Қавлаи таъолӣ : « ва мо أбрии нафасӣ » лмои қоли Юсуф ( ъ ) злки лиълми ании лами ахнаҳи болғиб . Қоли ?лаи Ҷабраилу лои ҳайни ҳммти баҳо ё Юсуф : ва мо абрии нафасӣ эй мо أзкии нафасии ани илоҳам , « إни алнФси лأмораҳи болсўء » эй ани нуфус банӣ одами тأмрҳми бмои тҳўӣу ани лами икни фӣаи разии аллоҳ . Фонии лои абрии нафасии ман злку ани канти лои атоўъҳо , « إлои мо раҳми рабӣ » эй алои раҳмаи рабӣ : яъне кули нафаси тأмри соҳибҳо ҳавоҳо алои мо адрктаҳи раҳмаи аллоҳи ФдФътаҳ . Ва қили алмънии локини ман раҳмаи аллоҳи ъсмаҳи ммои тأмраҳ ба нафса .

قوله تعالی: «وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِی» لمّا قال یوسف (ع) ذلک لیعلم انّی لم اخنه بالغیب. قال له جبرئیل و لا حین هممت بها یا یوسف: و ما ابرّئ نفسی ای ما أزکّی نفسی عن الهمّ، «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» ای انّ نفوس بنی آدم تأمرهم بما تهوی و ان لم یکن فیه رضی اللَّه. فانّی لا ابرّئ نفسی من ذلک و ان کنت لا اطاوعها، «إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّی» ای الّا رحمة ربّی: یعنی کلّ نفس تأمر صاحبها هواها الّا ما ادرکته رحمة اللَّه فدفعته. و قیل المعنی لکن من رحمة اللَّه عصمه ممّا تأمره به نفسه.

Маънии ин калимот онаст ки нафаси одамӣ ббдӣ фармоеду онч дар он рзоء аллоҳ набӯд хоҳад ва ман нафаси худро аз он муназзаҳ намедорам ки он дар табъ башарӣ сиришта агар чаҳ ман онро мтоўъ набудам ва бар таҳқиқи он ҳиммату ҳаракати табъӣ азм накардам .

معنی این کلمات آنست که نفس آدمی ببدی فرماید و آنچ در آن رضاء اللَّه نبود خواهد و من نفس خود را از آن منزّه نمی‌دارم که آن در طبع بشری سرشته اگر چه من آن را مطاوع نبودم و بر تحقیق آن همّت و حرکت طبعی عزم نکردم.

Он гуҳ гуфт : « إлои мо раҳми рабӣ » ишоратаст ки ин брҳмт худованд манаст ки ҳар ки аллоҳи таъолӣ бар вай раҳмат кунад ӯро аз он маъсӯм дорад . Ҷамоатӣ муфассирон гуфтанд ки ин ҳама сухан Зулайхост муттасил бонч гуфт : « алони ҳсҳс алҳақ » он гуҳ гуфт злк эй алоқрори алии нафасии лиълми Юсуфи ании лами ахнаҳи бзҳри алғибу ани аллоҳи ло иҳдӣ кед алхоӣнин . Ин иқрор ки додам бар хештан бон додам ки то Юсуфи бидонад ки ман бзҳри алғиб бо вай хиёнат накардаму иқрор боз нагирифтам . « ва мо أбрии нафасӣ » ани занби ҳммт ба , « إни алнФси лأмораҳи болсўء » азои ғлбти алшҳўаҳ , « إлои мо раҳми рабӣ » бнзъи алшҳўаҳи ани Юсуфу ҳозои қавли латифу ҳўи алозҳру лои ибъди ман қавлҳо : « إни рабии ғафури раҳим » маъаи куфрҳо ?фони алкФори мақруни биллоҳи ъзу ҷл , иқўли аллоҳи таъолӣ : «у лӣни сأлтҳми ман хлқҳми лиқўлни аллоҳ » .

آن گه گفت: «إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّی» اشارتست که این برحمت خداوند منست که هر که اللَّه تعالی بر وی رحمت کند او را از آن معصوم دارد. جماعتی مفسّران گفتند که این همه سخن زلیخاست متّصل بآنچ گفت: «الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ» آن گه گفت ذلک ای الاقرار علی نفسی لیعلم یوسف انّی لم اخنه بظهر الغیب و انّ اللَّه لا یهدی کید الخائنین. این اقرار که دادم بر خویشتن بآن دادم که تا یوسف بداند که من بظهر الغیب با وی خیانت نکردم و اقرار باز نگرفتم. «وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِی» عن ذنب هممت به، «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» اذا غلبت الشهوة، «إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّی» بنزع الشهوة عن یوسف و هذا قول لطیف و هو الاظهر و لا یبعد من قولها: «إِنَّ رَبِّی غَفُورٌ رَحِیمٌ» مع کفرها فانّ الکفّار مقرّون باللّه عزّ و جلّ، یقول اللَّه تعالی: «وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ».

