Қавлаи таъолӣ :у аснъи алФлки бأъинно эй аъмли алсФинаҳи бأъинно эй бмрӣии мноу бмнзри мно . Ва қил : алии аъиннои кқўлаҳ :у лтснъи алии Айнии иқол : мо золи фалони бъинӣ ҳаттоу ?ерааи ании алҷдор , ва дарин оят « аъин » гуфт ва дар ҷои дигар дар қуръони бأъинно ва он бмънӣ айнинаст , бӯи Мӯсо ашъарӣ гуяд : ки Мустафо ( с ) гуфт : « алоснони Фмои Фўқҳмои ҷимоъа

قوله تعالی: وَ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنا ای اعمل السفینة بِأَعْیُنِنا ای بمرئی منّا و بمنظر منّا. و قیل: علی اعیننا کقوله: وَ لِتُصْنَعَ عَلی‌ عَیْنِی یقال: ما زال فلان بعینی حتی و اراه عنّی الجدار، و درین آیت «اعین» گفت و در جای دیگر در قرآن بِأَعْیُنِنا و آن بمعنی عینین است، بو موسی اشعری گوید: که مصطفی (ص) گفت: «الاثنان فما فوقهما جماعة

Ва ин дар арабят соирасту соӣғу вҳино яъне алии мо аўҳинои алики ман сифатҳоу злки анаи лами идри Киеви иснъи Фоўҳии аллоҳи илайҳи ани аснъаҳ мисли ҷўҷўءи алтоӣри лишқи алмоء . Ва қил : бўҳинои алики ани аснъҳоу лои тхотбнии фии аллазӣнаи злмўо эй лои троҷънии фӣ амҳолҳм наҳй ани ишФъи ?лаам , إнҳми мғрқўни болтўФон ,у қил : алмроди бқўлаҳ : фии аллазӣнаи злмўои зўҷтаҳи воғлаҳу ибнаи канъон . Ибн аббос гуфт : Ҷабраил омаду тухм соҷ оварад ва гуфт инро бакор то дарахти равед ва аз он киштии сози пас чун он дарахти баромад ва биболед ва бибареду хушки гашти муздуронро бадаст ёрӣ гирифт то он киштии бсохтнди ҳазор ва дивист гази тӯли он буд ва шашсад гази арзи он ва сӣ гази иртифоъи он . Ва қил : кони тӯлҳо слосмоӣаҳи зроъ ва арзҳо хумсин зроъоу бобаҳои фии арзҳо . Бдонкаҳи се табақаи сохт : табақаи улёи мардумонроу табақаи вустои чаҳорпоёну мурғонроу табақаи суфлои вуҳушу сбоъу ҳавоамро . Ва аз ибтидои дарахти куштан то пардохтани киштии сад сол дар он шуд , аммо киштии бадв сол бипардохт .

و این در عربیت سائر است و سائغ وَ وَحْیِنا یعنی علی ما اوحینا الیک من صفتها و ذلک انّه لم یدر کیف یصنع فاوحی اللَّه الیه ان اصنعه مثل جوجوء الطائر لیشقّ الماء. و قیل: بوحینا الیک ان اصنعها وَ لا تُخاطِبْنِی فِی الَّذِینَ ظَلَمُوا ای لا تراجعنی فی امهالهم نهی ان یشفع لهم، إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ بالطوفان، و قیل: المراد بقوله: فِی الَّذِینَ ظَلَمُوا زوجته واغلة و ابنه کنعان. ابن عباس گفت: جبرئیل آمد و تخم ساج آورد و گفت این را بکار تا درخت روید و از آن کشتی ساز پس چون آن درخت برآمد و ببالید و ببرید و خشک گشت مزدوران را بدست یاری گرفت تا آن کشتی بساختند هزار و دویست گز طول آن بود و ششصد گز عرض آن و سی گز ارتفاع آن. و قیل: کان طولها ثلاثمائة ذراع و عرضها خمسین ذراعا و بابها فی عرضها. بدانکه سه طبقه‌ ساخت: طبقه علیا مردمان را و طبقه وسطی چهارپایان و مرغان را و طبقه سفلی وحوش و سباع و هوام را. و از ابتدای درخت کشتن تا پرداختن کشتی صد سال در آن شد، اما کشتی بدو سال بپرداخت.

Ва клмои мари алайҳи малаъи ман қавма схрўо манеҳ раб алъзаҳ мегуяд ҷли ҷалола : ҳар гоҳ ки бар гузаштед бадви нафарӣ аз қавми вай чун киштӣ мекард бирав афсӯс мекарданд ва мегуфтанд : ё Нӯҳи срти нҷорои баъди алнбўаҳ , пас аз онкии пайғомбар будӣ дурудгари гаштӣ ? ва аз миёни пайғомбарони ду каси дурудгар буд яке Нӯҳи дигари закариёу афсӯс кардан эшон он буд ки мегуфтанд : эй Нӯҳ чист ин ки мекунӣ ? гуфт : киштӣ ки бар сар об равад , гуфтанд : Киеви тҷрии алсФинаҳи фии албр ? ӣнҷои хушк заминаст бар хушки замини киштӣ чун равад ? ҳам чунон афсӯс медоштанд ва бо якдигар механдиданд , Нӯҳ гуфт : إни тсхрўои мнои алиўми Фإнои нсхр мнкм ъанд нузули алъзоби комаи тсхрўни алон , қил : маъноаи нҷозикми алии схриткм ,у қил : нстҷҳлкми комаи тстҷҳлўн . Он гуҳи эшонро хабар кард ки оқибати эшон чаҳ хоҳад буд , гуфт : ФсўФи тълмўни ман иأтиаҳи азоби ихзиаҳи ман , истифҳомаст бмънӣ : эй ,у мавзеи он рафъ ,у алтқдири ФсўФи тълмўни Фимои баъди аинои аввалии болостҳзоءу аинои Аҳмади оқибау аинои иأтиаҳи азоби ихзиаҳи иҳлкаҳу иФзҳаҳу иҳли инзли алайҳи азоби муқӣми доими алайҳ .

وَ کُلَّما مَرَّ عَلَیْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ ربّ العزّة میگوید جلّ جلاله: هر گاه که بر گذشتید بدو نفری از قوم وی چون کشتی میکرد برو افسوس می کردند و می‌گفتند: یا نوح صرت نجارا بعد النبوة، پس از آنکه پیغامبر بودی درودگر گشتی؟ و از میان پیغامبران دو کس درودگر بود یکی نوح دیگر زکریا و افسوس کردن ایشان آن بود که می‌گفتند: ای نوح چیست این که می کنی؟ گفت: کشتی که بر سر آب رود، گفتند: کیف تجری السفینة فی البرّ؟ اینجا خشک زمین است بر خشک زمین کشتی چون رود؟ هم چنان افسوس میداشتند و با یکدیگر می‌خندیدند، نوح گفت: إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا الیوم فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْکُمْ عند نزول العذاب کَما تَسْخَرُونَ الان، قیل: معناه نجازیکم علی سخریّتکم، و قیل: نستجهلکم کما تستجهلون. آن گه ایشان را خبر کرد که عاقبت ایشان چه خواهد بود، گفت: فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَأْتِیهِ عَذابٌ یُخْزِیهِ من، استفهام است بمعنی: ایّ، و موضع آن رفع، و التقدیر فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ فیما بعد ایّنا اولی بالاستهزاء و ایّنا احمد عاقبة و ایّنا یَأْتِیهِ عَذابٌ یُخْزِیهِ یهلکه و یفضحه وَ یَحِلُّ ینزل عَلَیْهِ عَذابٌ مُقِیمٌ دایم علیه.

Ҳатто إзои ҷоءи أмрнои бъзобҳму бҳлокму Фори алтнўр яъне ҷаъли алломаи л : Нӯҳи мбтдأи алғрқи фаварони танури муллоӣ норо . Ҳасан гуфт : танурӣ буд аз санги сохта дар хонаи Нӯҳ ки аҳли вай дар он нон май пухт . Раби алъзаҳ бар ҷӯшидани об аз он танури тофтаи буқати нон пухтани аломатии сохт нузули азобро , мигўинд : рӯзи шанбе буд ки зани Нӯҳи рҳмои номи вай , он танури тофта буд то нони пазад ногоҳ оби баромаду Нӯҳро хабар кард , Нӯҳ дар киштӣ нишаст бо асҳоби вай . Шуъабӣ гуфт : атхзи Нӯҳи алсФинаҳи фии ҷўФи масҷиди алкўФаҳу кони алтнўри алии ямини алдохли ммои ялии боби канда ,у қил : кони фӣ арз илоҳанд ,у қил : кон б : алшоми фии мавзеи идъии айни вирда . Ва қил : Фори алтнўри кинояи ани аштдоди аламру съўбтаҳи комаи иқол : ҳмии алўтиси азои Аштади алҳрб ,у қил : алтнўри ваҷҳи аларз . Яъне азои раъйати алмоءи қади Фори алии ваҷҳи аларзи Форкби анату асҳобки алсФинаҳ ,у қил : Фори алтнўр эй тлъи алФҷр . Ва алоксрўни алии анаи танури алхобзаҳи комаи зкрно .

حَتَّی إِذا جاءَ أَمْرُنا بعذابهم و بهلاکم وَ فارَ التَّنُّورُ یعنی جعل علامة ل: نوح مبتدأ الغرق فوران تنّور ملای نارا. حسن گفت: تنوری بود از سنگ ساخته در خانه نوح که اهل وی در آن نان می‌پخت. ربّ العزّة بر جوشیدن آب از آن تنور تافته بوقت نان پختن علامتی ساخت نزول عذاب را، میگویند: روز شنبه بود که زن نوح رحما نام وی، آن تنور تافته بود تا نان پزد ناگاه آب برآمد و نوح را خبر کرد، نوح در کشتی نشست با اصحاب وی. شعبی گفت: اتّخذ نوح السفینة فی‌ جوف مسجد الکوفة و کان التنور علی یمین الداخل ممّا یلی باب کندة، و قیل: کان فی ارض الهند، و قیل: کان ب: الشام فی موضع یدعی عین وردة. و قیل: فارَ التَّنُّورُ کنایة عن اشتداد الامر و صعوبته کما یقال: حمی الوطیس اذا اشتد الحرب، و قیل: التنور وجه الارض. یعنی اذا رأیت الماء قد فار علی وجه الارض فارکب انت و اصحابک السفینة، و قیل: فارَ التَّنُّورُ ای طلع الفجر. و الاکثرون علی انه تنور الخابزة کما ذکرنا.

Қлнои аҳмли фӣҳо эй фии алсФинаҳи ман кули завҷайн . Қрأи ҳФс : ман кули завҷайни бтнўини лоами кул ,у кзлки фии алмؤмнин ,у алмънӣ : ман кули шайъи ءи ФҳзФи алмзоФи илайҳ ва навен куллан баъди ҳазфи алмзоФи илайҳ ,у завҷайни насби мафъӯли аҳмлу алмроди аҳмли фии алсФинаҳи ман кули шайъи ء ӯ ман кули синфи ман алҳиўони завҷайни зкроу ансӣ , сами қол : аснини алии сиблати алтأкиду алтҳқиқ . Ва қрأи албоқўн : ман кули завҷайни музофани ғайри мнўни фии алсўртин . Ва алўҷаҳи ан куллан азиФи илои алзўҷину ҷаъли қавла : аснини мафъӯли аҳмлу алмънӣ : аҳмли аснини ман кули завҷайн , эй аҳмли ман кули шайъи ءи ?лаи завҷи аснини зкроу ансӣ ,у алзўҷи фии каломи алъараби кули воҳиди маъааи қарин ,у алоснони завҷон , иқол : алайҳи зўҷои наъли азои кони алайҳи наълону кзлки ъндаҳи зўҷои ҳаммом .

قُلْنَا احْمِلْ فِیها ای فی السفینة مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ. قرأ حفص: مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ بتنوین لام کلّ، و کذلک فی المؤمنین، و المعنی: من کل شی‌ء فحذف المضاف الیه و نوّن کلا بعد حذف المضاف الیه، و زوجین نصب مفعول احْمِلْ و المراد احمل فی السفینة من کل شی‌ء او من کل صنف من الحیوان زَوْجَیْنِ ذکرا و انثی، ثم قال: اثْنَیْنِ علی سبیل التأکید و التحقیق. و قرأ الباقون: مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ مضافا غیر منون فی السورتین. و الوجه ان کلا اضیف الی الزوجین و جعل قوله: اثْنَیْنِ مفعول احْمِلْ و المعنی: احمل اثنین من کل زوجین، ای احمل من کل شی‌ء له زوج اثنین ذکرا و انثی، و الزوج فی کلام العرب کل واحد معه قرین، و الاثنان زوجان، یقال: علیه زوجا نعل اذا کان علیه نعلان و کذلک عنده زوجا حمام.

Қоли аллоҳи таъолӣ :у أнаҳи халқи алзўҷини аззикру алأнсии Фолзкри завҷи ллонсӣу алонсии завҷи ллзкр . Ва أҳлк яъне влдку ъёлки إлои ман сабақи алайҳи алқўл яъне тақаддуми қавлии лак « лои тхотбнии фӣа »у ҳўи ибнаи канъону амрأтаҳи воғлаҳ . Ва қил : إлои ман сабақи алайҳи алқўл яъне ман кони фии илми аллоҳи анаи иғрқи бкФраҳ . Ва ман омн эйу аҳмли ман сдқки ман алмؤмнин .

قال اللَّه تعالی: وَ أَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَیْنِ الذَّکَرَ وَ الْأُنْثی‌ فالذّکر زوج للانثی و الانثی زوج للذّکر. وَ أَهْلَکَ یعنی ولدک و عیالک إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَیْهِ الْقَوْلُ یعنی تقدّم قولی لک «لا تخاطبنی فیه» و هو ابنه کنعان و امرأته واغلة. و قیل: إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَیْهِ الْقَوْلُ یعنی من کان فی علم اللَّه انّه یغرق بکفره. وَ مَنْ آمَنَ ای و احمل من صدّقک من المؤمنین.

