Қавлаи таъолӣ : « арҷъўои إлии أбикм » ин сухани бародар маин мегуяд он гуҳ ки навмед шуда буданд ва бо якдигар мегуфтанд ки то пеш падар рӯему қисса чунонк рафт бгўӣим , вай гуфт ман борӣ намеоем ки маро рӯй он нест ки дигари бораи доғӣ бар дили падари нуҳум ва ин хабари талхи пеши вай барам , шумо боз гардиду бгўӣид , « ё أбонои إни абнки срқ » . Ва дар шўоз хондаанд « ани абнки срқ » ва инро ду ваҷҳаст : яке онки писари турои дузди хонданду дигари писари туро бдздӣ бигирифтанд , « ва мо шҳднои إлои бмои ълмно » эйу ҳозои алқўли мнои шҳодаҳи бмои рأиноу зуҳр ва алғиб ъанд аллоҳ , ва мо ин ки мегӯйему гувоҳӣ май диҳем аз он мегӯйем ки бзоҳри дидем ки он сўоъ аз раҳли бинёмин берун овараданду ҳақиқати ону кайфияти он наздики худоӣ таъолӣаст , мо ндонем ки чун бӯдааст . Қоли бъзҳми ҳзаҳи васиқаи ман аллоҳи ъз ва ҷл ъанд шуҳуди алмуслимӣну шриттаҳи алайҳими ани лои ишҳдўои алои бмои ълмўо .

قوله تعالی: «ارْجِعُوا إِلی‌ أَبِیکُمْ» این سخن برادر مهین می‌گوید آن گه که نومید شده بودند و با یکدیگر می‌گفتند که تا پیش پدر رویم و قصّه چنانک رفت بگوئیم، وی گفت من باری نمی‌آیم که مرا روی آن نیست که دیگر باره داغی بر دل پدر نهم و این خبر تلخ پیش وی برم، شما باز گردید و بگوئید، «یا أَبانا إِنَّ ابْنَکَ سَرَقَ». و در شواذ خوانده‌اند «ان ابنک سُرّق» و این را دو وجه است: یکی آنک پسر ترا دزد خواندند و دیگر پسر ترا بدزدی بگرفتند، «وَ ما شَهِدْنا إِلَّا بِما عَلِمْنا» ای و هذا القول منّا شهادة بما رأینا و ظهر و الغیب عند اللَّه، و ما این که می‌گوییم و گواهی می‌دهیم از آن می‌گوییم که بظاهر دیدیم که آن صواع از رحل بنیامین بیرون آوردند و حقیقت آن و کیفیّت آن نزدیک خدای تعالی است، ما ندانیم که چون بوده است. قال بعضهم هذه وثیقة من اللَّه عزّ و جلّ عند شهود المسلمین و شریطته علیهم ان لا یشهدوا الّا بما علموا.

Ибн зайд гуфт ёқӯби эшонро гуфт : ман ин илми алмалики ани алсорқи истрқи луи лои анкми ахбртмўаҳ , малики Миср чаҳ донист ки дуздро барда гирифтан уқубатаст агар на шумо гуфтаед ? эшон гуфтанд мо шҳднои ани алсорқи истрқ , алои бмои ълмнои ман ктбно , « ва мо кнои ллғиби ҳофизин » мо кно нашеър ани абнки сисрқ . Қоли ибни аббос : алғиби аллили блғаҳи ҳмир , эй мо кнои ллғиби ҳофизин Флълҳои дасти фии раҳлаи боллил . Ва қил ва мо кнои ллғиби ман амраи ҳофизин анмои ълинои ани нҳФзаҳ ммо наҷад ило ҳифза манеҳ сбилои Фомои манъаи ман мғиби ънои Флои сиблати лнои ило ҳифза манеҳ .

ابن زید گفت یعقوب ایشان را گفت: من این علم الملک انّ السّارق یسترق لو لا انّکم اخبرتموه، ملک مصر چه دانست که دزد را برده گرفتن عقوبتست اگر نه شما گفته‌اید؟ ایشان گفتند ما شهدنا انّ السارق یسترق، الّا بما علمنا من کتبنا، «وَ ما کُنَّا لِلْغَیْبِ حافِظِینَ» ما کنّا نشعر انّ ابنک سیسرق. قال ابن عباس: الغیب اللیل بلغة حمیر، ای ما کنّا للغیب حافظین فلعلّها دست فی رحله باللّیل. و قیل و ما کنّا للغیب من امره حافظین انّما علینا ان نحفظه ممّا نجد الی حفظه منه سبیلا فامّا منعه من مغیّب عنّا فلا سبیل لنا الی حفظه منه.

«у сӣли алқриаҳ » ин қария Мисрасту кули мо ҷоءи фии алқуръони ман зикри ?илдору алқрии ?фонаи тънии баҳои аломсор ва мо иأтии фии алқуръони ман зикри алдёри тънии баҳои алмсокн .

«وَ سْئَلِ الْقَرْیَةَ» این قریه مصر است و کلّ ما جاء فی القرآن من ذکر الدّار و القری فانّه تعنی بها الامصار و ما یأتی فی القرآن من ذکر الدّیار تعنی بها المساکن.

