Қавлаи таъолӣ :у ҷоءи алмъзрўни ман алأъроби қироати оммаи мъзрўн мшддасту қироати ёқӯби мъзрўни мухаффаф . Мъзрони бтшдиди узри созоннди бдрўғу мъзрўни бтхФиФ худовандон узранд баростӣ , узри фалони азои зӯри узроу аъзри фалони азои ?утии бмои иъзр ба . Иқоли аъзри ман анзру ҷоءи алмъзрўни бтшдид . Маънӣ онаст ки омаданд қавмии ъзрсозон аз мунофиқони араб то дастурӣ диҳанд эшонро ,у бтхФиФ маънӣ онаст ки омаданд узри намояндагон аз араб ки узрҳо доштанд бараст ва эшон қавмӣ буданд аз аъроб ки маскани эшон берун аз Мадина буд , аз табуки бози монданди пас чун ваъид шуниданд омаданду узр хеш бигуфтанд ва дархостанд ки то эшонро дастурии тахаллуф ва қууд диҳанд гуфтанд : ани нҳни ғзўнои мъки тъири аъроби таии алии ҳлоӣлноу аўлодноу мўошино . Ва гуфтаанд дастурии берун шудан бғзо мехостанд , на дастурии тахаллуф .

قوله تعالی: وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ قرائت عامه معذرون مشدد است و قرائت یعقوب معذرون مخفف. معذّران بتشدید عذر سازانند بدروغ و معذرون بتخفیف خداوندان عذراند براستی، عذر فلان اذا زوّر عذرا و اعذر فلان اذا اتی بما یعذر به. یقال اعذر من انذر وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ بتشدید. معنی آنست که آمدند قومی عذرسازان از منافقان عرب تا دستوری دهند ایشان را، و بتخفیف معنی آنست که آمدند عذر نمایندگان از عرب که عذرها داشتند بر است و ایشان قومی بودند از اعراب که مسکن ایشان بیرون از مدینه بود، از تبوک باز ماندند پس چون وعید شنیدند آمدند و عذر خویش بگفتند و درخواستند که تا ایشان را دستوری تخلف و قعود دهند گفتند: ان نحن غزونا معک تعیّر اعراب طیّ علی حلائلنا و اولادنا و مواشینا. و گفته‌اند دستوری بیرون شدن بغزا میخواستند، نه دستوری تخلف.

Ва тафсир бар қироати ёқӯб зоҳиртараст ва дархуртар , то эшон ки содиқ алъзр буданд дар оят мазкӯр бошанд ки музавварони узр , худ мазкӯранд дар ончӣ гуфт :у қъди аллазӣнаи кзбўои аллоҳу расӯлаи сами аўъдҳми ъзобо , сисиби аллазӣна кФрўо манеҳам азоби أлими сами зикри аҳли алъзр , Фқол : лӣси алии алзъФоءи заъифон дар нафас , перонанду заъифон дар чашм , нобӣноёнанду заъифон дар ақл , девонагонанд , мегуяд ӣнони ҳама аҳл узранду лои алии алмрзии беморон ҳамчунин .

و تفسیر بر قرائت یعقوب ظاهرتر است و درخورتر، تا ایشان که صادق العذر بودند در آیت مذکور باشند که مزوّران عذر، خود مذکوراند در آنچه گفت: وَ قَعَدَ الَّذِینَ کَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ثم اوعدهم عذابا، سَیُصِیبُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ ثم ذکر اهل العذر، فقال: لَیْسَ عَلَی الضُّعَفاءِ ضعیفان در نفس، پیران‌اند و ضعیفان در چشم، نابینایان‌اند و ضعیفان در عقل، دیوانگان‌اند، میگوید اینان همه اهل عذراند وَ لا عَلَی الْمَرْضی‌ بیماران همچنین.

Ва лои алии аллазӣнаи лои иҷдўни мо инФқўни фуқаро ва масокинанд бар ӣнони ҳеҷ ҳараҷ нест ва буза нест агар боз нишинанд ва ба табук нараванд .