Ва мо омни маъааи إлои қалил муфассирон гуфтанд : ин қалил ҳаштод буданд , чиҳил мард ва чиҳил зан , ва ҳаштод дар касрати уммати Нӯҳ андак бошаду дуруст тар онаст ки дар киштӣ кам аз даҳ тан буданд , Нӯҳ буду зани вай ва се писар : сому ҳому ёФсу занони эшон . Ва асоби ҳоми амрأтаҳи фии алсФинаҳи Фдъои Нӯҳи ани тағайюри нтФтаҳи Фҷоءи болсўдон . Ҳар чаҳ дар киштӣ буданд аз одамии ҳамаи ақими гаштанд бе фарзанди магари ин се писари Нӯҳ ки оламёни имрӯзи ҳама аз фарзандон эшонанд ёФси падар таркасту хазару сқлобу торису мнску кморӣ ва син , сокинони ҳудӯди машриқ то бмҳби шимол эшонанд . Ва ҳоми падар сиёҳонаст . Санаду ҳинду знҷу қбту ҳабашу навбау канъон . Ва маскани эшон миёни ҷанубу дбўр ва сабост боқии ҳамаи фарзандон соманду сомро панҷ писар буд : Ирами мҳинаҳи эшон падари оду самуду олами падари хуросону иФри падари рӯму асвади падари Форс ва назул кул раҷул манеҳам маъаи валадаи фии аларзи алтии самяту нисбати илайҳ , ва гуфтаанд : шашуми писари ваии арФхшду ҳўи алзии интҳии илайҳи насаб алрасул ( с )у баъд аз Нӯҳи Халифаи вай бар фарзандони Нӯҳ , сом буду баъд аз сом , арФхшду алзии тасмияи алъҷм , Эрон . Ва ҳўи алзӣ банӣ арзи алъроқи Фохтсҳои лнФсаҳи Фсмии Эрони шаҳру баъд аз арФхшд , шолх буд писари вайу баъди азуи бродрзодаҳи ваии ҷами бену юнҷаони бен арФхшду ҳўи алзии сабти арқони алмалик ва банӣ мъолмаҳу атхзи явми алнўрўзи ъидоу фии замони ҷами тблблти алолсн б : Бобулу злки ани валади Нӯҳи ксрўои баҳои Фшҳнти баҳаму кони каломи алҷмиъи алсрёниаҳу ҳаии лғаҳи Нӯҳи Фосбҳўои зоти явму қади тблблти алснтҳму тағайюрати алФозҳму моҷи бъзҳми фии баъзи ФтФрқти кули фирқаи ҷҳаҳи ман ҷаҳоти Алъолами боллсони алзии алайҳи аъқобҳми илои алиўм . Ва ани ибни аббоси қол : қоли алҳўориўн , л : исо ( ъ ) луи беъсати ман шаҳди алсФинаҳи Фҳдснои анҳо , Фонтлқи баҳам ҳатто антҳии илои ксиби ман туроби Фохзи кФои ман злки алтроби бкФаҳи қол : أи тдрўни мо ҳозо ? қолўои аллоҳу расӯлаи аълам , қол : ҳозои қабри соми бен Нӯҳи Фзрби алксиби бъсоаҳи Фқоли Қуми бозни аллоҳи Фозои ҳўи қоими инФзи алтроби ани расаи қади шоб . Қоли ?лаи исо ( ъ ) : ҳоказо аҳлкт ? қол : ло , мату анои шобу локинии зннти анҳо алсоъаҳи Фмни сами шабат .

وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ مفسران گفتند: این قلیل هشتاد بودند، چهل مرد و چهل زن، و هشتاد در کثرت امّت نوح اندک باشد و درست‌تر آنست که در کشتی کم از ده تن بودند، نوح بود و زن وی و سه پسر: سام و حام و یافث و زنان ایشان. و اصاب حام امرأته فی السّفینة فدعا نوح ان تغیّر نطفته فجاء بالسّودان. هر چه‌ در کشتی بودند از آدمی همه عقیم گشتند بی‌فرزند مگر این سه پسر نوح که عالمیان امروز همه از فرزندان ایشان‌اند یافث پدر ترک است و خزر و صقلاب و تاریس و منسک و کماری و صین، ساکنان حدود مشرق تا بمهبّ شمال ایشان‌اند. و حام پدر سیاهان است. سند و هند و زنج و قبط و حبش و نوبه و کنعان. و مسکن ایشان میان جنوب و دبور و صباست باقی همه فرزندان سام‌اند و سام را پنج پسر بود: ارم مهینه ایشان پدر عاد و ثمود و عالم پدر خراسان و یفر پدر روم و اسود پدر فارس و نزل کل رجل منهم مع ولده فی الارض الّتی سمّیت و نسبت الیه، و گفته‌اند: ششم پسر وی ارفخشد و هو الّذی ینتهی الیه نسب الرسول (ص) و بعد از نوح خلیفه وی بر فرزندان نوح، سام بود و بعد از سام، ارفخشد و الّذی تسمّیه العجم، ایران. و هو الّذی بنی ارض العراق فاختصها لنفسه فسمّی ایران شهر و بعد از ارفخشد، شالخ بود پسر وی و بعد ازو برادرزاده وی جمّ بن و یونجهان بن ارفخشد و هو الّذی ثبت ارکان الملک و بنی معالمه و اتخذ یوم النوروز عیدا و فی زمان جم تبلبلت الالسن ب: بابل و ذلک انّ ولد نوح کثروا بها فشحنت بهم و کان کلام الجمیع السریانیة و هی لغة نوح فاصبحوا ذات یوم و قد تبلبلت السنتهم و تغیّرت الفاظهم و ماج بعضهم فی بعض فتفرّقت کلّ فرقة جهة من جهات العالم باللّسان الّذی علیه اعقابهم الی الیوم. و عن ابن عباس قال: قال الحواریون، ل: عیسی (ع) لو بعثت من شهد السّفینة فحدّثنا عنها، فانطلق بهم حتّی انتهی الی کثیب من تراب فاخذ کفّا من ذلک التّراب بکفّه قال: أ تدرون ما هذا؟ قالوا اللَّه و رسوله اعلم، قال: هذا قبر سام بن نوح فضرب الکثیب بعصاه فقال قم باذن اللَّه فاذا هو قائم ینفض التّراب عن راسه قد شاب. قال له عیسی (ع): هکذا اهلکت؟ قال: لا، متّ و انا شاب و لکنّی ظننت انّها السّاعة فمن ثمّ شبت.

Қол : ҳдснои ани сафинаи Нӯҳ . Қол : кони тӯлҳо алифи зроъу моӣтии зроъ ва арзҳо стмоӣаҳи зроъу канти слоси табақоти Фтбқаҳи фӣҳо алдўобу алўҳшу табақаи фӣҳо алонсу табақаи фӣҳо алтир , Флмои касрати фӣҳо арўоси алдўоби аўҳии аллоҳи илои Нӯҳи ани ағмзи занби алФили Фғмзаҳ Фўқъ манеҳ хнзиру хнзираҳи Фоқблои алии алрўс . Флмои вақъи алФори фии алсФинаҳи ҷаъли иқрзҳоу ҳболҳоу злки ани алФори тўолдти фии алсФинаҳи Фоўҳии аллоҳи илои Нӯҳи ани азрби байни Айнии алосди Фзрби Фхрҷи ман мнхраҳи снўру снўраҳи Фоқблои алии алФораҳ , Фқоли ?ла : ё исо ( ъ ) Киеви илми Нӯҳи ани алблоди қади ғарқат ? қол : баъси алғроби ётиаҳи болхбри фавҷади ҷиФаҳи Фўқъи алайҳои Фдъои алайҳи болхўФ , Флзлки лои ёлФи албиўти сами баъси алҳмомаҳи Фҷоءти бўрқи зайтӯни бмнқорҳоу тини брҷлиҳои феълами ани алблоди қади ғарқати қоли Фтўқҳои алҳмраҳи алтии фии ънқҳоу дуои лҳои ани ткўни фии инсу амони Фмни сами толФи албиўт . Қол : Фқолўо ё расӯли аллоҳ : алои ннтлқ ба илои аҳлнои Фиҷлси маъноу иҳдсно , қол : Киеви итбъкми ман лои ризқи ?ла . Қоли Фқоли ?ла : ъад бозни аллоҳи Фъоди тробо .

قال: حدّثنا عن سفینة نوح. قال: کان طولها الف ذراع و مائتی ذراع و عرضها ستّمائة ذراع و کانت ثلاث طبقات فطبقة فیها الدّوابّ و الوحش و طبقة فیها الانس و طبقه فیها الطّیر، فلمّا کثرت فیها ارواث الدّوابّ اوحی اللَّه الی نوح ان اغمز ذنب الفیل فغمزه فوقع منه خنزیر و خنزیرة فاقبلا علی الرّوث. فلمّا وقع الفار فی السّفینة جعل‌ یقرضها و حبالها و ذلک انّ الفار توالدت فی السّفینة فاوحی اللَّه الی نوح ان اضرب بین عینی الاسد فضرب فخرج من منخره سنّور و سنّورة فاقبلا علی الفارة، فقال له: یا عیسی (ع) کیف علم نوح ان البلاد قد غرقت؟ قال: بعث الغراب یاتیه بالخبر فوجد جیفة فوقع علیها فدعا علیه بالخوف، فلذلک لا یالف البیوت ثم بعث الحمامة فجاءت بورق زیتون بمنقارها و طین برجلیها فعلم انّ البلاد قد غرقت قال فطوّقها الحمرة الّتی فی عنقها و دعا لها ان تکون فی انس و امان فمن ثمّ تالف البیوت. قال: فقالوا یا رسول اللَّه: الا ننطلق به الی اهلنا فیجلس معنا و یحدّثنا، قال: کیف یتبعکم من لا رزق له. قال فقال له: عد باذن اللَّه فعاد ترابا.

Ва қоли аркбўои фӣҳо эй қоли аллоҳи аркбўои фӣҳо . Ва қил : қоли ?лаами Нӯҳи аркбўои фии алсФинаҳ . Иқол : ркби алдобаҳу ркби фии алФлк . Қоли ибни аббос : аввали мо ҳамли Нӯҳи фии алФлки ман алдўоби алзраҳ ,у охири мо ҳамли алҳмор , Флмои дахли алҳмору дахли садраи таъаллуқи Иблиси бзнбаҳи Флми истқли рҷлоаҳи Фҷъли Нӯҳи иқўл : виҳки адхли Финҳзи Флои исттиъ ҳатто қоли Нӯҳ : виҳки адхлу ани кони алшитони мък . Калимаи сабқати алии лисона .

وَ قالَ ارْکَبُوا فِیها ای قال اللَّه ارکبوا فیها. و قیل: قال لهم نوح ارکبوا فی السّفینة. یقال: رکب الدّابّة و رکب فی الفلک. قال ابن عباس: اوّل ما حمل نوح فی الفلک من الدّواب الذّرة، و آخر ما حمل الحمار، فلمّا دخل الحمار و دخل صدره تعلّق ابلیس بذنبه فلم یستقلّ رجلاه فجعل نوح یقول: ویحک ادخل فینهض فلا یستطیع حتّی قال نوح: ویحک ادخل و ان کان الشیطان معک. کلمة سبقت علی لسانه.

Флмои қолҳо Нӯҳ , хулии алшитони сиблатаи Фдхлу дахли алшитони маъааи Фқоли ?лаи Нӯҳ : мо адхлки алӣ ё адуи аллоҳ ? Фқол : ?илами тқли адхлу ани кони алшитони мък ? қол : ахрҷи анӣ ё адуи аллоҳи қол : лои бади ман ани тҳмлнии мък . Факони Фимои изъмўни фии зуҳри алФлк .

فلمّا قالها نوح، خلی الشیطان سبیله فدخل و دخل الشیطان معه فقال له نوح: ما ادخلک علیّ یا عدوّ اللَّه؟ فقال: الم تقل ادخل و ان کان الشیطان معک؟ قال: اخرج عنّی یا عدوّ اللَّه قال: لا بد من ان تحملنی معک. فکان فیما یزعمون فی ظهر الفلک.

Ва қил : ани Иблису авлодаи сорўои рёҳои Фторўои фии алҳўоءи илои ани нзби алмоءи ани ваҷҳи аларз .

و قیل: انّ ابلیس و اولاده صاروا ریاحا فطاروا فی الهواء الی ان نضب الماء عن وجه الارض.

Ва гуфтаанд ки мор ва каждум омаданд , гуфтанд : ё Нӯҳи моро дар нишон дар киштӣ Нӯҳ гуфт : нншонм ки сабаби музират ва билетед , эшон гуфтанд : моро дар нишон ки бо ту аҳд кардем ки ҳар ки номи ту барад , ӯро нгзиму нрнҷоним акнӯн ҳар ки аз музироти эшон тарсад то ин оят бархонад : саломи алии Нӯҳи фии Алъоламин إнои кзлки нҷзии алмҳснини إнаҳи ман ъбоднои алмؤмнин , Фонҳмои лои тзронаҳ . Ва қоли аркбўои фӣҳо Нӯҳ гуфт : дар нишинед дар киштии баноми худои гўӣид : бисмии аллоҳи маҷроҳоу мрсоҳои қироати Ҳамзау ксоиӣу ҳФси маҷроҳо бФтҳ мемаст , эй ҷриҳои баном худоаст рафтан он . Боқӣ « маҷроҳо » хонанд , эй аҷроؤҳоу арсоؤҳои баноми худоӣ рондан ону боздоштани он ва бар зм мем , « мрсиҳо » ҳама муттафиқанд ва дар шўоз хондаанд маҷроҳоу мрсоҳои баноми худоӣ ки рўонндаҳ онасту бдорндаҳи он зҷоҷ гуфт : биллоҳи тҷрӣ ва ба тстқр , баноми аллоҳ киштӣ мерафту баноми вай қарор мегирифт ва ҳар гуҳ ки Нӯҳи хостӣ то киштӣ равон шавад гуфтӣ : бисмии аллоҳ равон гаштед ва чун хостӣ ки боистад гуфтӣ бисмии аллоҳи боистодид .

و گفته‌اند که مار و کژدم آمدند، گفتند: یا نوح ما را در نشان در کشتی نوح گفت: ننشانم که سبب مضرّت و بلیّت‌اید، ایشان گفتند: ما را در نشان که با تو عهد کردیم که هر که نام تو برد، او را نگزیم و نرنجانیم اکنون هر که از مضرّات ایشان ترسد تا این آیت برخواند: سَلامٌ عَلی‌ نُوحٍ فِی الْعالَمِینَ إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِینَ، فانّهما لا تضرّانه. وَ قالَ ارْکَبُوا فِیها نوح گفت: در نشینید در کشتی بنام خدای گوئید: بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها قرائت حمزه و کسایی و حفص مَجْراها بفتح میم است، ای جریها بنام خدا است رفتن آن. باقی «مجراها» خوانند، ای اجراؤها و ارساؤها بنام خدای راندن آن و بازداشتن آن و بر ضمّ میم، «مرسیها» همه متفق‌اند و در شواذّ خوانده‌اند مَجْراها وَ مُرْساها بنام خدای که رواننده آنست و بدارنده آن زجاج گفت: باللّه تجری و به تستقرّ، بنام اللَّه کشتی می‌رفت و بنام وی قرار می‌گرفت و هر گه که نوح خواستی تا کشتی روان شود گفتی: بِسْمِ اللَّهِ روان گشتید و چون خواستی که بایستد گفتی بِسْمِ اللَّهِ بایستادید.

إни рабии лғФўри раҳими лмн омн манеҳам раҳими ҳайни хлсҳм . Ва ани ибни аббоси қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) « амони ломтии ман алғрқи азои ркбўои алсФни фии албҳрони иқўлўои бисмии аллоҳи алмалик ва мо қдрўои аллоҳи ҳақи қадара » , бисмии аллоҳи маҷроҳоу мрсоҳои إни рабии лғФўри раҳим чун Нӯҳ дар киштӣ нишасту асҳоби вай , фармон доданд то осмони об фурӯ гузошт чунон ки аллоҳ гуфт : ФФтҳнои أбўоби алсмоءи бмоءи мнҳмру замини об хеш барандохт аз ҳафтуми табақаи замину чашмаҳо равони гашти чунон ки гуфт :у Фҷрнои алأрзи ъиўно чун ҳар ду об баҳам расед ва дарҳам шуд , бодҳои ъўосФи Фрўгшоднд то дар миён об афтод ва онро мавҷҳо кард ҳамчун кӯҳҳои азим , инаст ки раб алъзаҳ гуфт :у ҳаии тҷрии баҳами фии мавҷи колҷболи алмўҷи ҷамъи муваҷҷаҳи ктмру тмраҳ ,у алмўҷи ҳркаҳи алмоءи алксири бдхўли алрёҳи алшдидаҳи фии хилола .

إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ لمن آمن منهم رَحِیمٌ حین خلصهم. و عن ابن عباس قال: قال رسول اللَّه (ص) «امان لامتی من الغرق اذا رکبوا السفن فی البحران یقولوا بسم اللَّه الملک و ما قدروا اللَّه حق قدره»، بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَحِیمٌ چون نوح در کشتی نشست و اصحاب وی، فرمان دادند تا آسمان آب فرو گذاشت چنان که اللَّه گفت: فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ و زمین آب خویش برانداخت از هفتم طبقه زمین و چشمه‌ها روان گشت چنان که گفت: وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُیُوناً چون هر دو آب بهم رسید و درهم شد، باد های عواصف فروگشادند تا در میان آب افتاد و آن را موجها کرد همچون کوه‌های عظیم، اینست که ربّ العزّة گفت: وَ هِیَ تَجْرِی بِهِمْ فِی مَوْجٍ کَالْجِبالِ الموج جمع موجة کتمر و تمرة، و الموج حرکة الماء الکثیر بدخول الرّیاح الشّدیدة فی خلاله.

Ва нодаии Нӯҳи ибнау исмаи канъону қил ёам ,у қили ърўё ,у кони фии мъзли ман алсФинаҳ ,у қил : бмъзли ани дайни аллоҳ ,у алъзлаҳи албъд . ё банӣ қироати оммаи қроءи каср , « ё »аст магари ъосм ки бФтҳ ё хонд , Фмни касри фалонаи ҳазфи ёءи алмтклми Фбқити алксраҳи қаблҳо лидли алайҳо , комаи тқўл : ё ғулом , ва ман фатҳи фалонаи қалби ёءи алозоФаҳи алФои лхФаҳи алФтҳаҳи сами ҳазфи алолФи комаи тҳзФи алёءи ман ёءи ғулом .

وَ نادی‌ نُوحٌ ابْنَهُ و اسمه کنعان و قیل یام، و قیل عرویا، وَ کانَ فِی مَعْزِلٍ من السّفینة، و قیل: بمعزل عن دین اللَّه، و العزلة البعد. یا بُنَیَّ قرائت عامّه قرّاء کسر، «یا» است مگر عاصم که بفتح یا خواند، فمن کسر فلانّه حذف یاء المتکلّم فبقیت الکسرة قبلها لیدلّ علیها، کما تقول: یا غلام، و من فتح فلانّه قلب یاء الاضافة الفا لخفّة الفتحة ثمّ حذف الالف کما تحذف الیاء من یاء غلام.

Аркби маънои бозҳор , қироат нофеъасту ибни омиру Ҳамзау ёқӯб ва бизӣ аз ибни касӣр ,у тарки алодғоми фӣ мисли ҳозои асли лони алҳрФини ман клмтину ҳумои мутақорибони ло мислони . Боқӣ бодғом хонанд лأнҳмои ҳарфони мутақорибони ман махраҷи воҳиди Флмои конои ман махраҷи воҳиди ашбҳои алмислин Фҳсни идғоми аҳдҳмои фии алохр . Нӯҳ гуфт мари писари хешро : аркби маъно яъне аслму аркб , ӯро бар киштӣ мехонд бшрти имон . Ва гуфтаанд : ин писари мунофиқ буд изҳор имон мекард азин ҷиҳати Нӯҳ ӯро мехонд , ва агар Нӯҳи он нифоқ аз вай шинохтед ва аз имони вай навмед будед ӯро нхўондид .

ارْکَبْ مَعَنا باظهار، قرائت نافع است و ابن عامر و حمزه و یعقوب و بزی از ابن کثیر، و ترک الادغام فی مثل هذا اصل لانّ الحرفین من کلمتین و هما متقاربان لا مثلان. باقی بادغام خوانند لأنّهما حرفان متقاربان من مخرج واحد فلمّا کانا من مخرج واحد اشبها المثلین فحسن ادغام احدهما فی الآخر. نوح گفت مر پسر خویش را: ارْکَبْ مَعَنا یعنی اسلم و ارکب، او را بر کشتی میخواند بشرط ایمان. و گفته‌اند: این پسر منافق بود اظهار ایمان می‌کرد ازین جهت نوح او را میخواند، و اگر نوح آن نفاق از وی شناختید و از ایمان وی نومید بودید او را نخواندید.

Қол : соўии إлӣ ҷабал гуфтаанд : он пешини киштӣ буд ки халқ дида буданд дар ҷаҳон , ва ӯ метарсид ки дар он нишинад гуфт : ман дар киштӣ наёрам омад , он гуҳ гуфт : соўии إлии ҷабали иъсмнии ман алмоء эй ман алғрқи қоли лои ъосми алиўми ман أмр аллоҳ гуфтаанд : ин ъосми бмънӣ маъсӯмаст , кмоءи доФқу айшаи розӣа , мегуяд : ҳеҷ нигоҳ дошта нест имрӯз аз фармони худоӣу азоб ӯ إлои ман раҳми истисно мунқатиъаст яъне локини ман раҳмаи аллоҳи маъсӯм , мавзеи ман насбаст барин қавл . Ва агар гўӣими истисно саҳеҳаст мавзеи ман рафъ бошад , яъне ман раҳми ҳўи аллоҳи ъзу ҷл , эй лои ъосми алои аллоҳу ҳоли бинҳмои алмўҷ эй байни Нӯҳу ибна ,у қил : байни ибнау алҷбли факони ман алмғрқин эй сори ман алмҳлкини болмоء . Рӯй ани ибни Нӯҳ банӣ ман алзҷоҷи битои вақти иттихози абӣаи алсФинаҳи Флмои ркби Нӯҳи алсФинаҳи дахли ибнаи фии албити алзии атхзаҳи ман ман алзҷоҷи сами ани аллоҳи таъолии слти алайҳи албўли Фأхзи ибўл ҳатто амтлأи злки албити алзҷоҷии ман бўлаҳи Фғрқи кули фии моءи албҳру ғарқи ибни Нӯҳи фии бўлаҳи лиълми анаи лои мФри ман алқдр . Муфассирон гуфтанд : шаш моҳи Нӯҳу асҳоби вай дар киштӣ буданд даҳуми раҷаб дар киштӣ буданд ,у рӯзи ошуро аз киштӣ фурӯ омаданд ,у дуруст тар онаст ки ҳафт моҳ дар киштӣ буданду иртифоъи об дар замини чандон буд ки баҳамаи кӯҳҳои олами сӣ гази об бар гузашта буду брўоитии понздаҳи газ , ва рӯй анаи кони ломроаҳи сбии сағиру канти тҳбаҳи Фҳмлтаҳи илои алҷбли вақти алғрқи Флмои ғшиҳои алмоء , рифъатаи фавқи садрҳо сами фавқи мнкбҳои сами шолат ба наҳви алсмоءи бидиҳои Флмои أлҷмҳои алмоءи трҳтаҳи Фқоли аллоҳи л : Нӯҳ : луи раҳмати аҳдои лрҳмти алмрأаҳ ва ибнҳо . Ва қил : ркби Нӯҳи алсФинаҳи фии аввали явми ман раҷаби Фмрти болбиту тоФ ба сбъоу қади рафъаи аллоҳи ман алғрқу ҷирати алсФинаҳи баҳами илои явми алнҳру астўти алии алҷўдии явми алнҳри Фмксти алайҳи шҳро ҳатто ҷуфти аларзу хрҷўои минҳои явми ъошўроءи Фсоми Нӯҳ ва ман маъааи шкрои ллаҳи ъзу ҷл .

