Қавлаи таъолӣ :у лмои ҷоءти рслнои лўтои сӣ ءи баҳаму зоқи баҳами зръои алоиаҳ .

قوله تعالی: وَ لَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِی‌ءَ بِهِمْ وَ ضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً الآیة.

Ишоратаст бкмоли ҳузни луту ғояти дарду андӯҳи вай дар роҳи дайн , ҳам ташрифаст ӯро ҳам бишорат , ташрифаст аз он рӯй ки иззати қуръон ӯро ҷилва мекунад , ва аз андӯҳи ваии оламёнро бар оташи андӯҳ май нишонд ,у халъати мсўбти рӯзи давлати эшонро мидўзд ,у бишорат аз онаст ки ҳар кро бар омадани мурод дар толеъи вай буд , нахусти тир беМуродӣ дар ком вай нишонанд , ва бар дарду андӯҳаш андӯҳ физойанд , он гуҳ чун якборагии дили хеши бондўаҳи супурд , ва аз роҳи мурод худ бархест , муҳаббати ҳақ ӯро дар пардаи исмат хеш гирад ки : « ани аллоҳи иҳби кули қалби ҳазин » дӯст дорад аллоҳи дилӣ ки ҳамаи ғам нодидан вай хӯрд , ҳамаи бор дард ноёфт вай кашад , андӯҳаш бидон диҳад то рӯзӣ гуяд , ки : лои тҳзни тарсу бим дар дилаши афканд , то дар вақти назъ ӯро гуяд ки : лои тхФи он соъат ки бандаи муъминро дар хок ниҳанд , ва он хари пуштаи гӯр бар синаи азиз ӯ насб кунанд , дӯстони мутафаккири ҳол ӯ , хуишони мутаҳайири интиқол ӯ , дили ваии пар аз андӯҳ ва бим гашта , миён навохту сиёсати дармонда , гӯш бар ғайби ниҳода , то худ чаҳ хитоб ояд ва бо вай чаҳ кунанд , бандаи дарин сӯзу ҳасрат буд , ки фазли илоҳӣ дар расад , лутфи эзадӣ дар пайвандад , хитоб ояд , бнъмти икрому аФзол , абдии тркўку иззатӣу ҷалолии лоншрни алейк раҳматӣ , бандаи ман дӯстони маҷозии туро раҳо карданд ғам махӯру андӯҳи мадор ки мо турои вопноаҳи раҳмати хеши гирифтем , ва дар равзаи ризвони ҷой ту сохтем , ҳамонаст ки раб алъзаҳ гуфт : أлои тхоФўоу лои тҳзнўоу أбшрўо болҷнаҳ инаст бори дарахти андҳон ,у ғояти дарди дӯстон , на аз газоф гуфт ончии пер тариқат гуфт : илоҳӣ ! насиби ин бечораи азин кори ҳама дардаст , мубораки бод ки марои ин дарди сахт дар хӯрдаст , бечораи он кас ки азин дард фардаст , ҳқо ки ҳар ки бад-ӣни дарди ннозд ноҷавонмардаст .

اشارت است بکمال حزن لوط و غایت درد و اندوه وی در راه دین، هم تشریف است او را هم بشارت، تشریف است از آن روی که عزّت قرآن او را جلوه میکند، و از اندوه وی عالمیان را بر آتش اندوه می‌نشاند، و خلعت مثوبت روز دولت ایشان را میدوزد، و بشارت از آن است که هر کرا بر آمدن مراد در طالع وی بود، نخست تیر بی‌مرادی در کام وی نشانند، و بر درد و اندوهش اندوه فزایند، آن گه چون یکبارگی دل خویش باندوه سپرد، و از راه مراد خود برخاست، محبّت حقّ او را در پرده عصمت خویش گیرد که: «ان اللَّه یحب کل قلب حزین» دوست دارد اللَّه دلی که همه غم نادیدن وی خورد، همه بار درد نایافت وی کشد، اندوهش بدان دهد تا روزی گوید، که: لا تَحْزَنْ ترس و بیم در دلش افکند، تا در وقت نزع او را گوید که: لا تَخَفْ آن ساعت که بنده مؤمن را در خاک نهند، و آن خر پشته گور بر سینه عزیز او نصب کنند، دوستان متفکّر حال او، خویشان متحیّر انتقال او، دل وی پر از اندوه و بیم گشته، میان نواخت و سیاست درمانده، گوش بر غیب نهاده، تا خود چه خطاب آید و با وی چه کنند، بنده درین سوز و حسرت بود، که فضل الهی در رسد، لطف ایزدی در پیوندد، خطاب آید، بنعمت اکرام و افضال، عبدی ترکوک و عزّتی و جلالی لانشرنّ علیک رحمتی، بنده من دوستان مجازی ترا رها کردند غم مخور و اندوه مدار که ما ترا واپناه رحمت خویش گرفتیم، و در روضه رضوان جای تو ساختیم، همانست که ربّ العزّة گفت: أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ اینست بار درخت اندهان، و غایت درد دوستان، نه از گزاف گفت آنچه پیر طریقت گفت: الهی! نصیب این بیچاره ازین کار همه درد است، مبارک باد که مرا این درد سخت در خورد است، بیچاره آن کس که ازین درد فرد است، حقّا که هر که بدین درد ننازد ناجوانمرد است.

