Қавлаи таъолӣ : «у лмои дхлўои алии Юсуфи оўии إлиаҳи أхоаҳ » эй зми илайҳи ахоаҳ , иқоли оўити Флонои болмди азои зммтаҳи алик , ва ӯят илайҳи бқсри алолФи лҷأти илайҳ . Ва чун бародарони Юсуф аз канъон берун омаданду бинёмин бо эшон ҳамроҳ ӯро гиромӣ доштанду хизмат вай карданду баҳри манзил ки расиданди ҷои ваии мисохтнду таому шароб бар вай арза мекарданд то расиданди бики фарсангии Мисру Юсуфи онҷои марди нишонда буд то аз омадан эшон ӯро хабар кунад , кас фиристоду Юсуфро хабар кард ки он даҳ марди канъонии боз омадаанду ҷавонии дигар бо эшонаст ки ӯро макрам ва муҳтарам медоранд , Юсуф бидонаст ки бинёмин бо эшонаст , бифармуд то сарой вай биёростанду ойини бастанд ва тахт биниҳоданду умароу вузароу ҳиҷобу сарварону сарҳангон ҳар касеро биҷои хеши бхдмти бдоштнду Юсуфи худро биёрост , тоҷ бар сари ниҳод ва бар тахт малик бинишаст , чун бародарон дар омаданд бар пой хосту ҳамаро бабр андар гирифт ва пурсиш карду пеш худ бинишонад , рӯй бо бинёмин кард ва гуфт эй ҷавони ту чаҳ номӣ ? гуфт бинёмин ва бар пой хост ва бар Юсуф сано гуфт ва офарин кард ҳам бзбони ибрӣ ва ҳам битозӣ , он гуҳ гуфт падарами ин номи ниҳод ки гуфтам , аммо чун азизро дидам номи ман он буд ки вай фармоед , Юсуф гуфт фарзанди дорӣ ? гуфт дорам . Гуфт чаҳ ном наҳодӣ фарзандро ? гуфт Юсуф . Гуфт чаро номи вай Юсуф кардӣ ? гуфт аз баҳри онки марои бародарӣ буд номи ваии Юсуфу ғоиби гашт акнӯн ин писарро Юсуф хондам то ёдгор ӯ бошад . Юсуфи зери бурқаъ андар бигиристу замонии хомӯши гашт . Он гуҳ гуфт таом биёред эшонро , шаш хон биовараданд оростау сохта бо таомҳои алвон , Юсуф гуфт ҳар ду бародар ки аз як Мадрид бар як хон нишинед , ду ду ҳаме нишастанду бинёмин танҳо бимонад . Юсуф гуфт ту чаро наме нишинӣ , бинёмин бигирист гуфт шарти ҳам хуонеи ҳам модарӣ кардӣу марои бародари ҳам модар нест ва он кас ки ҳам модар ман бӯда ҳозир нест , на зиндагии ваии марои маълум то бҷўимш , на аз мурдагии ваии марои хабар то бмўимш , на тоқати дил бар фироқ ниҳодан , на умеди висоли доштан ва на он падари перро дар меҳнату сӯгворӣ дидан ва на бчораҳи вай расӣдан . Юсуф рӯй сӯй бародарон кард , гуфт чун танҳост ӯро фармон диҳед то бо ман бар хон нишинад , бародарони ҳама бар пои хостнду азизро офарин карданд ва гуфтанд агар ту ӯро бо худ бар хон нишонеи захирае азим бошад ӯроу шарафии бузурги мӯҷиби ифтихору сабаби астбшор ва низ шодӣ бошад ки бадали он пер меҳнат зада андӯҳ молидаа расонӣ , пас Юсуф ӯро бо худ бар хон нишонд . Юсуфи даст аз остин берун кард то таом бихӯрад , бинёмини даст Юсуф бидид дамӣ сард бароварду об аз чашми фурӯи рехт ва таом намехӯрд , Юсуф гуфт чаро таом наме хурӣ ? гуфт марои табъи шаҳвати таом хӯрдан намонад , баъд аз онки дасту ангуштон ту дидам ки сахт монандааст бадасту ангуштони бародарам , Юсуфи конау алъзизи тФоҳаҳи шқти бнсФин .