قالَ: سَآوِی إِلی‌ جَبَلٍ گفته‌اند: آن پیشین کشتی بود که خلق دیده بودند در جهان، و او می‌ترسید که در آن نشیند گفت: من در کشتی نیارم آمد، آن گه گفت: سَآوِی إِلی‌ جَبَلٍ یَعْصِمُنِی مِنَ الْماءِ ای من الغرق قالَ لا عاصِمَ الْیَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ گفته‌اند: این عاصم بمعنی معصوم است، کماء دافق و عیشة راضیة، میگوید: هیچ نگاه داشته نیست امروز از فرمان خدای و عذاب او إِلَّا مَنْ رَحِمَ استثنا منقطع است یعنی لکن من رحمه اللَّه معصوم، موضع مِنَ نصب است برین قول. و اگر گوئیم استثنا صحیح است موضع مِنَ رفع باشد، یعنی من رحم هو اللَّه عزّ و جلّ، ای لا عاصم الّا اللَّه وَ حالَ بَیْنَهُمَا الْمَوْجُ ای بین نوح و ابنه، و قیل: بین ابنه و الجبل فَکانَ مِنَ الْمُغْرَقِینَ ای صار من المهلکین بالماء. روی انّ ابن نوح بنی من الزّجاج بیتا وقت اتّخاذ ابیه السّفینة فلمّا رکب نوح السّفینة دخل ابنه فی البیت الّذی اتّخذه من من الزّجاج ثمّ انّ اللَّه تعالی سلّط علیه البول فأخذ یبول حتّی امتلأ ذلک البیت الزّجاجیّ من بوله فغرق کلّ فی ماء البحر و غرق ابن نوح فی بوله لیعلم انّه لا مفرّ من القدر. مفسّران گفتند: شش ماه نوح و اصحاب وی در کشتی بودند دهم رجب در کشتی بودند، و روز عاشورا از کشتی فرو آمدند، و درست‌تر آنست که هفت ماه در کشتی بودند و ارتفاع آب در زمین چندان بود که بهمه کوه‌های عالم سی گز آب بر گذشته بود و بروایتی پانزده گز، و روی انّه کان لامراة صبیّ صغیر و کانت تحبّه فحملته الی الجبل وقت الغرق فلمّا غشیها الماء، رفعته فوق صدرها ثم فوق منکبها ثمّ شالت به نحو السّماء بیدیها فلمّا ألجمها الماء طرحته فقال اللَّه ل: نوح: لو رحمت احدا لرحمت المرأة و ابنها. و قیل: رکب نوح السّفینة فی اوّل یوم من رجب فمرّت بالبیت و طاف به سبعا و قد رفعه اللَّه من الغرق و جرت السّفینة بهم الی یوم النحر وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِّ یوم النحر فمکثت علیه شهرا حتی جفّت الارض و خرجوا منها یوم عاشوراء فصام نوح و من معه شکرا للَّه عزّ و جل.

Ва қил ё أрзи аблъӣ яъне қоли аллоҳи ллорзи баъди тноҳии аламри фии ҳалоки қавми Нӯҳ ё أрзи аблъии моءк эй тшрбиаҳу тншФиаҳ , аллоҳи таъолӣ фармон дод базмин ки оби хеш дар аҷзои хеши фурӯ бар , мигўинд : лухтӣ аз он биқоъи замин астъсо намӯду сари возди азин фармон , то раби Алъоламин оби ваии талх ва шӯр гардонид ва он замин шўрстон кард . Ва ё смоءи أқлъӣ эй ё саҳоби амскии ани инзоли алмёҳ . Ва ғизи алмоء эйу нақси алмоءи Фзҳбу нзбу масдараи алғизу алғиўз , иқол : ғози алмоءи иғиз , азои ғори фии аларз ,у ғозаҳи аллоҳ Эй нақисса , лозиму мтъди комаи иқол : зоди алшии ءу здтаҳ . Ва қзии алأмр эй Фрғи ман мҳозоаҳи алоъдоء , кқўлаҳ :у أнзрҳми явми алҳсраҳи إзи қзии алأмр яъне Фрғи ман муҳосибаи алоъдоءу мҷозотҳму астўти алии алҷўдӣ яъне астқрти алсФинаҳи алии ҷабали алҷўдӣу ҳўи ҷабали маърӯфи бноҳиаҳи алмўслу қил : фии ҷазираи алшоми ман вроء омад . Ва қил баъдани ллқўми алзолмин баъдани масдари мавзӯи мавзе аламр мегуяд : даврии бодоу лаънати ин гуруҳи золимонро , ин аз клмтҳои нафй надоматаст ки аллоҳи бони хештанро аз пушаймонӣ тнзиаҳ кард чунон ки ҷое дигар гуфт : « أло баъдани лъод » « أло баъдани лсмўд » « أло баъдани лмдин » «у лои ихоФи ъқбоҳо » ҳам аз ин бобаст . Ончии Мӯсоро гуфт : Флои тأси алии алқўми алФосқин ва аз Шуайб боз гуфт : ФкиФи осии алии қавми кофарину лӣси рбнои бҷбори ибдўи ?лаи ндомаҳ ӯ ихоФи оқиба , аҷмъи алмъондўни алии ани тавқи албшри қосири ани алإтёни бмсли ҳзаҳи алоиаҳ , баъди ани Фтшўои ҷамеъи каломи алъарабу алъҷми Флми иҷдўои мислҳо фии Фхомаҳи алфозҳоу ҳасани назмҳоу ҷўдаҳи маъонӣҳо фии тасвири улҳоли маъаи эҷози ман ғайри ихлол .

وَ قِیلَ یا أَرْضُ ابْلَعِی یعنی قال اللَّه للارض بعد تناهی الامر فی هلاک قوم نوح یا أَرْضُ ابْلَعِی ماءَکِ ای تشرّبیه و تنشفیه، اللَّه تعالی فرمان داد بزمین که آب‌ خویش در اجزای خویش فرو بر، میگویند: لختی از آن بقاع زمین استعصا نمود و سر وازد ازین فرمان، تا ربّ العالمین آب وی تلخ و شور گردانید و آن زمین شورستان کرد. وَ یا سَماءُ أَقْلِعِی ای یا سحاب امسکی عن انزال المیاه. وَ غِیضَ الْماءُ ای و نقص الماء فذهب و نضب و مصدره الغیض و الغیوض، یقال: غاض الماء یغیض، اذا غار فی الارض، و غاضه اللَّه ای نقصه، لازم و متعدّ کما یقال: زاد الشی‌ء و زدته. وَ قُضِیَ الْأَمْرُ ای فرغ من محازاة الاعداء، کقوله: وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ یعنی فرغ من محاسبة الاعداء و مجازاتهم وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِّ یعنی استقرّت السّفینة علی جبل الجودی و هو جبل معروف بناحیة الموصل و قیل: فی جزیرة الشام من وراء آمد. وَ قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ بعدا مصدر موضوع موضع الامر میگوید: دوری بادا و لعنت این گروه ظالمان را، این از کلمتهای نفی ندامت است که اللَّه بآن خویشتن را از پشیمانی تنزیه کرد چنان که جایی دیگر گفت: «أَلا بُعْداً لِعادٍ» «أَلا بُعْداً لِثَمُودَ» «أَلا بُعْداً لِمَدْیَنَ» «وَ لا یَخافُ عُقْباها» هم از این باب است. آنچه موسی را گفت: فَلا تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ و از شعیب باز گفت: فَکَیْفَ آسی‌ عَلی‌ قَوْمٍ کافِرِینَ و لیس ربّنا بجبّار یبدو له ندامة او یخاف عاقبة، اجمع المعاندون علی ان طوق البشر قاصر عن الإتیان بمثل هذه الآیة، بعد ان فتشوا جمیع کلام العرب و العجم فلم یجدوا مثلها فی فخامة الفاظها و حسن نظمها و جودة معانیها فی تصویر الحال مع ایجاز من غیر اخلال.