وَ لا عَلَی الَّذِینَ لا یَجِدُونَ ما یُنْفِقُونَ فقرا و مساکین‌اند بر اینان هیچ حرج نیست و بزه نیست اگر باز نشینند و به تبوک نروند.

إзои нсҳўои ллаҳу расӯла ҳар гуҳ ки насиҳати биҷои оранди худоироу расӯлро , яъне ки ақволу афъоли эшон бсдқу ихлос буду кӯшишу саъии эшон дар ончии салоҳи ислому мусулмонон дар он буд . Гӯйанд . Ин оят дар шаъни абди аллоҳи бен зоида фурӯ омад ,у ҳў ибнам мактуму кони зрири албсри Фқол : ё набии аллоҳи ании шайхи зрири албсри хафифи улҳоли наҳифи алҷсму лӣси лии қоиди Фҳли лии рхсаҳи фии алтхлФи ани алҷҳоди Фскт алнабӣ си Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳ : мо алии алмҳснини ман сиблат эй мо алии аллазӣнаи атоъўои аллоҳу расӯлау нсҳўои аллоҳу расӯлаи ман сиблат , эй лӣси лоҳди илои лоӣмтҳму ътобҳми сиблати лонаами мҳснўн ,у аллоҳи ғафури раҳими ллмсиии ФкиФи ллмҳснин .

إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ هر گه که نصیحت بجای آرند خدای را و رسول را، یعنی که اقوال و افعال ایشان بصدق و اخلاص بود و کوشش و سعی ایشان در آنچه صلاح اسلام و مسلمانان در آن بود. گویند. این آیت در شأن عبد اللَّه بن زائدة فرو آمد، و هو ابن ام مکتوم و کان ضریر البصر فقال: یا نبی اللَّه انی شیخ ضریر البصر خفیف الحال نحیف الجسم و لیس لی قائد فهل لی رخصة فی التخلف عن الجهاد فسکت النّبی ص فانزل اللَّه تعالی هذه الایة: ما عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِنْ سَبِیلٍ ای ما علی الّذین اطاعوا اللَّه و رسوله و نصحوا اللَّه و رسوله من سبیل، ای لیس لاحد الی لائمتهم و عتابهم سبیل لانهم محسنون، وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ للمسیئ فکیف للمحسنین.

Ва лои алии аллазӣнаи إзои мо أтўки нзлти фии албкоӣину конўои сабъаи мъқли бен ясору схри бен хнсоءу ҳўи алзии кони вақъи алии амротаҳи фии рамазони Фомри расӯли аллоҳи ани икФрўи абди аллоҳи бен каъби алонсорӣу солими бен ъмиру алайҳи бен зайди алонсорӣу сълбаҳи бен ътмаҳу абди аллоҳи бен мъқл , атўои расӯли аллоҳи си Фқолўо : ё набии аллоҳи ани аллоҳи ъзу ҷли қади ндбнои ллхрўҷи мъки Фоҳмлнои алии алхФоФи алмрқўъаҳу алнъоли алмхсўФаҳи нғзўи мък , Фқол : лои аҷди мо аҳмлкми алайҳи Фтўлўо ва ҳам ибкўн . Муҷоҳид гуфт : дар шаън банӣ мқрн фурӯ омад мъқл ва сӯеду нӯъмон . Ҳасан гуфт : нзлти фии абии Мӯсоу асҳобау қили нзлти фии ърбози бен сорӣа .

وَ لا عَلَی الَّذِینَ إِذا ما أَتَوْکَ نزلت فی البکائین و کانوا سبعة معقل بن یسار و صخر بن خنساء و هو الّذی کان وقع علی امراته فی رمضان فامر رسول اللَّه ان یکفّرو عبد اللَّه بن کعب الانصاری و سالم بن عمیر و علیة بن زید الانصاری و ثعلبة بن عتمه و عبد اللَّه بن معقل، اتوا رسول اللَّه ص فقالوا: یا نبی اللَّه ان اللَّه عز و جل قد ندبنا للخروج معک فاحملنا علی الخفاف المرقوعة و النعال المخصوفة نغزو معک، فقال: لا اجد ما احملکم علیه فتولوا و هم یبکون. مجاهد گفت: در شأن بنی مقرن فرو آمد معقل و سوید و نعمان. حسن گفت: نزلت فی ابی موسی و اصحابه و قیل نزلت فی عرباض بن ساریة.