Ҳар дард ки зини дилами қадам бар гирад /дрдӣ дигараш биҷой дар баргирад

هر درد که زین دلم قدم بر گیرد /دردی دگرش بجای در برگیرد

Қоли луи أни лии бкми қувваи أўи оўии إлии рукни шадиди қоли ибни ътоءи луи ани лии бкми қувваи ман нафасии лмнъткми ман мъсиаҳи рабӣу луи ани алмърФаҳи бедии лои вслтҳои аликм , он маҳҷӯрони даргоҳи иззату захми хӯрдагони адли азали гирди сарой лут баромаданд бқсди он азизон , бар мухолифати фармон , ва он кор бар лут дшхўор шуду ранҷи дили вай дар ҳақи он меҳмонон бғоит расед , ва бе ороми гашт аз сар таҳайюр гуфт : луи أни лии бкми қувва бо он ҳамаи ранҷ ки аз эшон дид шафқат аз эшон ҳам боз нагирифту орзӯии тавфиқу ҳидояти эшон дар дили худ роҳ дод , гуфт : агар калиди маърифату ҳидояти бадасти ман будӣ , бар дилҳои мо дар маърифати гшодмӣ , ва шуморо бойени исёну хизлон фурӯ нагузоштӣ локин чаҳ суд ки ин кори бадаст ман нест ,у ҳидояти бхўост ман нест , ҳамонаст ки Мустафо ( с )ро гуфтанд : « лӣси алейк ҳдоҳму локини аллоҳи иҳдии ман ишоء » ё Муҳамади ҳидояту ғўоити халқи ҳақоиқи тъззи мост ,у хасоиси тФрди мо , бар ту ҷуз аз даъват нест ,у роҳи намӯдани ҷузи кори илоҳят мо нест .

قالَ لَوْ أَنَّ لِی بِکُمْ قُوَّةً أَوْ آوِی إِلی‌ رُکْنٍ شَدِیدٍ قال ابن عطاء لو انّ لی بکم قوّة من نفسی لمنعتکم من معصیة ربّی و لو انّ المعرفة بیدی لا وصلتها الیکم، آن مهجوران درگاه عزّت و زخم خوردگان عدل ازل گرد سرای لوط برآمدند بقصد آن عزیزان، بر مخالفت فرمان، و آن کار بر لوط دشخوار شد و رنج دل وی در حق آن مهمانان بغایت رسید، و بی آرام گشت از سر تحیّر گفت: لَوْ أَنَّ لِی بِکُمْ قُوَّةً با آن همه رنج که از ایشان دید شفقت از ایشان هم باز نگرفت و آرزوی توفیق و هدایت ایشان در دل خود راه داد، گفت: اگر کلید معرفت و هدایت بدست من بودی، بر دلهای ما در معرفت گشادمی، و شما را باین عصیان و خذلان فرو نگذاشتی لکن چه سود که این کار بدست من نیست، و هدایت بخواست من نیست، همانست که مصطفی (ص) را گفتند: «لَیْسَ عَلَیْکَ هُداهُمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ» یا محمد هدایت و غوایت خلق حقایق تعزّز ماست، و خصایص تفرّد ما، بر تو جز از دعوت نیست، و راه نمودن جز کار الهیّت ما نیست.

Флмои ҷоءи أмрнои ҷълнои олӣҳо соФлҳои санаи аллоҳи фии ибодаи қалби алаҳволи алайҳим ,у алонқлоби ман самоти алҳдўс ,у алзии лои изўлу лои иҳўли Фҳўи алзии лами излу лои изоли бнъўти алсмдиаҳ , гардиши аҳволу тирагии рӯзгори наът ҳдсонаст ,у саранҷом бандагонаст , рӯзии эшонро неъмат ,у рӯзии ғмонст , яке беком ва бе навои яке шодон ва нозонаст , аз он гуҳи чунину гуҳ чунонаст , ки аз хоки мухталити офарӣда ,у боб тағайюр сиришта , ва то бадоне ки якто ва ягона худост ки дар сифат ӯ тағайюр на , ва дар наът ӯ тбдл на , ва бо ӯ ҳеҷ мнозъу мшорк на , онро ки хоҳад бФзли худ навозад , ва ӯро ба ваии ҳоҷат на , ва онро ки хоҳад бъдл худ ронад , ва аз каси бим на , он гуҳ дар охир оят гуфт : ва мо ҳаии ман алзолмини ббъиди ин чунонаст ки гуфтанд :

فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِیَها سافِلَها سنّة اللَّه فی عباده قلب الاحوال علیهم، و الانقلاب من سمات الحدوث، و الّذی لا یزول و لا یحول فهو الّذی لم یزل و لا یزال بنعوت الصّمدیّة، گردش احوال و تیرگی روزگار نعت حدثان است، و سرانجام بندگان است، روزی ایشان را نعمت، و روزی غمانست، یکی بی کام و بی‌نوا یکی شادان و نازان است، از آن گه چنین و گه چنان است، که از خاک مختلط آفریده، و بآب تغیّر سرشته، و تا بدانی که یکتا و یگانه خداست که در صفت او تغیّر نه، و در نعت او تبدّل نه، و با او هیچ منازع و مشارک نه، آن را که خواهد بفضل خود نوازد، و او را به وی حاجت نه، و آن را که خواهد بعدل خود راند، و از کس بیم نه، آن گه در آخر آیت گفت: وَ ما هِیَ مِنَ الظَّالِمِینَ بِبَعِیدٍ این چنان است که گفتند: