Қавлаи таъолӣ : «у қоли алмалик » қили лмои анқзти мадаи Юсуфи алтии вақтҳо аллоҳи лҳбсаҳи атоаҳи Ҷабраили алайҳи ассаломи Фбшраҳи бмлки Мисру алҷмъи байнау байни абўиаҳу ани ткўни сабаби хурӯҷаи рؤёи алмалики пас аз онки рӯзгори дарози Юсуф дар зиндон бимонад , сабаби халоси ваии он буд ки малики Миср хобӣ дид , гуфтаанд ки ин малик эдар азФираст азизи Миср . Ва қавмӣ гуфтанд ки малик Мисраст алрёни бен алўлид ки азиз гумоштау коргузору хозини вай буд , « إнии أрӣ » эй раъйати фии алмноми конӣ арӣ , « сабъи бақарот » албқраҳи мؤнсаҳу қили бали албқраҳи колҳмомаҳи тқъи алии алмзкру алмؤнс , « смон » ҷамъи сминаҳи ксбиҳаҳу сабоҳу зарифау зроФ , « иأклҳни сабъи ъҷоФ » зъоФи мҳозилу алъҷФашад алҳзолу алФоъли аъҷФу ъҷФоءу алҷмъи ъҷоФи шзи ани алأқисаҳ . Малик гуфт бихоб дидам ки аз ҷӯии хушки тиҳӣ беоб берун омадӣ ҳафт гови сиёҳи фарбеҳи некӯ чунонк гӯйии брўғн чарб карда буданду буии машк аз эшон медамид пеши тахт ман омаданду боистоднд ва ман дар эшон мутаъаҷҷиб бимонадам ва дар он менагарм ки ҳафт гови дигари сурхи ранги лоғари заъифи ҳам аз он ҷӯии тиҳӣ бар омадандӣ ва ин ҳафт гови фарбеҳро фурӯи бурдандӣ ва дар эшон аз хӯрдану фурӯи бурдани он ҳеҷ зёдтӣу афзӯнӣ падед наомадӣ ва ман дар дидан он хираи фурӯи монда , ки ногоҳ аз гӯшаи тахти ман ҳафт қзиби сабз бар омадӣ ва бар сар ҳар яке хӯшае сабзи донаи он расида ва аз ҷониби дигари ҳафт қзиби зарди баромадӣ бар сар ҳар яке хӯшае зарди хушки донҳои он но , ин хушҳои зарди хушк млтўӣ шудӣ бар он хушҳои сабз то он хушҳои сабзи ҳамаи зарди гаштӣу хушки гаштӣ , инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у сабъи сунбулоти Хизру أхри ёбсот » эйу сабъи сунбулоти ахри ёбсот . Ахри ҷамъи ахрӣу ахрии тأниси охир .

قوله تعالی: «وَ قالَ الْمَلِکُ» قیل لما انقضت مدّة یوسف التی وقتها اللَّه لحبسه اتاه جبرئیل علیه السلام فبشره بملک مصر و الجمع بینه و بین ابویه و ان تکون سبب خروجه رؤیا الملک پس از آنک روزگار دراز یوسف در زندان بماند، سبب خلاص وی آن بود که ملک مصر خوابی دید، گفته‌اند که این ملک ایدر اظفیر است عزیز مصر. و قومی گفتند که ملک مصر است الریّان بن الولید که عزیز گماشته و کارگزار و خازن وی بود، «إِنِّی أَری‌» ای رأیت فی المنام کانّی اری، «سَبْعَ بَقَراتٍ» البقرة مؤنّثة و قیل بل البقرة کالحمامة تقع علی المذکر و المؤنّث، «سِمانٍ» جمع سمینة کصبیحة و صباح و ظریفة و ظراف، «یَأْکُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجافٌ» ضعاف مهازیل و العجف اشدّ الهزال و الفاعل اعجف و عجفاء و الجمع عجاف شذ عن الأقیسة. ملک گفت بخواب دیدم که از جوی خشک تهی بی آب بیرون آمدی هفت‌ گاو سیاه فربه نیکو چنانک گویی بروغن چرب کرده بودند و بوی مشک از ایشان می‌دمید پیش تخت من آمدند و بایستادند و من در ایشان متعجب بماندم و در آن می‌نگرم که هفت گاو دیگر سرخ رنگ لاغر ضعیف هم از آن جوی تهی بر آمدندی و این هفت گاو فربه را فرو بردندی و در ایشان از خوردن و فرو بردن آن هیچ زیادتی و افزونی پدید نیامدی و من در دیدن آن خیره فرو مانده، که ناگاه از گوشه تخت من هفت قضیب سبز بر آمدی و بر سر هر یکی خوشه‌ای سبز دانه آن رسیده و از جانب دیگر هفت قضیب زرد برآمدی بر سر هر یکی خوشه‌ای زرد خشک دانهای آن نا، این خوشهای زرد خشک ملتوی شدی بر آن خوشهای سبز تا آن خوشهای سبز همه زرد گشتی و خشک گشتی، اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ سَبْعَ سُنْبُلاتٍ خُضْرٍ وَ أُخَرَ یابِساتٍ» ای و سبع سنبلات اخر یابسات. اخر جمع اخری و اخری تأنیث آخر.

Малик аз ин хоб битарсед , мутафаккиру ғамгини гашт , ашрофи қавми худро гуфт : « ё أиҳои алмлأи أФтўнии фии рءёии إни кантами ллрءёи тъбрўн » эй ани кони лаками баҳои илми Фсрўҳо , ъбри алтриқи қитъау ъбри алрؤёи қатъи алҳкми баҳоу бтأўилҳои ахзи злки ман ъбри алнҳру ҳўи мақтаау шата .

ملک از این خواب بترسید، متفکر و غمگین گشت، اشراف قوم خود را گفت: «یا أَیُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِی فِی رُءْیایَ إِنْ کُنْتُمْ لِلرُّءْیا تَعْبُرُونَ» ای ان کان لکم بها علم فسروها، عبر الطّریق قطعه و عبر الرّؤیا قطع الحکم بها و بتأویلها اخذ ذلک من عبر النّهر و هو مقطعه و شطّه.

« қолўои أзғоси أҳлом » эй тхолити аҳломи козибаи лои ҳқиқаҳи лҳо . Иқоли лкли мухталити ман бқл ӯ ҳашиш ӯ ғайриҳумои зғс , « ва мо нҳни бтأўили алأҳломи бъолмин » эй лӣси таъбири алрؤёи ман шأнноу ълмно . Алоҳломи ҷамъи ҳаламу ҳўи мо ирии фии алнўм ва алФъл манеҳ ҳлмти аҳлми бФтҳи алломи фии алмозӣу змҳои фии алғобри ҳлмоу ҳлмои Фонои ҳолам .

«قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ» ای تخالیط احلام کاذبة لا حقیقة لها. یقال لکلّ مختلط من بقل او حشیش او غیرهما ضغث، «وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِیلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِینَ» ای لیس تعبیر الرّؤیا من شأننا و علمنا. الاحلام جمع حلم و هو ما یری فی النّوم و الفعل منه حلمت احلم بفتح اللام فی الماضی و ضمّها فی الغابر حلما و حلما فانا حالم.

«у қол алзӣ наҷо мнҳмо »у ҳўи алсоқӣ , «у адкри баъди أмаҳ » эй тазаккури баъди замон , иқоли адкру аздҷру аздони ҳаии долоти аломъону алмболғаҳ . Чун малики он хоб бигуфту ашрофи қавми вай аз таъбири он оҷиз омаданд , он ғуломи соқиро ҳадиси Юсуф ёд омад , бар пой хост ва он маликро офарин кард он гуҳ гуфт ғуломии канъонӣ аз он Зулайхои зани азизи бзндон дайр соласт то маҳбӯсасту таъбири хоб нек донад ва дар ибтидо ки ман бо вай бзндон будам хобӣ дидам пеш вай шудам ва бо ӯ гуфтам ва ӯ таъбир кард чунонк буду ғуломии зебоу доно ва хирадмандаст ва бар миллат иброҳӣмаст ва чун ман ӯро дидам пайвастаи бшб намоз кардӣу буруз рӯза доштӣу беморонро иёдат кардӣ ва аз баҳри эшон доруи харидӣу ғамгинонро дилхушӣу мазлӯмонро тасаллӣ додӣу навмедонро бФрҷ аўмидўор кардӣу таомӣ ки доштӣ дар зиндон бҳоҷтмндон додӣ ва бо ин ҳамаи ҳунар ҷавонӣаст баланди боло , сиёҳи чашм , пайвастаи абрӯ , некӯи андом , танги даҳон , равшани дидор , дар хомӯшӣ бо мҳобт , дар гуфтор бо малоҳат , аз давр бо савлат , аз наздик бо ҳаловат , бурдбор , некӯкор , ширини дидор , бо ин ҳама мегуяд ки аз фарзандони иброҳӣм халилам , писари он пайғомбар ки бўодӣ канъонаст : ёқӯби бен исҳоқ .

«وَ قالَ الَّذِی نَجا مِنْهُما» و هو السّاقی، «وَ ادَّکَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ» ای تذکر بعد زمان، یقال ادّکر و ازدجر و ازدان هی دالات الامعان و المبالغة. چون ملک آن‌ خواب بگفت و اشراف قوم وی از تعبیر آن عاجز آمدند، آن غلام ساقی را حدیث یوسف یاد آمد، بر پای خاست و آن ملک را آفرین کرد آن گه گفت غلامی کنعانی از آن زلیخا زن عزیز بزندان دیر سالست تا محبوس است و تعبیر خواب نیک داند و در ابتدا که من با وی بزندان بودم خوابی دیدم پیش وی شدم و با او گفتم و او تعبیر کرد چنانک بود و غلامی زیبا و دانا و خردمند است و بر ملّت ابراهیم است و چون من او را دیدم پیوسته بشب نماز کردی و بروز روزه داشتی و بیماران را عیادت کردی و از بهر ایشان دارو خریدی و غمگینان را دلخوشی و مظلومان را تسلّی دادی و نومیدان را بفرج اومیدوار کردی و طعامی که داشتی در زندان بحاجتمندان دادی و با این همه هنر جوانی است بلند بالا، سیاه چشم، پیوسته ابرو، نیکو اندام، تنگ دهان، روشن دیدار، در خاموشی با مهابت، در گفتار با ملاحت، از دور با صولت، از نزدیک با حلاوت، بردبار، نیکوکار، شیرین دیدار، با این همه می‌گوید که از فرزندان ابراهیم خلیل‌ام، پسر آن پیغامبر که بوادی کنعان است: یعقوب بن اسحاق.

Малик гуфт ба он ғуломи соқӣ ки рӯи ин хоб аз вай бипурс то таъбир кунад , соқӣ рафт ва дар зиндон шуд гуфт : « Юсуфи أиҳои алсдиқи أФтнои фии сабъи бақароти смони иأклҳни сабъи ъҷоФу сабъи сунбулоти Хизру أхри ёбсоти лаълии أрҷъи إлии аннос » эй илои алмалик , ?фони алмалики роҳои фии манома . Ва қили илои анноси ҷмиъо , « лълҳми иълмўн » таъвили рؤёи алмалик ,у қили лълҳми иълмўни ҳолку мнзлтку мқолки Фикўни злки сабаби хрўҷки ман алҳбс .

ملک گفت به آن غلام ساقی که رو این خواب از وی بپرس تا تعبیر کند، ساقی رفت و در زندان شد گفت: «یُوسُفُ أَیُّهَا الصِّدِّیقُ أَفْتِنا فِی سَبْعِ بَقَراتٍ سِمانٍ یَأْکُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجافٌ وَ سَبْعِ سُنْبُلاتٍ خُضْرٍ وَ أُخَرَ یابِساتٍ لَعَلِّی أَرْجِعُ إِلَی النَّاسِ» ای الی الملک، فانّ الملک رآها فی منامه. و قیل الی النّاس جمیعا، «لَعَلَّهُمْ یَعْلَمُونَ» تأویل رؤیا الملک، و قیل لعلّهم یعلمون حالک و منزلتک و مقالک فیکون ذلک سبب خروجک من الحبس.

« қоли тзръўни сабъи синӣни дأбо »у қрأи ҳФси добои бФтҳи алҳмзаҳу ҳумои луғатони кшъру шеъру наҳру наҳр , добо эй мттобъаҳ . Ва қили добо яъне алии ъодткми алмстмраҳи алдоӣбаҳу алдأби улодау алдўби алмболғаҳи фии уссайр . Ва алзръи ман алхлқи ҳрс ва ман аллоҳи анбот . Маъбарон гуфтанд гови фарбеҳ далел кунад бар соли фароху неъмати фаровон ва гов назор заъиф далел кунад бар хушки солу қаҳту ниёз . Ва ҳамчунин хушҳои сабз далел кунад бар заръи некӯи расидаи тамоми риъ дар соли фарохӣ ва хушҳои хушк далел кунад бар фасоди кишти зор ва нобӯдани қӯту танагии маишат . Юсуфи садиқи таъбири он хоби малик ҳамин кард ва эшонро фармуд то дар солҳои фарохӣ захира ниҳанд хушки солро ки дар пеш буд ва дар он захира ниҳодани роҳи савоб боишон намӯд аз рӯй насиҳату шафқат . Ва злк лкўнаҳ набиё , инаст ки раб алъзаҳ гуфт : « қоли тзръўни сабъи синӣни дأбо » агар чаҳ блФз хабар гуфт , бмънӣ амраст эй азръўо , гуфт бакоред ҳафт сол бакӯшашу ҷаҳди тамом , « Фмои ҳсдтми Фзрўаҳи фии сунбула » ҳар чаҳ аз он бдрўиди ҳам чунон дар хӯша бигзоред , ?фонаи абқии ?ла ки дона дар хӯша ба бимонад « إлои қлилои ммои тأклўн » магари он андак ки михўрид , яъне кам хуред .

«قالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِینَ دَأَباً» و قرأ حفص دابا بفتح الهمزه و هما لغتان کشعر و شعر و نهر و نهر، دابا ای متتابعة. و قیل دابا یعنی علی عادتکم المستمرّة الدّائبة و الدّأب العادة و الدّوب المبالغة فی السّیر. و الزّرع من الخلق حرث و من اللَّه‌ انبات. معبران گفتند گاو فربه دلیل کند بر سال فراخ و نعمت فراوان و گاو نزار ضعیف دلیل کند بر خشک سال و قحط و نیاز. و همچنین خوشهای سبز دلیل کند بر زرع نیکو رسیده تمام ریع در سال فراخی و خوشهای خشک دلیل کند بر فساد کشت زار و نابودن قوت و تنگی معیشت. یوسف صدیق تعبیر آن خواب ملک همین کرد و ایشان را فرمود تا در سالهای فراخی ذخیره نهند خشک سال را که در پیش بود و در آن ذخیره نهادن راه صواب بایشان نمود از روی نصیحت و شفقت. و ذلک لکونه نبیّا، اینست که رب العزه گفت: «قالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِینَ دَأَباً» اگر چه بلفظ خبر گفت، بمعنی امر است ای ازرعوا، گفت بکارید هفت سال بکوشش و جهد تمام، «فَما حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِی سُنْبُلِهِ» هر چه از آن بدروید هم چنان در خوشه بگذارید، فانّه ابقی له که دانه در خوشه به بماند «إِلَّا قَلِیلًا مِمَّا تَأْکُلُونَ» مگر آن اندک که میخورید، یعنی کم خورید.

« сами иأтии ман баъди злки сабъи шаддод » эй мҷдботи съоб ,у ҳозои таъвили албқроти алъҷоФу алснобли алёбсот , « иأклни мо қидматами лҳн » ириди тأклўни фӣҳо , Фоснди алФъли илои алзрФи кқўлҳми лайлаи қоиму нҳораҳи соӣм . Ва манеҳ қавли алшоър :

«ثُمَّ یَأْتِی مِنْ بَعْدِ ذلِکَ سَبْعٌ شِدادٌ» ای مجدبات صعاب، و هذا تأویل البقرات العجاف و السنابل الیابسات، «یَأْکُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ» یرید تأکلون فیها، فاسند الفعل الی الظّرف کقولهم لیله قائم و نهاره صائم. و منه قول الشاعر:

Фолнҳори лои исҳўу аллили лои иному анмои исҳии фии алнҳору иноми фии аллил .

فالنّهار لا یسهو و اللّیل لا ینام و انّما یسهی فی النّهار و ینام فی اللّیل.

Мо қидматами лҳн эй адхртми лҳни ман алҳби фии алснини алмхсбаҳ , « إлои қлилои ммои тҳснўн » тдхрўни астзҳороу иддаи лбзўри алзроъаҳ .

ما قدّمتم لهنّ ای ادّخرتم لهنّ من الحبّ فی السّنین المخصبة، «إِلَّا قَلِیلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ» تدّخرون استظهارا و عدّة لبذور الزّراعة.

« сами иأтии ман баъди злки ом » ҳозои ман хабари Юсуф ( ъ ) ъмои лами икни фии рؤёи алмалику локинаи ман алғиби алзии атоаҳи аллоҳи ъзу ҷл , комаи қоли қтодаҳи зодаи аллоҳи илми санаи лами исӣлўаҳи анҳо . Фқоли сами иأтии ман баъди злки ом эй алснаҳи алсомнаҳ , « фӣаи иғоси аннос » иғос аз ғис гирифтаед яъне ки мардумонро борон диҳанду наботу неъмати фаровон буд ва раво бошад ки аз ғўс буд , иқоли астғоси Фоғосаҳ эй иғисҳми аллоҳи ман алқҳту алҷўъ , «у фӣаи иъсрўн » эй иксри алсмору алоънобу алсмсму алзитўни Фиъсрўнҳоу итхзўни алодҳону алошрбаҳ . Қоли ибни аббоси иъсрўн эй иҳлбўни алмўошии ман ксраҳи алмроъӣ . Абӯ убайда гуфт : иъсрўн аз асра гирифтаанд ва асра наҷотаст яъне ки дар он сол аз танагӣу қаҳт ва ниёз барраанд . Ҳамзау ксоиии тъсрўни бета мухотаба хонанд аснодои ллФъли илои алмстФтини аллазӣна : « қолўои аФтно » соқӣ чун таъбири хоб аз Юсуф бишунид бози гашту маликро хабар кард аз таъбири вайу насиҳат ки кард , малик гуфт « аӣтўнӣ ба » эй болзии ъбри рؤёии он кас ки ин хобро таъбир кард бензад ман оред , ҳамин соқии бози гашти брсўлӣ ва гуфт аҷби алмалик , эй Юсуфи турои бишорати бод ки халосӣ омад , малик туро мехонд иҷобат кун , Юсуфи бойени бишорат ки буи расед шодӣ нанамуд ва аз ҳалимӣ ки буд эҳтизозӣу ҳаракатии чунон ки аз зиндониён падед омад буқати халос аз вай падед наомад ва он расӯлро гуфт : « арҷъи إлии рбки Фсӣлаҳи мо боли алнсўаҳи аллотии қтъни أидиҳн » бози гирд ва бо худованди хеши шӯ ва аз вай бипурс ки пеш аз онки ман берун оем , бипурс то ҳоли он занон ки дастҳои хеш буриданд чист ? то бидонад ки эшонро чаҳ афтод ва аз куҷо афтод ва он кед эшонро ки сохту бон чаҳ хост !у муроди Юсуфи он буд то кед Зулайхоу бароъати Юсуф бар малик зоҳир шавад ва ӯро ҳеҷ тӯҳмат намонад . Қоли ибни аббоси луи харҷи Юсуфи иўмӣз қабл ани иълми алмалики бшأнаҳи мо золати фии нафас алъзиз манеҳ ҳоҷаи иқўли ҳозои алзии роўди амрأтӣ . Ва қавла : « Фсӣлаҳи мо боли алнсўаҳ » эй Фосӣлаҳи ани исӣли алнсўаҳи мо болҳну шأнҳну ъмҳни болзкри дуни амрأаҳи алъзизи сёнаҳи лҳо ва анҳо мъҳни търизои лои тсриҳо ,у яҳтамили ани алмънии мо болҳни лами ишҳдни бброءтӣу қади ърФни злки боқарори амрأаҳи алъзизи ъндҳну ҳўи қавлҳо «у лақади роўдтаҳи ан нафса Фостъсм » , « إни рабии бкидҳни алӣам » ҳайни қлни лии атъи мўлотк . Ва қили ?ераади бқўлаҳи ани рабии алъзиз эй ани Сайидии азФири алъзизи олами бброءтии ммои қрФтнӣ ба алмрأаҳ . Ду ҳадиси дарин қисса дурустаст аз расӯли худоӣ ( с ) аҳдҳмои дуоаи ҳайни қнти алии Қурайши Фқоли фии қунута