Ва лои алии аллазӣна атфаст бар зуъафоу қавлаи лтҳмлҳм эй алии алнъол

وَ لا عَلَی الَّذِینَ عطف است بر ضعفا و قوله لِتَحْمِلَهُمْ ای علی النعال

Рӯй абӯи ҳрираҳи ани расӯли аллоҳи си қол : фии ғазваи табуки аксрўои ман алнъоли ?фони алрҷли лои изоли рокбои мо кони мтнъло , ва гуфтаанд мркўб мехостанд ки бар он нишинанду зоди роҳ . Иқоли ҳамлати Флонои азои аътитаҳи ҳмўлаҳи қиллати лои أҷд эй лои амлки мо أҳмлкми алайҳи тўлўоу أъинҳми тФиз эй тсил . Ман алдмъи ҳзнои أлои иҷдўо эй бсбби ани лои иҷдўои мо инФқўни фии мғзоҳм . Ин оят далеласт ки мол ва тавонгарӣ аз ҳақ хостану тмнии он кардан ба нияти он ки хайрҳо кунад ва дар сиблати худо аз баҳри нафақа , ин тмнӣ кардан ва бар Фўоти он ғам хӯрдану андӯҳи бурдани айн тоъатаст ва аз ҷумлаи ҳасанот ,у идли алайҳи мо

روی ابو هریرة ان رسول اللَّه ص قال: فی غزوة تبوک اکثروا من النعال فان الرجل لا یزال راکبا ما کان متنعلا، و گفته‌اند مرکوب می‌خواستند که بر آن نشینند و زاد راه. یقال حملت فلانا اذا اعطیته حمولة قُلْتَ لا أَجِدُ ای لا املک ما أَحْمِلُکُمْ عَلَیْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْیُنُهُمْ تَفِیضُ ای تسیل. مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا یَجِدُوا ای بسبب ان لا یجدوا ما یُنْفِقُونَ فی مغزاهم. این آیت دلیل است که مال و توانگری از حق خواستن و تمنّی آن کردن به نیّت آن که خیرها کند و در سبیل خدا از بهر نفقه، این تمنّی کردن و بر فوات آن غم خوردن و اندوه بردن عین طاعت است و از جمله حسنات، و یدل علیه ما

Рӯй абди аллоҳи бен масъӯди қол : қоли расӯли аллоҳи с : ани алФоқаҳи лосҳобии съодаҳу ани алғнии ллмؤмни фии охир алзмон съодаҳ , қил : Киеви алФоқаҳи лосҳобки съодаҳ ? қол : лонаами итъоўнўни алии алФқри Флои ирии фоқа . Қили ФкиФи алғнии ллмؤмни фии охир алзмон съодаҳ ? қол : лонаи исири алмоли илои бхлоӣҳму исўдҳми ашрорҳм ва ман съодаҳи алмؤмни ани лои иҳтоҷи фии злк алзмон илои албхили ?фони асттътми ани ткўнўои ағнёءи Фкўнўо .

روی عبد اللَّه بن مسعود قال: قال رسول اللَّه ص: ان الفاقة لاصحابی سعادة و ان الغنی للمؤمن فی آخر الزمان سعادة، قیل: کیف الفاقة لاصحابک سعادة؟ قال: لانهم یتعاونون علی الفقر فلا یری فاقة. قیل فکیف الغنی للمؤمن فی آخر الزمان سعادة؟ قال: لانّه یصیر المال الی بخلائهم و یسودهم اشرارهم و من سعادة المؤمن ان لا یحتاج فی ذلک الزمان الی البخیل فان استطعتم ان تکونوا اغنیاء فکونوا.

إнмои алсбил эй ллоӣмаҳу алътоби алии аллазӣнаи истأзнўнки фии алтхлФ ва ҳам أғнёءи рзўои бأни икўнўои маъаи алхўолФу табъи аллоҳи алии қлўбҳми фаҳми лои иълмўн .

إِنَّمَا السَّبِیلُ ای للائمّة و العتاب عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ فی التخلف وَ هُمْ أَغْنِیاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوالِفِ وَ طَبَعَ اللَّهُ عَلی‌ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا یَعْلَمُونَ.

Иътзрўни إликми иқимўни лонФсҳми узрои ботиллои إзои раҷъатами ман ҳзаҳи алсФраҳи илайҳам .

یَعْتَذِرُونَ إِلَیْکُمْ یقیمون لانفسهم عذرا باطلا إِذا رَجَعْتُمْ من هذه السفرة الیهم.

Қул лои тътзрўои болокозибу алأботили лни нؤмни лаками лни нсдқкми ани лаками узро . Ин узри мунофиқони дурӯғ буду ботил қатъан аз баҳр он напазиранд , аммо чун узри рост буд қабули он воҷиб буд

قُلْ لا تَعْتَذِرُوا بالاکاذیب و الأباطیل لَنْ نُؤْمِنَ لَکُمْ لن نصدّقکم انّ لکم عذرا. این عذر منافقان دروغ بود و باطل قطعا از بهر آن نپذیرند، اما چون عذر راست بود قبول آن واجب بود

Лқўл алнабӣ с : ман аътзри илайҳи Флми иқбли кутубати алайҳи хтиӣаҳи соҳиби Макс яъне алъшор ва ман тнсли илайҳи Флми иқбли лами ирди алии алхўоз .

لقول النبی ص: من اعتذر الیه فلم یقبل کتبت علیه خطیئة صاحب مکس یعنی العشار و من تنصّل الیه فلم یقبل لم یرد علی الخواض.

Қади нбأнои аллоҳи ман أхборкми ман зоидааст эй қади нбأнои аллоҳи ахборкму атлънои алии асроркму злки фии қавла :у луи أродўои алхурӯҷи лأъдўои ?лаи идда . . . Илои ахри алоитин .

قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبارِکُمْ من زائده است ای قد نبأنا اللَّه اخبارکم و اطلعنا علی اسرارکم و ذلک فی قوله: وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً... الی اخر الآیتین.

Ва сирии аллоҳи ъмлкму расӯлаи баъди алиўми Фоёкму мъоўдаҳи алқбиҳ ва мо иътзр манеҳ ,у қили маъноаи ани ъмлтми хироу таббатами илои аллоҳи ман тхлФкми Фсирии аллоҳи ъмлкму расӯла .

وَ سَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ بعد الیوم فایاکم و معاودة القبیح و ما یعتذر منه، و قیل معناه ان عملتم خیرا و تبتم الی اللَّه من تخلّفکم فسیری اللَّه عملکم و رسوله.

Сами трдўни إлии олами алғибу алшҳодаҳи ғайб дар қуръон бидиҳ маънӣ ояд . Фолғиб : аллўҳи алмҳФўзи кқўлаҳи таъолӣ : أтлъи алғиб . Ва алғиб : алрзқи лқўлаҳи таъолӣу ъндаҳи мФотҳи алғиб . Ва алғиб : алўҳии кқўлаҳ : Флои изҳри алии ғайбаи أҳдои إлои ман артзии ман расӯл . Ва алғиб : алқимаҳи кқўлаҳ : қул лои иълми ман фии алсмоўоту алأрзи алғиби إлои аллоҳ . Ва алғиб : алкўоӣни кқўлаҳ : ва мо кони аллоҳи литлъкми алии алғиб . Ва алғиб .

ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلی‌ عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ غیب در قرآن بده معنی آید. فالغیب: اللوح المحفوظ کقوله تعالی: أَطَّلَعَ الْغَیْبَ. و الغیب: الرزق لقوله تعالی و عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ. و الغیب: الوحی کقوله: فَلا یُظْهِرُ عَلی‌ غَیْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسُولٍ‌. و الغیب: القیمة کقوله: قُلْ لا یَعْلَمُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الْغَیْبَ إِلَّا اللَّهُ. و الغیب: الکوائن کقوله: وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُطْلِعَکُمْ عَلَی الْغَیْبِ. و الغیب.

Аламути кқўлаҳ : луи канти أълми алғиби лостксрти ман алхир эй луи канти аълами маттии амўт . Ва алғиб : ахбори алонбёءи кқўлаҳ : злки ман أнбоءи алғиб эй ман ахбори алонбёء . Ва алғиб : алзни кқўлаҳ : иқзФўни болғиб эй болзн . Ва алғиб : мо ғоби ани алأбсори ман алҷнаҳу алнору албъсу алҳсоби кқўлаҳ : аллазӣнаи иؤмнўни болғиб . Ва алғиб : алъдми кқўлаҳ : олами алғибу алшҳодаҳ эй олами алмъдўмоту алмўҷўдоти Финбӣкми бмои кантами тъмлўни инбӣкм ҳар ҷо ки ҳаст дар қуръон дар мавзе иҷозикмаст ки дар ваъид гӯйанд . Ореи бхбри шӯй , бхбр кунам туро , огоҳи шӯй , ҳама алфоз таҳдиданд .

الموت کقوله: لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لَاسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ ای لو کنت اعلم متی اموت. و الغیب: اخبار الانبیاء کقوله: ذلِکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَیْبِ ای من اخبار الانبیاء. و الغیب: الظن کقوله: یَقْذِفُونَ بِالْغَیْبِ ای بالظن. و الغیب: ما غاب عن الأبصار من الجنة و النار و البعث و الحساب کقوله: الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ. و الغیب: العدم کقوله: عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ ای عالم المعدومات و الموجودات فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ینبّئکم هر جا که هست در قرآن در موضع یجازیکم است که در وعید گویند. آری بخبر شوی، بخبر کنم ترا، آگاه شوی، همه الفاظ تهدیداند.

СиҳлФўни биллоҳи лакам эй сикўни мнкми ҳлФи болкзбу алботли баъди ансроФкми илайҳами ман ҳзаҳи алсФраҳи илои алмдинаҳи анҳми мо қдрўои алии алхурӯҷ .

سَیَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ ای سیکون منکم حلف بالکذب و الباطل بعد انصرافکم الیهم من هذه السفرة الی المدینة انهم ما قدروا علی الخروج.

Лтързўои анҳуам алоърози алсФҳи Фأързўои анҳуам эй атркўои кломҳму сломҳм . إнҳми рҷси ъмлҳми хабиси ман амали алшитон . Ва мأўоҳми ҷаҳаннами ҷзоءи бмои конўои иксбўни ибн аббос гуфт ҷади бен Қайсу мътби бен қширу асҳоби эшон ҳаштод марди мунофиқ , расӯли худо чун бмдинаҳ боз омад гуфт : лои тҷолсўҳму лои тклмўҳми эъроз аз номҳои афваст бнздики араб , магари худоиро ки эърози азуи зид афваст .

لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ الاعراض الصفح فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ ای اترکوا کلامهم و سلامهم. إِنَّهُمْ رِجْسٌ عملهم خبیث مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ. وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزاءً بِما کانُوا یَکْسِبُونَ ابن عباس گفت جد بن قیس و معتب بن قشیر و اصحاب ایشان هشتاد مرد منافق، رسول خدا چون بمدینه باز آمد گفت: لا تجالسوهم و لا تکلموهم‌ اعراض از نامهای عفو است بنزدیک عرب، مگر خدای را که اعراض ازو ضد عفو است.

Ва алрҷси исми лкли макрӯҳ . ӯ мтқзру алрҷзи аблғи ман алрҷс ва анкр манеҳу ҳўи исми кули макрӯҳ . Фии алқуръони алрҷзи алъзоби фии мавозиъу алрҷси исми алшитону тғлитаҳу всўстаҳ .

و الرجس اسم لکل مکروه. او متقذّر و الرجز ابلغ من الرجس و انکر منه و هو اسم کل مکروه. فی القرآن الرجز العذاب فی مواضع و الرجس اسم الشیطان و تغلیطه و وسوسته.