قوله تعالی: «وَ لَمَّا دَخَلُوا عَلی‌ یُوسُفَ آوی‌ إِلَیْهِ أَخاهُ» ای ضمّ الیه اخاه، یقال آویت فلانا بالمدّ اذا ضممته الیک، و اویت الیه بقصر الالف لجأت الیه. و چون برادران یوسف از کنعان بیرون آمدند و بنیامین با ایشان همراه او را گرامی داشتند و خدمت وی کردند و بهر منزل که رسیدند جای وی میساختند و طعام و شراب بر وی عرضه میکردند تا رسیدند بیک فرسنگی مصر و یوسف آنجا مرد نشانده بود تا از آمدن ایشان او را خبر کند، کس فرستاد و یوسف را خبر کرد که آن ده مرد کنعانی باز آمده‌اند و جوانی دیگر با ایشانست که او را مکرّم و محترم می‌دارند، یوسف بدانست که بنیامین با ایشانست، بفرمود تا سرای وی بیاراستند و آئین بستند و تخت بنهادند و امرا و وزرا و حجّاب و سروران و سرهنگان هر کسی را بجای خویش بخدمت بداشتند و یوسف خود را بیاراست، تاج بر سر نهاد و بر تخت ملک بنشست، چون برادران در آمدند بر پای خاست و همه را ببر اندر گرفت و پرسش کرد و پیش خود بنشاند، روی با بنیامین کرد و گفت ای جوان تو چه نامی؟ گفت بنیامین و بر پای خاست و بر یوسف ثنا گفت و آفرین کرد هم بزبان عبری و هم بتازی، آن گه گفت پدرم این نام نهاد که گفتم، امّا چون عزیز را دیدم نام من آن بود که وی فرماید، یوسف گفت فرزند داری؟ گفت دارم. گفت چه نام نهادی فرزند را؟ گفت یوسف. گفت چرا نام وی یوسف کردی؟ گفت از بهر آنک مرا برادری بود نام وی یوسف و غایب گشت اکنون این پسر را یوسف خواندم تا یادگار او باشد. یوسف زیر برقع اندر بگریست و زمانی خاموش گشت. آن گه گفت طعام بیارید ایشان را، شش خوان بیاوردند آراسته و ساخته با طعامهای الوان، یوسف گفت هر دو برادر که از یک مادرید بر یک خوان نشینید، دو دو همی نشستند و بنیامین تنها بماند. یوسف گفت تو چرا نمی‌نشینی، بنیامین بگریست گفت شرط هم خوانی هم مادری کردی و مرا برادر هم مادر نیست و آن کس که هم مادر من بوده حاضر نیست، نه زندگی وی مرا معلوم تا بجویمش، نه از مردگی وی مرا خبر تا بمویمش، نه طاقت دل بر فراق نهادن، نه امید وصال داشتن و نه آن پدر پیر را در محنت و سوگواری دیدن و نه بچاره وی رسیدن. یوسف روی سوی برادران کرد، گفت چون تنهاست او را فرمان دهید تا با من بر خوان نشیند، برادران همه بر پای خاستند و عزیز را آفرین کردند و گفتند اگر تو او را با خود بر خوان نشانی ذخیره‌ای عظیم باشد او را و شرفی بزرگ موجب افتخار و سبب استبشار و نیز شادی باشد که بدل آن پیر محنت زده اندوه مالیده رسانی، پس یوسف او را با خود بر خوان نشاند. یوسف دست از آستین بیرون کرد تا طعام بخورد، بنیامین دست یوسف بدید دمی سرد برآورد و آب از چشم فرو ریخت و طعام نمی‌خورد، یوسف گفت چرا طعام نمی‌خوری؟ گفت مرا طبع شهوت طعام خوردن نماند، بعد از آنک دست و انگشتان تو دیدم که سخت ماننده است بدست و انگشتان برادرم، یوسف کانّه و العزیز تفّاحة شقّت بنصفین.

Юсуф чун он сухан аз вай бишунид гиристани буи дар афтод ва бар худ бипечед , аммо сабр карду хештанро нанамуд то аз таом фориғ шуданду бадаст ҳар яке хилолӣ симин доданду бадасти бинёмини хилолӣ заррин доданд бар сари ваии мурғии мҷўФи бмшки судаи оканда , бинёмини хилол ҳаме карду машк бар ваии ҳамеи рехт , бародаронро аҷаб омад он эъзозу икром , то рўбил гуфт : мо рأино мисли ҳозо , пас эшонро бмҳмони хона фурӯ овараданду Юсуфи бхлўти хонаи худ боз рафт ва кас фиристоду бинёминро бихонад ва бо вай гуфт дар он хилвати хона ки : أи тҳби ани акўни ахоки бадали ахики алҳолк ? Фқоли бинёмини аиҳо алмалик ва ман иҷди ахои мслки локини лами илдки ёқӯбу лои роҳил Юсуф гуфт хоҳӣ ки ман туро бародар бошам биҷои он бародари гум шуда ?

یوسف چون آن سخن از وی بشنید گریستن بوی در افتاد و بر خود بپیچید، اما صبر کرد و خویشتن را ننمود تا از طعام فارغ شدند و بدست هر یکی خلالی سیمین دادند و بدست بنیامین خلالی زرّین دادند بر سر وی مرغی مجوّف بمشک سوده آکنده، بنیامین خلال همی کرد و مشک بر وی همی ریخت، برادران را عجب آمد آن اعزاز و اکرام، تا روبیل گفت: ما رأینا مثل هذا، پس ایشان را بمهمان خانه فرو آوردند و یوسف بخلوت خانه خود باز رفت و کس فرستاد و بنیامین را بخواند و با وی گفت در آن خلوت خانه که: أ تحبّ ان اکون اخاک بدل اخیک الهالک؟ فقال بنیامین ایّها الملک و من یجد اخا مثلک لکنّ لم یلدک یعقوب و لا راحیل یوسف گفت خواهی که من ترا برادر باشم بجای آن برادر گم شده؟

Бинёмин гуфт эй малик чун ту бародари кро буд ва кро сазаду куҷои бахотир дар тавон оварад локин на чун Юсуф ки ёқӯбу роҳил ӯро зоданд . Юсуф чун ин сухан шунид бигирист , бархест ва ӯро дар бар гирифт ва гуфт : « إнии أнои أхўк » , андӯҳи мадор ва ғам махӯр ки ман бародари туами Юсуф , « Флои тбтӣс » эй лои тҳзн ,у алобтӣоси аФтъоли ман албؤсу ҳўи сӯъи алъиш , « бмои конўои иъмлўн » фии ҳқно .

بنیامین گفت ای ملک چون تو برادر کرا بود و کرا سزد و کجا بخاطر در توان آورد لکن نه چون یوسف که یعقوب و راحیل او را زادند. یوسف چون این سخن شنید بگریست، برخاست و او را در بر گرفت و گفت: «إِنِّی أَنَا أَخُوکَ»، اندوه مدار و غم مخور که من برادر توام یوسف، «فَلا تَبْتَئِسْ» ای لا تحزن، و الابتئاس افتعال من البؤس و هو سوء العیش، «بِما کانُوا یَعْمَلُونَ» فی حقّنا.

« Флмои ҷҳзҳми бҷҳозҳм » эй ҳиأи асбобҳм ва ӯ фии алкили ?лааму ҳамли ?лаами бъироу ҳамли босами бинёмини бъирои сами амри бсқоиаҳи алмалики Фҷълт « фии раҳли أхиаҳ » бинёмини бғири илма . Ва қили кони злк бтқрир манеҳу тўтини нафаси алии мо насаби илайҳи ман алсрқаҳ ,у алсқоиаҳу алсўоъи фии алсўраҳи воҳиду ҳўи алмулуки алфорисӣу канти ман Фзаҳи манқӯшаи болзҳби аълоаи азиқи ман асфалаи канти алъҷми тшрб ба . Ва қили кони кأсои ман зҳби мурассаъи болҷўоҳри кони Юсуф ишрб манеҳ Фҷълаҳи мкёлои лъзаҳи алтъом ҳатто лои иколи бғираҳ . Қоли алнқош : алсқоиаҳу алсўоъи шайъи ءи воҳиди аноءи ?лаи раъсони фии васатаи мқбзи кони алмалики ишрби ман раъси Фисмии сқоиаҳу иколи алтъоми болрأси алохри Фисмии сўоъо . Қолу кони алсўоъи интқи бмқдори мо кил ба боҳасани савти исмъи аннос ба , сами артҳлўоу амҳлҳми Юсуф ҳатто антлқўо .

«فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ» ای هیّأ اسبابهم و او فی الکیل لهم و حمل لهم بعیرا و حمل باسم بنیامین بعیرا ثمّ امر بسقایة الملک فجعلت «فِی رَحْلِ أَخِیهِ» بنیامین بغیر علمه. و قیل کان ذلک بتقریر منه و توطین نفس علی ما نسب الیه من السّرقة، و السّقایة و الصّواع فی السّورة واحد و هو الملوک الفارسی و کانت من فضّة منقوشة بالذّهب اعلاه اضیق من اسفله کانت العجم تشرب به. و قیل کان کأسا من ذهب مرصّع بالجواهر کان یوسف یشرب منه فجعله مکیالا لعزّة الطعام حتّی لا یکال بغیره. قال النقّاش: السّقایة و الصّواع شی‌ء واحد اناء له رأسان فی وسطه مقبض کان الملک یشرب من رأس فیسمی سقایة و یکال الطعام بالرأس الآخر فیسمّی صواعا. قال و کان الصّواع ینطق بمقدار ما کیل به باحسن صوت یسمع النّاس به، ثمّ ارتحلوا و امهلهم یوسف حتّی انطلقوا.

Чун фаро роҳ буданд бадари шаҳри расидау бинёмин бо эшон , марди Юсуф аз пай дар расед ва эшонро бдошту мунодӣ Нидо кард , Фзлки қавла : « сами أзни муаззин » эй аълами муаллиму нодаии мнод , « أитҳои алъир » яъне ё асҳоби алъиру алъири алإбли алтии таҳаммули алмираҳ , мунодӣ овоз дод ки « إнкми лсорқўн » дар таъвили ин калимаи ақволи муфассирон мухталифаст : қоли бъзҳми ани алмнодии нодоҳми ман ғайри изни Юсуф ,у қили маъноаи анкми лсорқўни лиўсФи ман абӣаи ҳайни ахзўаҳу боъўаҳ ,у қили фӣаи истифҳом эй аӣнкми лсорқўн ,у қили ?ераади ани зуҳри мнкми алсрқи Фонкми сорқўн ,у қили анкми фии қавми ман исрқи комаи иқоли қатли бнўи фалони рҷлоу алқотли воҳид ӯ аснон .

چون فرا راه بودند بدر شهر رسیده و بنیامین با ایشان، مرد یوسف از پی در رسید و ایشان را بداشت و منادی ندا کرد، فذلک قوله: «ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ» ای اعلم معلم و نادی مناد، «أَیَّتُهَا الْعِیرُ» یعنی یا اصحاب العیر و العیر الإبل الّتی تحمل المیرة، منادی آواز داد که «إِنَّکُمْ لَسارِقُونَ» در تأویل این کلمه اقوال مفسّران مختلف است: قال بعضهم انّ المنادی ناداهم من غیر اذن یوسف، و قیل معناه انّکم لسارقون لیوسف من ابیه حین اخذوه و باعوه، و قیل فیه استفهام ای ائنّکم لسارقون، و قیل اراد ان ظهر منکم السّرق فانّکم سارقون، و قیل انّکم فی قوم من یسرق کما یقال قتل بنو فلان رجلا و القاتل واحد او اثنان.

« қолўо » эй қоли ахўаҳи Юсуф , «у أқблўо » алии алмнодӣ ва ман маъаа , « мо зои тФқдўн » мо алзии зли мнкм .

«قالُوا» ای قال اخوة یوسف، «وَ أَقْبَلُوا» علی المنادی و من معه، «ما ذا تَفْقِدُونَ» ما الّذی ضلّ منکم.

« қолўои нФқди сўоъи алмалику лмни ҷоء ба ҳамли бъир » ман алтъом , «у أно ба заъим » кафили змин , иқўлаҳи алмнодӣу ҳади алмؤзни сами ҷамъи алзмири алъоӣди сами вҳди алзъими лони алмؤзн ӯ алношди лои икўни алои воҳдоу алзъими ҳўи алмؤзну лисони алқўм .

«قالُوا نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِکِ وَ لِمَنْ جاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِیرٍ» من الطّعام، «وَ أَنَا بِهِ زَعِیمٌ» کفیل ضمین، یقوله المنادی و حدّ المؤذن ثمّ جمع الضّمیر العائد ثمّ وحّد الزّعیم لانّ المؤذن او النّاشد لا یکون الّا واحدا و الزّعیم هو المؤذن و لسان القوم.

Бародарон чун ҳадис дуздӣ шуниданд гуфтанд : « толлаҳи лақади ълмтми мо ҷӣнои лнФсди фии алأрз » толлаҳ , ин то бадал ваоваст дар қисм ва ваов бадал боаст ва дарин сухан маънӣ таъаҷҷубаст чунонк порсиён гӯйанд чизеро ки аҷаб доранд бхдо ки ин бас турфааст , эшон ҳамин гуфтанд : бхдо ки ин бас аҷабаст ки шумо ҳаме донед ки мо дар замини Миср на бидон омадем то тбоҳкорӣ кунем , ва ин аз баҳр он гуфтанд ки эшон ҳар гоҳ ки бмср омадандӣ даҳанҳои чаҳор поён бар бастандӣ то аз кишти зори мардуми ҳичизи нхўрдндӣу мардум аз эшон ин дида буданд . Ва қили лонаами рдўои мо вҷдўои фии рҳолҳму ҳозои лои илиқи болсроқ .

برادران چون حدیث دزدی شنیدند گفتند: «تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِی الْأَرْضِ» تاللّه، این تا بدل واو است در قسم و واو بدل با است و درین سخن معنی تعجبست چنانک پارسیان گویند چیزی را که عجب دارند بخدا که این بس طرفه است، ایشان همین گفتند: بخدا که این بس عجبست که شما همی دانید که ما در زمین مصر نه بدان آمدیم تا تباهکاری کنیم، و این از بهر آن گفتند که ایشان هر گاه که بمصر آمدندی دهنهای چهار پایان بر بستندی تا از کشت زار مردم هیچیز نخوردندی و مردم از ایشان این دیده بودند. و قیل لانّهم ردّوا ما وجدوا فی رحالهم و هذا لا یلیق بالسّراق.

« қолўои Фмои ҷзоؤаҳ » эй мо ъқўбаҳи алсорқ ва мо ҷзоءи алсрқ , « إни кантами козибин » фии қўлкм ва мо кнои сориқин .

«قالُوا فَما جَزاؤُهُ» ای ما عقوبة السّارق و ما جزاء السرق، «إِنْ کُنْتُمْ کاذِبِینَ» فی قولکم و ما کنّا سارقین.

« қолўои ҷзоؤаҳи ман ваҷди фии раҳла » эй ахзи ман ваҷди фии раҳлаи рқо , « Фҳўи ҷзоؤаҳ » ъндно ва кон ъанд оли ёқӯби ман исрқи истрқ ва ъанд аҳли Мисри ани изрбу иғрми заъфии мо срқ . Мунодӣон гуфтанд ҷзоء дуздӣ чист агар шумо дурӯғи гўӣид ? ҷавоб доданд ки ҷзоء дуздӣ онаст ки он дуздро барда гиранд бъқўбти он дуздӣ , инаст ҷзоءи дуздии бнздики мо ки ол ёқӯбем « кзлки нҷзии алзолмин » ин зулми ӣнҷои бмънӣ дуздӣаст , эй кзлки нҷзии алсорқини ънднои фии арзно ,у Юсуфи ин тақрир бон мекард то бинёминро бҳкми эшон боз гирад .

«قالُوا جَزاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِی رَحْلِهِ» ای اخذ من وجد فی رحله رقا، «فَهُوَ جَزاؤُهُ» عندنا و کان عند آل یعقوب من یسرق یسترق و عند اهل مصر ان یضرب و یغرّم ضعفی ما سرق. منادیان گفتند جزاء دزدی چیست اگر شما دروغ گوئید؟ جواب دادند که جزاء دزدی آنست که آن دزد را برده گیرند بعقوبت آن دزدی، اینست جزاء دزدی بنزدیک ما که آل یعقوبیم «کَذلِکَ نَجْزِی الظَّالِمِینَ» این ظلم اینجا بمعنی دزدی است، ای کذلک نجزی السّارقین عندنا فی ارضنا، و یوسف این تقریر بآن می‌کرد تا بنیامین را بحکم ایشان باز گیرد.

« Фбдأ » яъне бдأи алмؤзни алзъим . Ва қили рдўҳми илои Миср . Фбдأи воҳдои баъди воҳид , « қабл въоءи أхиаҳ » лтзўли алрибаҳу луи бдأи бўъоءи ахиаҳи лълмўои анҳми ҷълўои фӣаи сами астхрҷҳо яъне алсқоиаҳи ман въоءи ахиаҳ , « кзлки кднои лиўсФ » аллакайадҳо ҳнои ради алҳкми ило банӣ ёқӯб мегуяд ин тадбири мо бадасти Юсуфи додем ва ин кед мо сохтем ки ӯро илҳоми додем то ҳукм бо бародарони афканд , ин бон кардем то бародар бо ваии бдоштим , « мо кони лиأхзи أхоаҳ »у истўҷби змаҳи илайҳ , « фии дайни алмалик » эй фии ҳукми алмалику сиратау одатаи лони дайнаи фии алсрқаҳи алзрб ва алтғрим мегуяд Юсуфро барда гирифтани дузди ҳукми дайн вай набӯд ва мувофиқат набӯд ӯро дар диёнати бад-ӣни малик , « إлои أни ишоءи аллоҳ » эй алои бмшиаҳи аллоҳ , ириди анаи лами итмкни Юсуфи ман ҳабси ахиаҳи фии ҳукми алмалики луи лои мо кони аллоҳи ?лаи тлтФо ҳатто ваҷди алсбили илои злку ҳўи мо ҷирии алии алснаҳи ухувватаи ани ҷзоءи алсорқи алострқоқ , « нарафъ дараҷоти ман ншоء » бзрўби алкромоту абвоби алълми комаи рФънои дараҷаи Юсуфи алии ухувватаи фии кули шайъи ءу қили маъноаи нбиҳи лмни ншоءи мо ншоءу нхсаҳи болтўсъаҳ , «у фавқи кули зии илми алӣам » икўни ҳозои аълами ман ҳозоу ҳозои ман ҳозо ҳатто интҳии алълми илои аллоҳи ъзу ҷл .

«فَبَدَأَ» یعنی بدأ المؤذن الزّعیم. و قیل ردّوهم الی مصر. فبدأ واحدا بعد واحد، «قَبْلَ وِعاءِ أَخِیهِ» لتزول الریبة و لو بدأ بوعاء اخیه لعلموا انّهم جعلوا فیه ثمّ استخرجها یعنی السّقایة من وعاء اخیه، «کَذلِکَ کِدْنا لِیُوسُفَ» الکید ها هنا ردّ الحکم الی بنی یعقوب می‌گوید این تدبیر ما بدست یوسف دادیم و این کید ما ساختیم که او را الهام دادیم تا حکم با برادران افکند، این بآن کردیم تا برادر با وی بداشتیم، «ما کانَ لِیَأْخُذَ أَخاهُ» و یستوجب ضمّه الیه، «فِی دِینِ الْمَلِکِ» ای فی حکم الملک و سیرته و عادته لانّ دینه فی السرقة الضرب و التغریم می‌گوید یوسف را برده گرفتن دزد حکم دین وی نبود و موافقت نبود او را در دیانت بدین ملک، «إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ» ای الا بمشیّة اللَّه، یرید انّه لم یتمکّن یوسف من حبس اخیه فی حکم الملک لو لا ما کان اللَّه له تلطفا حتّی وجد السّبیل الی ذلک و هو ما جری علی السنة اخوته انّ جزاء السّارق الاسترقاق، «نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ» بضروب الکرامات و ابواب العلم کما رفعنا درجة یوسف علی اخوته فی کلّ شی‌ء و قیل معناه نبیح لمن نشاء ما نشاء و نخصّه بالتّوسعة، «وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ» یکون هذا اعلم من هذا و هذا من هذا حتی ینتهی العلم الی اللَّه عزّ و جل.

Қоли алҳсн :у аллоҳи мо амсии алии зуҳри аларзи ман олами алоу фавқаи ман ҳў аълам манеҳ ҳатто интҳии алълми илои аллоҳи ъзу ҷли алзӣ илма манеҳ бдأу илайҳи иъўд . Ва ани Муҳамади бен каъби алқрзӣ : ани алии бен абии толиб ( ъ ) қзии бқзиаҳ , Фқоли раҷули ман ноҳияи алмсҷд ё амири алмؤмнини лӣси алқзоءи комаи қзит , қоли ФкиФи ҳў ? қоли ҳўи кзоу кзо , қоли сидқату ахтأт .

قال الحسن: و اللَّه ما امسی علی ظهر الارض من عالم الّا و فوقه من هو اعلم منه حتّی ینتهی العلم الی اللَّه عزّ و جلّ الّذی علّمه منه بدأ و الیه یعود. و عن محمد بن کعب القرظی: انّ علیّ بن ابی طالب (ع) قضی بقضیّة، فقال رجل من ناحیة المسجد یا امیر المؤمنین لیس القضاء کما قضیت، قال فکیف هو؟ قال هو کذا و کذا، قال صدقت و اخطأت.

«у фавқи кули зии илми алӣам » маънӣ оят онаст ки бардорем дараҷоти он кас ки хоҳеми бълми зибр ҳар олимии олимӣ то он гоҳ ки ниҳояти илм бо худоӣ таъолӣ монад ъзи зикра ки илми ҳамаи халқи осмону замин дар илми вай кам аз қатраи ист дар дарё .

«وَ فَوْقَ کُلِّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٌ» معنی آیت آنست که برداریم درجات آن کس که خواهیم بعلم زبر هر عالمی عالمی تا آن گاه که نهایت علم با خدای تعالی ماند عزّ ذکره که علم همه خلق آسمان و زمین در علم وی کم از قطره ایست در دریا.

« қолўои إни исрқ » бинёмин , « Фқди срқи أхи ?лаи ман қабл » яъне Юсуф , эй ?лаи арақи фии алсрқаҳи ман ахиаҳи назъи фии алшбаҳи илайҳ . Ъкрмаҳ гуфт , раби алъзаҳи Юсуфро уқубат кард бойени калимот ки бар забони бародарон вай баранд дар муқобилаи онч Юсуф гуфт боишон ки : анкми лсорқўн .

«قالُوا إِنْ یَسْرِقْ» بنیامین، «فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ» یعنی یوسف، ای له عرق فی السّرقة من اخیه نزع فی الشّبه الیه. عکرمه گفت، ربّ العزّه یوسف را عقوبت کرد باین کلمات که بر زبان برادران وی براند در مقابله آنچ یوسف گفت بایشان که: انّکم لسارقون.

Иқўли аллоҳи таъолӣ : « ман иъмли сўءои иҷз ба »у муфассиронро ихтилоф ақволаст дар сирқати Юсуф ки чаҳ буд : қавмӣ гуфтанд таом аз моидаи ёқӯби пинҳон бар мегирифт ва бдрўишон медод . Ва гуфтаанд ки рӯзии дарвешӣ аз ваии мурғӣ орзӯ кард , Юсуф бахона шуду модараши зинда буд аз ваии мурғ талаб кард , надоду Юсуфро дили борзўии дарвеши мутаъаллиқ буд , мурғи бдздиду бдрўиши барад , бародарони он ҳол дониста буданд пас аз чандини соли бъиб боз гуфтанд . Саиди бен ҷбир гуфт : бутӣ аз падари модари бдздид ва бишикаст ва бар роҳ бияфканад . Муҷоҳид гуфт : ани ъмтаҳи бинти исҳоқи врсти ман абӣҳо минтақаи ?лау канти ҳаии такаффули Юсуфу тҳбаҳу лои тсбри анҳу , Фороди ёқӯби ахзи Юсуфи минҳои Фсоӣҳои злки Фшдти алмнтқаҳи алии васатаи сами азҳарати зёъи алмнтқаҳ Фўҷдт ъанд Юсуфи Фсорти фии ҳкмҳми аҳқ ба , « Фأсрҳои Юсуфи фӣ нафса » ҳозои азмор қабл аззикри алии шритаҳи алтФсири лони қавла : « أнтми шари мконо » бадали ман алҳоءи фии қавлаи Фосрҳоу алмънии асри Юсуфи ҳзаҳи алклмаҳи фӣ нафсау ҳаии қавла « أнтми шари мконо » эй антми шар сниъо манеҳ ва манӣ лмои ақдмтми алайҳи ман зулми ахикму ъқўқи абикм ,у қили асри алғзбаҳу рҷъаҳи клмтҳми фии қалба . намегуяд Юсуф аз он сухани эшон хашм гирифту ҷавоби он сухан дошт дар дил аммо бар эшон пайдо накард на он хашм ва на он ҷавоб ки дошт ,у ҷавоби он буд ки дар дили худ бо хештан гуфт антми шари мконои фии алсрқи лонкми сирқатами ахокми Юсуфи ман абӣаи алии алҳқиқаҳ , «у аллоҳи أълми бмои тсФўн » эй қади илми ани алзии тзкрўнаҳи кизб .

یقول اللَّه تعالی: «مَنْ یَعْمَلْ سُوءاً یُجْزَ بِهِ» و مفسّران را اختلاف اقوال است در سرقت یوسف که چه بود: قومی گفتند طعام از مائده یعقوب پنهان بر می‌گرفت و بدرویشان می‌داد. و گفته‌اند که روزی درویشی از وی مرغی آرزو کرد، یوسف بخانه شد و مادرش زنده بود از وی مرغ طلب کرد، نداد و یوسف را دل بآرزوی درویش متعلّق بود، مرغ بدزدید و بدرویش برد، برادران آن حال دانسته بودند پس از چندین سال بعیب باز گفتند. سعید بن جبیر گفت: بتی از پدر مادر بدزدید و بشکست و بر راه بیفکند. مجاهد گفت: انّ عمّته بنت اسحاق ورثت من ابیها منطقة له و کانت هی تکفل یوسف و تحبّه و لا تصبر عنه، فاراد یعقوب اخذ یوسف منها فسائها ذلک فشدّت المنطقة علی وسطه ثمّ اظهرت ضیاع المنطقة فوجدت عند یوسف فصارت فی حکمهم احقّ به، «فَأَسَرَّها یُوسُفُ فِی نَفْسِهِ» هذا اضمار قبل الذّکر علی شریطة التفسیر لانّ قوله: «أَنْتُمْ شَرٌّ مَکاناً» بدل من الهاء فی قوله فاسرّها و المعنی اسرّ یوسف هذه الکلمة فی نفسه و هی قوله «أَنْتُمْ شَرٌّ مَکاناً» ای انتم شرّ صنیعا منه و منّی لما اقدمتم علیه من ظلم اخیکم و عقوق ابیکم، و قیل اسرّ الغضبة و رجعة کلمتهم فی قلبه. می‌گوید یوسف از آن سخن ایشان خشم گرفت و جواب آن سخن داشت در دل اما بر ایشان پیدا نکرد نه آن خشم و نه آن جواب که داشت، و جواب آن بود که در دل خود با خویشتن گفت انتم شرّ مکانا فی السّرق لانّکم سرقتم اخاکم یوسف من ابیه علی الحقیقة، «وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما تَصِفُونَ» ای قد علم انّ الّذی تذکرونه کذب.

« қолўо ё أиҳои алъзизи إни ?лаи أбои шихои кбиро » клФои бҳбаҳи кбирои фии алсни кбирои фии алқдру алмнзлаҳ . Гуфтанд эй азиз ӯро падарӣаст пери бузурги қадар , меҳнати рӯзгор дар вай асар кардау сӯгвор дар байт алоҳзон нишаста , бар фироқи писарӣ ки аз вай ғоӣб гаштау бинёминро дӯст дораду ғмгсор вай бошад ки ҳам модари он писар ғоӣбаст , бар аҷзу перии вай бибахшоӣу дардаш бар дард мефизой , « Фхзи أҳднои макона » якеро аз мо бародарони биҷои ваии бардаи гир , « إно нарак ман алмҳснин » алинои баради бзоътноу аиФоءи алкили лноу азои феълати злк Фқд задат фии аҳсонно .

«قالُوا یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَیْخاً کَبِیراً» کلفا بحبّه کبیرا فی السّن کبیرا فی القدر و المنزلة. گفتند ای عزیز او را پدری است پیر بزرگ قدر، محنت روزگار در وی اثر کرده و سوگوار در بیت الاحزان نشسته، بر فراق پسری که از وی غائب گشته و بنیامین را دوست دارد و غمگسار وی باشد که هم مادر آن پسر غائب است، بر عجز و پیری وی ببخشای و دردش بر درد میفزای، «فَخُذْ أَحَدَنا مَکانَهُ» یکی را از ما برادران بجای وی برده گیر، «إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ» الینا بردّ بضاعتنا و ایفاء الکیل لنا و اذا فعلت ذلک فقد زدت فی احساننا.

« қоли маози аллоҳ » эй аъўзи биллоҳу аътсм бау ҳўи насби алии алмсдр , эй аъўзи биллоҳи мъозоу кзлки иқоли аъўзи биллоҳу алъёзи биллоҳ эй аъўзи биллоҳ , маънӣ онаст ки боз дошт хоҳам бхдоӣ , « أни нأхзи إлои ман вҷднои мтоънои ъндаҳ »у лами иқли ман срқи тҳрзои ман алкзб , « إнои إзои лзолмўн » ҷоӣрўни ани ахзнои бриӣои бсқим .

«قالَ مَعاذَ اللَّهِ» ای اعوذ باللَّه و اعتصم به و هو نصب علی المصدر، ای اعوذ باللَّه معاذا و کذلک یقال اعوذ باللَّه و العیاذ باللَّه ای اعوذ باللَّه، معنی آنست که باز داشت خواهم بخدای، «أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ» و لم یقل من سرق تحرّزا من الکذب، «إِنَّا إِذاً لَظالِمُونَ» جائرون ان اخذنا بریئا بسقیم.

Овардаанд ки писарони ёқӯбро қӯти бони ҳад буд ки агар яке аз эшон бонг задӣ чаҳор фарсанги бонги ваии бшнидндӣ ва ҳар ки шунидӣ андари дили ваии халал падед омадӣу аъзоҳояши сусти гаштӣ ва ҳар зани борвар ки шунидӣ бор биниҳодӣ ва чун хашм гирифтандӣ каси тоқат эшон наёвардӣ магар ки буқати хашми ҳам аз нажоди эшон касе дасти буи фурӯ оварадӣ ки он гуҳи он хашм аз вай боз шудӣ , рўбили бародари маин дар он ҳол ки ин мунозира мерафт дар боз гирифт , бинёмин хашм гирифт чунонк мўиҳои андоми вай аз ҷой бархесту сар аз ҷома берун кард ва гуфт аиҳо алмалику аллоҳи лттркно ӯ лосиҳни сиҳаҳи лои тбқии бмсри амрأаҳи ҳомили алои алқти мо фии батнҳо , Юсуф чун ӯро дид ки дар хашм шуд писари худро гуфт : аФроӣими хезу дасти буии фурӯди ор то хашми вай боз нишинад ва сокин гардад , аФроӣими дасти буи фурӯ оварад ва он ғазаби ваии сокини гашт , рўбил гуфт : ман ҳозои ани фии ҳозои алблди линзрои ман базри ёқӯб , дарин шаҳр ки бошад ки ниҳоди вай аз тухм ёқӯбаст , Юсуф гуфт ёқӯб кист ? рўбили дигари бора хашм гирифт , гуфт : Исроили аллоҳи бен забеҳи аллоҳи бен халили аллоҳ , Юсуф гуфт рост май гӯйӣ .

آورده‌اند که پسران یعقوب را قوّت بآن حد بود که اگر یکی از ایشان بانگ زدی چهار فرسنگ بانگ وی بشنیدندی و هر که شنیدی اندر دل وی خلل پدید آمدی و اعضاهایش سست گشتی و هر زن بارور که شنیدی بار بنهادی و چون خشم گرفتندی کس طاقت ایشان نیاوردی مگر که بوقت خشم هم از نژاد ایشان کسی دست بوی فرو آوردی که آن گه آن خشم از وی باز شدی، روبیل برادر مهین در آن حال که این مناظره می‌رفت در باز گرفت، بنیامین خشم گرفت چنانک مویهای اندام وی از جای برخاست و سر از جامه بیرون کرد و گفت ایّها الملک و اللَّه لتترکنا او لاصیحنّ صیحة لا تبقی بمصر امرأة حامل الا القت ما فی بطنها، یوسف چون او را دید که در خشم شد پسر خود را گفت: افرائیم خیز و دست بوی فرود آر تا خشم وی باز نشیند و ساکن گردد، افرائیم دست بوی فرو آورد و آن غضب وی ساکن گشت، روبیل گفت: من هذا انّ فی هذا البلد لینذرا من بذر یعقوب، درین شهر که باشد که نهاد وی از تخم یعقوب است، یوسف گفت یعقوب کیست؟ روبیل دیگر باره خشم گرفت، گفت: اسرائیل اللَّه بن ذبیح اللَّه بن خلیل اللَّه، یوسف گفت راست می‌گویی.

« Флмо астиأсўо манеҳ » иӣсўои ман аҷобаҳи Юсуфи илои мо сأлўаҳ , иӣсу астиأси бмънии воҳид мисли схру астсхру аҷабу астъҷбу аиси мқлўби иӣсу бмъноаҳ .

«فَلَمَّا اسْتَیْأَسُوا مِنْهُ» یئسوا من اجابة یوسف الی ما سألوه، یئس و استیأس‌ بمعنی واحد مثل سخر و استسخر و عجب و استعجب و ایس مقلوب یئس و بمعناه.

Ва манеҳ қроءаҳи ибни касӣр : « Флмо астиأсўо манеҳ хлсўои нҷё » эй анФрдўои лӣси мъҳми ғайриҳам итноҷўни бинҳму алнҷии исми ллўоҳду алҷмиъ , қоли аллоҳи таъолии лмўсӣ «у қрбноаҳи нҷё » ҷумъаи анҷёءу анҷиаҳу ҳўи масдари фии мавзеи улҳолҳо ҳно ва мислаи алнҷўии икўни асмоу мсдро . Қоли аллоҳи таъолӣ «у إз ҳам наҷӯй » , эй мтноҷўну қоли фии алмсдри анмои алнҷўии ман алшитон , « қоли кбирҳм » эй акбрҳми фии алсну ҳўи рўбилу қили Яҳудоу қили кбирҳми фии алъқлу алълми лои фии алсну ҳўи шмъўну кони раисаам , « أи лами тълмўои أни أбокми қади أхзи алайкуми мўсқои ман аллоҳ » эй ъҳдои всиқоу ҳўи қавла : Флмои отўаҳи мўсқҳм , « ва ман қабл мо Фрттми фии Юсуф » ин моء слтаст , тақдира ва ман қабл Фрттми фии Юсуф , ва раво бошад ки мо Фрттм ибтидо ниҳанд ва ман қабл хабар яънеу тФриткми фии Юсуфи собити ман қабл , ва раво бошад ки мавзеи он насб буд эйу тълмўни тФриткм эй тақсир кам , « Флни أбрҳи алأрз » лои аФорқи арзи Мисру аларзи мансӯбаи бавоситаи алҷор эй ани аларзу листи зурафоу лои мФъўло ба , « ҳатто иأзни лии أбӣ » ибъси илои ани отоаҳ , « أўи иҳкми аллоҳи лӣ » гуфтаанд ин маргаст ки хост дар танагии дили ҳам чунон ки дар калима иброҳӣм гуфтанд : « раби ҳби лии ҳукамо » . Ва қили маъноа ӯ иҳкми аллоҳи лии болсиФи Фоҳорби ман ҳабси ахии бинёмин , «у ҳўи хайри алҳокмин » аъдлҳми лъбодаҳ .

و منه قراءة ابن کثیر: «فَلَمَّا اسْتَیْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِیًّا» ای انفردوا لیس معهم غیرهم یتناجون بینهم و النّجی اسم للواحد و الجمیع، قال اللَّه تعالی لموسی «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا» جمعه انجیاء و انجیة و هو مصدر فی موضع الحال ها هنا و مثله النّجوی یکون اسما و مصدرا. قال اللَّه تعالی «وَ إِذْ هُمْ نَجْوی‌»، ای متناجون و قال فی المصدر انّما النّجوی من الشیطان، «قالَ کَبِیرُهُمْ» ای اکبرهم فی السن و هو روبیل و قیل یهودا و قیل کبیرهم فی العقل و العلم لا فی السن و هو شمعون و کان رئیسهم، «أَ لَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَباکُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَیْکُمْ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ» ای عهدا وثیقا و هو قوله: فلمّا آتوه موثقهم، «وَ مِنْ قَبْلُ ما فَرَّطْتُمْ فِی یُوسُفَ» این ماء صلت است، تقدیره و من قبل فرّطتم فی یوسف، و روا باشد که ما فرّطتم ابتدا نهند و من قبل خبر یعنی و تفریطکم فی یوسف ثابت من قبل، و روا باشد که موضع آن نصب بود ای و تعلمون تفریطکم ای تقصیر کم، «فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ» لا افارق ارض مصر و الارض منصوبة بواسطة الجار ای عن الارض و لیست ظرفا و لا مفعولا به، «حَتَّی یَأْذَنَ لِی أَبِی» یبعث الی ان آتاه، «أَوْ یَحْکُمَ اللَّهُ لِی» گفته‌اند این مرگ است که خواست در تنگی دل هم چنان که در کلمه ابراهیم گفتند: «رَبِّ هَبْ لِی حُکْماً». و قیل معناه او یحکم اللَّه لی بالسّیف فاحارب من حبس اخی بنیامین، «وَ هُوَ خَیْرُ الْحاکِمِینَ» اعدلهم لعباده.