Қавлаи таъолӣу явми нҳшрҳми ҷмиъои алоиаҳ . Кирдигори қадим , ҷаббори номи дори азим , ҷли ҷалолау азми шаъна хабар медиҳад аз ҳайбату сиёсати рӯзи растохез , рӯзи ҳашару нашр , рӯзи арзу шумор , рӯзи муҳосибату масоилати халқи аввалин ва охирин ҷамъ карда , девони мазолими фурӯи ниҳода , тарозуии адл дар овехта , дӯзахи ошуфта , бар гстўони сиёсат бар афканда , ва онро бърсот ҳозир карда , шълҳои оташи ҳасрат аз дилҳо бар афрӯхта , ҷонҳо блби расида , дӯсту душмани ошноу бегона аз ҳам ҷудо карда , он соъат аз ҷаноби ҷабаруту даргоҳи иззати бҳкми сиёсати Нидоӣ қаҳр ояд бъобду маъбуди ботили мконкми أнтму шркоؤкми ин чунонаст ки касеро бим диҳанд гӯйанд бош то ман бо ту пардозам . Ҷои дигар бар умум гуфт : снФрғи лаками أиаҳи алсқлони оре бо шумо пардозем эй ҷину инс , он гуҳи маъбудони ботил чун он ҳайбату сиёсати бенанд аз обидони хеш безорӣ гиранд , обидон бар эшон даъвӣ кунанд ки моро бтоъту ибодат хеш фармуданд гуноҳи аишонрост ки моро аз роҳи ббрднд ва чунин фармуданд , ҷавоб диҳанд батону тавоғит ки ФкФии биллоҳи шҳидои бинноу бинкми إни кнои ани ъбодткми лғоФлини худованди офаридагору маъбуди кирдигор беҳамто медонад ва гувоҳаст ки менадонистем ва аз ибодату тоъати шумо бехабар будем , ҷамод будем беҳаёа ва бесифот ва бемаънӣ , на сазоӣ парастидан доштем , на забон фармудан . Он гуҳи оқибати мунозираи эшон он буд ки ҳамаро бдўзх фиристанд , ҳам обидро ва ҳам маъбудро , чунон ки мегуяд ҷли ҷалолаи إнкм ва мо тъбдўни ман дуни аллоҳи ҳсби ҷаҳаннами أнтми лҳои вордўн то туро маълум гардад ки ҳар тоъат ки на хдоирост имрӯз маҳоласту фардои ваболу нколст .

قوله تعالی وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً الآیة. کردگار قدیم، جبّار نام دار عظیم، جلّ جلاله و عظم شأنه خبر میدهد از هیبت و سیاست روز رستاخیز، روز حشر و نشر، روز عرض و شمار، روز محاسبت و مسائلت خلق اوّلین و آخرین جمع کرده، دیوان مظالم فرو نهاده، ترازوی عدل در آویخته، دوزخ آشفته، بر گستوان سیاست بر افکنده، و آن را بعرصات حاضر کرده، شعلهای آتش حسرت از دلها بر افروخته، جانها بلب رسیده، دوست و دشمن آشنا و بیگانه از هم جدا کرده، آن ساعت از جناب جبروت و درگاه عزّت بحکم سیاست ندای قهر آید بعابد و معبود باطل مَکانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکاؤُکُمْ این چنان است که کسی را بیم دهند گویند باش تا من با تو پردازم. جای دیگر بر عموم گفت: سَنَفْرُغُ لَکُمْ أَیُّهَ الثَّقَلانِ آری با شما پردازیم ای جنّ و انس، آن گه معبودان باطل چون آن هیبت و سیاست بینند از عابدان خویش بیزاری گیرند، عابدان بر ایشان دعوی کنند که ما را بطاعت و عبادت خویش فرمودند گناه ایشانراست که ما را از راه ببردند و چنین فرمودند، جواب دهند بتان و طواغیت که فَکَفی‌ بِاللَّهِ شَهِیداً بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ إِنْ کُنَّا عَنْ عِبادَتِکُمْ لَغافِلِینَ خداوند آفریدگار و معبود کردگار بی‌همتا میداند و گواه است که می‌ندانستیم و از عبادت و طاعت شما بی‌خبر بودیم، جماد بودیم بی‌حیاة و بی صفات و بی معنی، نه سزای پرستیدن داشتیم، نه زبان فرمودن. آن گه عاقبت مناظره ایشان آن بود که همه را بدوزخ فرستند، هم عابد را و هم معبود را، چنان که میگوید جلّ جلاله إِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ تا ترا معلوم گردد که هر طاعت که نه خدایراست امروز محالست و فردا وبال و نکالست.