ИҳлФўни лаками лтрзўои анҳуам ин абди аллоҳ абӣаст , ҳлФи ллнбии си болзии лои илоҳи алои ҳўи ани лои итхлФи анҳу баъдҳоу ликўнни маъааи алии адуау талаби ило алнабӣ си ани ирзӣ анҳу мегуяд : ин мунофиқи абди аллоҳи абии талаби ризоу хушнӯдӣ ту мекунад ва савганд мехӯрд бдрўғу ботил ки баъд аз ин тахаллуф накунад .

یَحْلِفُونَ لَکُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ این عبد اللَّه ابیّ است، حلف للنبی ص بالذی لا اله الا هو ان لا یتخلف عنه بعدها و لیکوننّ معه علی عدوّه و طلب الی النبی ص ان یرضی عنه میگوید: این منافق عبد اللَّه ابیّ طلب رضا و خشنودی تو میکند و سوگند میخورد بدروغ و باطل که بعد از این تخلف نکند.

Фإни трзўои анҳуам ириди Флои трзўои анҳуам . Фإни аллоҳи лои ирзии ани алқўми алФосқини бали исхти алайҳими шумо аз эшон хушнӯд машавед ки худоӣ аз эшон хушнӯд нест ва бо эшон сохтаст .

فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ یرید فلا ترضوا عنهم. فَإِنَّ اللَّهَ لا یَرْضی‌ عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ بل یسخط علیهم شما از ایشان خشنود مشوید که خدای از ایشان خشنود نیست و با ایشان ساخط است.

Алأъроби أшди кФроу нФоқо яъне куффори албўодии ман банӣ асаду ғтФонашад кФро ,у мноФқўи алиҳўдашад нФоқоу злки анҳми лои иҳзрўни маҷолиси алълмоءу ҳзраҳи алхтбоءи алои рисои фаҳми ақсии қлўбоу аъзами ҷҳлоу аксари ғФлаҳ , идли алайҳи қавла :у أҷдри أлои иълмўои ҳудӯди мо أнзли аллоҳи алии расӯлаи إзи ҳам лои иҳзрўнаҳи авқоти алтблиғу алхтбаҳу алдъўаҳ , мегуяд аъроб бодия нишин . Куффори эшон коФртронд аз дигари кофарон . Ки бҳзркм расанду илм диродир шунаванд ва қуръон ндонанд , кофарони эшон коФртронд аз куффори ҳзр ки аз хабари хайри ҳақ огоҳ мебошанду мунофиқони бўодӣ мунофиқ таранд аз мунофиқони ҳзр ки гоҳи гоҳ панд мешунаванду أҷдри أлои иълмўо эй ақрбу аввалии бони лои иълмўои ҳудӯди мо анзли аллоҳи алии расӯлаи ман алФроӣзу алъбодоту алўъду алўъид . Ва аллоҳи алӣами ҳаким .

الْأَعْرابُ أَشَدُّ کُفْراً وَ نِفاقاً یعنی کفار البوادی من بنی اسد و غطفان اشدّ کفرا، و منافقو الیهود اشدّ نفاقا و ذلک انهم لا یحضرون مجالس العلماء و حضرة الخطباء الا ریثا فهم اقسی قلوبا و اعظم جهلا و اکثر غفلة، یدل علیه قوله: وَ أَجْدَرُ أَلَّا یَعْلَمُوا حُدُودَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلی‌ رَسُولِهِ إذ هم لا یحضرونه اوقات التبلیغ و الخطبة و الدعوة، میگوید اعراب بادیه نشین. کفار ایشان کافرتراند از دیگر کافران. که بحضرکم رسند و علم دیرادیر شنوند و قرآن ندانند، کافران ایشان کافرتراند از کفار حضر که از خبر خیر حق آگاه می‌باشند و منافقان بوادی منافق‌تراند از منافقان حضر که گاه‌گاه پند میشنوند وَ أَجْدَرُ أَلَّا یَعْلَمُوا ای اقرب و اولی بان لا یعلموا حدود ما انزل اللَّه علی رسوله من الفرائض و العبادات و الوعد و الوعید. وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ.