Ва асӣли алқриаҳ яъне аҳли алқриаҳи ФҳзФи алмзоФу қили лӣси фии ҳозои ҳазф яъне сили алқриаҳи Флиси бмстнкри ани иклмки ҷдрони алқриаҳи Фонки набӣ , «у алъир » эй аҳли алъир , « алтии أқблнои фӣҳо » ин корвон ҷамоатӣ буданд аз канъон аз ҳамсоягони ёқӯб ки бо эшон ҳам роҳ буданд ва он ҳол дида буданд , мегуяд аз эшон пресс ки эшон бсдқи мо гувоҳӣ диҳанд бончи гуфтем ки : « إни абнки срқ » шмъўн фармуд эшонро ки ин сухан бо падари бгўӣид , аз онк донист ки падари эшонро муттаҳам дорад баҳр чаҳ гӯйанд бсбби он ҳол ки бар Юсуфи рафта буд аз ҷиҳати эшон .

و اسئل القریة یعنی اهل القریة فحذف المضاف و قیل لیس فی هذا حذف یعنی سل القریة فلیس بمستنکر ان یکلّمک جدران القریة فانّک نبیّ، «وَ الْعِیرَ» ای اهل العیر، «الَّتِی أَقْبَلْنا فِیها» این کاروان جماعتی بودند از کنعان از همسایگان یعقوب که با ایشان هم راه بودند و آن حال دیده بودند، می‌گوید از ایشان پرس که ایشان بصدق ما گواهی دهند بآنچ گفتیم که: «إِنَّ ابْنَکَ سَرَقَ» شمعون فرمود ایشان را که این سخن با پدر بگوئید، از آنک دانست که پدر ایشان را متّهم دارد بهر چه گویند بسبب آن حال که بر یوسف رفته بود از جهت ایشان.

« қоли бали сўлт » фӣаи ихтисор яъне Фрҷъўои илои абиҳму қолўои ?лаи злк . Фқоли ёқӯби лӣси аламри комаи тқўлўни локини сўлт , « лаками أнФскм » алтсўили ҳадиси алнФси бмои итмъи фӣа ва манеҳ алсўли ғайри мҳмўзу ҳўи алмнӣу алмънии зинату ҳасанати лаками анФскм , « أмро » ардтмўаҳ , « Фсбри ҷамил » эй Фомрии сабри ҷамили лои ҷазаъи фӣау лои ?шкевӣ . Ва қил « Фсбри ҷамил » аввалӣу амсл бе , « ъсии аллоҳи أни иأтинии баҳами ҷмиъо » ва ҳам Юсуфу бинёмину ахўҳмои алзии бмсри фаҳми сулса , « إнаҳи ҳўи алълим » баҳолӣ , « алҳким » бтдбираҳ .

«قالَ بَلْ سَوَّلَتْ» فیه اختصار یعنی فرجعوا الی ابیهم و قالوا له ذلک. فقال یعقوب لیس الامر کما تقولون لکن سوّلت، «لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ» التّسویل حدیث النفس بما یطمع فیه و منه السّول غیر مهموز و هو المنی و المعنی زیّنت و حسّنت لکم انفسکم، «أَمْراً» اردتموه، «فَصَبْرٌ جَمِیلٌ» ای فامری صبر جمیل لا جزع فیه و لا شکوی. و قیل «فَصَبْرٌ جَمِیلٌ» اولی و امثل بی، «عَسَی اللَّهُ أَنْ یَأْتِیَنِی بِهِمْ جَمِیعاً» و هم یوسف و بنیامین و اخوهما الذی بمصر فهم ثلثه، «إِنَّهُ هُوَ الْعَلِیمُ» بحالی، «الْحَکِیمُ» بتدبیره.

«у тўлии анҳуам » ёқӯб чун хабари бинёмин буи расед сабраш бариседу тоқати бармеаду андӯҳи Юсуф бар ваии тозаи гашт , бо дилии пари дарду ҷонии пари ҳасрату чашми гирён аз эшон баргашт ва дар байт алоҳзон шуд ва гуфт : « ё أсФии алии Юсуф »у алони борзи ёқӯби байти изори иқоли ?лаи байти алоҳзон .

«وَ تَوَلَّی عَنْهُمْ» یعقوب چون خبر بنیامین بوی رسید صبرش برسید و طاقت برمید و اندوه یوسف بر وی تازه گشت، با دلی پر درد و جانی پر حسرت و چشم گریان از ایشان برگشت و در بیت الاحزان شد و گفت: «یا أَسَفی‌ عَلی‌ یُوسُفَ» و الآن بارض یعقوب بیت یزار یقال له بیت الاحزان.

Рӯй Саиди бен ҷбири ани ибни аббос : қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) « лами иъти аҳади ман аломми إнои ллаҳу إнои إлиаҳ роҷъўн ъанд алмсибаҳи алои ИМАи Муҳамад , алотарӣ ани ёқӯби ҳайни асобаҳи мо асобаҳи лами истрҷъ , анмои қол ё асФии алии Юсуфи ҳозои алолФи бадали ман ёءи алозоФаҳу алмънӣ : ё асФии тъоли Фҳзои аўонк , «у абизт айнана » анқлбти илои ҳоли албёз эй ъмитои Фғтии албёзи саводи алҳдқаҳ , « ман алҳзн » эй лксраҳи бкоӣаҳи ман алҳзн . Қоли мақотили лами ибсри бҳмои сети синӣн , « Фҳўи кзим » Фъили бмънии мафъӯл , кқўлаҳ « إзи нодайу ҳўи мкзўм » эй мамлуи ҳзно ,у қили Фъили бмънии фоили кқўлаҳ «у алкозмини алғиз » эй мумсики ллҳзни фии қалбаи Фитрдди фии ҷўФаҳи Флми иқли алои хиро . Ва қили алкзими алзии истри алғизу алҳзну иғолбаҳ . Қоли алҳсни кони байни хурӯҷи Юсуфи ман ҳаҷари абӣаи илои явми алтқии маъааи смонўни санаи лами тҷФ айнан ёқӯб , ва мо алии ваҷҳи аларзи акрами алии аллоҳи ман ёқӯб . Ва рӯй ани Юсуфи раъии Ҷабраилу ҳўи фии алсҷн , Фқол ё Ҷабраили мо феъли ёқӯб ? қоли ҳӣ , қоли ФкиФи ҳола ? қоли қади абизт айнана ман алҳзни алейк , қоли Флмои блғи ман ҳузна ?

روی سعید بن جبیر عن ابن عباس: قال قال رسول اللَّه (ص) «لم یعط احد من الامم إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ عند المصیبة الّا امّة محمد، الا تری ان یعقوب حین اصابه ما اصابه لم یسترجع، انّما قال یا اسفی علی یوسف هذا الالف بدل من یاء الاضافة و المعنی: یا اسفی تعال فهذا اوانک، «وَ ابْیَضَّتْ عَیْناهُ» انقلبت الی حال البیاض ای عمیتا فغطی البیاض سواد الحدقة، «مِنَ الْحُزْنِ» ای لکثرة بکائه من الحزن. قال مقاتل لم یبصر بهما ستّ سنین، «فَهُوَ کَظِیمٌ» فعیل بمعنی مفعول، کقوله «إِذْ نادی‌ وَ هُوَ مَکْظُومٌ» ای مملوّ حزنا، و قیل فعیل بمعنی فاعل کقوله «وَ الْکاظِمِینَ الْغَیْظَ» ای ممسک للحزن فی قلبه فیتردد فی جوفه فلم یقل الّا خیرا. و قیل الکظیم الّذی یستر الغیظ و الحزن و یغالبه. قال الحسن کان بین خروج یوسف من حجر ابیه الی یوم التقی معه ثمانون سنة لم تجف عینا یعقوب، و ما علی وجه الارض اکرم علی اللَّه من یعقوب. و روی انّ یوسف رأی جبرئیل و هو فی السّجن، فقال یا جبرئیل ما فعل یعقوب؟ قال حیّ، قال فکیف حاله؟ قال قد ابیضّت عیناه من الحزن علیک، قال فلمّا بلغ من حزنه؟

Қоли ҳузни сабъин мскл , қоли Фмои ?лаи ман алоҷр ? қоли аҷри моӣаҳи шаҳид . Флмои харҷи ман алсҷну малики аламри лами иҳби ани иълмаҳи маконаи литўФри аҷрау иблғи алкитоби аҷала .

قال حزن سبعین مثکل، قال فما له من الاجر؟ قال اجر مائة شهید. فلمّا خرج من السّجن و ملک الامر لم یحبّ ان یعلمه مکانه لیتوفر اجره و یبلغ الکتاب اجله.

« қолўо » яъне валади ёқӯби лмои тазаккури Юсуфу таъассуфи алайҳ , « толлаҳи тФтؤои тазаккури Юсуф » эй лои тзоли тазаккури Юсуфу ттўҷъу тбкии алайҳу лои туфтар ман ҳуба ,у алтқдири толлаҳи лои тФтўءи тазаккури Юсуф , ФҳзФи лои кқўли амрии алқис : Фқлти ямини аллоҳи абрҳи қоъдо эй лои абрҳ , « ҳатто ткўни ҳрзо » эй днФои мризои қрибои ман аламут . Қоли абӯи убайда : алҳрзи алзии азо ба илоҳам . Қоли ибни исо : алҳрзи фасоди алҷсму алъқли ллҳзну алҳб , иқоли ҳўи ҳрз эй зўи ҳрзи масдари вазъи бмўзъи алосми колбъсу алсўм , « أўи ткўни ман алҳолкин » эй алмитин . Қоли ибни баҳр : ҳатто ткўни ҳрзо ӯ ткўни ман алҳолкин , эй ҳатто тмрз ӯ тмўт , қолўои злки лобиҳми шФқои алайҳ .

«قالُوا» یعنی ولد یعقوب لمّا تذکر یوسف و تأسّف علیه، «تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْکُرُ یُوسُفَ» ای لا تزال تذکر یوسف و تتوجع و تبکی علیه و لا تفتر من حبّه، و التقدیر تاللّه لا تفتوء تذکر یوسف، فحذف لا کقول امرئ القیس: فقلت یمین اللَّه ابرح قاعدا ای لا ابرح، «حَتَّی تَکُونَ حَرَضاً» ای دنفا مریضا قریبا من الموت. قال ابو عبیده: الحرض الّذی اذا به الهمّ. قال ابن عیسی: الحرض فساد الجسم و العقل للحزن و الحبّ، یقال هو حرض ای ذو حرض مصدر وضع بموضع الاسم کالبعث و الصّوم، «أَوْ تَکُونَ مِنَ الْهالِکِینَ» ای المیّتین. قال ابن بحر: حتّی تکون حرضا او تکون من الهالکین، ای حتّی تمرض او تموت، قالوا ذلک لابیهم شفقا علیه.

« қоли إнмои أшкўои бсӣу ҳузнии إлии аллоҳ »

«قالَ إِنَّما أَشْکُوا بَثِّی وَ حُزْنِی إِلَی اللَّهِ»

Албсашад алҳзн , саммии бзлки лони соҳибаи лои исбри алии китмона ҳатто ибсаҳ эй изҳраҳ ,у албсу алобсоси воҳиду ҳўи алозҳору қили бсӣ эй ҳамеу ҳоҷатӣ , иқўли أшкўи إлии ман имлки алФрҷи ман алблўии лои аликм .

البثّ اشدّ الحزن، سمّی بذلک لان صاحبه لا یصبر علی کتمانه حتّی یبثّه ای یظهره، و البثّ و الابثاث واحد و هو الاظهار و قیل بثّی ای همّی و حاجتی، یقول أشکو إلی من یملک الفرج من البلوی لا الیکم.

Муфассирон гӯйанд ҳамсоя эй пеш ёқӯб шуд , гуфт эй ёқӯби турои баси шикастау кӯфтау заъифи ҳамеи байнаму сини ту ҳануз бидон нарасед ки чунин заъиф бошӣ , гуфт : аФнонӣу ҳшмнии мо абтлонии аллоҳ ба ман ҳам Юсуф , андӯҳи Юсуфу ғами фироқи ваии маро пер карду шикаста , Фоўҳии аллоҳи илайҳ : ё ёқӯби أи тшкўи илои халқӣ ? Фқол ё раби хтиӣаҳи ахтأтҳои ФоғФрҳои лӣ , Фқоли фонии қади ғФртҳои лаки факони баъди злки азои сӣли қол : « мо أшкўои бсӣу ҳузнии إлии аллоҳ » ва рӯй анаи қоли ъзу ҷлу иззатии лои акшФи мо бк ҳатто тдъўнӣ Фқол ъанд злки анмои ашкўои бсӣу ҳузнии илои аллоҳ , Фоўҳии аллоҳи илайҳу иззатии луи конои митини лأхрҷтҳмои лак ҳатто тнзри алиҳмоу анмои ваҷдати алайкуми анкми збҳтми шоҳи Фқоми ббобкми мискини Флми ттъмўаҳи минҳои шиӣоу ани аҳби ибодии илои алонбёء , сами алмсокин , Фоснъи тъомоу адъи алайҳи алмсокин , Фснъи тъомо . Сами қоли ман кони соӣмои ФлиФтр аллилаҳ ъанд оли ёқӯб .

مفسران گویند همسایه‌ای پیش یعقوب شد، گفت ای یعقوب ترا بس شکسته و کوفته و ضعیف همی بینم و سن تو هنوز بدان نرسید که چنین ضعیف باشی، گفت: افنانی و هشمنی ما ابتلانی اللَّه به من هم یوسف، اندوه یوسف و غم فراق وی مرا پیر کرد و شکسته، فاوحی اللَّه الیه: یا یعقوب أ تشکو الی خلقی؟ فقال یا ربّ خطیئة اخطأتها فاغفرها لی، فقال فانی قد غفرتها لک فکان بعد ذلک اذا سئل قال: «َّما أَشْکُوا بَثِّی وَ حُزْنِی إِلَی اللَّهِ» و روی انّه قال عزّ و جلّ و عزّتی لا اکشف ما بک حتّی تدعونی‌ فقال عند ذلک انّما اشکوا بثّی و حزنی الی اللَّه، فاوحی اللَّه الیه و عزّتی لو کانا میّتین لأخرجتهما لک حتّی تنظر الیهما و انّما وجدت علیکم انّکم ذبحتم شاة فقام ببابکم مسکین فلم تطعموه منها شیئا و انّ احبّ عبادی الی الانبیاء، ثمّ المساکین، فاصنع طعاما و ادع علیه المساکین، فصنع طعاما. ثمّ قال من کان صائما فلیفطر اللّیلة عند آل یعقوب.

« أълми ман аллоҳи мо лои тълмўн » аълами ани рؤёи Юсуфи содиқау ании соҷди ?ла ва рӯй анаи рои малики аламути фии манома , Фсأлаҳи ҳилли қабзати рӯҳи Юсуфи қоли лоу аллоҳу ҳўи ҳӣу қили маъноау аълами ман раҳмаи аллоҳи лӣу лутфа бе мо лои тълмўн .

«أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ» اعلم انّ رؤیا یوسف صادقة و انّی ساجد له و روی انّه رای ملک الموت فی منامه، فسأله هل قبضت روح یوسف قال لا و اللَّه و هو حی‌ و قیل معناه و اعلم من رحمة اللَّه لی و لطفه بی ما لا تعلمون.

« ё банӣ азҳбўо » муфассирон гуфтанд писарони ёқӯби аҳволи малик бо бинёмин бо падар бигуфтанд ки ӯро аввал чун талаб кард , ва пас бхлўт бо вай чун нишаст , ва бо ваии таом чун хӯрд , ва чаҳ гуфт ,у ангаи қиссаи дуздӣдани сўоъ ва он моҷарои ҳама бо ёқӯб бигуфтанд , ёқӯби он гуҳ гуфт : « ё банӣ азҳбўои Фтҳссўои ман Юсуфу أхиаҳ » фонӣ арҷуу азни анаи Юсуф . Қоли ибни аббос : алтҷсси фии алхиру алтҳсси фии алшру ҳўи талаби алоҳсоси мараи баъди ахрӣ ,у алоҳсоси алодроку алҳси алосми колтоъаҳи ман атоъ , «у лои тиأсўои ман рӯҳи аллоҳ » эй лои тқнтўои ман раҳмаи аллоҳу фараҷа ,у алрўҳи алостроҳаҳ , « إнаҳи лои ииأс » эй ани аламру алшأни лои ииأс , « ман рӯҳи аллоҳи إлои алқўми алкоФрўн » эй алоямони биллоҳу бсФотаҳу иўҷби ллмؤмни рҷоءи савобаи ман ғайри қнўти ман раҳмата . Қоли абди аллоҳи бен масъӯд : Акбари алкбоӣри салоса : алоёси ман рӯҳи аллоҳу қрأ « إнаҳи лои ииأси ман рӯҳи аллоҳи إлои алқўми алкоФрўн »у алқнўти ман раҳмаи аллоҳу қрأ « ва ман иқнти ман раҳмаи рабаи إлои алзолўн »у аломни ман макри аллоҳу қрأ « Флои иأмни макри аллоҳи إлои алқўми алхосрўн » . Ва қоли алҷнид : таҳаққуқи рҷоء алроҷин ъанд тавотури алмҳн .

«یا بَنِیَّ اذْهَبُوا» مفسران گفتند پسران یعقوب احوال ملک با بنیامین با پدر بگفتند که او را اوّل چون طلب کرد، و پس بخلوت با وی چون نشست، و با وی طعام چون خورد، و چه گفت، و انگه قصّه دزدیدن صواع و آن ماجرا همه با یعقوب بگفتند، یعقوب آن گه گفت: «یا بَنِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یُوسُفَ وَ أَخِیهِ» فانّی ارجو و اظنّ انّه یوسف. قال ابن عباس: التجسس فی الخیر و التحسّس فی الشرّ و هو طلب الاحساس مرّة بعد اخری، و الاحساس الادراک و الحسّ الاسم کالطاعة من اطاع، «وَ لا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ» ای لا تقنطوا من رحمة اللَّه و فرجه، و الروح الاستراحة، «إِنَّهُ لا یَیْأَسُ» ای انّ الامر و الشأن لا ییأس، «مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ» ای الایمان باللّه و بصفاته و یوجب للمؤمن رجاء ثوابه من غیر قنوط من رحمته. قال عبد اللَّه بن مسعود: اکبر الکبائر ثلاثة: الایاس من روح اللَّه و قرأ «إِنَّهُ لا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ» و القنوط من رحمة اللَّه و قرأ «وَ مَنْ یَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ» و الامن من مکر اللَّه و قرأ «فَلا یَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ». و قال الجنید: تحقّق رجاء الرّاجین عند تواتر المحن.

Писарони бФрмони падари азм роҳ карданду сози сафари бсохтнд , харворӣ чанд бори азин матоъи аъроб фароҳам карданд азин ксўдону ҳуби алснўбру мқлу суфу мӯии гӯсфанду равғани гову кашку амсоли ин ва низ гуфтаанд ки дар он кафшҳои куҳна буду ғрорҳо ва расанҳо ва ҷуволҳо дошта . Ва қоли ибни аббос : канти дроҳми радияи зиўФои лои тҷўзи алои бўзиъаҳи ин борҳо бардоштанд ва рӯй ба Миср ниҳоданд , ва ин сеюм бораст ки бародарони Юсуф ба Миср шуданд .

پسران بفرمان پدر عزم راه کردند و ساز سفر بساختند، خرواری چند بار ازین متاع اعراب فراهم کردند ازین کسودان و حبّ الصنوبر و مقل و صوف و موی‌ گوسفند و روغن گاو و کشک و امثال این و نیز گفته‌اند که در آن کفشهای کهنه بود و غرارها و رسنها و جوالها داشته. و قال ابن عباس: کانت دراهم ردیّة زیوفا لا تجوز الّا بوضیعة این بارها برداشتند و روی به مصر نهادند، و این سوم بارست که برادران یوسف به مصر شدند.

Ва злки қавлаи ъзу ҷл : « Флмои дхлўои алайҳ » эй алии Юсуф , « қолўо ё أиҳои алъзиз »у канти влоаҳи Мисри исмўни бҳзои алосми алӣ эй млаҳи конўо ,у қили алъзизи ҳўи алмалики блғаҳи ҳмир , « мсноу أҳлнои алзр » эй алҷдбу инқитоъи аломтор , «у ҷӣнои ббзоъаҳи мзҷоаҳ » асли ҳзаҳи алклмаҳи ман алтзҷиаҳу ҳаии алдФъу алсўқ , тқўли зҷити алъиши азои сқтаҳи алии ақтор , яъне анҳо бзоъаҳи тдФъу лои иқблҳои кули аҳад . Ва гуфтаанд он борҳои бмсри бФрўхтнди бдрмӣ чанд радӣ набаҳрау гандуми бон нақд намефурухтанд , пас эшон гуфтанд ин бизоъат мо норавосту ночизу баҳоии таомро ношоиста , « ФأўФи лнои алкил » эй соҳлнои фии алнқду аътнои болдроҳми алрдиаҳ мисли мо тътии бғирҳои ман алҷёд , гуфтанд бо мо бойени нақд мсоҳлт кун вгрчаҳ норавост ва на нақд таомаст , ту бо мо дар он мсомҳт кун ва бифармоӣ то ҳамон бтмомӣ бмо диҳанд , «у тсдқи ълино » муфассиронро дарин ду қавласт : яке онаст ки ин садақа зкоаҳ амволаст ки ҳеҷ пайғомбарро бҳичи вақти ҳалоли набӯда , бойени қавли маънӣ « тсдқи ълино » онаст ки тсдқи ълинои бмои байни алсърину алсмнини Фоътнои болордии мо тътии болҷид . Ва қили тсдқи ълинои бохзи мтоъноу ани лами икни ман ҳоҷтк . Ва қили тсдқи ълинои бохино . Ва қили тФзли ълиноу таҷовузи ъно . Қавл дувум онаст ки ин сидқоту зкўот бар пайғомбарони пеш аз Мустафо ( с ) ҳалол бӯдау анмои ҳурмат алӣ набино Муҳамад ( с ) , « إни аллоҳи иҷзии алмтсдқин » икоФиҳм ,у алсдқаҳи алътиаҳи ллФқроءи абтғоءи алоҷр ,у самъи алҳсни рҷлои иқўли аллоҳами тсдқи алӣ , Фқол ё ҳозо ? ани аллоҳи лои итсдқу анмои итсдқи ман ибғии алсўоб , қул аллоҳами аътнӣу тФзли алӣ . Қоли алзҳок : лами иқўлўои ани аллоҳи иҷзики ани тсдқти ълинои лонаами мо конўои иърФўни алъзизи ман ҳўу алӣ эй дайни ҳў .

و ذلک قوله عزّ و جلّ: «فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَیْهِ» ای علی یوسف، «قالُوا یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ» و کانت ولاة مصر یسمّون بهذا الاسم علی ایة ملّة کانوا، و قیل العزیز هو الملک بلغة حمیر، «مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ» ای الجدب و انقطاع الامطار، «وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ» اصل هذه الکلمة من التّزجیة و هی الدّفع و السّوق، تقول زجیت العیش اذا سقته علی اقتار، یعنی انّها بضاعة تدفع و لا یقبلها کلّ احد. و گفته‌اند آن بارها بمصر بفروختند بدرمی چند ردی نبهره و گندم بآن نقد نمی‌فروختند، پس ایشان گفتند این بضاعت ما نارواست و ناچیز و بهای طعام را ناشایسته، «فَأَوْفِ لَنَا الْکَیْلَ» ای ساهلنا فی النّقد و اعطنا بالدّراهم الردیة مثل ما تعطی بغیرها من الجیاد، گفتند با ما باین نقد مساهلت کن وگرچه نارواست و نه نقد طعام است، تو با ما در آن مسامحت کن و بفرمای تا همان بتمامی بما دهند، «وَ تَصَدَّقْ عَلَیْنا» مفسران را درین دو قول است: یکی آنست که این صدقه زکاة اموالست که هیچ پیغامبر را بهیچ وقت حلال نبوده، باین قول معنی «تَصَدَّقْ عَلَیْنا» آنست که تصدّق علینا بما بین السّعرین و الثّمنین فاعطنا بالرّدیّ ما تعطی بالجید. و قیل تصدّق علینا باخذ متاعنا و ان لم یکن من حاجتک. و قیل تصدّق علینا باخینا. و قیل تفضل علینا و تجاوز عنا. قول دوم آنست که این صدقات و زکوات بر پیغامبران پیش از مصطفی (ص) حلال بوده و انّما حرّمت علی نبیّنا محمد (ص)، «إِنَّ اللَّهَ یَجْزِی الْمُتَصَدِّقِینَ» یکافیهم، و الصّدقة العطیّة للفقراء ابتغاء الاجر، و سمع الحسن رجلا یقول اللّهم تصدّق علیّ، فقال یا هذا؟ انّ اللَّه لا یتصدق و انّما یتصدّق من یبغی الثّواب، قل اللّهم اعطنی و تفضّل علیّ. قال الضحاک: لم یقولوا انّ اللَّه یجزیک ان تصدّقت علینا لانّهم ما کانوا یعرفون العزیز من هو و علی ایّ دین هو.

« қоли ҳилли ълмтми мо Фълтми биўсФ » . Ибн исҳоқ гуфт : мӯҷиби ин сухани он буд ки бародарони аҷз ва бечорагӣ намуданд , гуфтанд : « мсноу أҳлнои алзр »у дарвешии худ изҳор карданд ва садақа хостанд , Юсуф бигиристу риққатии азим дар дил вай омад бар аҷзу зли эшон ва бар бекомӣ ва бе навоеи эшон сабр кардан беш аз он тоқат надошт , бархест ва дар хона шуд ва бисёр бигирист ва зорӣ кард , он гуҳ берун омад гуфт он сўоъ ки бинёмини дуздида буд биёред , биовараданду қзиб бар он зад танинӣ аз он биёмад , гуфт донед ки ин сўоъ чаҳ хабар медиҳад ? мегуяд шумо ин ғулом яъне бинёмин ки аз пеш падар биоварадед падарро фироқи ваии сахт буд ва шуморо васият кард ки ӯро гӯш доред ва зойеъ макунед , чунонк он бародари ҳам модари вайро зойеъ кардед азин пеш . Бинёмин гуфт сидқу аллоҳи соък , он гуҳ рӯй бо бародарон кард гуфт : « ҳилли ълмтми мо Фълтми биўсФу أхиаҳ ? » . Ва анмои қолу ахиаҳи лонаами хлўои ахоаҳи фии идиаҳу рҷъўои ило арзҳм гуфт майдонед ки бо Юсуф чаҳ кардед ? нахусти қасди қатл вай кардед , пас ӯро бхўорӣ дар чоҳ афкандед , пас ӯро ба бандагии бмолк зър фурухтед , ва гуфтаанд молики зъри он вақт аз эшон хаттии ситада буд бҳҷт то байъ бо қолату астқолт таба накунанд ва он хати бадасти Юсуф буд , он соъат берун оварад ва боишон намӯд , Юсуф аз як рӯй эшонро таъбир мекард ва аз як рӯй узр ме сохт ки : « إзи أнтми ҷоҳлўн » он гуҳ нодонон будед он кардед , яъне ҷавонон будед ва надонистед ,у қили ҷоҳлўни болавҳӣ қабл алнбўаҳ .

«قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِیُوسُفَ». ابن اسحاق گفت: موجب این سخن آن بود که برادران عجز و بیچارگی نمودند، گفتند: «مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ» و درویشی خود اظهار کردند و صدقه خواستند، یوسف بگریست و رقتی عظیم در دل وی آمد بر عجز و ذلّ ایشان و بر بی کامی و بی نوایی ایشان صبر کردن بیش از آن طاقت نداشت، برخاست و در خانه شد و بسیار بگریست و زاری کرد، آن گه بیرون آمد گفت آن صواع که بنیامین دزدیده بود بیارید، بیاوردند و قضیب بر آن زد طنینی از آن بیامد، گفت دانید که این صواع چه خبر می‌دهد؟ می‌گوید شما این غلام یعنی بنیامین که از پیش پدر بیاوردید پدر را فراق وی سخت بود و شما را وصیّت کرد که او را گوش دارید و ضایع مکنید، چنانک آن برادر هم مادر وی را ضایع کردید ازین پیش. بنیامین گفت صدق و اللَّه صاعک، آن گه روی با برادران کرد گفت: «هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِیُوسُفَ وَ أَخِیهِ؟». و انّما قال و اخیه لانّهم خلّوا اخاه فی یدیه و رجعوا الی ارضهم گفت میدانید که با یوسف چه کردید؟ نخست قصد قتل وی کردید، پس او را بخواری در چاه افکندید، پس او را به بندگی بمالک ذعر فروختید، و گفته‌اند مالک ذعر آن وقت از ایشان خطّی ستده بود بحجّت تا بیع با قالت و استقالت تبه نکنند و آن خطّ بدست یوسف بود، آن ساعت بیرون آورد و بایشان نمود، یوسف از یک روی ایشان را تعبیر می‌کرد و از یک روی عذر می‌ساخت که: «إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ» آن گه نادانان بودید آن کردید، یعنی جوانان بودید و ندانستید، و قیل جاهلون بالوحی قبل النّبوة.

Эшон дар он хиҷолат ва тшўир гуфтанд : « أи إнки лأнти Юсуф » . Қроءти омма бар лафз истифҳомаст магари ибни касӣр ки бар лафз хабар хонд : « анки лонти Юсуф » ва маънӣ онаст ки Юсуф чун эшонро тавбих карда буд ва эшонро узри сохтаи бурқаъи фурӯи кушоду тоҷ аз сари фурӯи ниҳод ва бар гӯшаи сари ваии холӣ буд ки ёқӯбро ҳамон хол буду исҳоқро васораро ҳамон буд , эшон он хол вай бидиданд ва низ Юсуф табассум кард ва аз он табассуми сноёии вай ҳамчун дар манзум пайдо шуд , бародаронро яқин шуд ки Юсуф аст гуфтанд « إнки лأнти Юсуф » туе бҳқиқти Юсуф , Юсуф гуфт : « أнои Юсуфу ҳозои أхӣ » алзии фурқатами бинӣу байна , « қади ман аллоҳи ълино » болҷмъи бинно , « إнаҳ » эй ани аламр , « ман итқ » алФоҳшаҳ , «у исбр » алии балвоа . Ва қили итқи алзноу исбри алии алъзўбаҳ . « Фإни аллоҳи лои изиъи أҷри алмҳснин » лои ибтли аҷри ман кони ҳозои ҳолаи фии алднёу алохраҳ .

ایشان در آن خجالت و تشویر گفتند: «أَ إِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ». قراءت عامّه بر لفظ استفهام است مگر ابن کثیر که بر لفظ خبر خواند: «انک لانت یوسف» و معنی آنست که یوسف چون ایشان را توبیخ کرده بود و ایشان را عذر ساخته برقع فرو گشاد و تاج از سر فرو نهاد و بر گوشه سر وی خالی بود که یعقوب را همان خال بود و اسحاق را و ساره را همان بود، ایشان آن خال وی بدیدند و نیز یوسف تبسم کرد و از آن تبسّم ثنایای وی همچون در منظوم پیدا شد، برادران را یقین شد که یوسف است گفتند «إِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ» تویی بحقیقت یوسف، یوسف گفت: «أَنَا یُوسُفُ وَ هذا أَخِی» الذی فرّقتم بینی و بینه، «قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنا» بالجمع بیننا، «إِنَّهُ» ای انّ الامر، «مَنْ یَتَّقِ» الفاحشة، «وَ یَصْبِرْ» علی بلواه. و قیل یتّق الزّنا و یصبر علی العزوبة. «فَإِنَّ اللَّهَ لا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ» لا یبطل اجر من کان هذا حاله فی الدّنیا و الآخرة.

« қолўои толлаҳи лақади осрки аллоҳи ълино » ахторку Фзлки ълинои болъқлу алҳлму алҳсн , «у إни кнои лхотӣин » мзнбин , иқоли хтأи ихтأи хатоу хатоу ахтأи ихтии ахтоء . Қили лобни аббоси Киеви қолўои ани кнои лхотӣину қади тъмдўои лзлки Фқоли ахтأўо алҳақу ани тъмдўои Фмни зҳби илои анҳми конўои болиғин аҳтҷи бҳзо ва ман зҳби илои анҳми лами икўнўои болиғину ани злк кон манеҳам лсбоҳм , қоли ақомтҳми алии китмони аламри ани абиҳми мўҳмини ?лаи ани аламри алии мо ахбрўаҳи авлои хтоءу мъсиаҳ .

«قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنا» اختارک و فضّلک علینا بالعقل و الحلم و الحسن، «وَ إِنْ کُنَّا لَخاطِئِینَ» مذنبین، یقال خطأ یخطأ خطا و خطا و اخطأ یخطئ اخطاء. قیل لابن عباس کیف قالوا ان کنّا لخاطئین و قد تعمّدوا لذلک فقال اخطأوا الحقّ و ان تعمّدوا فمن ذهب الی انّهم کانوا بالغین احتجّ بهذا و من ذهب الی انّهم لم یکونوا بالغین و ان ذلک کان منهم لصباهم، قال اقامتهم علی کتمان الامر عن ابیهم موهمین له انّ الامر علی ما اخبروه اوّلا خطاء و معصیة.

« қоли лои тсриби алайкуми алиўм » эй лои таъбири алайкуми баъди ҳозои алиўму лои мҷозоаҳи лаками ъндии алии мо Фълтму лаками ъндии алсФҳу алҳрмаҳу ҳақи алохўаҳ . Юсуфи эшонро бар мақоми хаҷал ва тшўир дид донист ки эшонро он хаҷал дар он мақоми уқубатӣ саъбаст ,у қади қили фии алмисл : кафии ллмқсри ҳёءи явми аллқоء , нахост ки эшонро уқубати биафзояд , балки эшонро дуо гуфту мағфирати хост , гуфт « иғФри аллоҳи лакам » ҳозои бмънии алдъоءи кқўли алъараб : иФъли аллоҳи бФлони иридўн ба алдъоء ,у фии алхбри ирҳмки аллоҳу иҳдикму ислҳи болкм , «у ҳўи أрҳми алроҳмин »

«قالَ لا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ» ای لا تعبیر علیکم بعد هذا الیوم و لا مجازاة لکم عندی علی ما فعلتم و لکم عندی الصفح و الحرمة و حقّ الاخوّة. یوسف ایشان را بر مقام خجل و تشویر دید دانست که ایشان را آن خجل در آن مقام عقوبتی صعب است، و قد قیل فی المثل: کفی للمقصر حیاء یوم اللّقاء، نخواست که ایشان را عقوبت بیفزاید، بلکه ایشان را دعا گفت و مغفرت خواست، گفت «یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ» هذا بمعنی الدّعاء کقول العرب: یفعل اللَّه بفلان یریدون به الدّعاء، و فی الخبر یرحمک اللَّه و یهدیکم و یصلح بالکم، «وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ»

Рӯй ибни аббос : қоли ахз алнабӣ ( с ) бъзодтии албоби явми фатҳи Маккау қади лози анноси болбит , Фқоли алҳмди ллаҳи алзии сидқи ваъдау насри абдау ҳзми алоҳзоби вҳдаҳ , сами қоли мо тзнўн ? қолўо назанн хирои ахи Кариму ибни ахи Кариму қади қудрати қолу анои ақўли комаи қоли ахии Юсуф « лои тсриби алайкуми алиўми иғФри аллоҳи лакаму ҳўи أрҳми алроҳмин » .

روی ابن عباس: قال اخذ النبیّ (ص) بعضادتی الباب یوم فتح مکّة و قد لاذ النّاس بالبیت، فقال الحمد للَّه الذی صدق وعده و نصر عبده و هزم الاحزاب وحده، ثمّ قال ما تظنّون؟ قالوا نظنّ خیرا اخ کریم و ابن اخ کریم و قد قدرت قال و انا اقول کما قال اخی یوسف «لا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ».