Қавлаи таъолӣ : « қоли раби алсҷни أҳби إлӣ » қроءти ёқӯби бФтҳ синаст бар маънии масдар , эй алҳбси аҳби ило , боқии бкср син хонанду ҳўи исми алмкон , яъне нузули алсҷни аҳби ило . Ва ин он гуҳ гуфт ки он занони Миср ки дар даъват Зулайхо буданд рӯй ба Юсуф ниҳоданд ки чаро саййидаи хешроу худованди хешро фармон набарӣу бсҳбти вай тбҷҳ нанамоеу шодии ниФзоиӣ ? гуҳӣ блтФ мегуфтанд , гуҳии бънФ , ӯро бҳбсу зиндон таҳдид мекарданд то Юсуф аз он зҷри гашт ва дилтанг шуд ва дар дафъ кед эшон истионат биллоҳ кард гуфт : раб эй ё раби лони аҳбси аҳби илои ман ани акўн мутлақан асмъҳни идъўннии илои мъситк «у إлои тасарруфи ании кидҳн » Эй кед амрأаҳи алъзиз ва кед алнсоءи аллотии рأини Юсуф , « أсби إлиҳн » эй алои тъсмнии асби алиҳн , амли бтбъии илои аҷобтҳни фии алмсоъдаҳи алии амрҳоу қили кули воҳидаи мнҳни дътаҳи илои нафасҳо Флзлки қоли асби алиҳн . Иқоли сабои алрҷли илои алмрأаҳи моли илоҳо исбўи сбўоу сбӣу сбоءи азои касрати қасрату азои фатҳати мададату алсбии рқаҳи алҳўӣ , «у أкни ман алҷоҳлин » эй ммни ҷаҳли ҳқку холови амрк « Фостҷоби ?лаи раба » эй аҷоби аллоҳ ?ла мегуяд аллоҳи таъолии дъоءи Юсуф иҷобат карду маънии дуо дар зимни ин калимааст ки :у алои тасарруфи ании кидҳн , яъне астҷоби ?ла , « ФсрФи анҳу кидҳн »у кафи анҳу аҳтёлҳн , « إнаҳи ҳўи алсмиъи алълим » баҳолау ҳолҳн . Ва қили алсмиъи лдъоءи алдоъӣ , алълими бохулоса . Иқоли ҳзаҳи алоиаҳи ради алии алмътзлаҳи алҷҳмиаҳи Фимои изъмўни ани алонсони молик нафса лои иҳтоҷи илои ъсмаҳи рабаи алии алмъосӣу ҳозои набии аллоҳи Юсуфи идъўи бсрФи кидҳни анҳу уламо манеҳ бони алъсмаҳи ҳаии алтии тнҷиаҳу таҳаввули байнау байни алмъсиаҳи Фохбри аллоҳи ани аҷобаҳи даъватау сарфи анҳу кидҳни коматарӣ .

قوله تعالی: «قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ» قراءت یعقوب بفتح سین است بر معنی مصدر، ای الحبس احبّ الیّ، باقی بکسر سین خوانند و هو اسم المکان، یعنی نزول السّجن احب الیّ. و این آن گه گفت که آن زنان مصر که در دعوت زلیخا بودند روی به یوسف نهادند که چرا سیّده خویش را و خداوند خویش را فرمان نبری و بصحبت وی تبجّح ننمایی و شادی نیفزایی؟ گهی بلطف می‌گفتند، گهی بعنف، او را بحبس و زندان تهدید می‌کردند تا یوسف از آن ضجر گشت و دلتنگ شد و در دفع کید ایشان استعانت باللَّه کرد گفت: ربّ ای یا ربّ لان احبس احبّ الیّ من ان اکون مطلقا اسمعهنّ یدعوننی الی معصیتک «وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنِّی کَیْدَهُنَّ» ای کید امرأة العزیز و کید النّساء اللاتی رأین یوسف، «أَصْبُ إِلَیْهِنَّ» ای الّا تعصمنی اصب الیهنّ، امل بطبعی الی اجابتهنّ فی المساعدة علی امرها و قیل کلّ واحدة منهنّ دعته الی نفسها فلذلک قال اصب الیهنّ. یقال صبا الرّجل الی المرأة مال الیها یصبو صبوا و صبی و صباء اذا کسرت قصرت و اذا فتحت مددت و الصّبی رقة الهوی، «وَ أَکُنْ مِنَ الْجاهِلِینَ» ای ممّن جهل حقّک و خالف امرک «فَاسْتَجابَ لَهُ رَبُّهُ» ای اجاب اللَّه له می‌گوید اللَّه تعالی دعاء یوسف اجابت کرد و معنی دعا در ضمن این کلمه است که: و الّا تصرف عنی کیدهنّ، یعنی استجاب له، «فَصَرَفَ عَنْهُ کَیْدَهُنَّ» و کفّ عنه احتیالهنّ، «إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ» بحاله و حالهنّ. و قیل السّمیع لدعاء الدّاعی، العلیم باخلاصه. یقال هذه الآیة ردّ علی المعتزلة الجهمیّة فیما یزعمون انّ الانسان مالک نفسه لا یحتاج الی عصمة ربّه علی المعاصی و هذا نبی اللَّه یوسف یدعو بصرف کیدهنّ عنه علما منه بانّ العصمة هی الّتی تنجیه و تحول بینه و بین المعصیة فاخبر اللَّه عن اجابة دعوته و صرف عنه کیدهنّ کما تری.

Қавла : « сами бдои ?лаам » кноитст аз он зану шӯии вайу касони эшону аҳли машварати эшон , « ман баъди мо рأўои алоёт » ин оёти аломати бароъат Юсуфаст аз ончи Зулайхо бар вай даъвӣ кард ,у ҳаии қади алқмиси ман дбру шҳодаҳи алтФлу қатъи алоидӣ . « сами бдои ?лаам » эй вақъи фии ъзмҳму наҷми фии рأиҳму бадари ?лаам , иқоли фалони зўи бадвоти азои кони мтФнни алороءу аксари мо иқоли злки фии алшр . Он зан чун аз Юсуф навмед шуд , кас фиристод бишӯй хеш ки гуфту гӯии моу қиссаи мо бо ин ғуломи ъбронӣ дар шаҳри пароканда шудау тарсам ки агар чунон фурӯи гузорам зиёдат шавад ин шнът ва ин Фзиҳт , рой онаст ки рӯзгорӣ ӯро бзндон баранд то ин лоӣмаҳ мунқатиъ шавад ва гуфт ва гӯй биафтад ,у мақсӯди ваии он буд ки фарои мардуми намояд ки гуноҳ аз сӯии Юсуф буд ки ӯро бзндони бурданди бъқўбти хиёнати хеш , ва низ ранҷ Юсуф мехост бсбби имтиноъ ки намӯд дар кори вай . Азиз ӯро ҷавоб дод ки рой онаст ки ту бинӣ ва савоб онаст ки ту кунӣ , Зулайхои намози шоми зиндонбонро бихонаду Юсуфро буии супурд то бзндони барад . Зиндон бон гуфт ё малакаи зиндон дуаст : яке зиндони қатлу дигари зиндони уқубат , бкдом яке мефармое ки барам ? гуфт бзндони уқубат . Ва он зиндон уқубат биҷунб сарои Зулайхо буд , зиндони бони даст вай гирифту бзндони барад , инаст ки раб Алъоламин гуфт « лисҷннаҳ ҳатто ҳайн » қили сабъи синӣну қили хумси синӣн .

قوله: «ثُمَّ بَدا لَهُمْ» کنایتست از آن زن و شوی وی و کسان ایشان و اهل مشورت ایشان، «مِنْ بَعْدِ ما رَأَوُا الْآیاتِ» این آیات علامت برائت یوسف است از آنچ زلیخا بر وی دعوی کرد، و هی قدّ القمیص من دبر و شهادة الطّفل و قطع الایدی. «ثُمَّ بَدا لَهُمْ» ای وقع فی عزمهم و نجم فی رأیهم و بدر لهم، یقال فلان ذو بدوات اذا کان متفنّن الآراء و اکثر ما یقال ذلک فی الشر. آن زن چون از یوسف نومید شد، کس فرستاد بشوی خویش که گفت و گوی ما و قصّه ما با این غلام عبرانی در شهر پراکنده شده و ترسم که اگر چنان فرو گذارم زیادت شود این شنعت و این فضیحت، رای آنست که روزگاری او را بزندان برند تا این لائمه منقطع شود و گفت و گوی بیفتد، و مقصود وی آن بود که فرا مردم نماید که گناه از سوی یوسف بود که او را بزندان بردند بعقوبت خیانت خویش، و نیز رنج یوسف میخواست بسبب امتناع که نمود در کار وی. عزیز او را جواب داد که رای آنست که تو بینی و صواب آنست که تو کنی، زلیخا نماز شام زندانبان را بخواند و یوسف را بوی سپرد تا بزندان برد. زندان‌بان گفت یا ملکه زندان دو است: یکی زندان قتل و دیگر زندان عقوبت، بکدام یکی می فرمایی که برم؟ گفت بزندان عقوبت. و آن زندان عقوبت بجنب سرای زلیخا بود، زندان‌بان دست وی گرفت و بزندان برد، اینست که ربّ العالمین گفت «لَیَسْجُنُنَّهُ حَتَّی حِینٍ» قیل سبع سنین و قیل خمس سنین.

Юсуфи қадам дар зиндон ниҳод гуфт : бисмии аллоҳу алҳмди ллаҳи алии кули ҳолу андари саҳни зиндони дарахтии хушк буд Юсуф гуфт марои дастурии даҳ то зери он дарахт нишинам ва он ҷои ватани гирам , зиндони бон ӯро бзири он дарахти хушк фурӯ оварад , як шаби онҷо ибодат кард , бомдоди он дарахти хушк сабз гашта буду зери ваии чашмаи оби падеди омада ва дар он зиндони қавмӣ маҳбӯс буданд чун он ҳоли диданди ҳамаи пеши ваии бтўозъ дар омаданду табаррукро дасти буи фурӯ овараданду дидори вай муборак доштанд . Ва Юсуф ҳар рӯз бомдод бархестӣу баҳамаи байғӯлаҳои зиндони бгштӣу ҳамаро бидидӣ , беморонро бпрсидӣ ва дигаронро умедвор кардӣ ва бсбр фармудӣу ваъда савоб додӣ , зиндониён гуфтанд : ё Фтии боруки аллоҳи Фики мо аҳсани вҷҳку аҳсани хлқку аҳсани ҳдиск . Мо дар чунин ҷойгаҳи ҳаргизи чунин сухан нашунидаем , ту ки бошӣ ? гуфт : анои Юсуфи бен сафии аллоҳи ёқӯби бен забеҳи аллоҳи исҳоқи бен халили аллоҳи иброҳӣм . Зиндон бон гуфту аллоҳи луи асттъти лхлити сбилку локини соҳсн ҷўорк фикан комаи шӣти фии алсҷн .

یوسف قدم در زندان نهاد گفت: بسم اللَّه و الحمد للَّه علی کلّ حال و اندر صحن زندان درختی خشک بود یوسف گفت مرا دستوری ده تا زیر آن درخت نشینم و آن جا وطن گیرم، زندان‌بان او را بزیر آن درخت خشک فرو آورد، یک شب آنجا عبادت کرد، بامداد آن درخت خشک سبز گشته بود و زیر وی چشمه آب پدید آمده و در آن زندان قومی محبوس بودند چون آن حال دیدند همه پیش وی بتواضع در آمدند و تبرّک را دست بوی فرو آوردند و دیدار وی مبارک داشتند. و یوسف هر روز بامداد برخاستی و بهمه بیغوله‌های زندان بگشتی و همه را بدیدی، بیماران را بپرسیدی و دیگران را امیدوار کردی و بصبر فرمودی و وعده ثواب دادی، زندانیان گفتند: یا فتی بارک اللَّه فیک ما احسن وجهک و احسن خلقک و احسن حدیثک. ما در چنین جایگه هرگز چنین سخن نشنیده‌ایم، تو که باشی؟ گفت: انا یوسف بن صفی اللَّه یعقوب بن ذبیح اللَّه اسحاق بن خلیل اللَّه ابراهیم. زندان‌بان گفت و اللَّه لو استطعت لخلّیت سبیلک و لکن ساحسن جوارک فکن کما شئت فی السّجن.

«у дахли маъааи алсҷни Фтён » фии алкломи ҳазф , тақдираи адхли Юсуфи алсҷни Фдхлу дахли маъааи Фтён , ҷоӣзи أни икўнои ҳдсин ӯ шайхин лонаами смўни алммлўки Фтӣ .

«وَ دَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَیانِ» فی الکلام حذف، تقدیره ادخل یوسف السّجن فدخل و دخل معه فتیان، جائز أن یکونا حدثین او شیخین لانّهم سمّون المملوک فتی.

намегуяд ду банда аз он малики Миср ( алўлиди бен алрён ) бо вай дар зиндон шуданд , ва гуфтаанд ду ғулом буданд аз он азизи шӯии Зулайхо : яке шароби дори ваии ном ӯ набӯ , дигари таббохи ваии ном ӯ мҷлсу гуноҳи эшон он буд ки бар сохта буданд то маликро заҳр диҳанд андари таомӣ ки пеш вай ниҳанд ,у ҷамоатии Мисрёни эшонро бар он дошта буданду ришват аз эшон пазируфта . Пас шароби дор пушаймон шуду заҳр дар шароб накард , аммо таббохи заҳр дар таом карду пеши малики ниҳод , шароб дор гуфт аиҳо алмалики лои тأклаҳи ?фонаи масмӯм , таббох гуфт :у лои тшрби аиҳо алмалики ?фони алшроби масмӯм , пас малик гуфт бсоқӣ ки шароби худ бёшом , бёшомид ва газандӣ накард ки дар он заҳр набӯд . Ва таббохро гуфт ту таом ки худ оварда Эй бихӯр , на хӯрд ки дар он заҳр буд , донист ки ҳалоки вай дар онаст агар бихӯрад . Пас малик хашм гирифт ва ҳар ду бзндон фиристод , пас эшон Юсуфро диданд ки таъбир хоб мекард , гуфтанд то бёзмоӣими ин ғуломи ъброниро бойени даъвӣ ки мекунад ! ҳар яке хобӣ ки надида буданд бар сохтанд . Қавмӣ гуфтанд он хоби бҳқиқт дида буданд .