Ва ман алأъроби ман итхзи мо инФқи мғрмои ин оят дар шаъни мунофиқон арабаст нафақа ки мекарданду зкоаҳ ки медоданд дар додан он умеди савоби нмидоштнд ва дар имсоки он аз уқоб наметарсиданд ва он эътиқод бар худ воҷиби нмидиднди пас онро чун ғармӣу товонеи мидонстнд ва додан бар эшон ноком буд ва душвор медоштанд .

وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً این آیت در شأن منافقان عرب است نفقه که میکردند و زکاة که میدادند در دادن آن امید ثواب نمیداشتند و در امساک آن از عقاب نمی‌ترسیدند و آن اعتقاد بر خود واجب نمیدیدند پس آن را چون غرمی و تاوانی میدانستند و دادن بر ایشان ناکام بود و دشوار میداشتند.

Итрбси бкми алдўоӣри иқоли фалони итрбс беалдўоӣр , эй итмнии мўтӣ , иқўли интзрони инқлби аламри алайкуми бмўт алрасулу зуҳӯри алмшркини алии алмؤмнин ,у алдўоӣри мо тдўр ба алоёми ман алвонҳо ани шари фишуру ани хайри Фхири Фолхири лқўми шар . Масоиб қавм ъанд қавм .

یَتَرَبَّصُ بِکُمُ الدَّوائِرَ یقال فلان یتربص بی الدوائر، ای یتمنی موتی، یقول ینتظران ینقلب الامر علیکم بموت الرسول و ظهور المشرکین علی المؤمنین، و الدوائر ما تدور به الایام من الوانها ان شر فشر و ان خیر فخیر فالخیر لقوم شرّ. مصائب قوم عند قوم.

Фўоӣд . Фтии иштрии ҳасан алсноء бимолау иълми ани алдоӣроти тдўр .

فوائد. فتی یشتری حسن الثناء بماله و یعلم انّ الدائرات تدور.

Фтии иштрии ҳасан алсноء бимолау иълми ани алдоӣроти тдўр .

فتی یشتری حسن الثناء بماله و یعلم ان الدائرات تدور.

Он гуҳ ҷавоб дод гуфт : алайҳими доӣраҳи алсўء эй алайҳими тдўри алҳоҷаҳу қил : ҳаии масдари колъотФаҳу алъоФиаҳу алъоқбаҳ . Ва қил : ҳаии сафае хулаи тдўру тҳити болонсон ҳатто лои икўни ?лаи минҳои мҳис . ?маккейу абӯи Амри доӣраҳи алсўءи бзм син хонанд , боқии бФтҳи сини Фболзми алблоءу алмкрўаҳу болФтҳи алмсдри иқоли сؤтаҳи сўأу мсоءаҳ , қавмӣ гуфтанд аз муфассирон ки ин оят : ва ман алأъроби ман итхзи мо инФқи мғрмо ,у ояти пеш : алأъроби أшди кФроу нФоқои ин ҳар ду мансӯханду носихи оят сеюмаст : ва ман алأъроби ман иؤмни биллоҳу алиўми алохр . Ва қавмӣ гуфтанд ҳама муҳкаманд биҷои хеш ва дар он насх на .

آن گه جواب داد گفت: عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ ای علیهم تدور الحاجة و قیل: هی‌ مصدر کالعاطفة و العافیة و العاقبة. و قیل: هی صفة ای خلة تدور و تحیط بالانسان حتی لا یکون له منها محیص. مکی و ابو عمرو دائرة السوء بضمّ سین خوانند، باقی بفتح سین فبالضم البلاء و المکروه و بالفتح المصدر یقال سؤته سوأ و مساءة، قومی گفتند از مفسران که این آیت: وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً، و آیت پیش: الْأَعْرابُ أَشَدُّ کُفْراً وَ نِفاقاً این هر دو منسوخ‌اند و ناسخ آیت سوم است: وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ. و قومی گفتند همه محکم‌اند بجای خویش و در آن نسخ نه.

Ва ман алأъроби ман иؤмни биллоҳу алиўми алохр . Албъсу алҳсобу алсўобу алъқоб .

وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ. البعث و الحساب و الثواب و العقاب.

Ин аъроби ҳзронд ки интобўни ҳзраҳи алФқҳоءу маҷолисаи алълмоء ва ҳам аслму ғаффору ҷҳинаҳ . Ва итхзи мо инФқ эй фии алҷҳоди маъа алрасул ( с ) ва мо итсдқ ба .