«у қоли алмалик » лмои табин ллмлки узри Юсуфу урфи амонатау илмаи қол : « аӣтўнӣ ба » чун ақлу илм Юсуф бидонасту амонату кифояти вай ӯро маълум шуду узри ваии зоҳир гашт гуфт : « аӣтўнӣ ба أстхлсаҳи лнФсӣ » аҷълаҳи холсои лнФсии ман ғайри ширка . Пас хосгён худ фиристод бзндон то Юсуф берун ояд , Юсуф чун хост ки берун ояд зиндониёнро дил хушӣ доду бФрҷ аўмидўор кард ва аз баҳри эшон ин дуо кард : « аллоҳами аътФи алайҳими бқлўби алохёру лои тғми алайҳими алохбор » бори худоёи дилҳои некону неки мардон бар эшон мушфиқи гардон ва хабарҳо бар эшон мапуашон , аз инаст ки дар ҳар шаҳрии зиндониёни хабарҳои атроф бештар донанд ва дар миёни эшон ароҷиф бисёр равад . Чун аз зиндон бадар омад бар дар зиндон бинишаст ва гуфт ҳозои қубӯри алоҳёءу байти алоҳзону таҷрибаи алосдқоءу шмотаҳи алоъдоء , пас ғусл карду асбоби назофат бакор дошту ҷомаи некӯ дар пӯшеду қасди сарой малик кард , чун бадари сарой малик расед боистод ва гуфт : ҳасбии рабии ман дунёӣ , ҳасбии рабии ман халқаи ъзи ҷорау ҷли сноؤаҳу лои илоҳи ғайра , пас дар сарой малик шуд гуфт : аллоҳами ании асӣлки бхирки ман хирау аъўзи бки ман шарау шари ғайра . Чун бар малик расед бар малик салом кард бзбони арабӣ , малик гуфт мо ҳозои аллсон ? қоли лисони ъмии Исмоил , он гуҳ ӯро бъбронӣ дуо гуфт , малик гуфт ин чаҳ забонаст ? гуфт забони падарони ман ёқӯбу исҳоқу иброҳӣм .

«وَ قالَ الْمَلِکُ» لمّا تبیّن للملک عذر یوسف و عرف امانته و علمه قال: «ائْتُونِی بِهِ» چون عقل و علم یوسف بدانست و امانت و کفایت وی او را معلوم شد و عذر وی ظاهر گشت گفت: «ائْتُونِی بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِی» اجعله خالصا لنفسی من غیر شرکة. پس خاصگیان خود فرستاد بزندان تا یوسف بیرون آید، یوسف چون خواست که بیرون آید زندانیان را دل خوشی داد و بفرج اومیدوار کرد و از بهر ایشان این دعا کرد: «اللهم اعطف علیهم بقلوب الاخیار و لا تغم علیهم الاخبار» بار خدایا دلهای نیکان و نیک مردان بر ایشان مشفق گردان و خبرها بر ایشان مپوشان، از اینست که در هر شهری زندانیان خبرهای اطراف بیشتر دانند و در میان ایشان اراجیف بسیار رود. چون از زندان بدر آمد بر در زندان بنشست و گفت هذا قبور الاحیاء و بیت الاحزان و تجربة الاصدقاء و شماتة الاعداء، پس غسل کرد و اسباب نظافت بکار داشت و جامه نیکو در پوشید و قصد سرای ملک کرد، چون بدر سرای ملک رسید بایستاد و گفت: حسبی ربّی من دنیای، حسبی ربّی من خلقه عزّ جاره و جلّ ثناؤه و لا اله غیره، پس در سرای ملک شد گفت: اللّهم انّی اسئلک بخیرک من خیره و اعوذ بک من شرّه و شرّ غیره. چون بر ملک رسید بر ملک سلام کرد بزبان عربی، ملک گفت ما هذا اللسان؟ قال لسان عمّی اسماعیل، آن گه او را بعبرانی دعا گفت، ملک گفت این چه زبانست؟ گفت زبان پدران من یعقوب و اسحاق و ابراهیم.

Ва гуфтаанд ки малики забонҳо ва луғатҳои бисёр донист , ба ҳафтод забон бо Юсуф сухан гуфту Юсуфи баҳри забон ки малик бо вай сухан гуфт ҳам бони забони ҷавоб вай медод , маликро он хуш омад ва аз вай бипасандеду Юсуфро он вақти сӣ сол аз умри гузашта буд , малик бо надимону наздикон худ менигарад ва мегуяд : ҷавонии бад-ӣни син ки ӯст бо ин илму ақлу зиракӣ ва доноӣ аҷабасту турфа тар онаст ки соҳирону коҳинони рӯзгор аз таъбири он хоб ки ман дидам дармонданд ва ӯ баён кард ва аз оқибати он моро хабар кард ! он гуҳ малик гуфт хоҳам ки он хобу таъбири он бмшоФҳт аз ту бишинавам , Юсуфи он чунон ки малики дида буд бихоб аз аввал то охир бигуфту таъбири он бар вай равшан кард , малик гуфт акнӯн раъии ту эй садиқи дарин кор чисту рушди моу салоҳи мо дар чист ? Юсуф гуфт бойени ҳафт сол ки дар пеш аст бифармоӣ то нҳмор заръ кунанд ва чндонк тавонанд ҷамъ кунанд дар анборҳо ва донҳои қӯти ҳама дар хӯша ҳо бигузоранд то ҳам мардумонро қӯт буд ва ҳам чаҳор поёнро алаф . Ва низ чун ҷамъ таом карда бошанд брўзгори қаҳт ки аз атрофи халқ рӯй бтў ниҳанд , чунонк худ хоҳии туоне фурӯхтан ва аз он ганҷҳои азими тавон ниҳодан , малик гуфт : ва ман лии бҳзо ва ман бҷмъаҳ ?

و گفته‌اند که ملک زبانها و لغتهای بسیار دانست، به هفتاد زبان با یوسف سخن گفت و یوسف بهر زبان که ملک با وی سخن گفت هم بآن زبان جواب وی میداد، ملک را آن خوش آمد و از وی بپسندید و یوسف را آن وقت سی سال از عمر گذشته بود، ملک با ندیمان و نزدیکان خود می‌نگرد و می‌گوید: جوانی بدین سن که اوست با این علم و عقل و زیرکی و دانایی عجبست و طرفه‌تر آنست که ساحران و کاهنان روزگار از تعبیر آن خواب که من دیدم درماندند و او بیان کرد و از عاقبت آن ما را خبر کرد! آن گه ملک گفت خواهم که آن خواب و تعبیر آن بمشافهت از تو بشنوم، یوسف آن چنان که ملک دیده بود بخواب از اوّل تا آخر بگفت و تعبیر آن بر وی روشن کرد، ملک گفت اکنون رأی تو ای صدّیق درین کار چیست و رشد ما و صلاح ما در چیست؟ یوسف گفت باین هفت سال که در پیش است بفرمای تا نهمار زرع کنند و چندانک توانند جمع کنند در انبارها و دانهای قوت همه در خوشه‌ها بگذارند تا هم مردمان را قوت بود و هم چهار پایان را علف. و نیز چون جمع طعام کرده باشند بروزگار قحط که از اطراف خلق روی بتو نهند، چنانک خود خواهی توانی فروختن و از آن گنجهای عظیم توان نهادن، ملک گفت: و من لی بهذا و من بجمعه؟

Фқоли Юсуф : « аҷълнии алии хзоӣни алأрз » эй влнии амри хзоӣни Миср яъне хзоӣни алтъоми алмдхраҳи ллқҳт , « إнии Ҳафиз » аҳФзи мо иҷби ҳифза , « алӣам » аълами алмўозъи алтии иҷби ани тўзъи аломўоли фӣҳо . Қоли алзҷоҷи анмои сأли злки лони алонбёءи алайҳими ассаломи бъсўои лоқомаҳ алҳақу вазъи алошёءи мавозиъҳо феълами анаи лои иқўми аҳади бзлк мислаиу лои аҳад ақўм манеҳ бмслҳаҳи анноси Фороди алслоҳу алсўоб . Юсуф донист ки дар рӯзгори қаҳти масолеҳи мардумон чунонк вай нигаҳ дорад ҳеҷ кас нигаҳ надорад , аз баҳр он гуфт : « аҷълнии алии хзоӣни алأрзи إнии Ҳафизи алӣам » . Ва қили ҳзаҳи алоиаҳи ҳаҷаи фии назарияи алнФс болҳқ ъанд алҳоҷаҳи илоҳоу лои икўни ман алтзкиаҳи алмнҳии анҳо , бқўлаҳ « Флои тзкўои أнФскм » . Дарин ояти тақдим ва таъхираст , тақдираи аҷълнии алии хзоӣни аларзи ании Ҳафизи алӣам , Фқоли алмалик « إнки алиўми лдинои макин أмин » эй аҷобаҳи илои мултамиса , макин эй зўи маконау манзала , амини мأмўни қади ърФнои амонтку броءтк ,у қили амини омни лои тхоФи алъўоқби Фмри лии бмои ҳудоати илайҳу ашрт ба .

