Қавлаи таъолӣ : «у ҷоءи إхўаҳи Юсуф » муфассирону асҳоби ахбор пешин гуфтанд ки чун малики Миср бар Юсуф рост шуду мамлакатро тартиб дод ҳамон соли осори баракати ваии пайдои гашт , равад нил вафо карду неъмати фарохи гашт , Ҷабраил омад ва гуфт имсоли аввали он соли ҳафт гонааст ки хсбу фарохии неъмат буд , Юсуф бифармуд то ҳамаи саҳроу бўодӣ тухм рехтанд , онҷо ки чашмаи об ва равад буд боби онро бпрўрднду онҷо ки об набӯд Юсуф дуо кард то раби алъзаҳ борон фиристод ва онро баборони бпрўрднд , он гуҳи кандӯҳо ва анборҳо аз он хушҳои ғалла пар карданд ва ҳамчунин ҳафт соли паёпаии ҷамъ ҳаме карданд . Пас абтдоءи соли қаҳти он буд ки малики рён дар хонаи хуфта буд дар миёнаи шаб овоз дод ки ё Юсуфи алҷўъи алҷўъ . Фқоли Юсуфи ҳозои авони алқҳти пас ҳафт соли баромад ки дарахт барнаёвараду куштаи хӯшаи нпрўрд , аҳли Мисри соли аввали таом аз Юсуф хариданд бнқд то дар Мисри як дирам ва як динори бадасти ҳеҷ кас намонад магар ки ҳама бо хазина малик шуд . Дувуми сол ҳар чаҳ чаҳорпоёну бор гирон буданд ҳамаи дарбҳои таом шуд . Сеюм сол ҳар чаҳ перояу ҷавоҳир буд , чаҳоруми сол ҳар чаҳ бардагон буданд аз ғуломону канизакон , панҷуми сол ҳар чаҳ зёъу ъқору маскан буд , шашуми соли фарзандони худро ббндгии бФрўхтнд . Ҳафтуми соли мардону занони ҳамаи танҳои хеши ббндгӣ ба Юсуф фурухтанд то дар Мисри як мард ва як зан озод намонад , пас малик бо Юсуф машварат кард дар кори Мисрёну Юсуфро вакил худ кард баҳр чаҳ савоб бинад дар ҳақи эшон , гуфт эй Юсуф рой онаст ки ту гӯйӣ ва савоб онаст ки ту бинӣ ва ҳар чаҳ ту кунӣ дар ҳақи эшон писандида манаст .

قوله تعالی: «وَ جاءَ إِخْوَةُ یُوسُفَ» مفسران و اصحاب اخبار پیشین گفتند که چون ملک مصر بر یوسف راست شد و مملکت را ترتیب داد همان سال آثار برکت وی پیدا گشت، رود نیل وفا کرد و نعمت فراخ گشت، جبرئیل آمد و گفت امسال اوّل آن سال هفت گانه است که خصب و فراخی نعمت بود، یوسف بفرمود تا همه صحرا و بوادی تخم ریختند، آنجا که چشمه آب و رود بود بآب آن را بپروردند و آنجا که آب نبود یوسف دعا کرد تا ربّ العزّه باران فرستاد و آن را بباران بپروردند، آن گه کندوها و انبارها از آن خوشهای غلّه پر کردند و همچنین هفت سال پیاپی جمع همی کردند. پس ابتداء سال قحط آن بود که ملک ریّان در خانه خفته بود در میانه شب آواز داد که یا یوسف الجوع الجوع. فقال یوسف هذا اوان القحط پس هفت سال برآمد که درخت برنیاورد و کشته خوشه نپرورد، اهل مصر سال اوّل طعام از یوسف خریدند بنقد تا در مصر یک درم و یک دینار بدست هیچ کس نماند مگر که همه با خزینه ملک شد. دوم سال هر چه چهارپایان و بار گیران بودند همه دربهای طعام شد. سوم سال هر چه پیرایه و جواهر بود، چهارم سال هر چه بردگان بودند از غلامان و کنیزکان، پنجم سال هر چه ضیاع و عقار و مسکن بود، ششم سال فرزندان خود را ببندگی بفروختند. هفتم سال مردان و زنان همه تنهای خویش ببندگی به یوسف فروختند تا در مصر یک مرد و یک زن آزاد نماند، پس ملک با یوسف مشورت کرد در کار مصریان و یوسف را وکیل خود کرد بهر چه صواب بیند در حقّ ایشان، گفت ای یوسف رای آنست که تو گویی و صواب آنست که تو بینی و هر چه تو کنی در حقّ ایشان پسندیده منست.

Юсуф гуфт : « ании ашҳади аллоҳу ашҳдки ании аътқти аҳли Мисри ани охрҳму рддти алайҳими амлокҳм » . Ва рӯй ани Юсуфи кони лои ишбъи ман алтъоми фии тлки алоём , Фқили ?лаи тҷўъу бидки хзоӣни аларз , Фқоли ахоФи ани шбъти ани инсии алҷоӣъу амри таббохи алмалики ани иҷъли ғизоаи нисфи алнҳору ?ераади бзлки ани изўқи алмалики таъми алҷўъи Флои инсии алҷоӣъину иҳсни илои алмҳтоҷини Фмни сами ҷаъли алмулуки ғизои ҳам нисфи алнҳор .