«ثُمَّ یَأْتِی مِنْ بَعْدِ ذلِکَ عامٌ» هذا من خبر یوسف (ع) عمّا لم یکن فی رؤیا الملک و لکنّه من الغیب الذی اتاه اللَّه عزّ و جلّ، کما قال قتادة زاده اللَّه علم سنة لم یسئلوه عنها. فقال ثمّ یأتی من بعد ذلک عام ای السّنة الثّامنة، «فِیهِ یُغاثُ النَّاسُ» یغاث از غیث گرفته‌اید یعنی که مردمان را باران دهند و نبات و نعمت فراوان بود و روا باشد که از غوث بود، یقال استغاث فاغاثه ای یغیثهم اللَّه من القحط و الجوع، «وَ فِیهِ یَعْصِرُونَ» ای یکثر الثمار و الاعناب و السّمسم و الزّیتون فیعصرونها و یتّخذون الادهان و الاشربة. قال ابن عباس یعصرون ای یحلبون المواشی من کثرة المراعی. ابو عبیده گفت: یعصرون از عصرة گرفته‌اند و عصرة نجاتست یعنی که در آن سال از تنگی و قحط و نیاز برهند. حمزه و کسایی تعصرون بتا مخاطبه خوانند اسنادا للفعل الی المستفتین الذّین: «قالوا افتنا» ساقی چون تعبیر خواب از یوسف بشنید باز گشت و ملک را خبر کرد از تعبیر وی و نصیحت که کرد، ملک گفت «ائتونی به» ای بالّذی عبّر رؤیای آن کس که این خواب را تعبیر کرد بنزد من آرید، همین ساقی باز گشت برسولی و گفت اجب الملک، ای یوسف ترا بشارت باد که خلاصی آمد، ملک ترا میخواند اجابت کن، یوسف باین بشارت که بوی رسید شادی ننمود و از حلیمی که بود اهتزازی و حرکتی چنان که از زندانیان پدید آمد بوقت خلاص از وی پدید نیامد و آن رسول را گفت: «ارْجِعْ إِلی‌ رَبِّکَ فَسْئَلْهُ ما بالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِی قَطَّعْنَ أَیْدِیَهُنَّ» باز گرد و با خداوند خویش شو و از وی بپرس که پیش از آنک من بیرون آیم، بپرس تا حال آن زنان که دستهای خویش بریدند چیست؟ تا بداند که ایشان را چه افتاد و از کجا افتاد و آن کید ایشان را که ساخت و بان چه خواست! و مراد یوسف آن بود تا کید زلیخا و برائت یوسف بر ملک ظاهر شود و او را هیچ تهمت نماند. قال ابن عباس لو خرج یوسف یومئذ قبل ان یعلم الملک بشأنه ما زالت فی نفس العزیز منه حاجة یقول هذا الّذی راود امرأتی. و قوله: «فَسْئَلْهُ ما بالُ النِّسْوَةِ» ای فاسئله ان یسئل النّسوة ما بالهنّ و شأنهنّ و عمّهنّ بالذّکر دون امرأة العزیز صیانة لها و انّها معهنّ تعریضا لا تصریحا، و یحتمل انّ المعنی ما بالهنّ لم یشهدن ببراءتی و قد عرفن ذلک باقرار امرأة العزیز عندهنّ و هو قولها «وَ لَقَدْ راوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ»، «إِنَّ رَبِّی بِکَیْدِهِنَّ عَلِیمٌ» حین قلن لی اطع مولاتک. و قیل اراد بقوله انّ ربّی العزیز ای انّ سیدی اظفیر العزیز عالم ببراءتی ممّا قرّفتنی به المرأة. دو حدیث درین قصّه درستست از رسول خدای (ص) احدهما دعاه حین قنت علی قریش فقال فی قنوته‌

« аллоҳами ашдди втأтки алии музиру аҷълҳои алайҳими сбъои ксбъи Юсуфи қҳттҳми сабъ ҳатто аклўои алқду алъзоми Флмои астконўо » .

«اللهم اشدد وطأتک علی مضر و اجعلها علیهم سبعا کسبع یوسف قحطتهم سبع حتی اکلوا القد و العظام فلما استکانوا».

Қол ( с ) « аллоҳами азқти аввал Қурайш наколо Фозқ охрҳм наволо ФрФаҳи анҳуам » .

قال (ص) «اللهم اذقت اول قریش نکالا فاذق آخرهم نوالا فرفه عنهم».

Ва қол ( с ) : « раҳми аллоҳи ахии Юсуфи ани кони лҳлимои зои аноаҳи лмои атоаҳ алрасул » .

و قال (ص): «رحم اللَّه اخی یوسف ان کان لحلیما ذا اناة لما اتاه الرسول».

Қол « арҷъи إлии рбк » алоиаҳ . . . Ва луи канти анои лои суръати алоҷобаҳ . Ва фии баъзи алрўоёти анҳу ( с ) : « луи канти маконаи мо ахбртҳм ҳатто аштрти ани ихрҷўнӣ » , кона ( с ) астҳсни ҳзми Юсуфи алайҳи ассалому сабраи ҳайни дуоаи алмалики Флми ибодр ҳатто иълми анаи қад астқр ъанд алмалики саҳаи бароъата .

قال «ارْجِعْ إِلی‌ رَبِّکَ» الآیة... و لو کنت انا لا سرعت الاجابة. و فی بعض الرّوایات عنه (ص): «لو کنت مکانه ما اخبرتهم حتی اشترط ان یخرجونی»، کانّه (ص) استحسن حزم یوسف علیه السلام و صبره حین دعاه الملک فلم یبادر حتّی یعلم انّه قد استقرّ عند الملک صحّة برائته.

Қавла : « қоли мо хтбкн » чун он расӯл аз наздики Юсуфи бозгашту пайғоми Юсуф ба малики гузорад , малик кас фиристоду Зулайхоро ва он занонро ҷумла ҳозир кард ва бо эшон гуфт : « мо хтбкн » эй мо шأнкн , кори шумоу қиссаи шумо чаҳ буд он рӯз ки бдъўт Зулайхо будед , миёни Зулайхоу Юсуф чаҳ мухотаба рафту сухани Зулайхои ишорат бача дошту Юсуфи ҷавоб чигуна дод ва бо занон бигуфт онч Юсуф гуфта буд , яъне ки мехоҳам то бидонам ки Юсуф дар он ҳоли муттаҳам буд ё на ? эшон гуфтанд « ҳоши ллаҳ » , баъди Юсуфи ъмои итҳм ба , « мо ълмнои алайҳи ман сӯъ » эй ло наилм анаи ?утии мкрўҳои маози аллоҳ ки мо аз Юсуфи бадии дидем ё бар вай тӯҳматӣ барадем , давраст Юсуф аз онч бар вай тӯҳмат мебаранд , ндонем мо бар ваии ҳеҷ бадеу макрӯҳӣ . Ва қили маъноаи мо дъўноаҳи илои анФсноу анмои дъўноаҳи илои амрأаҳи алъзиз ва мо ълмнои сӯъи ани ндъўи алмулуки илои тоъаҳи соҳбтаҳ . Чун он занони Юсуфро мубарро карданд , зан азиз гуфт : « алони ҳсҳс алҳақ » , алҳсҳсаҳу алҳсҳосу алтҳссу алтҳсҳси ҳркаҳи алшии ءи ллзҳўру ахзаи фӣа . Зулайхо гуфт акнӯн ростӣ пайдо шуду ҳақ аз ботил ҷудо шуд , ё малики дили ман агар санг будӣ об гашта будӣ ва агар оҳан будӣ нарм шуда будӣ то кӣ азин сабурӣ ва то кӣ азин дард наоне , « أнои роўдтаҳи ан нафса » ман ӯро хостам , ман ӯро ҷустаму Юсуф дар онч гуфт : « ҳаии роўдтнии ани нафасӣ » рост гӯйаст : « إнаҳи лмни алсодқин » .

قوله: «قالَ ما خَطْبُکُنَّ» چون آن رسول از نزدیک یوسف بازگشت و پیغام یوسف به ملک گزارد، ملک کس فرستاد و زلیخا را و آن زنان را جمله حاضر کرد و با ایشان گفت: «ما خَطْبُکُنَّ» ای ما شأنکنّ، کار شما و قصه شما چه بود آن روز که بدعوت زلیخا بودید، میان زلیخا و یوسف چه مخاطبه رفت و سخن زلیخا اشارت بچه داشت و یوسف جواب چگونه داد و با زنان بگفت آنچ یوسف گفته بود، یعنی که میخواهم تا بدانم که یوسف در آن حال متّهم بود یا نه؟ ایشان گفتند «حاشَ لِلَّهِ»، بعد یوسف عمّا یتّهم به، «ما عَلِمْنا عَلَیْهِ مِنْ سُوءٍ» ای لا نعلم انّه اتی مکروها معاذ اللَّه که ما از یوسف بدی دیدیم یا بر وی تهمتی بردیم، دورست یوسف از آنچ بر وی تهمت می‌برند، ندانیم ما بر وی هیچ بدیی و مکروهی. و قیل معناه ما دعوناه الی انفسنا و انّما دعوناه الی امرأة العزیز و ما علمنا سوء ان ندعو الملوک الی طاعة صاحبته. چون آن زنان یوسف را مبرّا کردند، زن عزیز گفت: «الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ»، الحصحصة و الحصحاص و التّحصّص و التّحصحص حرکة الشی‌ء للظهور و اخذه فیه. زلیخا گفت اکنون راستی پیدا شد و حق از باطل جدا شد، یا ملک دل من اگر سنگ بودی آب گشته بودی و اگر آهن بودی نرم شده بودی تا کی ازین صبوری و تا کی ازین درد نهانی، «أَنَا راوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ» من او را خواستم، من او را جستم و یوسف در آنچ گفت: «هِیَ راوَدَتْنِی عَنْ نَفْسِی» راست گوی است: «إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِینَ».

Он расӯли бозгашту Юсуфро хабар кард аз онч занон гуфтанд ва аз онч Зулайхо гуфт , Юсуф чун он сухан бишунид гуфт : « злки лиълми أнии лами أхнаҳи болғиб » ин стиҳидни ман дар зиндону берун наёмадан , аз онаст то малики бидонад ки ман дар хонаи азиз хиёнат накардаму ҳурмати вай дар ғайбати ваии нигаҳи доштам , «у أни аллоҳи ло иҳдӣ кед алхоӣнин » эй лои иҳдии алхоӣнини бкидҳм , хиёнати ӣнҷо зиноаст яъне лои ислҳи амали алзноаҳу аҳўолҳм .

آن رسول بازگشت و یوسف را خبر کرد از آنچ زنان گفتند و از آنچ زلیخا گفت، یوسف چون آن سخن بشنید گفت: «ذلِکَ لِیَعْلَمَ أَنِّی لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَیْبِ» این ستیهیدن من در زندان و بیرون نیامدن، از آنست تا ملک بداند که من در خانه عزیز خیانت نکردم و حرمت وی در غیبت وی نگه داشتم، «وَ أَنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی کَیْدَ الْخائِنِینَ» ای لا یهدی الخائنین بکیدهم، خیانت اینجا زنا است یعنی لا یصلح عمل الزناة و احوالهم.