فقال یوسف: «اجْعَلْنِی عَلی‌ خَزائِنِ الْأَرْضِ» ای ولّنی امر خزائن مصر یعنی خزائن الطّعام المدّخرة للقحط، «إِنِّی حَفِیظٌ» احفظ ما یجب حفظه، «عَلِیمٌ» اعلم المواضع الّتی یجب ان توضع الاموال فیها. قال الزجاج انّما سأل ذلک لانّ الانبیاء علیهم السلام بعثوا لاقامة الحق و وضع الاشیاء مواضعها فعلم انّه لا یقوم احد بذلک مثله و لا احد اقوم منه بمصلحة النّاس فاراد الصّلاح و الثّواب. یوسف دانست که در روزگار قحط مصالح مردمان چنانک وی نگه دارد هیچ کس نگه ندارد، از بهر آن گفت: «اجْعَلْنِی عَلی‌ خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّی حَفِیظٌ عَلِیمٌ». و قیل هذه الایة حجّة فی نظریّة النفس بالحق عند الحاجة الیها و لا یکون من التزکیة المنهیّ عنها، بقوله «فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ». درین آیت تقدیم و تأخیر است، تقدیره اجعلنی علی خزائن الارض انّی حفیظ علیم، فقال الملک «إِنَّکَ الْیَوْمَ لَدَیْنا مَکِینٌ أَمِینٌ» ای اجابه الی ملتمسه، مکین ای ذو مکانة و منزلة، امین مأمون قد عرفنا امانتک و براءتک، و قیل امین آمن لا تخاف العواقب فمر لی بما هدیت الیه و اشرت به.

Ани ибни аббоси қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « раҳми аллоҳи ахии Юсуфи луи лами иқли аҷълнии алии хзоӣни аларзи лостъмлаҳи ман соъатау локинаи ахри злки санаи Фоқоми фии байтаи ъндаҳи санаи маъаи алмалик » .

عن ابن عباس قال قال رسول اللَّه (ص): «رحم اللَّه اخی یوسف لو لم یقل اجعلنی علی خزائن الارض لاستعمله من ساعته و لکنّه اخّر ذلک سنة فاقام فی بیته عنده سنة مع الملک».

Пас аз онки ин сухани миён эшон бирафт Юсуфи як сол дар хонаи малик май буд , азизу макраму муҳтарам ва малик мегуфт ту аз хосгёну муқаррабони манӣ , дар мамлакати ман ҳичиз аз ту дареғ нест ва ҳар чаҳ анвоъи икром ва эҳсонаст туро мабзуласт магари онк бо ту таом нахӯрам . Юсуф гуфт чаро нахурӣ бо ман таом ? гуфт аз баҳри онк банда бӯдае , Юсуф гуфт ман сзоўортрм ки аз ту нанг дорам ки ман писари ёқӯби бен исҳоқи бен иброҳӣмам ,у мақсӯди малики он буд то бҳқиқти бидонад ки вай кист . Чун бидонаст бо вай таом хӯрд ва икромҳои азим кард .

پس از آنک این سخن میان ایشان برفت یوسف یک سال در خانه ملک می‌بود، عزیز و مکرّم و محترم و ملک می‌گفت تو از خاصگیان و مقرّبان منی، در مملکت من هیچیز از تو دریغ نیست و هر چه انواع اکرام و احسانست ترا مبذولست مگر آنک با تو طعام نخورم. یوسف گفت چرا نخوری با من طعام؟ گفت از بهر آنک بنده بوده‌ای، یوسف گفت من سزاوارترم که از تو ننگ دارم که من پسر یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم‌ام، و مقصود ملک آن بود تا بحقیقت بداند که وی کیست. چون بدانست با وی طعام خورد و اکرامهای عظیم کرد.

Ибн аббос гуфт чун он як сол басар омад малик бифармуд то шаҳрро ойини бастанду сарой малик биёростанду тахти заррини бҷўоҳр мурассаъ карда биниҳоданду Юсуфро бар тахти нишонди баъд аз онки вайро халъат гиронмоя пӯшонеду тоҷ бар сари ниҳоду мамлакати Мисри буи таслим карду амирону сарҳангону сарварони лашкари ҳамаро бхдмти ваии бдошту азФирро маъзул карду Юсуфро биҷой вай бинишонад ва бар онч ӯ дошт бисёр биФзўд . Чун рӯзӣ чанд баромад азФир бамурду малики Зулайхоро бизанӣ биўсФ дод , он гуҳи малики Мисри буи рост шуд , инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у кзлки мкнои лиўсФи фии алأрз » .

ابن عباس گفت چون آن یک سال بسر آمد ملک بفرمود تا شهر را آیین بستند و سرای ملک بیاراستند و تخت زرّین بجواهر مرصّع کرده بنهادند و یوسف را بر تخت نشاند بعد از آنک وی را خلعت گرانمایه پوشانید و تاج بر سر نهاد و مملکت مصر بوی تسلیم کرد و امیران و سرهنگان و سروران لشکر همه را بخدمت وی بداشت و اظفیر را معزول کرد و یوسف را بجای وی بنشاند و بر آنچ او داشت بسیار بیفزود. چون روزی چند برآمد اظفیر بمرد و ملک زلیخا را بزنی بیوسف داد، آن گه ملک مصر بوی راست شد، اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِیُوسُفَ فِی الْأَرْضِ».

Брўоитӣ дигар гуфтаанд ки пас аз марги азФир , Зулайхои оҷизи гашту молӣ ки дошт аз даст вай бишуд ва дар Яман бародарон дошт ки мулӯки Яман эшон буданд , душман бар эшон даст ёфту ҳамаро бикуштанду мамлакати бадаст фурӯ гирифтанд , Зулайхо танҳо ва бечора бимонад мол аз даст шудау марги гиромӣони дидау рӯзгори дарози андӯҳи ишқ « 3 » Юсуф кашида перу нобӣно ва оҷиз гаштау злу инкисори дарвешӣ бар ваии пайдо шуда ва бо ин ҳама ҳануз бут мепарастед , охири рӯзӣ дар кори хешу бут парастидани хеш андеша кард , аз камӣни гоҳи ғайби каманди тавфиқ дарав андохтанд , рӯй бо он бут хеш кард гуфт эй бутӣ ки на суд кунӣ на зиёну обиди ту ҳар рӯз ки барояд нигунсортар ва зиёнкортар ! аз ту безори гаштам ва аз ибодати ту пушаймон шудаму бхдои Юсуф имон оварадам .

بروایتی دیگر گفته‌اند که پس از مرگ اظفیر، زلیخا عاجز گشت و مالی که داشت از دست وی بشد و در یمن برادران داشت که ملوک یمن ایشان بودند، دشمن بر ایشان دست یافت و همه را بکشتند و مملکت بدست فرو گرفتند، زلیخا تنها و بیچاره بماند مال از دست شده و مرگ گرامیان دیده و روزگار دراز اندوه عشق «۳» یوسف کشیده پیر و نابینا و عاجز گشته و ذل و انکسار درویشی بر وی پیدا شده و با این همه هنوز بت می‌پرستید، آخر روزی در کار خویش و بت پرستیدن خویش اندیشه کرد، از کمین گاه غیب کمند توفیق درو انداختند، روی با آن بت خویش کرد گفت ای بتی که نه سود کنی نه زیان و عابد تو هر روز که برآید نگونسارتر و زیانکارتر! از تو بیزار گشتم و از عبادت تو پشیمان شدم و بخدای یوسف ایمان آوردم.

Он гуҳи бутро бар замин зад ва рӯй босмон кард , гуфт : эй худои Юсуф агар осӣ май пазирӣ инак омадам бипазир , ва агар маъюбонро менавозӣ манам маъюб бинавоз , вари бечорагонро чора мекунӣ манам дармондау бечораи чора ман бисоз , эй худои Юсуфи доне ки бҷмол басӣ кушедам ва бимол ҷаҳд кардам ва дар чорау ҳиялат басӣ овехтаму сиёсат ва савлат намудем ва бмқсўд нарасидам вази он пас марг гиромӣон дидаму фироқ хуишон чашидаму ранҷи дарвешӣу ишқи Юсуф бар дилам ҳар рӯзи тозатару ҷавонтар , бори худоё бар ман бибахшоӣу Юсуфро бмн намой ки аз ҳамаи ҳилтҳо ва чорҳо оҷизи гаштаму хира фурӯ мондам . Зулайхои ин тазаррӯъу зорӣ бар даргоҳи иззат ҳаме карду Юсуфи онҷо ки буд тақозои дидори Зулайхо аз дилаши сар барме зад . Андешау тафаккури Зулайхо бар дили Юсуфи ғолиби гашт , бо худ ҳаме гуфт кошкӣ бдонстмӣ ки Зулайхоро ҳол бача расед ва куҷо афтод то агар дар ҳоли вай халалӣаст ман бо вай эҳсон кардамӣу фасоди маишати ваии бслоҳи бози оўрдмӣ ки ӯро бар ман ҳқҳост . Ва он рӯз ки Юсуфи ин сухан гуфту Зулайхои он дуо кард понздаҳи соли гузашта буд ки Юсуф , Зулайхоро надида буд . Юсуфи он рӯз аз сари он андеша бархест бо хайлу ҳашам ки ман имрӯзи сар он дорам ки тамошоро гирди Мисри броим ва тнзаҳ кунам , бзоҳр тнзаҳ менамӯду бботни аҳволи Зулайхоро търФи ҳмикрд , баҳри кӯе ки ҳаме расед аз аҳволи даравишон ҳаме пурсед то магари Зулайхо Бамён барояд , охири басари кӯй Зулайхо расед ва Зулайхо шунида буд ки Юсуф ҳаме гузарад басари кӯии омадау интизор расӣдан вай мекард , чун дар расед ӯро гуфтанд инак Зулайхои дарвешу нобӣно ва оҷиз гашта , Юсуфи онҷо таваққуф кард , Зулайхоро даст гирифтанду фарои пеши ваии бурданд , ҳаводиси рӯзгор дар вай асар карда аз ашки дидаи мижгонаш ҳама бирехта ва нобӣно гашта , шамотати аъдоаши гудохтау фироқ гиромӣонаш молидаа . Юсуф ки вайро дид об дар чашм овараду андўҳгни гашт ва бо ваии соъатии боистоду Зулайхои овози рикоби дорону сҳили асбону брдобрди чоўўшон ҳаме шунид ва мегиристу даст бар асби Юсуф ҳаме молида ва мегуфт субҳони алзии аъзи алъбиди бъзи алтоъаҳу азли алмулуки базли алмъсиаҳ .