یوسف گفت: «انی اشهد اللَّه و اشهدک انی اعتقت اهل مصر عن آخرهم و رددت علیهم املاکهم». و روی انّ یوسف کان لا یشبع من الطّعام فی تلک الایّام، فقیل له تجوع و بیدک خزائن الارض، فقال اخاف ان شبعت ان انسی الجائع و امر طبّاخ الملک ان یجعل غذاه نصف النّهار و اراد بذلک ان یذوق الملک طعم الجوع فلا ینسی الجائعین و یحسن الی المحتاجین فمن ثمّ جعل الملوک غذا هم نصف النّهار.

Пас ғрбоу қаҳти расидагон аз ҳар ҷониби қасд Миср карданд ва ҳар ки раседӣ Юсуфи штрўории бор буи додӣ , ин хабар бкнъон раседу аҳли канъон аз ноёфт таому гуруснагии бғоити шиддат расида буданд ва бетоқат гашта . Фқоли ёқӯби лабанӣа ё банӣ ани бмсри рҷлои солҳои Фимои зъмўои имири аннос , қолўо ва ман ин икўни бмсри раҷули солеҳ ва ҳам иъбдўни алоўсон , қоли тзҳбўни Фтътўни дроҳмкму тأхзўни тъомкми Фхрҷўо ва ҳам ъушра ҳатто атўаҳ : Фзлки қавла «у ҷоءи إхўаҳи Юсуф » яъне ман арзи абиҳму ҳаии алҳсмӣу алқрёти ман ноҳияи канъону ҳаии бадву арз мошиаҳ мегуяд омаданд бародарони Юсуфи бмср то таом баранд мардумони хешро , « Фдхлўои алайҳи ФърФҳм » Юсуф , « ва ҳам ?лаи мнкрўн » накару анкри луғатони бмънии воҳид . Юсуфи эшонро бишнохт ва эшон Юсуфро нашнохтанд , ибн аббос гуфт аз он нашнохтанд ки аз он рӯзи боз ки ӯро дар чоҳ афканданд то ин рӯз ки ӯро диданди чиҳил соли гузашта буд ва дар дили эшон ҳалоки ваии муқарар буд . Ва гуфтаанд ки Юсуфи худро бизӣ мулӯк боишон намӯд , тоҷ бар сару тавқи зар дар гардану ҷомаи ҳарир бар тан бар тахт малик нишаста , аз он ҷиҳат ӯро нашнохтанд .

پس غربا و قحط رسیدگان از هر جانب قصد مصر کردند و هر که رسیدی یوسف شترواری بار بوی دادی، این خبر بکنعان رسید و اهل کنعان از نایافت طعام و گرسنگی بغایت شدّت رسیده بودند و بی طاقت گشته. فقال یعقوب لبنیه یا بنیّ انّ بمصر رجلا صالحا فیما زعموا یمیر النّاس، قالوا و من این یکون بمصر رجل صالح و هم یعبدون الاوثان، قال تذهبون فتعطون دراهمکم و تأخذون طعامکم فخرجوا و هم عشرة حتّی اتوه: فذلک قوله «وَ جاءَ إِخْوَةُ یُوسُفَ» یعنی من ارض ابیهم و هی الحسمی و القریّات من ناحیة کنعان و هی بدو و ارض ماشیة می‌گوید آمدند برادران یوسف بمصر تا طعام برند مردمان خویش را، «فَدَخَلُوا عَلَیْهِ فَعَرَفَهُمْ» یوسف، «وَ هُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ» نکر و انکر لغتان بمعنی واحد. یوسف ایشان را بشناخت و ایشان یوسف را نشناختند، ابن عباس گفت از آن نشناختند که از آن روز باز که او را در چاه افکندند تا این روز که او را دیدند چهل سال گذشته بود و در دل ایشان هلاک وی مقرر بود. و گفته‌اند که یوسف خود را بزیّ ملوک بایشان نمود، تاج بر سر و طوق زر در گردن و جامه حریر بر تن بر تخت ملک نشسته، از آن جهت او را نشناختند.

Ва қили кони байнау бинҳми ҳиҷоб , чун бародарон дар пеш вай шуданд бъбронӣ сухан гуфтанд , Юсуфи чунон фаро намӯд ки сухан эшон намедонад , тарҷумон дар миён кард то кор бар эшон муштабаҳ шавад , он гуҳ гуфт : ман антм ва мо амркму лълкми ъиўни ҷӣтми тнзрўни ъўраҳи блоднои шумо ки бошеду бача кор омадед ? чунон донам ки ҷосўсонид то аҳволи билоди мо търФ кунед ва пӯшидаҳои моро бғўр бариседу анга лашкар оред , эшон гуфтанд :у аллоҳи мо нҳни бҷўосису анмои нҳни ахўаҳи бнўоби воҳиду ҳўи шайхи кабӣри иқоли ?лаи ёқӯби набии ман алонбёء . Қоли факами антм ? қолўои кнои аснии ъушри рҷлои Фзҳби ахи лнои илои албриаҳи Фҳлки фӣҳоу кони аҳбнои илои абино . Қоли антмҳо ҳно ? қолўои ъушра . Қоли Фоини алохр ? қолўо ъанд абиноу ҳўи ахўи алзии ҳлки ман ИМАу Абунои итслӣ ба . Қоли Фмни иълми ани алзии тқўлўни ҳақ ?