Қул ман ирзқкми ман алсмоءу алأрз хабар медиҳад ки дар ҳафт осмону замини худои сет ки офаридагорасту рӯзӣ гумораст , ва дар офаридани якто ва дар рӯзӣ додан беҳамто , май офаринад бақадрат фарох бемъўнт , рӯзӣ медиҳад аз хазинаи фарох бемӣўнт .

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ خبر میدهد که در هفت آسمان و زمین خدای‌ست که آفریدگار است و روزی گمار است، و در آفریدن یکتا و در روزی دادن بی‌همتا، می‌آفریند بقدرت فراخ بی‌معونت، روزی میدهد از خزینه فراخ بی‌مئونت.

Хабар дурустаст аз Мустафои с

خبر درست است از مصطفی ص‌

Идои аллоҳи малаъии лои иғизҳои нафақаи сҳоءи аллилу алнҳор .

یدا اللَّه ملأی لا یغیضها نفقة سحاء اللیل و النهار.

Қул ҳилли ман шркоӣкми ман ибдؤои алхлқи сами иъидаҳи қудрат бар камол , қудрат офаридагораст ки ҷаҳонро офаринандаасту оғозкунанда , ва он гуҳи гузаштаро бози пас оранда ,у куҳнаро нави созанда , аз нест ҳаст беруни орад ва он гуҳ он ҳаст ба нест орад , ҳар чизеро зид вай тавонад ва ҳар кориро акс вай ронад , банду кушоду қатъу васлу ҷабру каср ҳама тавонад ,у сар он донад , сине бо қадаре мунозира кард ва ҳар яке мазҳаби хеш тақвият медод , эътиқод қадре онаст ки феъли ваии тавон вайаст , мақдӯри вай на мақдӯри ҳақ . Он қадре мивае аз дарахт бигирифт гуфт : аи лӣси анои феълати ҳозо ?

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قدرت بر کمال، قدرت آفریدگار است که جهان را آفریننده است و آغاز کننده، و آن گه گذشته را باز پس آرنده، و کهنه را نو سازنده، از نیست هست بیرون آرد و آن گه آن هست به نیست آرد، هر چیزی را ضدّ وی تواند و هر کاری را عکس وی راند، بند و گشاد و قطع و وصل و جبر و کسر همه تواند، و سرّ آن داند، سنّیی با قدریی مناظره کرد و هر یکی‌ مذهب خویش تقویت میداد، اعتقاد قدری آنست که فعل وی توان وی است، مقدور وی نه مقدور حقّ. آن قدری میوه‌ای از درخت بگرفت گفت: ا لیس انا فعلت هذا؟

На карда манаст ин феъл , набинӣ ки ман кардам ва тавон манаст ? суннӣ гуфт : агар ту кардӣ ва ту гусастӣ , чунон ки бигусастӣ бипайванд ,у биҷои хеши боз бар . Он қадре дармонду масаъла таслим кард . Қоли ибни ътоءи фии қавла : ибдؤои алхлқи сами иъидаҳи қол : ибдؤои бозҳори алқдраи Фиўҷди алмъдўм , сами иъидаҳи Фибқии бобқоӣаҳ , Флзлки азми ҳоли алъорФу далелаи қавла : қул ҳилли ман шркоӣкми ман иҳдии إлӣ алҳақ алоиаҳ . Ҳақ номӣаст аз номҳои худованди ҷли ҷалола . Тафсир онаст ки ваии баростӣ худоаст ва бхдоиӣ сазост ва бақадр худ баҷоаст , бӯда ва ҳаст ва бӯдании ҳама рафтанӣанду ваии боқӣ , мавҷӯди дили дӯстон , машҳӯди ҷони орифон , на тағайюрпазир на ҳоли гирд , бсзоўори худоиро ҷовдон . Ва бар лисони аҳли тариқати ин номи ҳақ бисёр равад аз онкии ин тайифа аз шуҳуди афъол ба шуҳуд сифот пайвастанд он гуҳ аз шуҳуди сифот бо шуҳуди зоти афтоданд , аввали назора сунъ карданд , пас аз сунъ дар гузаштанд , назора сифот карданд . Бози назораи сифоти бгзоштнд , назора зот карданд .

نه کرده من است این فعل، نبینی که من کردم و توان منست؟ سنّی گفت: اگر تو کردی و تو گسستی، چنان که بگسستی بپیوند، و بجای خویش باز بر. آن قدری درماند و مسئله تسلیم کرد. قال ابن عطاء فی قوله: یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قال: یبدؤا باظهار القدرة فیوجد المعدوم، ثمّ یعیده فیبقی بابقائه، فلذلک عظم حال العارف و دلیله قوله: قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ الآیة. حق نامی است از نامهای خداوند جلّ جلاله. تفسیر آنست که وی براستی خدا است و بخدایی سزاست و بقدر خود بجا است، بوده و هست و بودنی همه رفتنی‌اند و وی باقی، موجود دل دوستان، مشهود جان عارفان، نه تغیّر پذیر نه حال گرد، بسزاوار خدایی را جاودان. و بر لسان اهل طریقت این نام حق بسیار رود از آنکه این طایفه از شهود افعال به شهود صفات پیوستند آن گه از شهود صفات با شهود ذات افتادند، اوّل نظاره صنع کردند، پس از صنع در گذشتند، نظاره صفات کردند. باز نظاره صفات بگذاشتند، نظاره ذات کردند.

Назораи сунъро гуфт : أу лами инзрўои фии малакӯти алсмоўоту алأрзи назораи сифотро гуфт : ва мо ткўни фии шаън ва мо ттлўо манеҳ ман қуръони алоиаҳ . Назораи зотро гуфт : қул аллоҳи сами заррааму Мустафои с » дар назора феъл гуфта : аъўзи бъФўки ман ъқобк .

نظاره صنع را گفت: أَ وَ لَمْ یَنْظُرُوا فِی مَلَکُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ نظاره صفات را گفت: وَ ما تَکُونُ فِی شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ الآیة. نظاره ذات را گفت: قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ و مصطفی ص» در نظاره فعل گفته: اعوذ بعفوک من عقابک.

Ва дар назора сифот гуфта : аъўзи брзоки ман схтк , ва дар назора зот гуфта : аъўзи бки мнк .

و در نظاره صفات گفته: اعوذ برضاک من سخطک، و در نظاره ذات گفته: اعوذ بک منک.

Он гуҳ аз дидан худ низ дар гузашт , аз сифоти худ муҷарради гашт , аз мақоми фано нафас зад гуфт : лои аҳсии сноءи алейк .

آن گه از دیدن خود نیز در گذشت، از صفات خود مجرّد گشت، از مقام فنا نفس زد گفت: لا احصی ثناء علیک.

Бози қадам бартар ниҳод бар мақоми бақо аз ҳақиқати афрод нишон дод гуфт : анати комаи аснити алии нФск

باز قدم بر تر نهاد بر مقام بقا از حقیقت افراد نشان داد گفت: انت کما اثنیت علی نفسک‌

Аввали мақом истидлоласт дигари мақом аФтқораст , сиўми мақоми мушоҳида , чаҳоруми мақоми ҳаёа , панҷуми мақоми бақо .

اوّل مقام استدلال است دیگر مقام افتقار است، سیوم مقام مشاهده، چهارم مقام حیاة، پنجم مقام بقا.

Пери тариқати брмўзи ин маъонӣ ишорат карда ва гуфта : эй растохези шавоҳиду истеҳлоки русуми орифи бнистии худ зиндааст эй моҷди қиўми ҳама дар орзӯӣ дидоранд ва ман дар дидори гуми сайл ки бдрё расед аз он сайл чаҳ маълум , ҷаҳон аз рӯз парасту нобӣнои мискини маҳрӯм .

پیر طریقت برموز این معانی اشارت کرده و گفته: ای رستاخیز شواهد و استهلاک رسوم عارف بنیستی خود زنده است ای ماجد قیوم همه در آرزوی دیداراند و من در دیدار گم سیل که بدریا رسید از آن سیل چه معلوم، جهان از روز پر است و نابینای مسکین محروم.