Қавлаи таъолӣ : аллазӣнаи илмзўни алмтўъин муфассирон гуфтанд : чун расӯли худои хост ки бғзоءи табук берун шавад ёронро тҳриз кард бар сидқот , то ъдти ғзоу лашкар ислом бисозаду соз роҳ кунад , саҳобаи рафтанд ва ҳар кас бар андозаи тоқати хеш садақа меоварад . Абди арраҳмони ъўФи чаҳор ҳазор дирам оварад гуфт : ё расӯли аллоҳ , ҳашт ҳазор дирами доштам , як нима оварадам ва як нимаи аёлу фарзандонро бгзоштм . Расӯл худо гуфт : боруки аллоҳи лаки Фимои анФқту Фимои амскт .

قوله تعالی: الَّذِینَ یَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِینَ مفسّران گفتند: چون رسول خدا خواست که بغزاء تبوک بیرون شود یاران را تحریض کرد بر صدقات، تا عدّت غزا و لشکر اسلام بسازد و ساز راه کند، صحابه رفتند و هر کس بر اندازه طاقت خویش صدقه می‌آورد. عبد الرحمن عوف چهار هزار درم آورد گفت: یا رسول اللَّه، هشت هزار درم داشتم، یک نیمه آوردم و یک نیمه عیال و فرزندان را بگذاشتم. رسول خدا گفت: بارک اللَّه لک فیما انفقت و فیما امسکت.

Аз баракати дъоءи расӯли худои мол вай бидон расед ки чун аз дунё берун шуд , ду зан дошт , самани моли вай ки боишон расед сад ва шаст ҳазор дирам бар омад . Умри хитоб ҳаме омад ва чаҳор ҳазор дирам оварад , расӯл худо гуфт : мо зои абқити лоҳлку ъёлк ?

از برکت دعاء رسول خدا مال وی بدان رسید که چون از دنیا بیرون شد، دو زن داشت، ثمن مال وی که بایشان رسید صد و شصت هزار درم بر آمد. عمر خطاب همی آمد و چهار هزار درم آورد، رسول خدا گفت: ما ذا ابقیت لاهلک و عیالک؟

Аёли худро чаҳ гузоштӣ ? гуфт : аллоҳу расӯла . Гуфт ани мо байни сдқтикмои комаи байни клмтикмо .

عیال خود را چه گذاشتی؟ گفت: اللَّه و رسوله. گفت انّ ما بین صدقتیکما کما بین کلمتیکما.

Усмон ъФон омад ва сад сар шутур оварад ва сад сараст .

عثمان عفان آمد و صد سر شتر آورد و صد سر است.

Расӯл гуфт мо зри ибни ъФони баъди алиўм .

رسول گفت ما ضرّ ابن عفان بعد الیوم.

Ъосми бен ъдӣ алъҷлонӣ омад ва сад всқ хурмо оварад . Бӯи Ақили Ансории номи ваии сҳоби мардии пер буду дарвеш , омад ва як соъ хурмо оварад гуфт : ё расӯли аллоҳи ҳамаи шаб об кашидаам кишти зори фалонро ва ду соъи хурмо астдаҳам як соъ овардаам ва як соъи аёлу фарзандонро бгзоштаҳам . Мунофиқон гуфтанд абӯи бикру умру Усмону абд арраҳмон мебахшанд аз моли фарох , донем ки май номи ҷӯянди ин соъи хурмои бӯи Ақили бории худои буи чаҳ ниёз дорад магар ки хешро биёади худо ва расӯл медорад , тавонгаронро брёء муттаҳам карданд ва бар андаки бӯи Ақил танз мекарданд то раби Алъоламин оят фиристод , аллазӣнаи илмзўни алмтўъин эй иъибўни алмтўъини алмтнФлини ман алмؤмнин , фии алсдқоти алттўъи ман алсдқаҳи мо лои илзмаҳи лузӯми алзкоаҳ .

عاصم بن عدی العجلانی آمد و صد وسق خرما آورد. بو عقیل انصاری نام وی صحاب مردی پیر بود و درویش، آمد و یک صاع خرما آورد گفت: یا رسول اللَّه همه شب آب کشیده‌ام کشت زار فلان را و دو صاع خرما استده‌ام یک صاع آورده‌ام و یک صاع عیال و فرزندان را بگذاشته‌ام. منافقان گفتند ابو بکر و عمر و عثمان و عبد الرحمن می‌بخشند از مال فراخ، دانیم که می‌نام جویند این صاع خرمای بو عقیل باری خدای بوی چه نیاز دارد مگر که خویش را بیاد خدا و رسول میدارد، توانگران را بریاء متهم کردند و بر اندک بو عقیل طنز میکردند تا رب العالمین آیت فرستاد، الَّذِینَ یَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِینَ ای یعیبون المطوعین المتنفّلین من المؤمنین، فِی الصَّدَقاتِ التطوع من الصدقة ما لا یلزمه لزوم الزکاة.

Ва аллазӣнаи лои иҷдўни إлои ҷҳдҳм . . . Алоиаҳи алҷҳди болзми ғояи мо иқдри алайҳи алонсону болФтҳи масдари ҷаҳди фии аламри азои болиғ ,у қили ҳумои луғатони Фболзми лғаҳи аҳли алҳҷозу болФтҳи лғаҳ аҳл наҷад . Ҷаҳд ҳар кас тоъат ӯст , номӣаст тавон андаки мардро , иқол : фалон ҷаҳид алътоء , зҳидаҳ . Бӯи Ақили он соъ хурмо биоварад . Мустафо фармуд : то бар сари ҳам моли сидқоти бпошиднди он гуҳи лмзи мунофиқон тафсир кард , гуфт : Фисхрўн манеҳам эй истҳзءўни баҳам , схр аллоҳ манеҳам ҷозоҳми ҷзоءи схритҳми ҳайси сорўои илои алнор .

وَ الَّذِینَ لا یَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ... الآیه الجهد بالضم غایة ما یقدر علیه الانسان و بالفتح مصدر جهد فی الامر اذا بالغ، و قیل هما لغتان فبالضم لغة اهل الحجاز و بالفتح لغة اهل نجد. جهد هر کس طاعت اوست، نامی است توان اندک مرد را، یقال: فلان جهید العطاء، زهیده. بو عقیل آن صاع خرما بیاورد. مصطفی فرمود: تا بر سر هم مال صدقات بپاشیدند آن گه لمز منافقان تفسیر کرد، گفت: فَیَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ای یستهزءون بهم، سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ جازاهم جزاء سخریّتهم حیث صاروا الی النار.

Ва ?лаами азоби أлим эй мўлм . Мустафоро аз имону мағфирати эшон навмед кард гуфт : астғФри ?лаами أўи лои тстғФри ?лаам . Сиғти сиғт амрасту маънии маънии шарт , эй ани шӣти ФостғФри ?лааму ани шӣти Флои тстғФри ?лаам , яъне астғФорки ?лааму тарки алостғФори сўоءи إни тстғФри ?лаами сабъин мараи Флни иғФри аллоҳи ?лаам . Мегуяд ё Муҳамад агар омурзиши хоҳӣ аз баҳри эшон ва агар нахоҳӣ ҳама яксонаст агар ҳафтод бори омурзиши хоҳӣ аз баҳри эшон , эшонро нёмрзм . Мустафо гуфт : лозидни алии алсҳмини лаъли аллоҳи иғФри ?лаам .

وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ ای مولم. مصطفی را از ایمان و مغفرت ایشان نومید کرد گفت: اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ. صیغت صیغت امر است و معنی معنی شرط، ای ان شئت فاستغفر لهم و ان شئت فلا تستغفر لهم، یعنی استغفارک لهم و ترک الاستغفار سواء إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ. میگوید یا محمد اگر آمرزش خواهی از بهر ایشان و اگر نخواهی همه یکسان است اگر هفتاد بار آمرزش خواهی از بهر ایشان، ایشان را نیامرزم. مصطفی گفت: لازیدن علی السهمین لعل اللَّه یغفر لهم.

Бар ҳафтод бифзоем магар ки биёмурзад . Оят омад , ки сўоءи алайҳими أстғФрти ?лаами أми лами тстғФри ?лаами лни иғФри аллоҳи ?лаам . Ва мақсӯд аз ин ҳафтод , на ададӣ муваққатаст балки мақсӯд касратаст . Чунон ки гӯйанд : қади қиллати лаки моӣаҳи марау нҳитки анҳу алифи мара . Араб гӯйанд : сабъи аллоҳи лаки алоҷр , эй аксари лак , ?ераади алтзъиФу лиҳозои ҷоءи фии алохбор : фалаи сабъу ?лаи сбъўну ?лаи сабъи моӣаҳ . Қоли алазҳарӣ : ани алсбъини фии ҳзаҳи алоиаҳи ҷамъи алсбъаҳи алтии тстъмли фии алксраҳи лои алсбъаҳи алтии фавқи аласта , алотарӣ анаи луи аздоди алии алсбъини лами иғФр .

بر هفتاد بیفزایم مگر که بیامرزد. آیت آمد، که سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ. و مقصود از این هفتاد، نه عددی موقت است بلکه مقصود کثرت است. چنان که گویند: قد قلت لک مائة مرة و نهیتک عنه الف مرّة. عرب گویند: سبّع اللَّه لک الاجر، ای اکثر لک، اراد التضعیف و لهذا جاء فی الاخبار: فله سبع و له سبعون و له سبع مائة. قال الازهری: ان السبعین فی هذه الآیة جمع السبعة التی تستعمل فی الکثرة لا السبعة التی فوق الستّة، الا تری انه لو ازداد علی السبعین لم یغفر.

Ва дар истиғфори расӯл аз баҳри эшон ду қавласт : яке онаст ки нифоқи эшон наме шинохт , ва яқин набӯд , аз он дуо карду омурзиши хост . Қавл дигар онаст ки ҷамоатии муъминон ки хешу пайванд мунофиқон буданд аз Мустафо дар мехостанд то аз баҳри эшон омурзиш хоҳад бомед онкии бостғФори Мустафо мухлис шаванд ва аз нифоқ тавба кунанд то аз азоб ва уқубат барраанд . То раби алъзаҳи Мустафоро боз зад ва эшонро аз имони эшону мағфирати эшон навмед кард гуфт : злки бأнҳми кФрўои биллоҳу расӯла , ин бсбб он кардам ки эшон бхдоӣу расӯл кофар шуданду алкоФри лои иғФри ?ла ,у аллоҳи лои иҳдии алқўми алФосқини алмтмрдини фии алкФр .

و در استغفار رسول از بهر ایشان دو قول است: یکی آنست که نفاق ایشان نمی‌شناخت، و یقین نبود، از آن دعا کرد و آمرزش خواست. قول دیگر آنست که جماعتی مؤمنان که خویش و پیوند منافقان بودند از مصطفی در میخواستند تا از بهر ایشان آمرزش خواهد بامید آنکه باستغفار مصطفی مخلص شوند و از نفاق توبه کنند تا از عذاب و عقوبت برهند. تا رب العزة مصطفی را باز زد و ایشان را از ایمان ایشان و مغفرت ایشان نومید کرد گفت: ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ، این بسبب آن کردم که ایشان بخدای و رسول کافر شدند و الکافر لا یغفر له، وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقِینَ المتمردین فی الکفر.

Фараҳи алмхлФўни алФрҳи болзнби аъзами ман алзнб . Шодии бгноаҳи саъб тараст аз айни гуноҳ . Фараҳи алмхлФўн эй алмтрўкўни тхлФҳми ани расӯли аллоҳи с . Ин абди аллоҳи абӣ буд бо ҳаштод марди мунофиқ ки беузрӣ тахаллуф карданд ва бо якдигар гуфтанд : « лои тнФрўои фии алҳр » , дарин гармои гарму самими сиФи берун ?марвид баҷанг . Ва алмънӣ : Фрҳўои бқъўдҳми фии алмдинаҳу алтхлФу ани лами инлҳми ҳури алсиФи хилофи расӯли аллоҳ Фикўн насабо лонаи мафъӯли ?ла ,у қили алии алмсдру ҳўи масдари холови ихолФи мухолифау хлоФо ,у қили маъноаи хилофи расӯли аллоҳ , эй : баъди хурӯҷа , Фикўни хилофи бмънии халафу насбаи алии алзрФ .

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ الفرح بالذنب اعظم من الذنب. شادی بگناه صعب‌تر است از عین گناه. فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ ای المتروکون تخلفهم عن رسول اللَّه ص. این عبد اللَّه ابی بود با هشتاد مرد منافق که بی‌عذری تخلف کردند و با یکدیگر گفتند: «لا تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ»، درین گرمای گرم و صمیم صیف بیرون مروید بجنگ. و المعنی: فرحوا بقعودهم فی المدینه و التخلف و ان لم ینلهم حر الصیف خلاف رسول اللَّه فیکون نصبا لانه مفعول له، و قیل علی المصدر و هو مصدر خالف یخالف مخالفة و خلافا، و قیل معناه خلاف رسول اللَّه، ای: بعد خروجه، فیکون خلاف بمعنی خلف و نصبه علی الظرف.

Ва крҳўо эй лами иридўо , أни иҷоҳдўои бأмўолҳму أнФсҳми фии сиблати аллоҳу қолўои лои тнФрўои фии алҳр эй қоли бъзҳми лбъз ,у қил : қолўои ллмؤмнин : лои тнФрўои фии алҳр . Қул нори ҷаҳаннами أшди ҳароу қади ахтртмўҳои бҳзаҳи алмхолФаҳу алтхлФ . Луи конўои иФқҳўни ани мсирҳми илоҳо .

وَ کَرِهُوا ای لم یریدوا، أَنْ یُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ ای قال بعضهم لبعض، و قیل: قالوا للمؤمنین: لا تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ. قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا و قد اخترتموها بهذه المخالفة و التخلف. لَوْ کانُوا یَفْقَهُونَ ان مصیرهم الیها.

Флизҳкўои қлило яъне фии алднёу ҳаии қалила ,у либкўои ксирои фии алохраҳ яъне фии алнори алтии лои нҳоиаҳи лҳоу алтқдир : Флизҳкўои қлилои Фсибкўни ксирои ҷзоءи бмои конўои иксбўни ҷзоءи мафъӯли ?ла . Яънеу либкўои лиҳозои алФъл . Қоли абӯи Мӯсои алошърӣ : ани аҳли алнори либкўни алдмўъи фии алнор ҳатто луи аҷряти алсФни фии дмўъҳми лҷрти сами анҳми либкўни алдми баъди алдмўъ . Қоли ибни аббос : ани аҳли алнФоқи либкўни фии алнори умри алднёи Флои ирқии ?лаами дмъу лои иктҳлўни бнўм . Ва ани инси қол : қоли расӯли аллоҳи си луи тълмўни мо аълами лзҳктми қлилоу лбкитми ксиро .

فَلْیَضْحَکُوا قَلِیلًا یعنی فی الدنیا و هی قلیلة، وَ لْیَبْکُوا کَثِیراً فی الآخرة یعنی فی النار التی لا نهایة لها و التقدیر: فلیضحکوا قلیلا فسیبکون کثیرا جَزاءً بِما کانُوا یَکْسِبُونَ جزاء مفعول له. یعنی و لیبکوا لهذا الفعل. قال ابو موسی الاشعری: انّ اهل النار لیبکون الدموع فی النار حتی لو اجریت السفن فی دموعهم لجرت ثم انهم لیبکون الدم بعد الدموع. قال ابن عباس: انّ اهل النفاق لیبکون فی النار عمر الدنیا فلا یرقی لهم دمع و لا یکتحلون بنوم. و عن انس قال: قال رسول اللَّه ص لو تعلمون ما اعلم لضحکتم قلیلا و لبکیتم کثیرا.

Фإни рҷъки аллоҳи إлӣ тоӣФаҳ манеҳам яъне алмтхлФин тоӣФаҳ манеҳам . Аз баҳр он гуфт ки на ҳар ки тахаллуф карда буданд ҳама мунофиқ буданд бал ки эшон се гуруҳанд ки боз нишастанд ва тахаллуф карданд гуруҳеи бъдоўт боз нишастанд ва шодӣ карданд чунон ки худоӣ гуфт : фараҳи алмхлФўн . Гуруҳе бар маъзират боз нишастанд ва бигиристанд чунон ки худоӣ гуфт :у أъинҳми тФизи ман алдмъи ҳзнои أлои иҷдўои мо инФқўн . Қавмӣ бар ғифлат боз нишастанд , пушаймон шуданд чунон ки гуфт : зоқти алайҳими алأрзи бмои рҳбт .

فَإِنْ رَجَعَکَ اللَّهُ إِلی‌ طائِفَةٍ مِنْهُمْ یعنی المتخلفین طائفة منهم. از بهر آن گفت که نه هر که تخلف کرده بودند همه منافق بودند بل که ایشان سه گروه‌اند که باز نشستند و تخلف کردند گروهی بعداوت باز نشستند و شادی کردند چنان که خدای گفت: فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ. گروهی بر معذرت باز نشستند و بگریستند چنان که خدای گفت: وَ أَعْیُنُهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا یَجِدُوا ما یُنْفِقُونَ. قومی بر غفلت باز نشستند، پشیمان شدند چنان که گفت: ضاقَتْ عَلَیْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ.

Фإни рҷъки аллоҳ эй ирдки аллоҳи илои алмдинаҳи ман ғазваи табук ва фӣҳо тоӣФаҳ манеҳам яъне аллазӣнаи тхлФўои бғири узр .

فَإِنْ رَجَعَکَ اللَّهُ ای یردک اللَّه الی المدینة من غزوة تبوک و فیها طائِفَةٍ مِنْهُمْ یعنی الّذین تخلفوا بغیر عذر.

Фостأзнўки ллхрўҷи илои ғазваи ахрӣ , қили ҳаии ғазваи хайбар .

فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ الی غزوة اخری، قیل هی غزوة خیبر.

Фқли лни тхрҷўои маъаии أбдоу лни тқотлўои маъаии ъдўои лқъўдкми ани табуку лнФоқкм .

فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا لقعودکم عن تبوک و لنفاقکم.

إнкми рзитми болқъўди أўли марае ани алўқти алзии тстأзнўни фӣаи ?фони ғазваи табуки лами икни бовели ғазваи ғзоҳои алайҳи ассалом . Ва қили аввали мараи дъитму қили аввали мара қабл алостизон .

إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ای عن الوقت الّذی تستأذنون فیه فانّ غزوة تبوک لم یکن باول غزوة غزاها علیه السلام. و قیل اول مرة دعیتم و قیل اول مرة قبل الاستیذان.

Фоқъдўои маъаи алхолФини маъаи ман тахаллуфи бъзр ,у қили маъаи алнсоءу алсбён ,у қили маъаи аҳли алФсоди аллазӣнаи лои хайри Фиҳм ,у қили ллрҷли алзии ҳўи шари аҳла : ҳўи холов банӣ фалон .

فَاقْعُدُوا مَعَ الْخالِفِینَ مع من تخلف بعذر، و قیل مع النساء و الصبیان، و قیل مع اهل الفساد الّذین لا خیر فیهم، و قیل للرجل الذی هو شر اهله: هو خالف بنی فلان.

Ва лои тсли алӣ أҳд манеҳам эй ман алмноФқин . Иҷмоъ муфассиронаст ки ин оят дар шаъни абди аллоҳи абӣ фурӯ омад ки расӯли худо бар вай намоз кард ё хост ки бар вай намоз кунад чунон ки ихтилоф ривоётаст писар вай омад ,у кони мؤмнои мхлсо , ва аз расӯли худои дархост то пероҳан ки бар тан расӯласт кафан вай созад ва бар вай намоз кунад ва бар сари гӯр вай боистад ва дуо кунад . Брўоитӣ дигар гуфтаанд абди аллоҳи абӣ дар бемории марг кас фиристод бмстФӣ ва бихонад ӯро чун омад гуфт : эй бечора

وَ لا تُصَلِّ عَلی‌ أَحَدٍ مِنْهُمْ ای من المنافقین. اجماع مفسران است که این آیت در شأن عبد اللَّه ابی فرو آمد که رسول خدا بر وی نماز کرد یا خواست که بر وی نماز کند چنان که اختلاف روایات است پسر وی آمد، و کان مؤمنا مخلصا، و از رسول خدا درخواست تا پیراهن که بر تن رسول است کفن وی سازد و بر وی نماز کند و بر سر گور وی بایستد و دعا کند. بروایتی دیگر گفته‌اند عبد اللَّه ابی در بیماری مرگ کس فرستاد بمصطفی و بخواند او را چون آمد گفت: ای بیچاره‌

Аҳлкки ҳуби алиҳўд ?

اهلکک حب الیهود؟

Дӯстии доштан бо ҷуҳудони туро ҳалок кард . Гуфт : маро сарзаниш макун ки на аз баҳр сарзаниш хондам , астғФри лӣу аътнии сўбки алзии ялии ҷсдк . Омурзиши хоҳ аз баҳри ману ҷомаи хеши бмни даҳ то марои кафани созанд ва бар ман намоз кун ва бар сари гӯр ман боисту маро дуо кун .

دوستی داشتن با جهودان ترا هلاک کرد. گفت: مرا سرزنش مکن که نه از بهر سرزنش خواندم، استغفر لی و اعطنی ثوبک الّذی یلی جسدک. آمرزش خواه از بهر من و جامه خویش بمن ده تا مرا کفن سازند و بر من نماز کن و بر سر گور من بایست و مرا دعا کن.

Расӯли худои пероҳани хеш буи дод . Муъминон гуфтанд : ё расӯли аллоҳи лами ваҷҳати илайҳи бқмиски икФни фӣау ҳўи кофар ? Фқол : ани қмисии лни иғнии анҳу ман аллоҳи шиӣоу ании омули ани идхли фии алисломи халқи касӣр . Лиҳозои алсбби Фирўии анаи аслми алифи ман алхзрҷи лмои рأўаҳи итлби алостшФоءи бсўби расӯли ллаҳи с , ва ҳиммат кард Мустафои с ки бар вай намоз кунад ки зоҳири ваии ислом буд агар чаҳ дар ботин нифоқ дошт . Умр хитоб гуфт ё расӯли аллоҳ бар вай намоз мекунӣу қади феъли кзоу кзо . Расӯл гуфт : ё умри даст аз ман бидор ки агар донамӣ ки худоӣ бар вай раҳмат кунад ҳафтод бор аз баҳри вай истиғфор кардамӣ , то дар ин ҳадис буданд , Ҷабраил омад ва оят оварад бар вифқи қавли умр :у лои тсли алӣ أҳд манеҳам эй ман алмноФқин , ириди салоаи алҷнозаҳ . Салоаи дарин ояти намоз ҷинозаасту намози ҷинозаи фарз кифоятаст ва онро на рукнаст : аввал ниятаст ва чаҳор такбир дар он чаҳор рукнанд агар бар чаҳор бифзоианд намоз ботил шаваду хондани фотиҳаи алкитоб , аз пас такбири аввал , рукнаст ва ҳам чунин дуруд додан бар расӯли худо аз пас такбири дувуму дъоءи мурдаи пас такбири сеюм , ва пас аз такбири чаҳоруми зикрӣ мафруз несту рукни нуҳуми саломи боз доданаст ани шоءи таслимаи воҳидау ани шоءи тслимтин .

رسول خدا پیراهن خویش بوی داد. مؤمنان گفتند: یا رسول اللَّه لم وجّهت الیه بقمیصک یکفن فیه و هو کافر؟ فقال: ان قمیصی لن یغنی عنه من اللَّه شیئا و انی آمل ان یدخل فی الاسلام خلق کثیر. لهذا السبب فیروی انه اسلم الف من الخزرج لما رأوه یطلب الاستشفاء بثوب رسول للَّه ص، و همت کرد مصطفی ص که بر وی نماز کند که ظاهر وی اسلام بود اگر چه در باطن نفاق داشت. عمر خطاب گفت یا رسول اللَّه بر وی نماز میکنی و قد فعل کذا و کذا. رسول گفت: یا عمر دست از من بدار که اگر دانمی که خدای بر وی رحمت کند هفتاد بار از بهر وی استغفار کردمی، تا در این حدیث بودند، جبرئیل آمد و آیت آورد بر وفق قول عمر: وَ لا تُصَلِّ عَلی‌ أَحَدٍ مِنْهُمْ ای من المنافقین، یرید صلاة الجنازة. صلاة درین آیت نماز جنازه است و نماز جنازه فرض کفایت است و آن را نه رکن است: اول نیت است و چهار تکبیر در آن چهار رکن‌اند اگر بر چهار بیفزایند نماز باطل شود و خواندن فاتحة الکتاب، از پس تکبیر اول، رکن است و هم چنین درود دادن بر رسول خدا از پس تکبیر دوم و دعاء مرده پس تکبیر سوم، و پس از تکبیر چهارم ذکری مفروض نیست و رکن نهم سلام باز دادن است ان شاء تسلیمة واحدة و ان شاء تسلیمتین.

Қавла :у лои тқми алии қабрае лои тқФи алии қабра ҳатто иФрғи ман дафнау фии алхбри кони расӯли аллоҳи си азои дафни алмити вақфи алии қабрау дуои ?ла .

قوله: وَ لا تَقُمْ عَلی‌ قَبْرِهِ ای لا تقف علی قبره حتّی یفرغ من دفنه و فی الخبر کان رسول اللَّه ص اذا دفن المیّت وقف علی قبره و دعا له.

إнҳми кФрўои биллоҳу расӯлау мотўо ва ҳам Фосқўни Фмои слии расӯли аллоҳи си баъдҳо алӣ аҳад манеҳаму лои қоми алии қабра ҳатто қабз .

إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ فما صلّی رسول اللَّه ص بعدها علی احد منهم و لا قام علی قبره حتی قبض.

Ва лои тъҷбки أмўолҳму أўлодҳм . . . Алоиаҳи сабақи тафсирҳоу листи бткрори лонҳои фии ҷимоъау ҳзаҳи фии алأхрӣ , қоли ибни ҷрир : ?ераади авлоди абди аллоҳу амволау إзои أнзлти сӯра яъне ман алқуръону ҳозои далели алии ани алсўраҳи канти мсўраҳи алии аҳди расӯли аллоҳи лои комаи заъми алмбтдъаҳи анҳо сурати баъди расӯли аллоҳу кзлки қавлаи бъшри сур мислаи أни омнўои биллоҳи ин хитоб бо мунофиқонаст , эй омнўои сарои комаи омнтми ҷҳро .

وَ لا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ أَوْلادُهُمْ... الآیة سبق تفسیرها و لیست بتکرار لانّها فی جماعة و هذه فی الأخری، قال ابن جریر: اراد اولاد عبد اللَّه و امواله وَ إِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ یعنی من القرآن و هذا دلیل علی انّ السورة کانت مسوّرة علی عهد رسول اللَّه لا کما زعم المبتدعة انّها سوّرت بعد رسول اللَّه و کذلک قوله بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ این خطاب با منافقان است، ای آمنوا سرّا کما آمنتم جهرا.

Ва раво бошад ки хитоб бо муъминон ниҳанд , эй дўмўои алии алоямон .

و روا باشد که خطاب با مؤمنان نهند، ای دوموا علی الایمان.

Ва ҷоҳдўои маъаи расӯлаи астأзнки фии алтأхри أўлўо алтўл манеҳам зўи алқдрау алсъаҳи фии алмол .

وَ جاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ فی التأخر أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ ذو القدرة و السعة فی المال.

Ва қолўо зрно накун маъаи алқоъдин яъне алзмнӣ .

وَ قالُوا ذَرْنا نَکُنْ مَعَ الْقاعِدِینَ یعنی الزمنی.

Рзўои бأни икўнўои маъаи алхўолФи алнсоءи аллотии тхлФни фии албит .

رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ النساء اللاتی تخلفن فی البیت.

Ва табъи алии қлўбҳми фаҳми лои иФқҳўни астўсқи минҳои Флои идхлҳои алоямон . Ҳаҷаи алии алмътзлаҳу алқдриаҳи фии исботи алқдру нафии алосттоъаҳу эҳтиёҷи алхлқи илои тавфиқ ба иؤмнўну луи кони комаи зҳбўои илайҳи лқоли ттбъту лами иқлу табъи алии қлўбҳму ?лаи фии алқуръони нзоӣри касӣра .

وَ طُبِعَ عَلی‌ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا یَفْقَهُونَ استوثق منها فلا یدخلها الایمان. حجة علی المعتزلة و القدریة فی اثبات القدر و نفی الاستطاعة و احتیاج الخلق الی توفیق به یؤمنون و لو کان کما ذهبوا الیه لقال تطبعت و لم یقل و طبع علی قلوبهم و له فی القرآن نظائر کثیرة.

Локин алрасулу аллазӣнаи омнўои маъааи аҳли алиқини ман асҳоби расӯли аллоҳи с , ҷоҳдўои бأмўолҳми фии алонФоқу أнФсҳми фии сиблати аллоҳи болқтол .

لکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ اهل الیقین من اصحاب رسول اللَّه ص، جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ فی الانفاق وَ أَنْفُسِهِمْ فی سبیل اللَّه بالقتال.

Ва أўлӣки ?лаами алхироти ҷамъи хирау алмроди бҳн : алҳўр , лқўлаҳи Фиҳни хайроти ҳисону иҷўзи ани икўни ъомои фии ҷамеъи алмлози ман алотъмаҳу алошрбаҳу алмнозлу алҷўорӣу алғлмон ,у қили алхирот : алғноӣм .

وَ أُولئِکَ لَهُمُ الْخَیْراتُ جمع خیرة و المراد بهنّ: الحور، لقوله فِیهِنَّ خَیْراتٌ حِسانٌ و یجوز ان یکون عاما فی جمیع الملاذ من الاطعمة و الاشربة و المنازل و الجواری و الغلمان، و قیل الخیرات: الغنائم.

Ва أўлӣки ҳам алмФлҳўни албоқўни фии алнъим , أъди аллоҳи ?лаами ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори холидин фӣҳо злки алФўзи алъзими лафзи аъди далели алии анҳо махлуқаи меъда . Ин оят гувоҳӣ медиҳад ки асҳоби расӯли худои с ки аҳли яқин ва ихлос буданд ва бо Мустафо дар ғзоء табук буданду расӯли худо аз эшон хушнӯд буд , эшон қатъӣ дар биҳиштанд бар ҳар чаҳ буданд аз амал , ҳам чунон ки расӯли худои ъушраро гувоҳӣ дод ки қатъӣ дар биҳиштанд онони ҳам чун ӣнонанд бшҳодти оят аз баҳри эшон .

وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ الباقون فی النعیم، أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ لفظ اعد دلیل علی انها مخلوقة معدة. این آیت گواهی میدهد که اصحاب رسول خدای ص که اهل یقین و اخلاص بودند و با مصطفی در غزاء تبوک بودند و رسول خدا از ایشان خشنود بود، ایشان قطعی در بهشت‌اند بر هر چه بودند از عمل، هم چنان که رسول خدا عشرة را گواهی داد که قطعی در بهشت‌اند آنان هم چون اینانند بشهادت آیت از بهر ایشان.