و قیل کان بینه و بینهم حجاب، چون برادران در پیش وی شدند بعبرانی سخن گفتند، یوسف چنان فرا نمود که سخن ایشان نمی‌داند، ترجمان در میان کرد تا کار بر ایشان مشتبه شود، آن گه گفت: من انتم و ما امرکم و لعلّکم عیون جئتم تنظرون عورة بلادنا شما که باشید و بچه کار آمدید؟ چنان دانم که جاسوسانید تا احوال بلاد ما تعرّف کنید و پوشیدههای ما را بغور برسید و انگه لشکر آرید، ایشان گفتند: و اللَّه ما نحن بجواسیس و انّما نحن اخوة بنواب واحد و هو شیخ کبیر یقال له یعقوب نبی من الانبیاء. قال فکم انتم؟ قالوا کنّا اثنی عشر رجلا فذهب اخ لنا الی البریّة فهلک فیها و کان احبّنا الی ابینا. قال انتم ها هنا؟ قالوا عشرة. قال فاین الآخر؟ قالوا عند ابینا و هو اخو الّذی هلک من امّه و ابونا یتسلّی به. قال فمن یعلم انّ الّذی تقولون حقّ؟

Қолўо ё аиҳо алмалики анои бблоди лои иърФнои аҳад , Фқоли Юсуфи Фоӣтўнии бохикми алзии ман абикми ани кантами содиқин , Фонои арзии бзлк .

قالوا یا ایّها الملک انّا ببلاد لا یعرفنا احد، فقال یوسف فائتونی باخیکم الّذی من ابیکم ان کنتم صادقین، فانا ارضی بذلک.

Юсуфи батадрӣҷи сухан бо эшон бонҷои расонид ки гуфт агар онч май гўӣид ки мо на ҷосўсоним ки писарон пайғомбарем он бародари ҳам падар биёред то сидқ гуфт шумо падед ояд . Ва гуфтаанд Юсуфи эшонро ҳар яке штрўорӣ бор бифармуд , эшон гуфтанд он бародари ҳам падари моро низ штрўорӣ бифармоӣ , Юсуф бифармуд , он гуҳ гуфт он бародарро бо худ биёред то донам ки рост май гўӣид , пас агар наёред дурӯғи шумо маро маълум гардад ва шуморо ҳеҷ бори пас аз он надаҳум .

یوسف بتدریج سخن با ایشان بآنجا رسانید که گفت اگر آنچ می‌گوئید که ما نه جاسوسانیم که پسران پیغامبریم آن برادر هم پدر بیارید تا صدق گفت شما پدید آید. و گفته‌اند یوسف ایشان را هر یکی شترواری بار بفرمود، ایشان گفتند آن برادر هم پدر ما را نیز شترواری بفرمای، یوسف بفرمود، آن گه گفت آن برادر را با خود بیارید تا دانم که راست می‌گوئید، پس اگر نیارید دروغ شما مرا معلوم گردد و شما را هیچ بار پس از آن ندهم.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у лмои ҷҳзҳми бҷҳозҳм » албоءи зоидае ҷҳзҳми ҷҳозҳм яъне коли ?лаами тъомҳму аўқри ҷмолҳму анмои саммии ҷҳози алмрأаҳи лонаи ътоди тзФи алърўси фӣа . Иқоли тҷҳзи фалони азои астъди ллзҳобу алоҷҳози қатли алҷриҳ , « қоли аӣтўнии бأхи лаками ман أбикм » накар қавлаи бохи лакаму ҳуққаи алтъриФ , лони алтқдири бохи лаками қади самъат бау алвасфи инўби ани алтъриФ , « أи лои трўни أнии أўФии алкил » эй атумау алкилҳо ҳнои исми лнсиби алрҷли ман алтъом , «у أнои хайри алмнзлин » эй алмзиФин ,у злки анаи аҳсани зёФтҳм .

اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ لَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ» الباء زائدة ای جهّزهم جهازهم یعنی کال لهم طعامهم و اوقر جمالهم و انّما سمّی جهاز المرأة لانه عتاد تزفّ العروس فیه. یقال تجهز فلان اذا استعد للذّهاب و الاجهاز قتل الجریح، «قالَ ائْتُونِی بِأَخٍ لَکُمْ مِنْ أَبِیکُمْ» نکرّ قوله باخ لکم و حقّه التعریف، لانّ التقدیر باخ لکم قد سمعت به و الوصف ینوب عن التّعریف، «أَ لا تَرَوْنَ أَنِّی أُوفِی الْکَیْلَ» ای اتمّه و الکیل ها هنا اسم لنصیب الرّجل من الطعام، «وَ أَنَا خَیْرُ الْمُنْزِلِینَ» ای المضیفین، و ذلک انّه احسن ضیافتهم.

« Фإни лами тأтўнӣ ба Флои кили лаками ъндӣ » эй лои тбоъи алмираҳи мнкми Фтколи лакам , «у лои тқрбўн » ҷузами лони маъноаи алнҳӣ эй лои тқрбўои дорӣу лои билодӣ .

«فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِی بِهِ فَلا کَیْلَ لَکُمْ عِنْدِی» ای لا تباع المیرة منکم فتکال لکم، «وَ لا تَقْرَبُونِ» جزم لانّ معناه النّهی ای لا تقربوا داری و لا بلادی.

Қоли алзҷоҷ : алқроءаҳи болксру ҳўи алўҷаҳу иҷўзу лои тқрбўни бФтҳи алнўн лأнҳо навен ҷимоъаи комаи қоли Фбми тбшрўни бФтҳи алнўну икўну лои тқрбўни лафзаи лафзи алхбру маъноаи маънии аламр .

قال الزجاج: القراءة بالکسر و هو الوجه و یجوز و لا تقربون بفتح النّون لأنّها نون جماعة کما قال فبم تبشّرون بفتح النّون و یکون و لا تقربون لفظه لفظ الخبر و معناه معنی الامر.

« қолўои снроўди анҳу أбоаҳ » эй нҷтҳди фии талабаи ман абӣа , аслаи ман роди ирўди азои ҷоءу зҳб , «у إнои лФоълўн » мо амртно ба , ин лФоълўн онаст ки араб гӯйанд нзлти бФлони Фоҳсни қрءоноу феълу феъли икнўни бҳзаҳи аллФзаҳи ани аФоъили алкрм ,у иқўлўни ғазаби фалони Фзрбу шатму феълу феъли икнўни ани аФоъили алозӣ . Қили ?ераади Юсуфи бзлки танбеҳи ёқӯби алии ҳоли Юсуф . Ва қили амраи аллоҳи бзлк .

«قالُوا سَنُراوِدُ عَنْهُ أَباهُ» ای نجتهد فی طلبه من ابیه، اصله من راد یرود اذا جاء و ذهب، «وَ إِنَّا لَفاعِلُونَ» ما امرتنا به، این لفاعلون آنست که عرب گویند نزلت بفلان فاحسن قرءانا و فعل و فعل یکنون بهذه اللّفظة عن افاعیل الکرم، و یقولون غضب فلان فضرب و شتم و فعل و فعل یکنون عن افاعیل الاذی. قیل اراد یوسف بذلک تنبیه یعقوب علی حال یوسف. و قیل امره اللَّه بذلک.

Ва гуфтаанд ки Юсуф чун бародаронро диду аҳвол ёқӯб шунид гиристан бар вай афтод бархест ва дар сарой Зулайхо шуд , гуфт бародарони ман омадаанд ва маро намешиносанд ва ман эшонро мешиносам , Зулайхо гуфт марои дастурии даҳ то барои эшон даъватии созам ва аз пас пардаи эшонро бубинам , Юсуф ӯро дастурӣ доду Зулайхои эшонро аз пас парда медиду Юсуфи хабари падар аз эшон ҳаме пурсед то рўбил бихандед ва гуфт субҳони аллоҳи пиндорами ин азиз якеаст аз мо ки аз дайргоҳи боз ғоиб бӯда акнӯн хабари хонаи худ ҳаме пурсед , Юсуф гуфт маро ин одатаст ки дӯст дорам бо ғрбои ҳадис кардану истеъломи ахбор аз эшон кардан . Пас он шаби эшонро бмҳмонӣ боз гирифт , бомдоди бор эшон бифармуду ғуломони худро гуфт , он бизоъат ки эшон овардаанд ббҳои гандум дар миён гандум наед пинҳони эшон .

و گفته‌اند که یوسف چون برادران را دید و احوال یعقوب شنید گریستن بر وی افتاد برخاست و در سرای زلیخا شد، گفت برادران من آمده‌اند و مرا نمی‌شناسند و من ایشان را می‌شناسم، زلیخا گفت مرا دستوری ده تا برای ایشان دعوتی سازم و از پس پرده ایشان را ببینم، یوسف او را دستوری داد و زلیخا ایشان را از پس پرده می‌دید و یوسف خبر پدر از ایشان همی پرسید تا روبیل بخندید و گفت سبحان اللَّه پندارم این عزیز یکی است از ما که از دیرگاه باز غایب بوده اکنون خبر خانه خود همی پرسید، یوسف گفت مرا این عادتست که دوست دارم با غربا حدیث کردن و استعلام اخبار از ایشان کردن. پس آن شب ایشان را بمهمانی باز گرفت، بامداد بار ایشان بفرمود و غلامان خود را گفت، آن بضاعت که ایشان آورده‌اند ببهای گندم در میان گندم نهید پنهان ایشان.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у қоли лФтёнаҳ » қрأи Ҳамзау алксоӣӣу ҳФс : « лФтёнаҳ » бололФ , алФтиаҳу улфатёни ҷамъи Фтӣу ?ераади болФтиаҳҳо ҳнои алъбиду алммолик . Бизоъати эшон буд ки ббҳоӣ гандум дода буданд , қтодаҳ гуфт лухтии дирам буд ,у қили канти нъолоу адмо , ва ин аз баҳри он боишон дод ки эшонро дигар дирам набӯд ки бгндм харидан оянд . Ва гуфтаанд аз баҳр он кард ки аз диёнату амонати эшон шинохт ки эшон бебаҳо таом нахуранд , чун он бизоъати бенанд боз гирданду бози оранд ва низ ор омад ӯро баҳоии таом аз падару бародарон гирифтан .

اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ قالَ لِفِتْیانِهِ» قرأ حمزه و الکسائی و حفص: «لفتیانه» بالالف، الفتیة و الفتیان جمع فتی و اراد بالفتیة ها هنا العبید و الممالیک. بضاعت ایشان بود که ببهای گندم داده بودند، قتاده گفت لختی درم‌ بود، و قیل کانت نعالا و ادما، و این از بهر آن بایشان داد که ایشان را دیگر درم نبود که بگندم خریدن آیند. و گفته‌اند از بهر آن کرد که از دیانت و امانت ایشان شناخت که ایشان بی بها طعام نخورند، چون آن بضاعت بینند باز گردند و باز آرند و نیز عار آمد او را بهای طعام از پدر و برادران گرفتن.

Алрҳоли ҷамъи раҳлу алрҳли ҳоҳнои алмтоъу лзлки саммии алрҳли алзии иأўии илайҳи алонсони рҳлои лонаи мавзеи матоъа . Чун хост ки эшонро боз гирданд , Юсуф гуфт : даъвои бъзкми ъндии рҳинаҳ ҳатто тأтўнии бохикми алзии ман абикм , Фоқтръўои бинҳми Фособти алқръаҳи шмъўну кони аҳснҳми рأёи фии Юсуфу абрҳм ба Фҷълўаҳи ъндаҳ .

الرّحال جمع رحل و الرّحل هاهنا المتاع و لذلک سمّی الرّحل الّذی یأوی الیه الانسان رحلا لانّه موضع متاعه. چون خواست که ایشان را باز گرداند، یوسف گفت: دعوا بعضکم عندی رهینة حتّی تأتونی باخیکم الّذی من ابیکم، فاقترعوا بینهم فاصابت القرعة شمعون و کان احسنهم رأیا فی یوسف و ابرّهم به فجعلوه عنده.

Пас эшон бози гаштанди бкнъон , дили шоди пеши ёқӯб дар омаданд ва боз гуфтанд он икрому эҳсон ки азиз бо эшон кард , гуфтанд эй падари мардии дидем басӯрат подшоҳон , бхлқи пайғомбарон , меҳмони дории ғариби навоз , хуши сухан , мутавозеъ , меҳрбон , ятемпарвар , меҳри афзой , лутф намой , хуби дидор , ҳумоюни талъат , саъди ахтар , мубораки симо , бо сиёсати подшоҳон , бо тавозуъи даравишон , бо халқи пайғомбарон , бо латофати Фриштгон .

پس ایشان باز گشتند بکنعان، دل شاد پیش یعقوب در آمدند و باز گفتند آن اکرام و احسان که عزیز با ایشان کرد، گفتند ای پدر مردی دیدیم بصورت پادشاهان، بخلق پیغامبران، مهمان داری غریب نواز، خوش سخن، متواضع، مهربان، یتیم پرور، مهر افزای، لطف نمای، خوب دیدار، همایون طلعت، سعد اختر، مبارک سیما، با سیاست پادشاهان، با تواضع درویشان، با خلق پیغامبران، با لطافت فریشتگان.

эй падар ва азин аҷабтар ки моро дид гӯйии ғарибӣ буд гиромӣони худро бози дида , аз бас ки шафқат ҳаме намӯду пурсиш ҳаме кард . Ёқӯб гуфт дигари бора ки онҷои равед , салому шукри ман бъзизи расониду гўӣид : ани абонои ислии алейку идъўи лаки бмои аўлитно . Пас гуфт шмъўн чаро бо шумо нест гуфтанд азиз ӯро боз гирифт аз баҳри онки моро гуфтанд шумо ҷосўсонид ва мо аҳволу қисса худ бигуфтем , он гуҳ аз мо бинёминро талаб карданду шмъўнро бншонднд то мо бинёминро бабрем .

ای پدر و ازین عجب تر که ما را دید گویی غریبی بود گرامیان خود را باز دیده، از بس که شفقت همی نمود و پرسش همی کرد. یعقوب گفت دیگر باره که آنجا روید، سلام و شکر من بعزیز رسانید و گوئید: انّ ابانا یصلی علیک و یدعو لک بما اولیتنا. پس گفت شمعون چرا با شما نیست گفتند عزیز او را باز گرفت از بهر آنک ما را گفتند شما جاسوسانید و ما احوال و قصّه خود بگفتیم، آن گه از ما بنیامین را طلب کردند و شمعون را بنشاندند تا ما بنیامین را ببریم.

Фзлки қавла : « ё أбонои манъи мнои алкил » эй ҳукми бмнъаҳи баъди ҳозои ани лами нзҳби бохинои бинёмин . Ва қили манъи мнои итмоми алкили алзии ардно , « Фأрсли маънои أхонои нктл » биёи қроءти Ҳамза ва ксоиӣаст яъне ки бифирист бо мо бародари мо то ӯ бор хеш бастанд , боқӣ бнўн хонанд яъне нктоли лноу ?лау алоктёли алкили ллнФс , «у إнои ?лаи лҳоФзўн » ани ани инолаҳи макрӯҳ .