می‌گوید دو بنده از آن ملک مصر (الولید بن الریّان) با وی در زندان شدند، و گفته‌اند دو غلام بودند از آن عزیز شوی زلیخا: یکی شراب دار وی نام او نبو، دیگر طبّاخ وی نام او مجلث و گناه ایشان آن بود که بر ساخته بودند تا ملک را زهر دهند اندر طعامی که پیش وی نهند، و جماعتی مصریان ایشان را بر آن داشته بودند و رشوت از ایشان پذیرفته. پس شراب دار پشیمان شد و زهر در شراب نکرد، امّا طبّاخ زهر در طعام کرد و پیش ملک نهاد، شراب دار گفت ایّها الملک لا تأکله فانّه مسموم، طبّاخ گفت: و لا تشرب ایّها الملک فانّ الشراب مسموم، پس ملک گفت بساقی که شراب خود بیاشام، بیاشامید و گزندی نکرد که در آن زهر نبود. و طبّاخ را گفت تو طعام که خود آورده‌ای بخور، نه خورد که در آن زهر بود، دانست که هلاک وی در آنست اگر بخورد. پس ملک‌ خشم گرفت و هر دو بزندان فرستاد، پس ایشان یوسف را دیدند که تعبیر خواب می‌کرد، گفتند تا بیازمائیم این غلام عبرانی را باین دعوی که می‌کند! هر یکی خوابی که ندیده بودند بر ساختند. قومی گفتند آن خواب بحقیقت دیده بودند.

Ва қад рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силами анаи қол : ман арӣ Айнӣаи фии алмноми мо лами трёи клФи ани иъқди байни шъиртини явми алқёмаҳ ва ман астмъи лҳдиси қавм ва ҳам ?лаи корҳўни сби фии изнаи алонку хоб ки бар сохта буданд он буд ки шароб дор гуфт : إнии أронии أъсри хмрои лами иқли анӣ арӣ фии алнўми аъсри хмрои лони улҳоли тдли алии анаи лӣси ирӣ нафса фии алиқзаҳ , иъсри хмроу алъсри истихроҷи алмоиъ , аъсри хмро эй астхрҷи алъсири ман алънбу саммии алъсири хмрои бмои иؤли илайҳ , комаи тқўли ансҷи лии ҳозои алсўбу анмои ҳўи ғазал ,у аснъи лии ҳаии ҳозои алхотму ҳўи Фзаҳ . Ва қили алхмр : алънб , блғаҳи Аммон соқӣ гуфт ман бихоб дидам ки дар бастоне будам ва аз дарахти ангури се хӯша гирифтаму шира аз он берун кардам ва дар дасти ман ҷоми шароб буд , дар он ҷом мекардаму бмлки мидодм то мехӯрд . Ва таббох гуфт ман чунон дидам ки се сила бар сари доштам ва дар он хӯрданӣҳои рангоранг буду сбоъ мурғон меомаданд ва аз он мехӯрданд , акнӯн моро таъбири ин хоб бигӯӣ .

و قد روی عن النبی صلی اللَّه علیه و سلّم انّه قال: من اری عینیه فی المنام ما لم تریا کلّف ان یعقد بین شعیرتین یوم القیامة و من استمع لحدیث قوم و هم له کارهون صبّ فی اذنه الآنک و خواب که بر ساخته بودند آن بود که شراب دار گفت: إِنِّی أَرانِی أَعْصِرُ خَمْراً لم یقل انّی اری فی النّوم اعصر خمرا لانّ الحال تدل علی انّه لیس یری نفسه فی الیقظة، یعصر خمرا و العصر استخراج المایع، اعصر خمرا ای استخرج العصیر من العنب و سمّی العصیر خمرا بما یؤل الیه، کما تقول انسج لی هذا الثّوب و انّما هو غزل، و اصنع لی هی هذا الخاتم و هو فضّة. و قیل الخمر: العنب، بلغة عمّان ساقی گفت من بخواب دیدم که در بستانی بودم و از درخت انگور سه خوشه گرفتم و شیره از آن بیرون کردم و در دست من جام شراب بود، در آن جام میکردم و بملک میدادم تا میخورد. و طبّاخ گفت من چنان دیدم که سه سله بر سر داشتم و در آن خوردنیهای رنگارنگ بود و سباع مرغان می‌آمدند و از آن می‌خوردند، اکنون ما را تعبیر این خواب بگوی.