آن گه بت را بر زمین زد و روی بآسمان کرد، گفت: ای خدای یوسف اگر عاصی‌ می‌پذیری اینک آمدم بپذیر، و اگر معیوبان را مینوازی منم معیوب بنواز، ور بیچارگان را چاره میکنی منم درمانده و بیچاره چاره من بساز، ای خدای یوسف دانی که بجمال بسی کوشیدم و بمال جهد کردم و در چاره و حیلت بسی آویختم و سیاست و صولت نمودم و بمقصود نرسیدم وز آن پس مرگ گرامیان دیدم و فراق خویشان چشیدم و رنج درویشی و عشق یوسف بر دلم هر روز تازه تر و جوان تر، بار خدایا بر من ببخشای و یوسف را بمن نمای که از همه حیلتها و چارها عاجز گشتم و خیره فرو ماندم. زلیخا این تضرع و زاری بر درگاه عزّت همی‌کرد و یوسف آنجا که بود تقاضای دیدار زلیخا از دلش سر برمی‌زد. اندیشه و تفکر زلیخا بر دل یوسف غالب گشت، با خود همی‌گفت کاشکی بدانستمی که زلیخا را حال بچه رسید و کجا افتاد تا اگر در حال وی خللی است من با وی احسان کردمی و فساد معیشت وی بصلاح باز آوردمی که او را بر من حقهاست. و آن روز که یوسف این سخن گفت و زلیخا آن دعا کرد پانزده سال گذشته بود که یوسف، زلیخا را ندیده بود. یوسف آن روز از سر آن اندیشه برخاست با خیل و حشم که من امروز سر آن دارم که تماشا را گرد مصر برآیم و تنزّه کنم، بظاهر تنزّه مینمود و بباطن احوال زلیخا را تعرّف همیکرد، بهر کویی که همی‌رسید از احوال درویشان همی‌پرسید تا مگر زلیخا بمیان برآید، آخر بسر کوی زلیخا رسید و زلیخا شنیده بود که یوسف همی‌گذرد بسر کوی آمده و انتظار رسیدن وی می‌کرد، چون در رسید او را گفتند اینک زلیخا درویش و نابینا و عاجز گشته، یوسف آنجا توقف کرد، زلیخا را دست گرفتند و فرا پیش وی بردند، حوادث روزگار در وی اثر کرده از اشک دیده مژگانش همه بریخته و نابینا گشته، شماتت اعداش گداخته و فراق گرامیانش مالیده. یوسف که وی را دید آب در چشم آورد و اندوهگن گشت و با وی ساعتی بایستاد و زلیخا آواز رکاب داران و صهیل اسبان و بردابرد چاووشان همی‌شنید و میگریست و دست بر اسب یوسف همی‌مالید و می‌گفت سبحان الّذی اعزّ العبید بعزّ الطّاعة و اذلّ الملوک بذلّ المعصیة.

Он гуҳ гуфт эй Юсуфи марои бсроӣ худ хон ки бо ту ҳадисӣ дорам , Юсуф фармуд то ӯро бсрои бурданд ва худ баромад ва бсроӣ омад , Зулайхо биёмаду пеш Юсуф бинишаст гуфт эй Юсуф аз хонадони набуввати ҳурмати доштану ҳақ шинохтан бадеъ набӯду мумтаҳанро навохтан аҷаб набӯд , эй Юсуфи аввали бдонки ман имон овардаам бегонагии худои осмону кирдигори ҷаҳонён , ӯро якто ва ягона донам бешарик ва беанбоз ва беназир ва бениёз , аз он дайн ки доштами баргаштаму дайни ҳақи пазируфтаму миллат ислом гузидам ва писандидам , акнӯн бтўи се ҳоҷат дорам : яке онаст ки ман донам ту бар худованди худ карӣмӣу бнздики ваии пойгоҳи баланди дорӣ аз ман буи шафиъ бошад то чашми равшани бмн боз диҳад , Юсуфи забон тазаррӯъ бикшод ва дуо кард гуфт : илоҳии баҳақи Муҳамаду ?алаи антарад алии ҳзаҳи алзъиФаҳи басарҳоу лои тхҷлнии ъндҳо ва ъанд аннос . Зулайхо гуфт ё Юсуфи алҳмди ллаҳ ки ҳоҷат раво шуду чашми ман бадӣдори ту равшан карду дили ман ба маърифати имон нӯронӣ кард . Юсуф гуфт дигар ҳоҷат чист ? Зулайхо гуфт дуо кун то ҷамоли бмн боз диҳад , Юсуфи рдоءи худ бар ваии афканд ва дуо кард , Зулайхо чунон шуд ки аз нахусти рӯз ки Юсуфро дид . Ҳоҷати сеюм он буд ки гуфт маро бизанӣ бихоҳ , сар дар пеши афканди бойени андеша то Ҷабраил омад ва гуфт малики ҷл ҷалола мегуяд : Зулайхо то акнӯн бҳилту чораи худ турои митлбиди лои ҷурм бтў намерасед , акнӯн туро аз мо талаб карду бсбби ту бо мо сулҳ кард , ҳоҷати вай раво кун , Юсуфи бФрмони аллоҳи таъолӣ ӯро бизанӣ бхўост , чун баҳами расиданд Юсуф гуфт : أи лӣси ҳозои хирои ммои канти тридин ? Фқолти аиҳо алсдиқи лои тлмнии фонии канти амрأаҳи ҳсноءи ноаммаи коматарӣ фии малику дунёу кони соҳибии лои иأтии алнсоءу канти комаи ҷълки аллоҳи фии ҳснку ҳиӣтки Фғлбтнии нафасии Фўҷдҳои Юсуфи ъзроءи Фособҳоу валади ?лаи минҳои ибнон : аФроӣиму мишо .

آن گه گفت ای یوسف مرا بسرای خود خوان که با تو حدیثی دارم، یوسف فرمود تا او را بسرای بردند و خود برآمد و بسرای آمد، زلیخا بیامد و پیش یوسف بنشست گفت ای یوسف از خاندان نبوّت حرمت داشتن و حق شناختن بدیع نبود و ممتحن را نواختن عجب نبود، ای یوسف اوّل بدانک من ایمان آورده‌ام بیگانگی خدای آسمان و کردگار جهانیان، او را یکتا و یگانه دانم بی شریک و بی انباز و بی نظیر و بی نیاز، از آن دین که داشتم برگشتم و دین حق پذیرفتم و ملّت اسلام گزیدم و پسندیدم، اکنون بتو سه حاجت دارم: یکی آنست که من دانم تو بر خداوند خود کریمی و بنزدیک وی پایگاه بلند داری از من بوی شفیع باشد تا چشم روشن بمن باز دهد، یوسف زبان تضرّع بگشاد و دعا کرد گفت: الهی بحقّ محمّد و آله ان تردّ علی هذه الضّعیفة بصرها و لا تخجلنی عندها و عند النّاس. زلیخا گفت یا یوسف الحمد للَّه که حاجت روا شد و چشم من بدیدار تو روشن کرد و دل من به معرفت ایمان نورانی کرد. یوسف گفت دیگر حاجت چیست؟ زلیخا گفت دعا کن تا جمال بمن باز دهد، یوسف رداء خود بر وی افکند و دعا کرد، زلیخا چنان شد که از نخست روز که یوسف را دید. حاجت سوم آن بود که گفت مرا بزنی بخواه، سر در پیش افکند باین اندیشه تا جبرئیل آمد و گفت ملک جلّ جلاله می گوید: زلیخا تا اکنون بحیلت و چاره خود ترا میطلبید لا جرم بتو نمی‌رسید، اکنون ترا از ما طلب کرد و بسبب تو با ما صلح کرد، حاجت وی روا کن، یوسف بفرمان اللَّه تعالی او را بزنی بخواست، چون بهم رسیدند یوسف گفت: أ لیس هذا خیرا ممّا کنت تریدین؟ فقالت ایّها الصدّیق لا تلمنی فانّی کنت امرأة حسناء ناعمة کما تری فی ملک و دنیا و کان صاحبی لا یأتی النّساء و کنت کما جعلک اللَّه فی حسنک و هیئتک فغلبتنی نفسی فوجدها یوسف عذراء فاصابها و ولد له منها ابنان: افرائیم و میشا.

Пас Зулайхо бар ибодати аллоҳи таъолии чунон ҳарис шуд ки як соъат фориғ набӯдӣу Юсуфи бхлўти ваии рағбат ҳаме карду Зулайхои эҳтироз ҳаме кард ! Юсуф гуфт эй Зулайхои бойени муддати кӯтоҳи чунин аз ман малули гаштӣ ки дар суҳбати ман рағбат ҳаме накунӣ ! Зулайхои даст вай бабўсед ва гуфт ҳошо ки ман аз ту малул шавам ё сар дар чанбар ту наёрам ки турои басаи сабаб дӯст дорам : яке онки маъшӯқи деринаи манӣ , дигари шӯии муҳташами манӣ , сеюм пайғомбари худои манӣ ҷли ҷалола , локини он гуҳ ки дар талаб ту будам аз хизмати ҳақ ғофил будам , акнӯн ки ӯро бишнохтам то аз ибодати вай фориғ набошам бо хизмати ту напардозам .

پس زلیخا بر عبادت اللَّه تعالی چنان حریص شد که یک ساعت فارغ نبودی و یوسف بخلوت وی رغبت همی‌کرد و زلیخا احتراز همی‌کرد! یوسف گفت ای زلیخا باین مدت کوتاه چنین از من ملول گشتی که در صحبت من رغبت همی‌نکنی! زلیخا دست وی ببوسید و گفت حاشا که من از تو ملول شوم یا سر در چنبر تو نیارم که ترا بسه سبب دوست دارم: یکی آنک معشوق دیرینه منی، دیگر شوی محتشم منی، سوم پیغامبر خدای منی جلّ جلاله، لکن آن گه که در طلب تو بودم از خدمت حق غافل بودم، اکنون که او را بشناختم تا از عبادت وی فارغ نباشم با خدمت تو نپردازم.

«у кзлки мкно » эй кзлки алтмкини алаввали болонъоми алайҳи болхлоси ман алсҷн , « мкнои лиўсФи фии алأрз » ҷълноаҳи ммкнои фии тадбири арзи Миср , « итбўأи минҳои ҳайси ишоء » эй ихтори атибҳоу инзли минҳои ҳайси ?ераад . Албўоءи алмнзли иқоли бўأтаҳи Фтбўء . Ва қрأи ибни касӣри ҳайси ншоءи болнўни алии маънии ҳайси ишоءи аллоҳу ирзоаҳи сноءи алии Юсуф ва ман қрأи болёءи ?фонаи аснди алФъли илои Юсуфи тФзилои ?лаи алии ғайраи бзлку даллолаи алии тамкинаи ?лаи мо лами икни лғираҳ . Қавла « насиби брҳмтнои ман ншоء » ахбори ман аллоҳи анаи инъми алии ман ишоءи ман ибодаи комаи анъми алии Юсуф , «у лои нзиъи أҷри алмҳснин » савоби алмуваҳидин .

«وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا» ای کذلک التّمکین الاوّل بالانعام علیه بالخلاص من السّجن، «مَکَّنَّا لِیُوسُفَ فِی الْأَرْضِ» جعلناه ممکّنا فی تدبیر ارض مصر، «یَتَبَوَّأُ مِنْها حَیْثُ یَشاءُ» ای یختار اطیبها و ینزل منها حیث اراد. البواء المنزل یقال بوّأته فتبوّء. و قرأ ابن کثیر حیث نشاء بالنّون علی معنی حیث یشاء اللَّه و یرضاه ثناء علی یوسف و من قرأ بالیاء فانّه اسند الفعل الی یوسف تفضیلا له علی غیره بذلک و دلالة علی تمکینه له ما لم یکن لغیره. قوله «نُصِیبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ» اخبار من اللَّه انّه ینعم علی من یشاء من عباده کما انعم علی یوسف، «وَ لا نُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ» ثواب الموحّدین.

Қоли ибни аббос : аҷри алмҳснин эй алсобрини бсбраҳи фии албӣру сабраи фии алсҷну сабраи фии алрқу сабраи ъмои дътаҳи илайҳи алмрأаҳ . Қоли муҷоҳид : Флми изли идъўи алмалики илои алислому итлтФи ?ла ҳатто аслми алмалику касӣри ман анноси Фҳзои фии алднё , «у лأҷри алохраҳи хайри ллзини омнўоу конўои итқўн » эй мо иътии аллоҳи ман савоби алохраҳи хайри ллмؤмнин , яъне ани мо иътии аллоҳи Юсуфи фии алохраҳи хайри ммои эътоаи фии алднё .

قال ابن عباس: اجر المحسنین ای الصّابرین بصبره فی البئر و صبره فی السّجن و صبره فی الرّق و صبره عمّا دعته الیه المرأة. قال مجاهد: فلم یزل یدعو الملک الی الاسلام و یتلطّف له حتّی اسلم الملک و کثیر من النّاس فهذا فی الدّنیا، «وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا وَ کانُوا یَتَّقُونَ» ای ما یعطی اللَّه من ثواب الآخرة خیر للمؤمنین، یعنی انّ ما یعطی اللَّه یوسف فی الآخرة خیر ممّا اعطاه فی الدّنیا.

Ва лақади аншди албҳтрӣ :

و لقد انشد البحتری:

Кутуби бъзҳми илои садиқи ?ла :

کتب بعضهم الی صدیق له:

Аммо фии расӯли аллоҳи Юсуфи усва

اما فی رسول اللَّه یوسف اسوة

Вроءи мзиқи алхўФи мтсъи аломн

وراء مضیق الخوف متّسع الامن

Ақоми ҷамили алсбри фии алҳбси бурҳа

اقام جمیل الصّبر فی الحبس برهة

Флои тأисни Фоллаҳи малики иўсФо

فلا تأیسن فاللَّه ملّک یوسفا

Лмслки мҳбўсои алии алзлму алоФк

لمثلک محبوسا علی الظّلم و الافک

Ва аввали мФрўҷ ба охири алҳзн

و اوّل مفروج به آخر الحزن‌

Фол ба алсбри алҷмили илои алмалик

فآل به الصّبر الجمیل الی الملک

Хзоӣнаҳи баъди алхлоси ман алсҷн

خزائنه بعد الخلاص من السّجن‌