فذلک قوله: «یا أَبانا مُنِعَ مِنَّا الْکَیْلُ» ای حکم بمنعه بعد هذا ان لم نذهب باخینا بنیامین. و قیل منع منّا اتمام الکیل الّذی اردنا، «فَأَرْسِلْ مَعَنا أَخانا نَکْتَلْ» بیا قراءت حمزه و کسایی است یعنی که بفرست با ما برادر ما تا او بار خویش بستاند، باقی بنون خوانند یعنی نکتال لنا و له و الاکتیال الکیل للنّفس، «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» عن ان یناله مکروه.

« қоли ҳилли омнкми алайҳ » алии бинёмин , « إлои комаи أмнткми алии أхиаҳ » Юсуф , « ман қабл »у қади қиллатами أрслаҳи маънои ғдои иртъу илъбу إнои ?лаи лҳоФзўн . Сами лами тФўо ба сами қол « Фоллаҳи хайри ҳоФзо » ҷўобои лқўлҳм «у إнои ?лаи лҳоФзўн » эй алҳоФзи аллоҳу ҳўи хайри алҳоФзини фонии астҳФзаҳи аллоҳи лои аёкм . Ва қрأи Ҳамзау алксоӣӣу ҳФс : хайри ҳФзои мансӯби алии алтмииз , ва ман қрأи ҳоФзои Фмнсўби алии улҳол эй ҳифзи аллоҳи хайри ман ҳФзкм . Қоли каъби лмои қоли Фоллаҳи хайри ҳоФзои қоли аллоҳу иззатӣу ҷалолии лордни алейк клиҳмои баъди мо Фўзти ило .

«قالَ هَلْ آمَنُکُمْ عَلَیْهِ» علی بنیامین، «إِلَّا کَما أَمِنْتُکُمْ عَلی‌ أَخِیهِ» یوسف، «مِنْ قَبْلُ» و قد قلتم أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً یَرْتَعْ وَ یَلْعَبْ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ. ثمّ لم تفوا به ثمّ قال «فَاللَّهُ خَیْرٌ حافِظاً» جوابا لقولهم «وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» ای الحافظ اللَّه و هو خیر الحافظین فانّی استحفظه اللَّه لا ایّاکم. و قرأ حمزة و الکسائی و حفص: خیر حفظا منصوب علی التمییز، و من قرأ حافظا فمنصوب علی الحال ای حفظ اللَّه خیر من حفظکم. قال کعب لمّا قال فَاللَّهُ خَیْرٌ حافِظاً قال اللَّه و عزّتی و جلالی لاردنّ علیک کلیهما بعد ما فوّضت الیّ.

Қавла : «у лмои Фтҳўои мтоъҳм » алзии ҳмлўаҳи ман Миср , « вҷдўои бзоътҳм » самани алтъом , « радати إлиҳм » эй вҷдўҳои фии хилоли мтоъҳм , « қолўо ё أбонои мо нбғӣ » ин мо дарин мавзеи ду маънӣ дорад : яке маънии истифҳом эй мо зо наталаб ва мо нареду ҳилли фавқи ҳозои ман мазид , чун бизоъати хеши диданд дар миён матоъ гуфтанд эй падари мо чаҳ хоҳем ва бар ин эҳсону икром ки бо мо кард чаҳ мазид ҷӯйем , моро гиромӣ карду таом бмо фурухт ва он гуҳи баҳоии таоми бмо боз дод , маънии дигари мо нафйаст : эй ло наталаб мнки шиӣои лсмни алғлаҳи бали нштрии бмои ради ълино . Ва қили мо нбғӣ эй мо накизб Фимои нхбрк ба ани соҳиби Миср , « ҳзаҳи бзоътнои радати إлино ва намир أҳлно » наҷалб ?лаами алмираҳу алмираҳи алтъоми иҳмли ман балади илои балад , иқоли мори аҳлаи имирҳми азои ҷоءи боқўотҳми ман балади илои балад , « ва наҳифз أхоно » фии зҳобноу мҷиӣно , «у нздоди кили бъир » эй ҳамли ҷамали бсбби ахинои ?фонаи иътии кули раҷули кили бъир « злки кили исир » эй злки рхиси ъндҳми алии ғлоӣаҳи ъндно « қоли лни أрслаҳи мъкм ҳатто тؤтўни мўсқои ман аллоҳ » эй ъқдои мؤкдои бзкри аллоҳ .

قوله: «وَ لَمَّا فَتَحُوا مَتاعَهُمْ» الّذی حملوه من مصر، «وَجَدُوا بِضاعَتَهُمْ» ثمن الطعام، «رُدَّتْ إِلَیْهِمْ» ای وجدوها فی خلال متاعهم، «قالُوا یا أَبانا ما نَبْغِی» این ما درین موضع دو معنی دارد: یکی معنی استفهام ای ما ذا نطلب و ما نرید و هل فوق هذا من مزید، چون بضاعت خویش دیدند در میان متاع گفتند ای پدر ما چه خواهیم و بر این احسان و اکرام که با ما کرد چه مزید جوییم، ما را گرامی کرد و طعام بما فروخت و آن گه بهای طعام بما باز داد، معنی دیگر ما نفی است: ای لا نطلب منک شیئا لثمن الغلّة بل نشتری بما ردّ علینا. و قیل ما نبغی ای ما نکذّب فیما نخبرک به عن صاحب مصر، «هذِهِ بِضاعَتُنا رُدَّتْ إِلَیْنا وَ نَمِیرُ أَهْلَنا» نجلب لهم المیرة و المیرة الطعام یحمل من بلد الی بلد، یقال مار اهله یمیرهم اذا جاء باقواتهم من بلد الی بلد، «وَ نَحْفَظُ أَخانا» فی ذهابنا و مجیئنا، «وَ نَزْدادُ کَیْلَ بَعِیرٍ» ای حمل جمل بسبب اخینا فانّه یعطی کلّ رجل کیل بعیر «ذلِکَ کَیْلٌ یَسِیرٌ» ای ذلک رخیص عندهم علی غلائه عندنا «قالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَکُمْ حَتَّی تُؤْتُونِ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ» ای عقدا مؤکّدا بذکر اللَّه.

Ёқӯб гуфт нафаристам бинёминро бо шумо то он гуҳ ки паймон диҳеду ақдӣ устувор бандед , худоиро бар хештан гувоҳ гиреду баҳақи Муҳамади хотами пайғомбарону Сайиди мурсалони савганд ёд кунед ки бо ин бародар ғдр накунед ва ӯро бо ман оред , « إлои أни иҳоти бкм » эй алои ани тҳлкўои ҷмиъо , иқоли аҳити бФлони азои ҳлки ман злк , қавлау أҳити бсмраҳ эй аҳлку аФсд , « Флмои отўаҳи мўсқҳм » аътўаҳи ӯҳдааму ҳлФўои ?лаи бмнзлаҳи Муҳамад , « қол » ёқӯб , « аллоҳи алӣ мо нақавл вакил » шоҳиди кафили Ҳафиз .

یعقوب گفت نفرستم بنیامین را با شما تا آن گه که پیمان دهید و عقدی استوار بندید، خدای را بر خویشتن گواه گیرید و بحقّ محمد خاتم پیغامبران و سیّد مرسلان سوگند یاد کنید که با این برادر غدر نکنید و او را با من آرید، «إِلَّا أَنْ یُحاطَ بِکُمْ»ای الّا ان تهلکوا جمیعا، یقال احیط بفلان اذا هلک من ذلک، قوله وَ أُحِیطَ بِثَمَرِهِ ای اهلک و افسد، «فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ» اعطوه عهدهم و حلفوا له بمنزلة محمد، «قالَ» یعقوب، «اللَّهُ عَلی‌ ما نَقُولُ وَکِیلٌ» شاهد کفیل حفیظ.

Чун ин аҳд ва паймон бирафт ёқӯб , бинёминро ҳозир кард , пероҳании пашмин аз он худ буи дод , ъамомае каттон аз он Исмоилу мизрӣ аз он иброҳӣми алайҳими ассалом , гуфт он рӯз ки пеши азизи шӯии ин пероҳан бапушу ъамома бар сар на ва мезар бар дӯши афкан ва ман ин аз баҳри кафан ниҳода будам ки ёдгор гиромӣонаст маро , бинёмини ъсоӣӣ бадаст гирифт ва бо бародарон рӯй сӯии Мисри ниҳод , падари бтшииъи эшон берун шуд то бзири он дарахт ки бо Юсуф то онҷои рафта буд , ёқӯб чун бидон ҷой расед дасти бгрдни бинёмин дар оварад ва зор бигирист , гуфт эй писар бо Юсуф то ӣнҷо биёмадам вази он пас ӯро боз надидам . Он гуҳи писаронро видоъ кард ва эшонро ин васият кард ки раб алъзаҳ гуфт : «у қол ё банӣ лои тдхлўои ман боби воҳиду адхлўои ман أбўоби мутафарриқа » эй писарони ҳамаи баҳам аз як дарвоза дар ?марвид балки ҳар ду тан аз як дар дар шавед то аз чашми бади шуморо газандӣ нарасад . Ва конўои асҳоби ҷамолу ҳиӣаҳу сувари ҳисону қомоти мумтада .

چون این عهد و پیمان برفت یعقوب، بنیامین را حاضر کرد، پیراهنی پشمین از آن خود بوی داد، عمامه‌ای کتان از آن اسماعیل و میزری از آن ابراهیم علیهم السّلام، گفت آن روز که پیش عزیز شوی این پیراهن بپوش و عمامه بر سر نه و میزر بر دوش افکن و من این از بهر کفن نهاده بودم که یادگار گرامیان است مرا، بنیامین عصائی بدست گرفت و با برادران روی سوی مصر نهاد، پدر بتشییع ایشان بیرون شد تا بزیر آن درخت که با یوسف تا آنجا رفته بود، یعقوب چون بدان جای رسید دست بگردن بنیامین در آورد و زار بگریست، گفت ای پسر با یوسف تا اینجا بیامدم وز آن پس او را باز ندیدم. آن گه پسران را وداع کرد و ایشان را این وصیّت کرد که ربّ العزّه گفت: «وَ قالَ یا بَنِیَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ مُتَفَرِّقَةٍ» ای پسران همه بهم از یک دروازه در مروید بلکه هر دو تن از یک در در شوید تا از چشم بد شما را گزندی نرسد. و کانوا اصحاب جمال و هیئة و صور حسان و قامات ممتدّة.

Қол алнабӣ ( с ) алъайни ҳақ эй коӣни мавҷӯд .

قال النبی (ص) العین حقّ ای کائن موجود.

Ва қол ( с ) : алъайни тдхли алрҷли алқбру алҷмли алқдр ,у кон алнабӣ ( с ) иъўзи алҳсн ва алҳусайн Фиқўли аъизи комаи бклмоти аллоҳи алтомаҳи ман кули айни ломаҳ ва назул фии алъайн : «у إни икоди аллазӣнаи кФрўо » алоиаҳ . . .

و قال (ص): العین تدخل الرجل القبر و الجمل القدر، و کان النبی (ص) یعوذ الحسن و الحسین فیقول اعیذ کما بکلمات اللَّه التّامّة من کلّ عین لامة و نزل فی العین: «وَ إِنْ یَکادُ الَّذِینَ کَفَرُوا» الآیة...

Ва қили хоФи алайҳими ҳасади анносу ани иблғи алмалики қўтҳм ва шудаи бтшҳми Фиҳлкҳми хўФои алии мамлаката . Қоли иброҳӣми алнхъии анмои қоли злки рҷоءи ани илқўои Юсуфу қили хоФи алайҳими алъайни сами рҷъи илои илми аллоҳ , Фқол : « ва мо أғнии ънкми ман аллоҳи ман шайъи ء » аҳзраҳи алайкуми ириди ан алмақдур коӣну ани алҳзри лои инФъи ман алқдр , « إни алҳкми إлои ллаҳ » иФъли мо ишоءу иҳкми мо ирид , « алайҳи таваккулату алайҳи Флитўкли алмтўклўн » .

و قیل خاف علیهم حسد النّاس و ان یبلغ الملک قوّتهم و شدّة بطشهم فیهلکهم خوفا علی مملکته. قال ابراهیم النخعی انّما قال ذلک رجاء ان یلقوا یوسف و قیل خاف علیهم العین ثمّ رجع الی علم اللَّه، فقال: «وَ ما أُغْنِی عَنْکُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ» احذره علیکم یرید انّ المقدور کائن و انّ الحذر لا ینفع من القدر، «إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ» یفعل ما یشاء و یحکم ما یرید، «عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ عَلَیْهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ».

«у лмои дхлўои ман ҳайси أмрҳми أбўҳм » канти лмсри арбаъаи абвоби Фдхлўҳои мутафарриқин , « мо кони иғнии анҳуам ман аллоҳи ман шайъи ء » раби Алъоламин ёқӯбро тасдиқ кард бонч гуфт ва мо ағнии ънкми ман аллоҳи ман шайъи ءи лонаи қади лҳқаҳи мо ҳзрўаҳи лонаами хрҷўои ман ъндаҳи аҳади ъушру ъодўои тсъаҳ . намегуяд тафарруқи эшон бар он дарвозҳои Миср суд надошт ва бакор наомад қазоиро ки аллоҳи таъолӣ бар сари эшон ронда буд ва ҳукм карда ки ёқӯби онч аз он метарсид бидид , « إлои ҳоҷаи фии нафаси ёқӯби қазоҳо » яъне алохолҷаҳи фии қалби ёқӯби илқоҳо алии лисонаи Фодиҳо , «у إнаҳи лзўи илм » фии қавла « ва мо أғнии ънкми ман аллоҳи ман шайъи ء » маънӣ онаст ки ёқӯб онч гуфт на аз газоф мегуфт ки он аз яқин ва маърифат мегуфт ки мо ӯро омӯхта будем , донист ки ҳазар аз қадари нрҳонд , «у локини أксри анноси лои иълмўн » ани ёқӯби бҳзаҳи алсФаҳу лои иълмўни мо иълми ёқӯб .

«وَ لَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَیْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُمْ» کانت لمصر اربعة ابواب فدخلوها متفرّقین، «ما کانَ یُغْنِی عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ» ربّ العالمین یعقوب را تصدیق کرد بآنچ گفت و ما اغنی عنکم من اللَّه من شی‌ء لانّه قد لحقه ما حذروه لانّهم خرجوا من عنده احد عشر و عادوا تسعة. می‌گوید تفرّق ایشان بر آن دروازهای مصر سود نداشت و بکار نیامد قضایی را که اللَّه تعالی بر سر ایشان رانده بود و حکم کرده که یعقوب آنچ از آن می‌ترسید بدید، «إِلَّا حاجَةً فِی نَفْسِ یَعْقُوبَ قَضاها» یعنی الاخالجة فی قلب یعقوب القاها علی لسانه فادّیها، «وَ إِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ» فی قوله «وَ ما أُغْنِی عَنْکُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ» معنی آنست که یعقوب آنچ گفت نه از گزاف میگفت که آن از یقین و معرفت می‌گفت که ما او را آموخته بودیم، دانست که حذر از قدر نرهاند، «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ» انّ یعقوب بهذه الصّفة و لا یعلمون ما یعلم یعقوب.