« إно нарак ман алмҳснин » кони эҳсони Юсуфи ани иъини алмзлўму инсри алзъиФу иъўди алълили фии алсҷну иқўми алайҳи ?фони зоқи вусъи ?лау ани аҳтоҷи ҷамъи ?лау сأли ?ла . Ва қили ман алмҳснини анаи ммни иҳсни алтأўил эй иълмаҳ . кқўлҳм

«إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ» کان احسان یوسف ان یعین المظلوم و ینصر الضّعیف و یعود العلیل فی السّجن و یقوم علیه فان ضاق وسع له و ان احتاج جمع له و سأل له. و قیل من المحسنین انّه ممّن یحسن التّأویل ای یعلمه. کقولهم‌

Қимаи кули амрии мо иҳснаҳ эй иълмаҳ ҳар каси чандон арзад ки донаду ҳозои далели алии ани амри алрؤёи саҳеҳ ва анҳо лами тзли фии аломми алхолиаҳ ва ман дафъи амри алрؤё ва анҳо лои тсҳи Флиси бмслми лонаи идФъи алқуръону алоср .

قیمة کلّ امرئ ما یحسنه ای یعلمه هر کس چندان ارزد که داند و هذا دلیل علی انّ امر الرّؤیا صحیح و انّها لم تزل فی الامم الخالیة و من دفع امر الرّؤیا و انّها لا تصحّ فلیس بمسلم لانّه یدفع القرآن و الاثر.

Рӯй ани расӯли аллоҳ ( с ) анаи қол : алрؤёи ҷузъи ман сетау арбаъӣни ҷузъи ман алнбўаҳу лои тқсҳои алои алии зии раъй ,у таъвилаи ани алонбёءи ихбрўни бмои сикўну алрؤёи тдли алии мо сикўн .

روی عن رسول اللَّه (ص) انّه قال: الرّؤیا جزء من ستة و اربعین جزء من النبوّة و لا تقصّها الا علی ذی رأی، و تأویله انّ الانبیاء یخبرون بما سیکون و الرّؤیا تدلّ علی ما سیکون.

Ва қол алнабӣ ( с ) : алрؤёи лоўли обир . Ва рӯй анаи қол : алрؤёи алии раҷули тоӣри мо лами тъбри Фозои ибрати вақъат .

و قال النّبی (ص): الرّؤیا لاوّل عابر. و روی انّه قال: الرّؤیا علی رجل طائر ما لم تعبر فاذا عبرت وقعت.

Ва қавла : « қоли лои иأтикмо » ин на ҷавоби савол эшонаст ки эшон таъбири хоб аз вай талаб карданд , вай удӯл кард аз он , ки дар таъбири яке аз он макрӯҳ медид , он сухани бгзошт ва эшонро ба ислому имон даъват кард ва эшонро хабар кард ки ман пайғомбараму таъбир хоб донам , агар яке аз шумо дар хоб таомӣ бинад ки мехӯрд ман аз оқибати он хабари даҳум ва баён кунам ки саранҷоми он бача боз ояд .

و قوله: «قالَ لا یَأْتِیکُما» این نه جواب سؤال ایشان است که ایشان تعبیر خواب از وی طلب کردند، وی عدول کرد از آن، که در تعبیر یکی از آن مکروه می‌دید، آن سخن بگذاشت و ایشان را به اسلام و ایمان دعوت کرد و ایشان را خبر کرد که من پیغامبرم و تعبیر خواب دانم، اگر یکی از شما در خواب طعامی بیند که می‌خورد من از عاقبت آن خبر دهم و بیان کنم که سرانجام آن بچه باز آید.

Ва гуфтаанд маънӣ онаст ки : лои иأтикмои таоми фии алиқзаҳи Фикўни алмънии каломи исо ( ъ ) фии қавла : «у أнбӣкми бмои тأклўн ва мо тдхрўни фии биўткм » чун эшонро ба имон даъват кард мъҷзтӣ бар набуввати хеши фаро эшон намӯд ки ман шуморо хабари даҳум аз ончӣ дар хона худ мехуред ва менаед ҳамчунонк исо ( ъ ) гуфт қавми хешро .

و گفته‌اند معنی آنست که: لا یأتیکما طعام فی الیقظة فیکون المعنی کلام عیسی (ع) فی قوله: «وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِی بُیُوتِکُمْ» چون ایشان را به ایمان دعوت کرد معجزتی بر نبوّت خویش فرا ایشان نمود که من شما را خبر دهم از آنچه در خانه خود می‌خورید و می‌نهید همچنانک عیسی (ع) گفت قوم خویش را.

Чун Юсуф чунин гуфт эшон гуфтанд ин феъл коҳинонасту ъроФон , Юсуф гуфт : мо анои бкоҳну анмои злкмои ммои ълмнии рабии ахбркми ани илму ваҳии лои алии тариқи алкҳонаҳу алъроФаҳу алтнҷим , « إнии таркати млаҳи қавм » эй анмои аътонии аллоҳи злки лтркии млаҳи алкФору атбоъии дайни алобоء ва ҳам болохраҳи ҳам коФрўн , эй ҳам маъаи кФрҳми биллоҳи мнкрўни ллбъс . Ва гуфтаанд ки ин хутбаи ист ки дар пеши таъбири ниҳод .

چون یوسف چنین گفت ایشان گفتند این فعل کاهنان است و عرّافان، یوسف گفت: ما انا بکاهن و انّما ذلکما ممّا علّمنی ربّی اخبرکم عن علم و وحی لا علی طریق الکهانة و العرافة و التنجیم، «إِنِّی تَرَکْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ» ای انّما اعطانی اللَّه ذلک لترکی ملّة الکفّار و اتّباعی دین الآباء و هم بالآخرة هم کافرون، ای هم مع کفرهم باللَّه منکرون للبعث. و گفته‌اند که این خطبه ایست که در پیش تعبیر نهاد.

«у атбъти млаҳи обоӣии إброҳиму إсҳоқу ёқӯби мо кони лно أн наширк биллоҳи ман шайъи ء » злк эй алтўҳиду алълму алотбоъи ман фазли аллоҳи ълинои болослому алнбўаҳу алии анноси аллазӣнаи ъсмҳми аллоҳи ман алкФру вФқҳми ллослому атбоъи алонбёءу локини аксари анноси ло ишкрўн наамма аллоҳи Фишркўн ба пас рӯй равои аҳл зиндон кард ва бо он ду мард ки хоб гуфта буданд ва эшонро бо салом даъват кард , баъд аз он ки батонро дид дар пеши эшон ниҳода ва онро май парастиданад .

«وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِی إِبْراهِیمَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ ما کانَ لَنا أَنْ نُشْرِکَ بِاللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ» ذلک ای التوحید و العلم و الاتّباع من فضل اللَّه علینا بالاسلام و النّبوة و علی النّاس الّذین عصمهم اللَّه من الکفر و وفّقهم للاسلام و اتّباع الانبیاء و لکنّ اکثر النّاس لا یشکرون نعمة اللَّه فیشرکون به پس روی روا اهل زندان کرد و با آن دو مرد که خواب گفته بودند و ایشان را با سلام دعوت کرد، بعد از آن که بتان را دید در پیش ایشان نهاده و آن را می‌پرستیدند.

Гуфт ё соҳибии алсҷн эй ё сокниаҳ , « أи أрбоби мтФрқўн » эй асном : шайъи ءи мухталифаи алзўоту алҳқоиқу алоФъол . Ва қили мтФрқўн эй асному аўсону ҷину малоикаи хайр эй аъзами фии сафаи алмдҳу аввалии болотбоъ , « أми аллоҳи алвоҳади алқҳор » алмтФрди бололҳиаҳ , алқҳори алзии иғлбу лои иғлб . Ин ҳамчунонаст ки ҷое дигар гуфт : « оллаҳи хайри أмои ишркўн » . Пас аҷз батонро баён кард .

گفت یا صاحبی السّجن ای یا ساکنیه، «أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ» ای اصنام: شی‌ء مختلفة الذوات و الحقایق و الافعال. و قیل متفرّقون ای اصنام و اوثان و جنّ و ملائکة خیر ای اعظم فی صفة المدح و اولی بالاتّباع، «أَمِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ» المتفرّد بالالهیّة، القهّار الّذی یغلب و لا یغلب. این همچنانست که جایی دیگر گفت: «آللَّهُ خَیْرٌ أَمَّا یُشْرِکُونَ». پس عجز بتان را بیان کرد.

Гуфт : « мо тъбдўн » антмо ва ман алии динкмои ман дуни аллоҳ , « إлои أсмоء » лои тоӣли таҳтҳоу лои маъонии фӣҳо , « смитмўҳо » ?алаа , « أнтму обоؤкми мо أнзли аллоҳи баҳо » эй бъбодтҳо , « ман султон » ман ҳаҷау бурҳони лои фии китобу лои алии лисони расӯл . Ва қили мо анзли лмъбўди ғайраи ҳқоу лои ҷаъли луобади ғайраи узро . Ин оят далеласт ки исму мсмӣ якеаст , ному номвар . Фонҳми конўои иъбдўни алшхўси алмсмоаҳу қоли фии мавзеи охир « أи тъбдўни мо тнҳтўн » он гуҳ гуфт : « إни алҳкми إлои ллаҳ » эй мо алқзоءу алқдру аламру алнҳии фии алхлқи алои ллаҳу қади амри халқаи ани иъбдўаҳи вҳдаҳу лои иъбдўои маъааи ғайра , « злки аддӣни алқим » эй алмстқими алқими Фъили ман қоми алшии ءи азои астқом , «у локини أксри анноси лои иълмўн » мо ллмтиъини ман алсўобу алъосини ман алъқоб . Ва фии алҳдиси ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : лои изоли аддӣни восбои мо бқии ман анноси аснон .

گفت: «ما تَعْبُدُونَ» انتما و من علی دینکما من دون اللَّه، «إِلَّا أَسْماءً» لا طائل تحتها و لا معانی فیها، «سَمَّیْتُمُوها» آلهة، «أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها» ای بعبادتها، «مِنْ سُلْطانٍ» من حجّة و برهان لا فی کتاب و لا علی لسان رسول. و قیل ما انزل لمعبود غیره حقّا و لا جعل لعابد غیره عذرا. این آیت دلیل است که اسم و مسمّی یکی است، نام و نامور. فانّهم کانوا یعبدون الشّخوص المسمّاة و قال فی موضع آخر «أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ» آن گه گفت: «إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ» ای ما القضاء و القدر و الامر و النّهی فی الخلق الّا للَّه و قد امر خلقه ان یعبدوه وحده و لا یعبدوا معه غیره، «ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ» ای المستقیم القیّم فعیل من قام الشی‌ء اذا استقام، «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ» ما للمطیعین من الثّواب و العاصین من العقاب. و فی الحدیث انّ رسول اللَّه (ص) قال: لا یزال الدین واصبا ما بقی من النّاس اثنان.

Ва фии ҳадиси охири лои тқўми алсоъаҳу фии аларзи аҳади иқўли аллоҳ .

و فی حدیث آخر لا تقوم السّاعة و فی الارض احد یقول اللَّه.

Он гуҳ бо таъбир хоб омад гуфт : « ё соҳибии алсҷн » фии рؤёи ҳумои салосаи ақвол : аҳадҳо анҳмои тҳолмоу ародои таҷрибаи илма . Ва қили бали канти рؤёи ҳқиқаҳ . Ва қили рؤёи алсоқии ҳқиқаҳу рؤёи соҳиби алтъоми тҳолм , « أмои أҳдкмо » эй алсоқӣ , « Фисқии рабаи хмро » эй исири соҳиби шароби мавлоаи Фиъўди илои манзалатаи комаи кон , «у أмои алохр » эй алтбох , « Фислби Фтأкли алтири ман раъса » азои моти мслўбо . Эшон чун таъбир хоб шуниданд аз гуфтани он хоб пушаймон шуданд , Юсуф ( ъ ) ҷавоб дод ки : « қзии алأмри алзии фӣаи тстФтён » эй қзии аллоҳи лкли воҳиди мнкмои мо ибрати рؤёҳи сидқ фӣҳоам кизби лони ҳозои ман аллоҳи лои ман тлқоءи нафасӣ «у қоли ллзии занни أнаҳи ноҷ » таъвили алрؤёи ишўбаҳи алзнўну итъоўраҳи алҳллу лзлки хоФи ёқӯби алии Юсуфу алии дайнаи замони Фқдаҳи баъди мо кони қоли ?лаи фии таъвили рؤёҳ : иҷтбики рбку иълмки ман таъвили алأҳодису итми неъматаи алейк .

آن گه با تعبیر خواب آمد گفت: «یا صاحِبَیِ السِّجْنِ» فی رؤیا هما ثلاثة اقوال: احدها انّهما تحالما و ارادا تجربة علمه. و قیل بل کانت رؤیا حقیقة. و قیل رؤیا الساقی حقیقه و رؤیا صاحب الطعام تحالم، «أَمَّا أَحَدُکُما» ای السّاقی، «فَیَسْقِی رَبَّهُ خَمْراً» ای یصیر صاحب شراب مولاه فیعود الی منزلته کما کان، «وَ أَمَّا الْآخَرُ» ای الطبّاخ، «فَیُصْلَبُ فَتَأْکُلُ الطَّیْرُ مِنْ رَأْسِهِ» اذا مات مصلوبا. ایشان چون تعبیر خواب شنیدند از گفتن آن خواب پشیمان شدند، یوسف (ع) جواب داد که: «قُضِیَ الْأَمْرُ الَّذِی فِیهِ تَسْتَفْتِیانِ» ای قضی اللَّه لکل واحد منکما ما عبّرت رؤیاه صدق فیها ام کذب لانّ هذا من اللَّه لا من تلقاء نفسی «وَ قالَ لِلَّذِی ظَنَّ أَنَّهُ ناجٍ» تأویل الرّؤیا یشوبه الظنون و یتعاوره الحلل و لذلک خاف یعقوب علی یوسف و علی دینه زمان فقده بعد ما کان قال له فی تأویل رؤیاه: یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ وَ یُعَلِّمُکَ مِنْ تَأْوِیلِ الْأَحادِیثِ وَ یُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ.

Ва раъии расӯли аллоҳ ( с ) фии маномаи ани абои ҷаҳли аслми Фҷоءи ибнаи ъкрмаҳи Фослм , Фқоли расӯли аллоҳ : вақъат .

و رأی رسول اللَّه (ص) فی منامه انّ ابا جهل اسلم فجاء ابنه عکرمة فاسلم، فقال رسول اللَّه: وقعت.

Юсуфи он ғуломи соқиро гуфт ки чунон донист ки ӯ растанӣаст , « азкрнӣ ъанд рбк » эй ахбри сидк яъне алмалики баҳолӣ ва қул ?лаи ани фии алсҷни ғломои ҳабси злмо , « Фأнсоаҳи алшитони зикри раба » ин ҳар ду замири бики қавл бо ғулом шавад яъне шайтон аз ёди он ғуломи бабрад ва фаромӯш кард ёд кардани Юсуфи бнздики Сайиди хеш . Ва бқўли дигар ҳар ду замир бо Юсуф шавад : эй инсии алшитони Юсуфи зикри аллоҳ ҳатто астъони бғири аллоҳ .

یوسف آن غلام ساقی را گفت که چنان دانست که او رستنی است، «اذْکُرْنِی عِنْدَ رَبِّکَ» ای اخبر سیدک یعنی الملک بحالی و قل له انّ فی السجن غلاما حبس ظلما، «فَأَنْساهُ الشَّیْطانُ ذِکْرَ رَبِّهِ» این هر دو ضمیر بیک قول با غلام شود یعنی شیطان از یاد آن غلام ببرد و فراموش کرد یاد کردن یوسف بنزدیک سید خویش. و بقول دیگر هر دو ضمیر با یوسف شود: ای انسی الشیطان یوسف ذکر اللَّه حتی استعان بغیر اللَّه.

Ва рӯй ан алнабӣ ( с ) анаи қоли раҳми аллоҳи ахии Юсуфи луи лами иқл азкрнӣ ъанд рбки лмои лбси фии алсҷни сбъои баъди алхмс , ин хабари ҳасан ривоят кард , он гуҳ бигирист гуфт : нҳни инзли баннои аламри Фншкўи илои аннос : « Флбси фии алсҷни бзъи синӣн » эй сабъи синӣн .

و روی عن النبی (ص) انّه قال رحم اللَّه اخی یوسف لو لم یقل اذکرنی عند ربّک لما لبث فی السّجن سبعا بعد الخمس، این خبر حسن روایت کرد، آن گه بگریست گفت: نحن ینزل بنا الامر فنشکو الی النّاس: «فَلَبِثَ فِی السِّجْنِ بِضْعَ سِنِینَ» ای سبع سنین.

Ва қили сабъи синӣни баъди алрؤёу кони фӣаи хумси синӣн қабл злку ҳўи мо ҷоءи фии алхбр .

و قیل‌ سبع سنین بعد الرّؤیا و کان فیه خمس سنین قبل ذلک و هو ما جاء فی الخبر.

Ва қили албзъи мо байни алслси илои алтсъу иштиқоқаи ман бзъти алшии ءу маъноаи алқтъаҳи ман алъдди Фҷъли лмои дуни алъшраҳи ман алслоси илои алтсъ .

و قیل البضع ما بین الثلث الی التسع و اشتقاقه من بضعت الشی‌ء و معناه القطعة من العدد فجعل لما دون العشرة من الثلاث الی التّسع.

Қоли ибни аббоси ъсри Юсуфи сулси ъсроти ҳайни ҳам баҳои Фсҷну ҳайни қол азкрнӣ ъанд рбки Флбси фии алсҷни бзъи синӣну ансоаҳи алшитони зикри рабау ҳайни қоли ?лаами анкми лсорқўни Фқолўои ани исрқи Фқди срқи ахи ?лаи ман қабл .

قال ابن عباس عثر یوسف ثلث عثرات حین هم بها فسجن و حین قال اذکرنی عند ربّک فلبث فی السجن بضع سنین و انساه الشیطان ذکر ربّه و حین قال لهم انّکم لسارقون فقالوا ان یسرق فقد سرق اخ له من قبل.