که آنچه محمد میگوید راست است و شما از خر بترید، پس آن غلام پیش مصطفی آمد و قصه باز گفت. ایشان آمدند و سوگند خوردند که عامر دروغ‌زن است. رسول خدای ایشان را راست گوی داشت، عامر دل تنگ گشت گفت: اللّهم صدّق الصادق و کذّب الکاذب، فانزل اللَّه هذه الایة.

Мақотил ва клбӣ гуфтанд : қавмӣ мунофиқон буданд ки аз ғзои табук тахаллуф карданд беузр , чун расӯли худо аз ғзо берун омад эшон пеш муъминон омаданд ва узрҳои норост медоданд бмؤмнону савгандони михўрднд , раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод : иҳлФўни биллоҳи лакам яъне ллмؤмнини лирзўкми бҳлФҳм .

مقاتل و کلبی گفتند: قومی منافقان بودند که از غزای تبوک تخلّف کردند بی‌عذر، چون رسول خدا از غزا بیرون آمد ایشان پیش مؤمنان آمدند و عذرهای ناراست میدادند بمؤمنان و سوگندان میخوردند، ربّ العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد: یَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ یعنی للمؤمنین لِیُرْضُوکُمْ بحلفهم.

Ва аллоҳу расӯлаи أҳқи أни ирзўаҳи إни конўои муъминин эй ани конўои алии мо изҳрўни факони инбғии ани лои иъибўо алнабӣ си Фикўнўои бтўлиҳм алнабӣ су тарки айба , муъминин . Қоли алзҷоҷ : лами иқли ирзўҳмои лони алмънии идли алайҳи ФҳзФи астхФоФо , алмънӣу аллоҳи аҳқи ани ирзўаҳу расӯлаи аҳқи ани ирзўаҳ . Қоли алшоър :

وَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کانُوا مُؤْمِنِینَ ای ان کانوا علی ما یظهرون فکان ینبغی ان لا یعیبوا النّبی ص فیکونوا بتولّیهم النّبی ص و ترک عیبه، مؤمنین. قال الزّجاج: لم یقل یرضوهما لانّ المعنی یدلّ علیه فحذف استخفافا، المعنی و اللَّه احقّ ان یرضوه و رسوله احقّ ان یرضوه. قال الشاعر:

Нҳни бмои ъндноу анати бмо

نحن بما عندنا و انت بما

Ман иҳодди аллоҳу расӯлае ман иҳорби авлиёъи аллоҳу расӯла .

مَنْ یُحادِدِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ای من یحارب اولیاء اللَّه و رسوله.

Ъндки розу алрأии мухталиф

عندک راض و الرّأی مختلف‌

Фأни ?лаи нори ҷаҳаннам эй аламри ани ?лаи нори ҷаҳаннам .

فَأَنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ ای الامر انّ له نار جهنّم.

أи лами иълмўои أнаҳ эй ани аламру алшأн .

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ ای انّ الامر و الشّأن.

Холдои фӣҳо фии алнор .

خالِداً فِیها فی النّار.

Злки алхзии алъзими алоҳлоки алдоӣм .

ذلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ الاهلاک الدّائم.

Иҳзри алмноФқўни ин абди аллоҳи бен абӣ мунофиқаст кони иълми ани алўҳии алии расӯли аллоҳи ман алсмоءи содиқу локинаи ҳамлаи ҳасадаи алии алнФоқи ФноФқи байни амалау ҳасада .

یَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ این عبد اللَّه بن ابیّ منافق است کان یعلم انّ الوحی علی رسول اللَّه من السماء صادق و لکنّه حمله حسده علی النّفاق فنافق بین عمله و حسده.

Клбӣ гуфт : мардӣ мунофиқ гуфт :у аллоҳи лўддти ании қидмати Фҷлдти моӣаҳу лои инзли Финои шайъи ءи иФзҳно , Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ . Ва раво бошад ки иҳзри алмноФқўн агар чаҳ блФз хабар гуфт , бмънӣ амр бошад , яъне лиҳзри алмноФқўн .

کلبی گفت: مردی منافق گفت: و اللَّه لوددت انّی قدّمت فجلّدت مائة و لا ینزل فینا شی‌ء یفضحنا، فانزل اللَّه هذه الآیة. و روا باشد که یَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ اگر چه بلفظ خبر گفت، بمعنی امر باشد، یعنی لیحذر المنافقون.

أни таназзули алайҳим эй таназзули алии алмؤмнин .

أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ ای تنزّل علی المؤمنین.

Сӯраи тнбӣҳми тхбрҳми бмои фии қлўбҳми ибн кисон гуфт : ин дувоздаҳ мард мунофиқ буданд ки лайлаи алъқбаҳ дар он ғзои табуки қасди расӯл худо карданд ва дар дил доштанд ки дар шаби торик бар сари ақабаи фарои пеши Мустафои раванд ва заҳмат кунанд ва дар миёни заҳмат ӯро ҳалок кунанд , Ҷабраил аз осмон омаду Мустафоро аз он ҳол ва аз он андешаи эшон хабар дод ва ӯро бар ҳазар дошт , чун шаб дар омад ва он мунофиқони наздики ақаба дар омаданд мтнкрўори аммори ёсир дар пеши роҳилаи Мустафои истодау ҳзиФаҳ аз пас истодау мураккаби Мустафо май ронданд , Мустафо гуфт : ё ҳзиФаҳи азрби вуҷӯҳи рўоҳлҳм .

سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ تخبرهم بِما فِی قُلُوبِهِمْ ابن کیسان گفت: این دوازده مرد منافق بودند که لیلة العقبه در آن غزای تبوک قصد رسول خدا کردند و در دل داشتند که در شب تاریک بر سر عقبه فرا پیش مصطفی روند و زحمت کنند و در میان زحمت او را هلاک کنند، جبرئیل از آسمان آمد و مصطفی را از آن حال و از آن اندیشه ایشان خبر داد و او را بر حذر داشت، چون شب در آمد و آن منافقان نزدیک عقبه در آمدند متنکروار عمار یاسر در پیش راحله مصطفی ایستاده و حذیفه از پس ایستاده و مرکب مصطفی می‌راندند، مصطفی گفت: یا حذیفه اضرب وجوه رواحلهم.

Он қавм ки меоянд роҳилаҳои эшон бар ваии бози зан то боз гирданд . ҲзиФаҳи эшонро бузад ва эшонро боз гардонид , пас чун бмнзл фурӯ омаданд расӯл худо гуфт : ё ҳзиФаҳи ман урфати ман алқўм ? он қавмро ҳеҷ шинохтӣ ? гуфт : на ё расӯли аллоҳ . Расӯл худоӣ гуфт : анаи фалону фалону фалон то ҳар дувоздаҳ бар шимурд . ҲзиФаҳ гуфт : алои тбъси илайҳами Фиқтлҳм . Фқол : акраҳи ани тқўли алъараби лмои зафари босаҳобаи ақбли иқтлҳми бали икФиноҳми аллоҳи болдбилаҳ . Фқил : ё расӯли аллоҳ ! ва мо алдбилаҳ ? қол : шаҳоби ман ҷаҳаннами изъаҳи алии нёти фуоди аҳдҳм ҳатто тзҳқ нафса . Ва рӯй ан алнабӣ си қол : фии умматии аснои ъушри мноФқои лои идхлўни алҷнаҳу лои иҷдўни риҳҳо ҳатто илҷи алҷмли фии сами алхёт , смониаҳ манеҳам икФиҳми алдбилаҳи Сироҷи ман алнори тзҳри фии актоФҳм ҳатто тинҷами ман сдўрҳму кони кзлк .

آن قوم که می‌آیند راحله‌های ایشان بر وی باز زن تا باز گردند. حذیفه ایشان را بزد و ایشان را باز گردانید، پس چون بمنزل فرو آمدند رسول خدا گفت: یا حذیفة من عرفت من القوم؟ آن قوم را هیچ شناختی؟ گفت: نه یا رسول اللَّه. رسول خدای گفت: انّه فلان و فلان و فلان تا هر دوازده بر شمرد. حذیفه گفت: الّا تبعث الیهم فیقتلهم. فقال: اکره ان تقول العرب لما ظفر باصحابه اقبل یقتلهم بل یکفیناهم اللَّه بالدّبیلة. فقیل: یا رسول اللَّه! و ما الدّبیلة؟ قال: شهاب من جهنّم یضعه علی نیاط فؤاد احدهم حتّی تزهق نفسه. و روی ان النبی ص قال: فی امّتی اثنا عشر منافقا لا یدخلون الجنّة و لا یجدون ریحها حَتَّی یَلِجَ الْجَمَلُ فِی سَمِّ الْخِیاطِ، ثمانیة منهم یکفیهم الدّبیلة سراج من النّار تظهر فی اکتافهم حتّی تنجم من صدورهم و کان کذلک.

Пас эшон тарсиданд ки агар оят аз осмон ояд , эшонро Фзиҳт расад то Ҷабраил омад ва оят овараду нифоқу куфри эшон ошкоро карду расвои гаштанд , то қтодаҳ мегуяд : канти ҳзаҳи алсўраҳи тсмӣ : Фозҳаҳи алмноФқин .

پس ایشان ترسیدند که اگر آیت از آسمان آید، ایشان را فضیحت رسد تا جبرئیل آمد و آیت آورد و نفاق و کفر ایشان آشکارا کرد و رسوا گشتند، تا قتاده میگوید: کانت هذه السورة تسمّی: فاضحة المنافقین.

Қул астҳзؤои إни аллоҳи махраҷи мо тҳзрўни ин аз худоӣ таҳдидаст ва маънӣ онаст ки гӯй ки ҳамин афсӯс медоред ки худоӣ берун хоҳад оварад аз дилҳои шумо ончӣ метарсид ки ошкоро гардад , ҳам чунон ки ҷое дигар гуфт : أми ҳасби аллазӣнаи фии қлўбҳми марази أни лни ихрҷи аллоҳи أзғонҳм .

قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ این از خدای تهدید است و معنی آنست که گوی که همین افسوس میدارید که خدای بیرون خواهد آورد از دلهای شما آنچه میترسید که آشکارا گردد، هم چنان که جایی دیگر گفت: أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ.

Ва лӣни сأлтҳми лиқўлни ин дар шаън мардӣ омад ки чун Мустафои си бғзои табук берун рафт , вай гуфт : أи изни Муҳамади ани қаттол банӣ алосФри кқтоли ман лақии ман ғайриҳам ? май пиндоради Муҳамад ки қаттоли рӯмён ва ҳам бнўи алосФри ҳам чун қаттол дигаронаст ? ва метамаъ дорад ки саройҳои рӯм ва қасрҳои шоми бадасти орад ва дар он нишинад , ҳайҳоти ?лаи ман злк , ин натавонад буду дайр бойен расад . Зайди бен аслму Муҳамади бен каъб гуфтанд : мардӣ мунофиқ гуфт дар он ғзои табук : мо раъйат мисли қроӣнои ҳؤлоءи арғби бтўноу лои акзби лсоноу ло аҷбн ъанд аллқоء . Иънўни расӯли аллоҳу асҳоба . Гуфт : надидам қавмии азин шиками хортару дурӯғи зантару бади дилтар азин қроён яъне Мустафоу муъминон .

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ این در شأن مردی آمد که چون مصطفی ص بغزای تبوک بیرون رفت، وی گفت: أ یظنّ محمد انّ قتال بنی الاصفر کقتال من لقی من غیرهم؟ می‌پندارد محمد که قتال رومیان و هم بنو الاصفر هم چون قتال دیگران است؟ و می‌طمع دارد که سرایهای روم و قصرهای شام بدست آرد و در آن نشیند، هیهات له من ذلک، این نتواند بود و دیر باین رسد. زید بن اسلم و محمد بن کعب گفتند: مردی منافق گفت در آن غزای تبوک: ما رأیت مثل قرّائنا هؤلاء ارغب بطونا و لا اکذب لسانا و لا اجبن عند اللقاء. یعنون رسول اللَّه و اصحابه. گفت: ندیدم قومی ازین شکم خوارتر و دروغ زن‌تر و بد دل‌تر ازین قرّایان یعنی مصطفی و مؤمنان.

ЪўФи бен молики ин сухан бишунид , гуфт : кизбату лкнки мунофиқи лохбрни расӯли аллоҳ ( с ) ва ту мардии мунофиқӣ ва ман Мустафоро азин сухани хабари даҳум . ЪўФ биёмад то Мустафоро хабар диҳаду Ҷабраили пеш аз ваии омада буд ва оят оварда :у лӣни сأлтҳм агар ту пурсӣ эшонро яъне он мардро ки он сухан гуфт ки чаро гуфтӣ ?

عوف بن مالک این سخن بشنید، گفت: کذبت و لکنّک منافق لاخبرنّ رسول اللَّه (ص) و تو مردی منافقی و من مصطفی را ازین سخن خبر دهم. عوف بیامد تا مصطفی را خبر دهد و جبرئیل پیش از وی آمده بود و آیت آورده: وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ اگر تو پرسی ایشان را یعنی آن مرد را که آن سخن گفت که چرا گفتی؟

Лиқўлни إнмо кно нахавз ва налаъиб ҷавоб диҳад ва гуяд : он суханӣ буд ки бзбон мегуфтем ва бозӣ мекардем хавз исмӣаст дар қуръон рафтанро дар сухани нобакори чунон ки гуфт : зарраами фии хўзҳми илъбўну хзтми колзии хозўои ҳама аз як бобаст .

لَیَقُولُنَّ إِنَّما کُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ جواب دهد و گوید: آن سخنی بود که بزبان میگفتیم و بازی می‌کردیم خوض اسمی است در قرآن رفتن را در سخن نابکار چنان که گفت: ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ و خُضْتُمْ کَالَّذِی خاضُوا همه از یک باب است.

Заҳҳок гуфт : ин дар шаъни абди аллоҳи абӣу асҳоб вай омад ки дар расӯли худои нописанд ва носазо гуфт : қоли ибни умр : раъйати абди аллоҳи бен абии яштади қдоми расӯли аллоҳу алҳсӣу алҳҷораҳи инкби рҷлиаҳи иқўл : ё расӯли аллоҳи إнмо кно нахавз ва налаъиб , ва алнабӣ си иқўл : أи биллоҳу оётау расӯлаи кантами тстҳзؤн ? мо илтФти илайҳ ва мо язиди алайҳ .

ضحاک گفت: این در شأن عبد اللَّه ابی و اصحاب وی آمد که در رسول خدا ناپسند و ناسزا گفت: قال ابن عمر: رأیت عبد اللَّه بن ابی یشتد قدام رسول اللَّه و الحصی و الحجارة ینکب رجلیه یقول: یا رسول اللَّه إِنَّما کُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ، و النبی ص یقول: أَ بِاللَّهِ وَ آیاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ؟ ما یلتفت الیه و ما یزید علیه.

Ибн аббос гуфт : чун Мустафои с аз табук боз гашта буд бароа дар ки меомад чанд касро дид ки суханӣ дар миён афканда буданд ва механдиданд . Ҷабраил омад аз осмон дар он ҳол ва гуфт ё расӯли аллоҳи он қавмро бинӣ ? истҳзءўни биллоҳу русулау кутуба , аммори ёсирро фиристод боишон гуфт : адркҳм қабл ани иҳтрФўо

ابن عباس گفت: چون مصطفی ص از تبوک باز گشته بود براه در که می‌آمد چند کس را دید که سخنی در میان افکنده بودند و می‌خندیدند. جبرئیل آمد از آسمان در آن حال و گفت یا رسول اللَّه آن قوم را بینی؟ یستهزءون باللّه و رسله و کتبه، عمار یاسر را فرستاد بایشان گفت: ادرکهم قبل ان یحترفوا

Рӯи эшонро пресс ки бача май хнднд ё аммор ! ва эшон ҷавоб диҳанд ки мо дар суханӣ будем чунон ки корвонён гӯйанд ва бозӣ кунанд то роҳ бар худ падед кунанд . Аммор боишон расед ва аз он зҳк ва астҳзоء пурсед ҷавоб ҳамон доданд ки расӯл худо гуфт : аммор гуфт сидқи аллоҳу блғи расӯлаи аҳтрФтми лънкми аллоҳи гуфто ва яке дигари бсҳбти эшон буд ки сухан намегуфт ва намехандид ва эшонро аз он наҳй нмикрди пеш Мустафо омад ин як тан ва гуфт ё расӯли аллоҳу алзии анзли алейк алкитоби мо олитҳму лои нҳитҳм , раби Алъоламин ин оят фиристод дар кори эшон .

رو ایشان را پرس که بچه می‌خندند یا عمار! و ایشان جواب دهند که ما در سخنی بودیم چنان که کاروانیان گویند و بازی کنند تا راه بر خود پدید کنند. عمار بایشان رسید و از آن ضحک و استهزاء پرسید جواب همان دادند که رسول خدا گفت: عمار گفت صدق اللَّه و بلّغ رسوله احترفتم لعنکم اللَّه گفتا و یکی دیگر بصحبت ایشان بود که سخن نمی‌گفت و نمی‌خندید و ایشان را از آن نهی نمیکرد پیش مصطفی آمد این یک تن و گفت یا رسول اللَّه و الّذی انزل علیک الکتاب ما آلیتهم و لا نهیتهم، رب العالمین این آیت فرستاد در کار ایشان.

Лои тътзрўои эшонро гӯй ки хештанро узр магӯӣеду хештани бози мпўшид , қади кФртми баъди إимонкми қади зуҳри кФркми баъди азҳоркми алоямон . Пас аз он ки изҳор имон кардед куфр аз шумо зоҳири гашту кофари шадид .

لا تَعْتَذِرُوا ایشان را گوی که خویشتن را عذر مگویید و خویشتن باز مپوشید، قَدْ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمانِکُمْ قد ظهر کفرکم بعد اظهارکم الایمان. پس از آن که اظهار ایمان کردید کفر از شما ظاهر گشت و کافر شدید.

إни нъФи ани тоӣФаҳи мнкми бзм ёу фатҳи Фо , тъзби бзм то тоӣФаҳи брФъи ин қироат оммаасту ъосм танҳо ани нъФ бФтҳ навен хонд нъзб бзм навену касри золи тоӣФаҳи бнсб ва ин тоӣФаҳи як танаст ҳам чунон ки гуфт :у лишҳди ъзобҳмои тоӣФаҳи ман алмؤмнину араби як тан тоӣФаҳ хонанду пора аз ҷома , тоӣФаҳ хонанд , иқол : зҳбти алриҳи бтоӣФаҳи ман сўбаҳ . ФъФии ани алтоӣФаҳи алаввалӣ . Он мард ки бо эшон буду хомӯш буд на астҳзоء кард ва на наҳй , раби Алъоламин аз вай фаро гузошт ва афв карду ҳўи мхшии бен ҳмири лмои нзлти ҳзаҳи алоиаҳи брии ман алнФоқу сأли аллоҳи ани иқтлаҳи шҳидои ло иълм бимикона Фқтли явми алимомаҳи Флми иўҷди ?лаи асар . Ва он дигарон ки сухан бонакор гуфтанд ва астҳзоء карданд худои таъолӣ ҳалок кард эшонро ва азоб кард , инаст ки гуфт : нъзби тоӣФаҳ яъне боқомтҳми алии алнФоқи бأнҳми конўои муҷримин эй нъзби бсбби бأнҳми конўои муҷримин .

إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْکُمْ بضم یا و فتح فا، تعذب بضم تا طائفة برفع این قرائت عامّه است و عاصم تنها ان نعف بفتح نون خواند نعذب بضمّ نون و کسر ذال طائفة بنصب و این طائفة یک تن است هم چنان که گفت: وَ لْیَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ و عرب یک تن طائفه خوانند و پاره از جامه، طائفه خوانند، یقال: ذهبت الریح بطائفة من ثوبه. فعفی عن الطائفة الاولی. آن مرد که با ایشان بود و خاموش بود نه استهزاء کرد و نه نهی، رب العالمین از وی فرا گذاشت و عفو کرد و هو مخشی بن حمیر لما نزلت هذه الآیة برئ من النفاق و سأل اللَّه ان یقتله شهیدا لا یعلم بمکانه فقتل یوم الیمامة فلم یوجد له اثر. و آن دیگران که سخن بانکار گفتند و استهزاء کردند خدای تعالی هلاک کرد ایشان را و عذاب کرد، اینست که گفت: نُعَذِّبْ طائِفَةً یعنی باقامتهم علی النّفاق بِأَنَّهُمْ کانُوا مُجْرِمِینَ ای نعذّب بسبب بِأَنَّهُمْ کانُوا مُجْرِمِینَ.

АлмноФқўну алмноФқот . Ибн аббос гуфт : мардони мунофиқ сесад буданду занони мунофиқоти сад ва ҳафтод , бъзҳми ман баъз эй ҳам яди воҳидау синфи воҳиди фии изҳори алоямону астсрори алкФр . Мегуяд ҳама аз як даст буданд чун як тан буданд дар изҳори имону астсрори куфру нифоқи итшобҳўни фии ҳзаҳи алохлоқи алмъдўдаҳи фии алоиаҳ дар амри мункир ва наҳй маърӯфу қабзи дасти ҳам чун ҳаманду баҳам монанди .

الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ. ابن عباس گفت: مردان منافق سیصد بودند و زنان منافقات صد و هفتاد، بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ای هم ید واحدة و صنف واحد فی اظهار الایمان و استسرار الکفر. میگوید همه از یک دست بودند چون یک تن بودند در اظهار ایمان و استسرار کفر و نفاق یتشابهون فی هذه الاخلاق المعدودة فی الآیة در امر منکر و نهی معروف و قبض دست هم چون هم‌اند و بهم مانند.

Иأмрўни болмнкр эй болкФру алъсёну албхлу алтхлФи ани алҷҳоду инҳўни ани алмърўФ эй ани алоямону алнФқаҳи алии асҳоби расӯли аллоҳи чунон ки ҷое дигар гуфт : лои тнФқўои алӣ ман ъанд расӯли аллоҳу иқбзўни أидиҳми ани ихроҷи алзкоаҳу алнФқаҳи фии алҷҳод , бойени маънии қабзи яд кноитаст аз бухл ,у аслаи ани алмътии имди ядау ибстҳои болътоءу алммски иқбзи ядау лои имдҳо ,у қили иқбзўни аидиҳми ани рафъҳо фии алдъоءи илои аллоҳу фии алҳавоъиҷ , кома рӯй ан алнабӣ си анаи раъии фии алмўқФу ядаи алии садраи косттъоми алмскин ,у қили иқбзўни аидиҳми ани мъўнаҳи алмуслимӣн .

یَأْمُرُونَ بِالْمُنْکَرِ ای بالکفر و العصیان و البخل و التخلف عن الجهاد وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ ای عن الایمان و النفقة علی اصحاب رسول اللَّه چنان که جایی دیگر گفت: لا تُنْفِقُوا عَلی‌ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ وَ یَقْبِضُونَ أَیْدِیَهُمْ عن اخراج الزکاة و النفقة فی الجهاد، باین معنی قبض ید کنایت است از بخل، و اصله ان المعطی یمدّ یده و یبسطها بالعطاء و الممسک یقبض یده و لا یمدّها، و قیل یقبضون ایدیهم عن رفعها فی الدعاء الی اللَّه و فی الحوائج، کما روی عن النبی ص انه رأی فی الموقف و یده علی صدره کاستطعام المسکین، و قیل یقبضون ایدیهم عن معونة المسلمین.

Нсўои аллоҳи Фнсиҳм эй тркўои итоатаи Фтрки ттҳирҳм ,у қили нсўои нъми аллоҳи ъндҳми Фонсоҳми аллоҳи шукри алнъми إни алмноФқини ҳам алФосқўни алхорҷўни ани дайни аллоҳ .

نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ ای ترکوا اطاعته فترک تطهیرهم، و قیل نسوا نعم اللَّه عندهم فانساهم اللَّه شکر النعم إِنَّ الْمُنافِقِینَ هُمُ الْفاسِقُونَ الخارجون عن دین اللَّه.

Въди аллоҳи алмноФқину алмноФқоту алкФори нори ҷаҳаннами холидин фӣҳо ҳаии ҳсбҳм эй алнори ҳсбҳми фӣҳо кифояи лҷзоءи кФрҳму лънҳми аллоҳи абъдҳми ани раҳматау ?лаами азоби муқӣми доими лои инқтъи колзини ман қблкми мавзеи коф рафъаст эй антми колзини ман қблкм . Ва қили маҳаллаи насб эй въди аллоҳи алмноФқини въдои комаи въди аллазӣнаи ман қблкми конўои أшди мнкми қувваи бтшоу саъау أксри أмўолоу أўлодои Фостмтъўои Фтмтъўоу антФъўои бхлоқҳми бнсибҳми ман алднё . Алхлоқи алтоми алўоФри ман алнсиби муштақи ман алхлқу ҳўи алтқдир .

وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِینَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْکُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها هِیَ حَسْبُهُمْ ای النار حسبهم فیها کفایة لجزاء کفرهم وَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ابعدهم عن رحمته وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقِیمٌ دائم لا ینقطع کَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ موضع کاف رفع است ای انتم کالّذین من قبلکم. و قیل محله نصب ای وعد اللَّه المنافقین وعدا کما وعد الذین من قبلکم کانُوا أَشَدَّ مِنْکُمْ قُوَّةً بطشا و سعة وَ أَکْثَرَ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً فَاسْتَمْتَعُوا فتمتّعوا و انتفعوا بِخَلاقِهِمْ بنصیبهم من الدنیا. الخلاق التام الوافر من النصیب مشتق من الخلق و هو التقدیر.

Фостмтътми бхлоқкми комаи астмтъи аллазӣнаи ман қблкми бхлоқҳм . Қоли алҳсн : донўои бмои ародўои ман алодёну лами идинўои бад-ӣни аллоҳ ,у хзтм , фии алботл эй фии алтъни алӣ алнабӣ си колзии хозўо эй колзини хозўои ФҳзФи алнўн ӯ аҷрии муҷрии ман .

فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِکُمْ کَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ بِخَلاقِهِمْ. قال الحسن: دانوا بما ارادوا من الادیان و لم یدینوا بدین اللَّه، وَ خُضْتُمْ، فی الباطل ای فی الطعن علی النبی ص کَالَّذِی خاضُوا ای کالّذین خاضوا فحذف النون او اجری مجری من.

أўлӣки ҳбтти أъмолҳми фии алднёи лонаами аҳтрФўои анҳо ,у алохраҳи лонаами идхлўни алнор .

أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِی الدُّنْیا لانّهم احترفوا عنها، وَ الْآخِرَةِ لانهم یدخلون النار.

Ва أўлӣки ҳам алхосрўни хсрўои алднёу алохраҳ . Раб Алъоламин мегуяд фарои мунофиқон , ки шумо ҳамон кардед ки пешинён ва гузаштагон карданд , оёту суханони мо дурӯғ шимурданд ва бар пайғомбарон таън заданд ва эшонро дурӯғ зан доштанду бмؤмнон астҳзоء карданд ва дар дунё бботл кӯшиданд ва бар паии ҳавоу мурод худ истоданду диндории бадали хосту ҳавоӣ хеш карданд на бФрмону рзоءи ҳақу дунёро бъқбӣ хариданд шумо низ ҳамон кардед , лои ҷурми сари анҷом ҳамон ёфтед лаънати худоу схту нқмти вайу даврӣ аз раҳмату оташи дӯзах .

وَ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ خسروا الدنیا و الآخرة. رب العالمین میگوید فرا منافقان، که شما همان کردید که پیشینیان و گذشتگان کردند، آیات و سخنان ما دروغ شمردند و بر پیغامبران طعن زدند و ایشان را دروغ زن داشتند و بمؤمنان استهزاء کردند و در دنیا بباطل کوشیدند و بر پی هوا و مراد خود ایستادند و دینداری بدل خواست و هوای خویش کردند نه بفرمان و رضاء حق و دنیا را بعقبی خریدند شما نیز همان کردید، لا جرم سر انجام همان یافتید لعنت خدا و سخط و نقمت وی و دوری از رحمت و آتش دوزخ.

Рӯй абӯи ҳрираҳи ан алнабӣ с : лтأхзни комаи ахзати аломми ман қблкми зроъои бзроъу шброи бшбру боъои ббоъ ҳатто луи ани аҳдои ман аўлӣки дахли ҳаҷари алзби лдхлтмўаҳ .

روی ابو هریرة عن النبی ص: لتأخذنّ کما اخذت الامم من قبلکم ذراعا بذراع و شبرا بشبر و باعا بباع حتی لو انّ احدا من اولئک دخل حجر الضبّ لدخلتموه.

Қоли абӯи ҳрираҳ : Фоқрؤои ани шӣтми колзини ман қблкми конўои أшди мнкми қувва . . . Алоиаҳ , қолўо : ё расӯли аллоҳи комаи санъати Форсу алрўму аҳли алкитоб ? қол : Фҳли анноси алои ҳам .

قال ابو هریرة: فاقرؤا ان شئتم کَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ کانُوا أَشَدَّ مِنْکُمْ قُوَّةً... الآیة، قالوا: یا رسول اللَّه کما صنعت فارس و الرّوم و اهل الکتاب؟ قال: فهل النّاس الّا هم.

Ва қоли ибни масъӯд : антм ашбаҳамам алонбёءи ббнии Исроили смтоу ҳдёи ттбъўни ъмлҳми ҳзўи алқзаҳи болқзаҳи ғайри ании лои адрии أи тъбдўн алъҷлам ло , сами зикри нбأи ман қиблаам .

و قال ابن مسعود: انتم اشبه امم الانبیاء ببنی اسرائیل سمتا و هدیا تتبعون عملهم حذو القذة بالقذة غیر انّی لا ادری أ تعبدون العجل ام لا، ثمّ ذکر نبأ من قبلهم.

Фқол : أи лами иأтҳм яъне алмноФқину алкоФрин , нбأи аллазӣнаи ман қиблаами қавми Нӯҳи ағрқўои болмоء ,у оди аҳлкўои болриҳ ,у самуди аҳлкўои болрҷФаҳ ,у қавми إброҳими бслби алнъмаҳу ҳалоки намруди ббъўзаҳ ,у أсҳоби мадин аҳлкўои болҳру алнори явми алзлаҳ ,у алмؤтФкоти қрёти қавми лути аҳлкти Фҷъли олӣҳо соФлҳоу амтрўои алайҳои ҳаҷҷораи ман сҷил ,у алмънии аӣтФкти баҳам эй анқлбт . Қоли мақотил : алмؤтФкоти алмкзбот .

فقال: أَ لَمْ یَأْتِهِمْ یعنی المنافقین و الکافرین، نَبَأُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ اغرقوا بالماء، وَ عادٍ اهلکوا بالرّیح، وَ ثَمُودَ اهلکوا بالرّجفة، وَ قَوْمِ إِبْراهِیمَ بسلب النعمة و هلاک نمرود ببعوضة، وَ أَصْحابِ مَدْیَنَ اهلکوا بالحرّ و النّار یوم الظلّة، وَ الْمُؤْتَفِکاتِ قریات قوم لوط اهلکت فجعل عالیها سافلها و امطروا علیها حجارة من سجیل، و المعنی ائتفکت بهم ای انقلبت. قال مقاتل: المؤتفکات المکذّبات.

أттҳми рслҳми болбиноти Фкзбўҳму ъсўҳми комаи Фълтм ё мъшри алкФори Фоҳзрўои таъҷили алнқмаҳ .

أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ فکذبوهم و عصوهم کما فعلتم یا معشر الکفّار فاحذروا تعجیل النقمة.

Фмои кони аллоҳи лизлмҳми лиъзбҳм қабл мабас алрасул с .

فَما کانَ اللَّهُ لِیَظْلِمَهُمْ لیعذّبهم قبل مبعث الرّسول ص.

Ва локини конўои أнФсҳми излмўни бткзиби алрсл , аълами аллоҳи ъзу ҷли ани тъзибаҳи аёҳми бостҳқоқҳму ани злк адл манеҳ .

وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ بتکذیب الرّسل، اعلم اللَّه عزّ و جل ان تعذیبه ایّاهم باستحقاقهم و انّ ذلک عدل منه.