Ва нодаии Нӯҳи рабаи Фқоли раби إни ибнии ман أҳлӣу қади въдтнии ани тнҷинӣу аҳлӣ ,у злки фии қавлаи таъолӣ :у أҳлки бори худоёи ту маро гуфтае ки туроу касони туро аз ғарқи бурҳонам ва ин писар аз касони ман буд ,у إни въдк алҳақу أнти أҳкми алҳокмини раби Алъоламин ӯро ҷавоб дод ки : إнаҳи лӣси ман أҳлк эй ман аҳли динк . Ва қил : лӣси ман аҳлки аллазӣнаи въдтки анҷоءҳм . Ривоят кунанд аз алӣ ( ъ ) ки гуфт лами икни ибнау анмои кони ибни амрأтаҳи ман завҷи охир ,у лиҳозои қол : ман аҳлӣу лами иқл : манӣ .

وَ نادی‌ نُوحٌ رَبَّهُ فَقالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِی مِنْ أَهْلِی و قد وعدتنی ان تنجینی و اهلی، و ذلک فی قوله تعالی: وَ أَهْلَکَ بار خدایا تو مرا گفته‌ای که ترا و کسان ترا از غرق برهانم و این پسر از کسان من بود، وَ إِنَّ وَعْدَکَ الْحَقُّ وَ أَنْتَ أَحْکَمُ الْحاکِمِینَ ربّ العالمین او را جواب داد که: إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ ای من اهل دینک. و قیل: لیس من اهلک الّذین وعدتک انجاءهم. روایت کنند از علی (ع) که گفت‌ لم یکن ابنه و انّما کان ابن امرأته من زوج آخر، و لهذا قال: من اهلی و لم یقل: منّی.

Ва қил : кони лғири рушдау ҳозои ғайри саҳеҳи лони аллоҳи таъолии ъсми анбёءаҳи ман мислаи ,у ҳамли алмФсрўн . Қавлаи Фхонтоҳмои алии аддӣни лои алии алФрош яъне аҳдиҳмои канти тхбри анноси анаи маҷнӯну алأхрии канти тдли алии алозёФ . Ва қоли ибни аббос : мо бағати умароаи набии қт . Яке аз Саид ҷбир пурсед ки إни ибнии ман أҳлии ин писари Нӯҳ буд ё набӯд . Саид хашм гирифт , гуфт : субҳони аллоҳи лои илоҳи алои аллоҳ » худоӣ мегуяд ҷли ҷалола бо расӯли хеш ки писари вай буд ва ту май гӯйӣ ки набӯд , он гуҳ гуфт : кони ибнау локинаи кони мхолФои фии алниаҳу алъамалу аддӣни Фмни сами қол : إнаҳи лӣси ман أҳлки إнаҳи амали ғайри солеҳи бксри алмиму фатҳи аллому насби ғайри қрأҳои алксоиӣу ёқӯб ,у алўҷаҳи ани алзмири фии إнаҳи лобни Нӯҳу алмънӣ : ани абнки амали ғайри солеҳ ,у алтқдир : амал амалан ғайри солеҳи ФҳзФи алмўсўФу ақими алсФаҳи мақома . Мегуяд : эй Нӯҳ ӯ аз касон ту набӯд ки кори неки нмикрд яъне ки дар дайну нияту амали мухолифи ту буд . Ва қрأи албоқўни амали бФтҳи алмиму рафъи алломи мнўнаҳу рафъи ғайру алўҷаҳи анаи иҷўзи ани икўни алзмири фии إнаҳи лобни Нӯҳи аизои Фикўни алии ҳазфи алмзоФ ,у алтқдири ани абнки зўи амали ғайри солеҳи ФҳзФи алмзоФу ақими алмзоФи илайҳи мақома ,у иҷўзи ани икўни алзмири фии إнаҳи ллсؤол ,у алтқдири ани сؤолк , мо лӣси лак ба илми амали ғайри солеҳ .

و قیل: کان لغیر رشده و هذا غیر صحیح لانّ اللَّه تعالی عصم انبیاءه من مثله، و حمل المفسّرون. قوله فَخانَتاهُما علی الدّین لا علی الفراش یعنی احدیهما کانت تخبر النّاس انّه مجنون و الأخری کانت تدلّ علی الاضیاف. و قال ابن عباس: ما بغت امراة نبیّ قط. یکی از سعید جبیر پرسید که إِنَّ ابْنِی مِنْ أَهْلِی این پسر نوح بود یا نبود. سعید خشم گرفت، گفت: سبحان اللَّه لا اله الّا اللَّه» خدای میگوید جلّ جلاله با رسول خویش که پسر وی بود و تو می‌گویی که نبود، آن گه گفت: کان ابنه و لکنّه کان مخالفا فی النیّة و العمل و الدّین فمن ثمّ قال: إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صالِحٍ بکسر المیم و فتح اللّام و نصب غَیْرُ قرأها الکسایی و یعقوب، و الوجه انّ الضمیر فی إِنَّهُ لابن نوح و المعنی: انّ ابنک عمل غیر صالح، و التقدیر: عمل عملا غیر صالح فحذف الموصوف و اقیم الصّفة مقامه. میگوید: ای نوح او از کسان تو نبود که کار نیک نمیکرد یعنی که در دین و نیّت و عمل مخالف تو بود. و قرأ الباقون عَمَلٌ بفتح المیم و رفع اللّام منوّنة و رفع غَیْرُ و الوجه انه یجوز ان یکون الضمیر فی إِنَّهُ لابن نوح ایضا فیکون علی حذف المضاف، و التقدیر انّ ابنک ذو عمل غیر صالح فحذف المضاف و اقیم المضاف الیه مقامه، و یجوز ان یکون الضّمیر فی إِنَّهُ للسّؤال، و التّقدیر انّ سؤالک، ما لیس لک به علم عمل غیر صالح.

Яъне ин гуфт ки ту маро гуфтӣ эй Нӯҳи корӣ на некаст ва он гуфт ваии халос хостани писар буд пас аз онкии куфри ваии шинохта буду дониста . Ва гуфтаанд халоси вай хостан буд пас аз онкӣ гуфт : лои тзри алии алأрзи ман алкоФрини дёрои Флои тсӣлни дарин клмти се қироатаст тсӣлни бФтҳи лоам ва навен ва навен мшдди қироати ибн касӣрасту бФтҳи лоам ва каср навен ва навен мшдди қироати нофеъу ибн омирасту локини варашу Исмоил аз нофеъи исботи ёء ривоят кардаанд дар ҳоли васл на дар ҳоли вақф ,у қолўни ҳазфи ёء ривоят карда дар ҳар ду ҳол ,у басарёну кӯфӣон тсӣлн хонанд бскўни лоам ва каср навен мухаффаф , ва аз басарёни абӯи Амри ёء исбот кунад дар ҳоли васли дуни алўқФ ,у ёқӯб дар ҳар ду ҳол исбот кунаду кӯфӣон дар ҳар ду ҳол ҳазф кунанду асли калимаи Флои тсӣлни биҷузам лоамаст бар маънӣ наҳйу дхлтаҳи алнўни алсқилаҳи ллтўкид , маънӣ онаст ки мапурс ончии илми он бар ту пӯшида кардаам ва ндонӣ ки дар ҳукми ман ҷоӣзаст إнии أъзки أни ткўни ман алҷоҳлини ӣнҷо , ло , мзмраст яъне ани лои ткўни ман алҷоҳлин . Ва қил : маъноа : ани ткўни ман алҷоҳлини Фтзни ании лоовӣ бўъди въдтаҳ .

یعنی این گفت که تو مرا گفتی ای نوح کاری نه نیک است و آن گفت وی خلاص خواستن پسر بود پس از آنکه کفر وی شناخته بود و دانسته. و گفته‌اند خلاص وی خواستن بود پس از آنکه گفت: لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیَّاراً فَلا تَسْئَلْنِ درین کلمت سه قرائت است تَسْئَلْنِ بفتح لام و نون و نون مشدّد قرائت ابن کثیر است و بفتح لام و کسر نون و نون مشدد قرائت نافع و ابن عامر است و لکن ورش و اسماعیل از نافع اثبات یاء روایت کرده‌اند در حال وصل نه در حال وقف، و قالون حذف یاء روایت کرده در هر دو حال، و بصریان و کوفیان تَسْئَلْنِ خوانند بسکون لام و کسر نون مخفّف، و از بصریان ابو عمرو یاء اثبات کند در حال وصل دون الوقف، و یعقوب در هر دو حال اثبات کند و کوفیان در هر دو حال حذف کنند و اصل کلمه فَلا تَسْئَلْنِ بجزم لام است بر معنی نهی و دخلته النّون الثقیلة للتّوکید، معنی آنست که مپرس آنچه علم آن بر تو پوشیده کرده‌ام و ندانی که در حکم من‌ جائز است إِنِّی أَعِظُکَ أَنْ تَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ اینجا، لا، مضمر است یعنی ان لا تکون من الجاهلین. و قیل: معناه: ان تکون من الجاهلین فتظنّ انی لا افی بوعد وعدته.

Пас Нӯҳи бзлти хеш мӯътариф шуд , гуфт : раби إнии أъўзи бк эй астҷири бки أни أсӣлки мо лӣси лӣ ба илм эй ани атклФи мсӣлтки мо лои аълами ммои астосрти бълмаҳу إлои тғФри лии занбии бсӣўолӣу трҳмнии бФзлку тнқзнии ман ғзбки أкни ман алхосрини алҳолкин .

پس نوح بزلّت خویش معترف شد، گفت: رَبِّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ ای استجیر بک أَنْ أَسْئَلَکَ ما لَیْسَ لِی بِهِ عِلْمٌ ای ان اتکلف مسئلتک ما لا اعلم ممّا استاثرت بعلمه وَ إِلَّا تَغْفِرْ لِی ذنبی بسئوالی وَ تَرْحَمْنِی بفضلک و تنقذنی من غضبک أَکُنْ مِنَ الْخاسِرِینَ الهالکین.

Қил ё Нӯҳи аҳбти анзли ман алсФинаҳи илои аларзи бсломи мно эй бсломаҳу халоси ман алмкораҳу алҳлок . Қол : умри бен улхитоби лмои астқрти алсФинаҳи алии алҷўдии лбсти мо шоءи аллоҳи ани илбси сами анаи изни ?лаи Фҳбти алии алҷбли Фдъои алғроби Фқоли аӣтнии бхбри аларзи Фонҳдри алғроби алии аларз ва фӣҳо алғрқии ман қавми Нӯҳи Фўқъи алии ҷиФаҳи ман қавми Нӯҳи Фобтоءи алайҳи Флънаҳ ,у дуои алҳмомаҳи Фўқъти алии кафи Нӯҳи Фқол : аҳбтии Фأтинии бхбри аларзи Фонҳдрти Флми тлбси алои қлило ҳатто ҷоءт . ТнФзи решаи фии минқорҳо .

قِیلَ یا نُوحُ اهْبِطْ انزل من السفینة الی الارض بِسَلامٍ مِنَّا ای بسلامة و خلاص من المکاره و الهلاک. قال: عمر بن الخطاب لمّا استقرّت السفینة علی الجودی لبثت ما شاء اللَّه ان یلبث ثمّ انه اذن له فهبط علی الجبل فدعا الغراب فقال ائتنی بخبر الارض فانحدر الغراب علی الارض و فیها الغرقی من قوم نوح فوقع علی جیفة من قوم نوح فابطاء علیه فلعنه، و دعا الحمامة فوقعت علی کف نوح فقال: اهبطی فأتینی بخبر الارض فانحدرت فلم تلبث الّا قلیلا حتی جاءت. تنفض ریشة فی منقارها.

Ва рӯй анҳо аттаҳи бўрқи алзитўни фии минқорҳоу алтини фии рҷлиҳо , Фқолт : аҳбти Фқди анбтти аларз . Қоли Нӯҳ : боруки аллоҳи Фику фии байти иؤўику ҳббки илои анноси лӯлои ани иғлбки анноси алии нФски лдъўти аллоҳи ани иҷъли рأски ман зҳб . Ва қил : бслом эй бтҳиаҳу бтслими мноу баракоти алейк яъне зиёдот фӣ насилк ҳатто сори абои албшри баъди одаму ан банӣ одами каллаами ман злки алиўми ман бунияи алслосаҳ , албизи ман сом ,у алҳмри ман ёФс ,у алсўди ман ҳом . Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у ҷълнои зритаҳи ҳам албоқини адркти албркаҳи каллаами Фтнои слўоу адрки ассаломи бъзҳми Фослмўо . Злки қавла :у алии أмми ммни мък эйу алии қуруни ман зуррияи ман мъки ман влдк ва ҳам алмؤмнўн манеҳам , сами астأнФи алкломи Фқол :у أмми снмтъҳми фии днёҳм , яъне аломми алкоФраҳи ман зритаҳи сами имсҳми мнои азоби أлим аммо ъоҷло ва аммо оҷло , қол : Муҳамади бен каъби алқрзӣ : дахли фии злки ассаломи кули муъмину муъминаи илои явми алқимаҳу кзлки фии злки алъзобу аломтоъи кули кофару кофараи илои явми алқёмаҳ .

و روی انها اتته بورق الزیتون فی منقارها و الطّین فی رجلیها، فقالت: اهبط فقد انبتت الارض. قال نوح: بارک اللَّه فیک و فی بیت یؤویک و حبّبک الی النّاس لولا ان یغلبک النّاس علی نفسک لدعوت اللَّه ان یجعل رأسک من ذهب. و قیل: بِسَلامٍ ای بتحیّة و بتسلیم مِنَّا وَ بَرَکاتٍ عَلَیْکَ یعنی زیادات فی نسلک حتّی صار ابا البشر بعد آدم و ان بنی آدم کلّهم من ذلک الیوم من بنیه الثلاثة، البیض من سام، و الحمر من یافث، و السّود من حام. اینست که رب العالمین گفت: وَ جَعَلْنا ذُرِّیَّتَهُ هُمُ الْباقِینَ ادرکت البرکة کلّهم فتنا سلوا و ادرک السلام بعضهم فاسلموا. ذلک قوله: وَ عَلی‌ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَکَ ای و علی قرون من ذریّة من معک من ولدک و هم المؤمنون منهم، ثمّ استأنف الکلام فقال: وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ فی دنیاهم، یعنی الامم الکافرة من ذریّته ثُمَّ یَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذابٌ أَلِیمٌ امّا عاجلا و امّا آجلا، قال: محمد بن کعب القرظی: دخل فی ذلک السلام کل مؤمن و مؤمنة الی یوم القیمة و کذلک فی ذلک العذاب و الامتاع کلّ کافر و کافرة الی یوم القیامة.