این اعراب حضراند که ینتابون حضرة الفقهاء و مجالسة العلماء و هم اسلم و غفار و جهینه. وَ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ ای فی الجهاد مع الرسول (ص) و ما یتصدق به.

Қурбот ъанд аллоҳу салавот алрасул эй лиқрбаҳи ман раҳматау ризвона . Ва қили алқрбаҳи талаби алсўобу алкромаҳ . Ва салавот алрасул эй дъоءаҳу истиғфора . Ва салавоти насби болътФи алии мо инФқ эй итхзи мо инФқу салавот алрасул қурбау қили насби болътФи алии қурбот эй итхзи бзлки қурботи аллоҳу салавот алрасул эй итлби алғФри ани ман аллоҳу алостғФори ман алрасул ин салавот онаст ки онҷо гуфт : إни слотки скни ?лаам фармӯда буданд расӯлро ки эшонро дуо кун чун аз эшон зкоаҳи сетоне . Дар хабараст ки абди аллоҳи бен абӣ ӯ фии алослмӣу ҳўи ман аҳли байъаи алрзўону охири ман моти ман алсҳобаҳи болкўФаҳи қол : ?утяти расӯли аллоҳи си бсдқаҳи аблии Фохзҳои манӣ Фқол : аллоҳами сли алии оли абии аўФӣу анмои дуои лолаҳи лони алъараби тқўли оли фалони тъди алФлони Фиҳм .

قُرُباتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَ صَلَواتِ الرَّسُولِ ای لیقربه من رحمته و رضوانه. و قیل القربة طلب الثواب و الکرامة. و صلوات الرسول ای دعاءه و استغفاره. و صلوات نصب بالعطف علی ما یُنْفِقُ ای یتخذ ما ینفق و صلوات الرسول قربة و قیل نصب بالعطف علی قُرُباتٍ ای یتخذ بذلک قربات اللَّه و صلوات الرسول ای یطلب الغفر ان من اللَّه و الاستغفار من الرسول این صلوات آنست که آنجا گفت: إِنَّ صَلاتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ فرموده بودند رسول را که ایشان را دعا کن چون از ایشان زکاة ستانی. در خبر است که عبد اللَّه بن ابی او فی الاسلمی و هو من اهل بیعة الرضوان و آخر من مات من الصحابة بالکوفة قال: اتیت رسول اللَّه ص بصدقة ابلی فاخذها منّی فقال: اللهم صلّ علی آل ابی اوفی و انما دعا لآله لانّ العرب تقول آل فلان تعدّ الفلان فیهم.

Ва фии алхбр : ани расӯли аллоҳи си илми каъби бен ъҷраҳи алслоаҳи алии расӯли аллоҳи фии охири алслоаҳи Фқол : қул аллоҳами слии алии Муҳамади комаи слити алии оли иброҳӣму анмои ании алслоаҳи алии иброҳӣму аҳли алоямони ман зритаҳ

و فی الخبر: انّ رسول اللَّه ص علّم کعب بن عجرة الصلاة علی رسول اللَّه فی آخر الصلاة فقال: قل اللهم صلی علی محمد کما صلیت علی آل ابراهیم و انما عنی الصلاة علی ابراهیم و اهل الایمان من ذریته‌

Ва қоли аллоҳи ъзу ҷл : أдхлўои оли фиръавни أшди алъзобу фиръавни фии алолу алии ҳозои алмънӣ , саломи алии оли ёсин .

و قال اللَّه عز و جل: أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ و فرعون فی الآل و علی هذا المعنی، سلام علی آل یاسین.

أлои إнҳои қурбаи ?лаам эй Фзилаҳи ?лаам ва наҷоҳу алмънии ҳозои тасдиқи лмхилтҳм .

أَلا إِنَّها قُرْبَةٌ لَهُمْ ای فضیلة لهم و نجاة و المعنی هذا تصدیق لمخیلتهم.

Сидхлҳми аллоҳи фии раҳматаи إни аллоҳи ғафури раҳим .

سَیُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ.