Қавлаи таъолӣ : «у ҷоءти сайёра » ҳам алмсоФрўни исирўни ман арзи илои арзи асли ин калима соирааст . Аммо чун феъл бисёр шавад фоилро фаъол гӯйанд бар тариқи муболиға , « Фأрслўои воридаам » ман ирди алмоء листқӣ манеҳу алворади алзии итқдми алрФқаҳи илои алмоءи Фиҳиии ?лаами алоршиаҳу алдлоء , « Фأдлии далва » иқоли адлити алдлўи азои арслтҳои лтмлоҳоу длўтҳои азои ахрҷтҳо ,у алмънии адлии далваи фии албӣри сами дилоҳо Фтшбси баҳои Юсуф , Флмои роаҳ « қол ё бшроӣ » қрأи аҳли алкўФаҳ : ё башарии ман ғайри изофау ҳўи фии маҳали алрФъи болндоءи алмФрду ҳўи исми соҳиби ?лаи нодоаҳи ихбраҳи хабари алғлом ,у қрأи албоқўн : ё бшрои болФи сокинаи баъдҳо ёءи мафтӯҳаи фии маънии алндоءи алмзоФи факони алмдлии башар нафсау қол ё бишоратии таъолии Фҳзои аўонку қили башари асҳоба бона ваҷди ғломо муфассирон гуфтанд ин сайёраи корвонӣ буд ки аз мадин меомад басӯи Миср мешуду солорони корвони мардӣ буд мусулмон аз фарзандони иброҳӣм , номи ваии молики бен зъри бен мадёни бен иброҳӣми Алхалӣл , корвони роҳ гум карданд , ҳамеи рафтанд дар он саҳроу замини шикаста то басари он чоҳи расиданду чаҳорпоёни ҳама зону заданд ва ҳар чанд на ҷои фурӯ омадани корвон буд ки оби он чоҳ ба талхии маърӯфу машҳур буд . Аммо баъд аз он ки Юсуф буи расед оби он хуши гашт , чун чаҳорпоёни онҷои зону базмин заданд молики зъри мардии зирак буд , оқил , мусулмон , бидонаст ки онҷои сиррӣ таъбияаст , бифармуд то корвонёни бор фурӯ гузоштанд ва ором гирифтанд ва дар кори оби фурӯи монданд .

قوله تعالی: «وَ جاءَتْ سَیَّارَةٌ» هم المسافرون یسیرون من ارض الی ارض اصل این کلمه سائره است. امّا چون فعل بسیار شود فاعل را فعّال گویند بر طریق مبالغه، «فَأَرْسَلُوا وارِدَهُمْ» من یردّ الماء لیستقی منه و الوارد الذی یتقدّم الرّفقة الی الماء فیهیّئ لهم الارشیة و الدّلاء، «فَأَدْلی‌ دَلْوَهُ» یقال ادلیت الدّلو اذا ارسلتها لتملاها و دلوتها اذا اخرجتها، و المعنی ادلی دلوه فی البئر ثمّ دلاها فتشبّث بها یوسف، فلمّا رآه «قال یا بشرای» قرأ اهل الکوفة: یا بُشْری‌ من غیر اضافة و هو فی محلّ الرّفع بالنّداء المفرد و هو اسم صاحب له ناداه یخبره خبر الغلام، و قرأ الباقون: یا بشرای بالف ساکنة بعدها یاء مفتوحة فی معنی النّداء المضاف فکان المدلی بشّر نفسه و قال یا بشارتی تعالی فهذا اوانک و قیل بشّر اصحابه بانّه وجد غلاما مفسّران گفتند این سیّاره کاروانی بود که از مدین می‌آمد بسوی مصر می‌شد و سالاران کاروان مردی بود مسلمان از فرزندان ابراهیم، نام وی مالک بن ذعر بن مدیان بن ابراهیم الخلیل، کاروان راه گم کردند، همی رفتند در آن صحرا و زمین شکسته تا بسر آن چاه رسیدند و چهارپایان همه زانو زدند و هر چند نه جای فرو آمدن کاروان بود که آب آن چاه به تلخی معروف و مشهور بود. امّا بعد از آن که یوسف بوی رسید آب آن خوش گشت، چون چهارپایان آنجا زانو بزمین زدند مالک ذعر مردی زیرک بود، عاقل، مسلمان، بدانست که آنجا سرّی تعبیه است، بفرمود تا کاروانیان بار فرو گذاشتند و آرام گرفتند و در کار آب فرو ماندند.

Молик зър гуфт ман дарин ҷойгаҳи чоҳӣ дидаам ҳар чанд ки оби он талхаст аммо як имшаб бидон қаноат кунем , марди хешро фиристод баталаб об , пеш аз корвонён рафту далви Фрўҳшт чунонк раб алъзаҳ гуфт : « Фأдлии далва » , Ҷабраил омаду Юсуфро дар далви нишонд ӯро барме кашид , азими гарон буд , тоқат бар кашӣдан менадошт то дайгариро ба ёрӣ хонд , чун Юсуфи бнздикии сар чоҳ расед , ворид дар нигараст шахсеро дид зебо чун сад ҳазорнигор ҷамолӣ бар камол , рӯе чун моҳи тобон ва чун хуршеди равон , шуъоъи нур рӯй вай бо девори чоҳи афтода ва он чоҳи равшан чун гулшан гашта , Мустафо ( с ) гуфт : « аътии Юсуфи штри алҳсну алнсФи алохри лсоӣри аннос » .

مالک ذعر گفت من درین جایگه چاهی دیده‌ام هر چند که آب آن تلخ است امّا یک امشب بدان قناعت کنیم، مرد خویش را فرستاد بطلب آب، پیش از کاروانیان رفت و دلو فروهشت چنانک ربّ العزّه گفت: «فَأَدْلی‌ دَلْوَهُ»، جبرئیل آمد و یوسف را در دلو نشاند او را برمی‌کشید، عظیم گران بود، طاقت بر کشیدن می‌نداشت تا دیگری را به یاری خواند، چون یوسف بنزدیکی سر چاه رسید، وارد در نگرست شخصی را دید زیبا چون صد هزار نگار جمالی بر کمال، رویی چون ماه تابان و چون خورشید روان، شعاع نور روی وی با دیوار چاه افتاده و آن چاه روشن چون گلشن گشته، مصطفی (ص) گفت: «اعطی یوسف شطر الحسن و النّصف الآخر لسائر النّاس».

Ва қоли каъби алоҳбор : кони Юсуфи ҳасани алўҷаҳ , ҷаъди алшър , зхми алъайн , мстўии алхлқи абизи аллўни ғализи алсоқину алсоъдину алъздини хмиси албтни сағири алсраҳу кони азои табассуми раъйати алнўри фии зўоҳкаҳ , Фозои такаллуми раъйати фии каломаи шуъоъи алнўри ибтҳри ани сноёҳу лои исттиъи аҳади васфау кони ҳасанаи кзўء алнор ъанд аллилу кони ишбаҳи одами явми халқаи аллоҳи ъзу ҷлу суварау нафхи фӣаи ман рӯҳаи ани исиби алмъсиаҳ . Ва иқоли анаи врси злки алҷмоли ман ҷдтаҳсорау канти аътити сдси алҳсн .

و قال کعب الاحبار: کان یوسف حسن الوجه، جعد الشّعر، ضخم العین، مستوی الخلق ابیض اللّون غلیظ السّاقین و السّاعدین و العضدین خمیص البطن صغیر السّرّة و کان اذا تبسّم رأیت النّور فی ضواحکه، فاذا تکلّم رأیت فی کلامه شعاع النّور یبتهر عن ثنایاه و لا یستطیع احد وصفه و کان حسنه کضوء النّار عند اللّیل و کان یشبه آدم یوم خلقه اللَّه عزّ و جلّ و صوّره و نفخ فیه من روحه ان یصیب المعصیة. و یقال انّه ورث‌ ذلک الجمال من جدّته سارة و کانت اعطیت سدس الحسن.

Ворид чун ӯро бидид бонг аз ваии баромад ки : « ё башарии ҳозои ғулом » эй шодёи марои онки ғуломӣ ! молик зър гуфт хомӯш бошед ва ӯро пинҳон доред ки ин чаҳорпоёни мо аз баҳр он истоданд то мо дуруст кунем ки вай кисту сабаб бӯдани вай ӣнҷо чист ! инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у أсрўаҳи бзоъаҳ » мансӯби алии улҳол яъне асраҳи молики бен зъру асҳоба , Фқолўои ллсёраҳи ҳўи бзоъаҳи абзъноҳои аҳли алмоءи лнбиъаҳи бмсри лӣлои истшркҳми фӣаи аннос . Молики зъру асҳоби ваии Юсуфро аз аҳли қофила пинҳон карданд ки эшонро одат будӣ ки ҳар суду зиён ки эшонро будӣ дар сафар дар он муштарак будандӣ , хостанд ки танҳо ин ғуломи эшонро бошад .

وارد چون او را بدید بانگ از وی برآمد که: «یا بُشْری‌ هذا غُلامٌ» ای شادیا مرا آنک غلامی! مالک ذعر گفت خاموش باشید و او را پنهان دارید که این چهارپایان ما از بهر آن ایستادند تا ما درست کنیم که وی کیست و سبب بودن وی اینجا چیست! اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ أَسَرُّوهُ بِضاعَةً» منصوب علی الحال یعنی اسرّه مالک بن ذعر و اصحابه، فقالوا للسیّارة هو بضاعة ابضعناها اهل الماء لنبیّعه بمصر لئلّا یستشرکهم فیه النّاس. مالک ذعر و اصحاب وی یوسف را از اهل قافله پنهان کردند که ایشان را عادت بودی که هر سود و زیان که ایشان را بودی در سفر در آن مشترک بودندی، خواستند که تنها این غلام ایشان را باشد.

Қоли алзҷоҷ : конаи қолу асрўаҳи ҷоълиаҳи бзоъаҳ .

قال الزجاج: کانّه قال و اسرّوه جاعلیه بضاعة.

Ибн аббос гуфт : асри ахўаҳи Юсуфи анаи ахўҳму ҷълўаҳи бзоъаҳу боъўаҳ .

ابن عباس گفت: اسرّ اخوة یوسف انّه اخوهم و جعلوه بضاعة و باعوه.

Бародарони Юсуф аз сайёра пинҳон карданд ки ваии бародар эшонаст балки ӯро бизоъатӣ сохтанду бФрўхтнд , ва ин чунон буд ки Яҳудо таом оварад аз баҳри вай бар одати хеш ва ӯро дар чоҳ наёфт ! бародарон хабар кард аз он ҳол , ҳама биёмаданду Юсуфро бо эшон диданд , ҳуррияти вай пинҳон карданд ва ба ъбронӣ бо Юсуф гуфтанд ки агар ту ба убудийяти хеш иқрор надиҳӣ мо туро ҳалок кунем , Юсуф гуфт анои абду ?ераади анаи абди аллоҳ . Пас ӯро бизоъатӣ сохтанд ва фурухтанд . Ва раво бошад ки асрори бмънии изҳор буд , эй азҳрўаҳи бзоъаҳ , яъне азҳрўои ҳоли Юсуфи алии ҳозои алўҷаҳ ,у аллоҳи алӣами бмои иъмлўни биўсФ .

برادران یوسف از سیّاره پنهان کردند که وی برادر ایشان است بلکه او را بضاعتی ساختند و بفروختند، و این چنان بود که یهودا طعام آورد از بهر وی بر عادت خویش و او را در چاه نیافت! برادران خبر کرد از آن حال، همه بیامدند و یوسف را با ایشان دیدند، حریت وی پنهان کردند و به عبرانی با یوسف گفتند که اگر تو به عبودیّت خویش اقرار ندهی ما ترا هلاک کنیم، یوسف گفت انا عبد و اراد انّه عبد اللَّه. پس او را بضاعتی ساختند و فروختند. و روا باشد که اسرار بمعنی اظهار بود، ای اظهروه بضاعة، یعنی اظهروا حال یوسف علی هذا الوجه، وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِما یَعْمَلُونَ بیوسف.

Ва шрўаҳ шояд ки феъли сайёра буд бмънӣ харидан , ва шояд ки феъли бародарон буд бмънии фурӯхтан ,у бахси ноқис буд ночизу хасис , яъне ки ӯро бФрўхтнди бчизии андаки хасис , яъне ки буи знт нанамуданд ва гиромӣ надоштанд то аз арзони фурӯхтан дареғ доштандед . Ва гуфтаанд маънии бахс ҳаромаст яъне ки бФрўхтнд ӯро ба баҳои ҳаром аз баҳри он ки ваии озод буду баҳоии озод ҳаром бошад . Ва раво бошад ки маънии бахси зулм буд , яъне ки бар вай зулм карданд ки ӯро бФрўхтнд , « дроҳми маъдӯда » бдрмӣ чанд шимурда : гуфтанд бист дирам буд ҳар якеро ду дирам ,у Яҳудои насиб худ нагирифт боишон дод , ва гуфтаанд бист ва ду дирам буд . Маъдӯд номӣаст чизеи андакро , ҳам чун айёми маъдӯда ,у анмои қоли маъдӯдаи лиълми анҳо канти ақали ман арбаъӣни дрҳмои лонаами конўои фии злк алзмон лои изнўни мо кони ақали ман арбаъӣни дрҳмои лони Асғари аўзонҳми кони алоўқиаҳу алоўқиаҳи арбъўни дрҳмо .

وَ شَرَوْهُ شاید که فعل سیّاره بود بمعنی خریدن، و شاید که فعل برادران بود بمعنی فروختن، و بخس ناقص بود ناچیز و خسیس، یعنی که او را بفروختند بچیزی اندک خسیس، یعنی که بوی ضنّت ننمودند و گرامی نداشتند تا از ارزان فروختن دریغ داشتندید. و گفته‌اند معنی بخس حرام است یعنی که بفروختند او را به بهایی حرام از بهر آن که وی آزاد بود و بهای آزاد حرام باشد. و روا باشد که معنی بخس ظلم بود، یعنی که بر وی ظلم کردند که او را بفروختند، «دَراهِمَ مَعْدُودَةٍ» بدرمی چند شمرده: گفتند بیست درم بود هر یکی را دو درم، و یهودا نصیب خود نگرفت بایشان داد، و گفته‌اند بیست و دو درم بود. معدود نامی است چیزی اندک را، هم چون ایام معدوده، و انّما قال معدودة لیعلم انّها کانت اقلّ من اربعین درهما لانّهم کانوا فی ذلک الزّمان لا یزنون ما کان اقلّ من اربعین درهما لانّ اصغر اوزانهم کان الاوقیة و الاوقیة اربعون درهما.

«у конўои фӣаи ман алзоҳдин » эй мо конўои зонин ба ази лами иълмўои каромата ва манзалата ъанд аллоҳи ъзу ҷл . Бародарон чун ӯро бФрўхтнд ва ба молики зър таслим карданд гуфтанд : астўсқўо манеҳ лои иأбқ ӯро банд бар наед ва гӯш доред ки вай гурезанда аст набояд ки бигурезад ва низ даъвӣ ҳуррият кунад азу машнуед ва мо аз ӯҳдаи ҳамаи беруни оӣим . Ва гуфтаанд ки рўбили васиқаи нома Эй навишт бхти хеши бойени мбоиът ва ин шарт ки миён эшон рафту бмолк зър дод то ҳуҷҷати хеши сохт .

«وَ کانُوا فِیهِ مِنَ الزَّاهِدِینَ» ای ما کانوا ضانّین به اذ لم یعلموا کرامته و منزلته عند اللَّه عزّ و جلّ. برادران چون او را بفروختند و به مالک ذعر تسلیم کردند گفتند: استوثقوا منه لا یأبق او را بند بر نهید و گوش دارید که وی گریزنده است نباید که بگریزد و نیز دعوی حریت کند ازو مشنوید و ما از عهده همه بیرون آئیم. و گفته‌اند که روبیل وثیقه نامه‌ای نوشت بخطّ خویش باین مبایعت و این شرط که میان ایشان رفت و بمالک ذعر داد تا حجّت خویش ساخت.

Пас молик ӯро дасту пои баста бар шутури нишонду сӯии Мисри рафтанд , ба гӯристонӣ бар гузаштанд бароа дару Юсуфи қабри модар хеш дид роҳил , худро аз сар уштур бияфканад ва гиристану зорӣ дар гирифт ва гуфт ё уммӣ ё роҳили арФъии рأски ман алсрӣу анзрии илои влдки Юсуф ва мо лақии бъдки ман алблоё ё аммоа луи рأитнӣу қади нзъўои қмисӣу фии алҷби алқўнӣу алии ҳури ваҷҳеи лтмўнӣу лами ирҳмўнӣу комаи ибоъи алъбди боАвнӣу комаи иҳмли алосири ҳмлўнӣ . Каъб аҳбор гуфт он соъат ки бар сари турбат модар мезоред аз ҳаво наДоӣ шунид ки : « асбр ва мо сбрки алои биллоҳ » . Ғуломи молики зър чун вайро чунон дид бар вай ҷафо кард ва гуфт : омад ончии мавлоён ту гуфтанд !у латмае бар рӯй вай зад , ҳам дар ҳоли дасти вай хушк шуд ,у раби алъзаҳи Ҷабраилро фиристод то дар пеши қофилаи парӣ бар замин зад , бодии азим сурх бархесту ғубор бар ангехт , чндонки аҳли қофилаи ҳама мутаҳайир шуданду якдигарро наме диданду хурӯшӣу зилзилае дар қофила афтод , молик зър гуфт гуноҳӣ азимаст ки моро чунин гирифтор кард ва бар ҷои бдошт ! ғулом гуфт ё мавлои гуноҳ ман кардам ки ғуломи ъброниро бздм ва инак дасти ман хушк гашта , молику аҳли корвони бнздик Юсуф шуданд ва узр хостанд ва гуфтанд агар хоҳии туро қисосаст ва агар на афв кун то раби алъзаҳи ин соъиқа аз мо бигардонад , Юсуф афв кард ва аз баҳри он ғулом дуо кард ва ӯро шифо омаду дасти вай нек шуд , молики пас аз он Юсуфро гиромӣ дошту ҷомаи некӯ дар вай пӯшонеду мркўбиро аз баҳри вай зин кард ва бар ваии нишонд . Молик зър гуфт : мо нзлти мнзлоу лои артҳлти алои астбони лии биркаи Юсуфу канти асмъи таслими алмлоӣкаҳи алайҳи сбоҳоу мсоءу канти анзри илои ғмомаҳи бизоءи тзлаҳ . Рафтанд то бики манзилии Миср , молики зъри Юсуфро ғусл фармуду мӯии сари вай шона зад ва бар аспии нишонд ва ъамома хаз бунафш бар сари ваии ниҳод ,у мардуми Мисрро одат буд ки ҳар гуҳ ки қофила Эй омадӣ марду зани ҷумла бостқбол шудандӣ , ва он сол худ равад нил вафо накарда буд , хушки сол пеш омаду мардумро бтъоми ҳоҷат буд , бомдоди хабар дар афтод ки қофила дар Миср меояду таом бо эшон , халқи Миср берун омаданд , Юсуфро диданд дар миёни қофилаи ҳам чун гули шукуфта дар бӯстону моҳи дарахшнда бар осмон .

پس مالک او را دست و پای بسته بر شتر نشاند و سوی مصر رفتند، به گورستانی بر گذشتند براه در و یوسف قبر مادر خویش دید راحیل، خود را از سر اشتر بیفکند و گریستن و زاری در گرفت و گفت یا امّی یا راحیل ارفعی رأسک من الثّری و انظری الی ولدک یوسف و ما لقی بعدک من البلایا یا امّاه لو رأیتنی و قد نزّعوا قمیصی و فی الجب القونی و علی حرّ وجهی لطمونی و لم یرحمونی و کما یباع العبد باعونی و کما یحمل الاسیر حملونی. کعب احبار گفت آن ساعت که بر سر تربت مادر می‌زارید از هوا ندایی شنید که: «اصبر و ما صبرک الّا باللّه». غلام مالک ذعر چون وی را چنان دید بر وی جفا کرد و گفت: آمد آنچه مولایان تو گفتند! و لطمه‌ای بر روی وی زد، هم در حال دست وی خشک شد، و ربّ العزّه جبرئیل را فرستاد تا در پیش قافله پرّی بر زمین زد، بادی عظیم سرخ برخاست و غبار بر انگیخت، چندانک اهل قافله همه متحیّر شدند و یکدیگر را نمی‌دیدند و خروشی و زلزله‌ای در قافله افتاد، مالک ذعر گفت گناهی عظیم است که ما را چنین گرفتار کرد و بر جای بداشت! غلام گفت یا مولای گناه من کردم که غلام عبرانی را بزدم و اینک دست من خشک گشته، مالک و اهل کاروان بنزدیک یوسف شدند و عذر خواستند و گفتند اگر خواهی ترا قصاص است و اگر نه عفو کن تا ربّ العزّه این صاعقه از ما بگرداند، یوسف عفو کرد و از بهر آن غلام دعا کرد و او را شفا آمد و دست وی نیک شد، مالک پس از آن یوسف را گرامی داشت و جامه نیکو در وی پوشانید و مرکوبی را از بهر وی زین کرد و بر وی نشاند. مالک ذعر گفت: ما نزلت منزلا و لا ارتحلت الّا استبان لی برکة یوسف و کنت اسمع تسلیم الملائکة علیه صباحا و مساء و کنت انظر الی غمامة بیضاء تظلّه. رفتند تا بیک منزلی مصر، مالک ذعر یوسف را غسل فرمود و موی سر وی شانه زد و بر اسپی نشاند و عمامه خزّ بنفش بر سر وی نهاد، و مردم مصر را عادت بود که هر گه که قافله‌ای آمدی مرد و زن جمله باستقبال شدندی، و آن سال خود رود نیل وفا نکرده بود، خشک سال پیش آمد و مردم را بطعام حاجت بود، بامداد خبر در افتاد که قافله در مصر می‌آید و طعام با ایشان، خلق مصر بیرون آمدند، یوسف را دیدند در میان قافله هم چون گل شکفته در بوستان و ماه درخشنده بر آسمان.

Ва Юсуфи он вақти сездаҳ сола буд , чашми халқ бар вай афтод фитнаи андари дилҳо падед омад ва аз ваии ҳайбат бар мардум афтод , чунон ки дар дил бар вай фитна шуданд ва аз ҳайбати ваии дарав нгрстн натавонистанд , Юсуф бидон зебоӣ ва бидон сифати бшҳр андар омад то бқсри молики зър , молик бифармуд то аз баҳри ваии хонае муфрад карданд ва фарш афканданду аҳли хешро гуфт : канизакӣ номзад кун то хизмат вай кунад , аҳл вай гуфт : ин дар мурувват нест ки канизакӣ бо ҷавонӣ дар як хона буд ! молик гуфт ту андеша бад макун ки ман аз вай он донам аз амонату тарки хиёнату истеъмоли сиёнат ки агар ту хизмат вай кунӣ ман раво дорам . Ва гуфтаанд он шаб ки Юсуф дар Миср ором гирифт , равад нили азими гашту фарохии таом падед омаду нарх вай бишикаст ва дар шаҳри сухан пароканда шуд ки молики зър ғуломӣ оварда ки гӯйӣ аз фарзандон мулӯкаст ва аз насли анбёء ва ин вФоءи нилу рхси таом аз Ямани қудуму баракат қадам ӯст . Бомдоди ҳамаи қасд вай карданду бадари сарои ваии рафтанд , молик гуфт шуморо ҳоҷат чист ? гуфтанд хоҳем ки ин ғуломро бубинем ва дидҳо бдидни вай равшан кунем , молик гуфт як ҳафта сабр кунед то ранҷи роҳ аз вай зоӣл гардаду ранг рӯй ваии биҷои худ боз ояд , он гуҳи ман ӯро бар шумо арз кунам ки ман нияти фурӯхтан вай дорам , ин хабар ба Зулайхо расед зани азФир , азизи Миср , Зулайхоро орзӯии дидор вай хост , чун шаш рӯзи гузашта буд аз он ваъда кас фиристод ба молики зър ки фардо чун ин ғуломро бар мардум арз кунӣ , бар дар сарои ман арз кун , молик ҷавоб дод ки ман фардои ин ғуломро пеш ту фиристам ки фармони туро ммтсламу амри турои мнқод . Зулайхо бифармуд то майдон дар сарой вай биёростанду курсӣ аз сандал сипед биниҳоданду пардае аз дибоء рӯмӣ бибастанд ва бар тарафи боми ҷамоатии канизакони бдошт бо тосҳои гулобу машки суда ,у молики зър дар шаҳр Нидо кард ки ҳар ки хоҳад то ғуломи ъброниро бибинад бадари сарои азиз Миср ояд . Ва Юсуфро биёрост , пероҳании сабз дар ваии пӯшеду қабоеи сурх дар басту ъамомаи сиёҳ бар сари ваии ниҳод ва ӯро бар он курсии сандали нишонд . Ва Зулайхо бар он гӯшаи қаср бар Тахтӣ заррин нишастау канизакон бар сари ваии истода , ва дар Мисри зании дигар буд номи вай Форъаҳ биёмад бо ҳазор донаи марворид , ҳар донае ду мисқол ва ҳазор пораи ёқӯт ҳар порае панҷ мисқолу тибқии пирӯзау намаки донеи бадахш , омад то Юсуфро хирад . Ва бозаргонон ва тавонгарон шаҳри саворону пиёдагони ҳамаи ҷамъи омадау қавмии дигар ки тамаъ харидан надоштанд бнзораҳ омаданд . Молики зъри он соъати гӯшаи пардаи бардошту ҷамоли Юсуф ба эшон намӯд , чандини духтари ноҳдаҳи ҳоизи гаштанду халқӣ беадад дар фитнаи афтоданду малики эшон алрёни бен алўлиди бен срўони ҳозир буд гуфт : хирад воҷиб накунад ки ин банда касе бошад ва ман аз харидани ваии оҷизам на аз онк мол надорам локини маҳол буд ки одамӣ эй инро худованд буд , ин сухан бигуфту Аннани баргардонед ва бирафт .

و یوسف آن وقت سیزده ساله بود، چشم خلق بر وی افتاد فتنه اندر دلها پدید آمد و از وی هیبت بر مردم افتاد، چنان که در دل بر وی فتنه شدند و از هیبت وی درو نگرستن نتوانستند، یوسف بدان زیبایی و بدان صفت بشهر اندر آمد تا بقصر مالک ذعر، مالک بفرمود تا از بهر وی خانه‌ای مفرد کردند و فرش افکندند و اهل خویش را گفت: کنیزکی نامزد کن تا خدمت وی کند، اهل وی گفت: این در مروّت نیست که کنیزکی با جوانی در یک خانه بود! مالک گفت تو اندیشه بد مکن که من از وی آن دانم از امانت و ترک خیانت و استعمال صیانت که اگر تو خدمت وی کنی من روا دارم. و گفته‌اند آن شب که یوسف در مصر آرام گرفت، رود نیل عظیم گشت و فراخی طعام پدید آمد و نرخ وی بشکست و در شهر سخن پراکنده شد که مالک ذعر غلامی آورده که گویی از فرزندان ملوک است و از نسل انبیاء و این وفاء نیل و رخص طعام از یمن قدوم و برکت قدم اوست. بامداد همه قصد وی کردند و بدر سرای وی رفتند، مالک گفت شما را حاجت چیست؟ گفتند خواهیم که این غلام را ببینیم و دیدها بدیدن وی روشن کنیم، مالک گفت یک هفته صبر کنید تا رنج راه از وی زائل گردد و رنگ روی وی بجای خود باز آید، آن گه من او را بر شما عرض کنم که من نیّت فروختن وی دارم، این خبر به زلیخا رسید زن اظفیر، عزیز مصر، زلیخا را آرزوی دیدار وی خاست، چون شش روز گذشته بود از آن وعده کس فرستاد به مالک ذعر که فردا چون این غلام را بر مردم عرض کنی، بر در سرای من عرض کن، مالک جواب داد که من فردا این غلام را پیش تو فرستم که فرمان ترا ممتثل ام و امر ترا منقاد. زلیخا بفرمود تا میدان در سرای وی بیاراستند و کرسی از صندل سپید بنهادند و پرده‌ای از دیباء رومی ببستند و بر طرف بام جماعتی کنیزکان بداشت با طاسهای گلاب و مشک سوده، و مالک ذعر در شهر ندا کرد که هر که خواهد تا غلام عبرانی را ببیند بدر سرای عزیز مصر آید. و یوسف را بیاراست، پیراهنی سبز در وی پوشید و قبایی سرخ در بست و عمامه سیاه بر سر وی نهاد و او را بر آن کرسی صندل نشاند. و زلیخا بر آن گوشه قصر بر تختی زرین نشسته و کنیزکان بر سر وی ایستاده، و در مصر زنی دیگر بود نام وی فارعه بیامد با هزار دانه مروارید، هر دانه‌ای دو مثقال و هزار پاره یاقوت هر پاره‌ای پنج مثقال و طبقی پیروزه و نمک دانی بدخش، آمد تا یوسف را خرد. و بازرگانان و توانگران شهر سواران و پیادگان همه جمع آمده و قومی دیگر که طمع خریدن نداشتند بنظاره آمدند. مالک ذعر آن ساعت گوشه پرده برداشت و جمال یوسف به ایشان نمود، چندین دختر ناهده حائض گشتند و خلقی بی عدد در فتنه افتادند و ملک ایشان الریّان بن الولید بن ثروان حاضر بود گفت: خرد واجب نکند که این بنده کسی باشد و من از خریدن وی عاجزم نه از آنک مال ندارم لکن محال بود که آدمی‌ای این را خداوند بود، این سخن بگفت و عنان برگردانید و برفت.

Аввал бозаргонӣ гуфт ман даҳ ҳазор динор бидиҳам , дайгарӣ гуфт ман бист ҳазор бидиҳам , ҳам чунин музоъаф ҳаме карданду Зулайхои бҳкми адаб ҳичиз намегуфт ки шавҳараши азФири ҳозир буд май хост ки шӯии вай мбдء кунад , азФир гуфт : эй Зулайхои ман ин ғуломро бихарам то моро фарзанд буд ки моро фарзанд нест , Зулайхо гуфт савобаст харидан ва аз хазинаи ман бҳоءи ваии бдодн , эшон дарин мушовират буданд ки он зан ки номаши Форъаҳ буд духтари толўни он мол оварад ва арз кард , молики хост ки буии фурушад , Зулайхои даллолро бихонад ва гуфт : ҷавҳар ки вай медиҳад ман бидиҳаму ақдии зёдтии адади он сӣ дона ҳар донае шаш мисқол ва ҳам санги Юсуфи машк ва ҳам санги ваии анбару кофур ва сад то ҷомаи мулкӣ ва дивист то қсб ва ҳазор то дбиқӣ , молик зър гуфт додам . Он зан бонг кард гуфт эй молик иҷобат макун то ончӣ вай медиҳад ман бидиҳам ва сад ратли зар бар сари нуҳум . Ғуломони Зулайхо ғалаба карданду Юсуфро дар сарои Зулайхои бурданд ва он канизакон ки тосҳои гулобу машк суда доштанд бар сар мардумон мефишонданд ,у молики зърро дар сарои бурданд ва ончӣ гуфтанд ҷумла вафо карданд . Ва он зан ки номи ваии Форъаҳ буд савдоеи гашту ҷон дар сари он ҳасрат кард .

اوّل بازرگانی گفت من ده هزار دینار بدهم، دیگری گفت من بیست هزار بدهم، هم چنین مضاعف همی کردند و زلیخا بحکم ادب هیچیز نمی‌گفت که شوهرش اظفیر حاضر بود می‌خواست که شوی وی مبدء کند، اظفیر گفت: ای زلیخا من این غلام را بخرم تا ما را فرزند بود که ما را فرزند نیست، زلیخا گفت صواب است خریدن و از خزینه من بهاء وی بدادن، ایشان درین مشاورت بودند که آن زن که نامش فارعه بود دختر طالون آن مال آورد و عرض کرد، مالک خواست که بوی فروشد، زلیخا دلال را بخواند و گفت: جوهر که وی میدهد من بدهم و عقدی زیادتی عدد آن سی دانه هر دانه‌ای شش مثقال و هم سنگ یوسف مشک و هم سنگ وی عنبر و کافور و صد تا جامه ملکی و دویست تا قصب و هزار تا دبیقی، مالک ذعر گفت دادم. آن زن بانگ کرد گفت ای مالک اجابت مکن تا آنچه وی می‌دهد من بدهم و صد رطل زر بر سر نهم. غلامان زلیخا غلبه کردند و یوسف را در سرای زلیخا بردند و آن کنیزکان که طاسهای گلاب و مشک سوده داشتند بر سر مردمان می‌فشاندند، و مالک ذعر را در سرای بردند و آنچه گفتند جمله وفا کردند. و آن زن که نام وی فارعه بود سودایی گشت و جان در سر آن حسرت کرد.

Инаст ки раб Алъоламин мегуяд : «у қоли алзии аштроаҳи ман Миср » ин муштарии шӯй Зулайхоаст номи ваии азФиру қили қтФир , мардӣ буд аз қибтӣони ҳоҷибу хозини малики Миср . Ва дар он замони бмсри расм будӣ ки ҳар ки хазона малик доштӣу тасарруфи мамлакати ҳамаи вилоят дар дасти вай будӣ , ӯро азиз гуфтандӣ . Ва ин малики Миср ба қавли баъзе уламои фиръавни Мӯсо буд : валиди бен мсъби бен алрёни алмғрқ , қавмӣ гуфтанд : фиръавни Мӯсои дигар буд ва ин малики дигар . Ва ҳўи алрёни бен алўлиди бен срўони бен арошаҳи бен Форони бен ъмлиқ ,у қили ани ҳозои алмалики лами имт ҳатто омну атбъи Юсуфи алии дайнаи сами моту Юсуфи баъдаи ҳӣ , Фмлки баъдаи Қобӯси бен мсъби бен мъўиаҳ бен намир бен албилўоси бен Форони бен ъмлиқу кони коФро , Фдъоаҳи Юсуфи илои алисломи Фобии ани иқбл «у қоли алзии аштроаҳи ман Мисри ломрأтаҳ » яъне Зулайхоу қили исмҳо роъил .

اینست که ربّ العالمین میگوید: «وَ قالَ الَّذِی اشْتَراهُ مِنْ مِصْرَ» این مشتری شوی زلیخا است نام وی اظفیر و قیل قطفیر، مردی بود از قبطیان حاجب و خازن ملک مصر. و در آن زمان بمصر رسم بودی که هر که خزانه ملک داشتی و تصرّف مملکت همه ولایت در دست وی بودی، او را عزیز گفتندی. و این ملک‌ مصر به قول بعضی علما فرعون موسی بود: ولید بن مصعب بن الریّان المغرق، قومی گفتند: فرعون موسی دیگر بود و این ملک دیگر. و هو الریّان بن الولید بن ثروان بن اراشة بن فاران بن عملیق، و قیل انّ هذا الملک لم یمت حتّی آمن و اتّبع یوسف علی دینه ثم مات و یوسف بعده حیّ، فملک بعده قابوس بن مصعب بن معویة بن نمیر بن البیلواس بن فاران بن عملیق و کان کافرا، فدعاه یوسف الی الاسلام فابی ان یقبل «وَ قالَ الَّذِی اشْتَراهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ» یعنی زلیخا و قیل اسمها راعیل.

« أкрмии мсўоаҳ » эй аҳсании илайҳи фии тӯли мақомаи ъндно ,у қили аҳсании илайҳи фии ҷамеъи ҳолотаи ман мأкўлу машрӯбу млбўс . Қоли ибни исо : алокроми аътоءи алмроди алии ваҷҳи алоъзом , « ъсии أни инФъно » фии зёъноу амўолно . « أўи нтхзаҳи влдо » нтбноаҳу лами икни ?лаи валади лонаи кони ънино .

«أَکْرِمِی مَثْواهُ» ای احسنی الیه فی طول مقامه عندنا، و قیل احسنی الیه فی جمیع حالاته من مأکول و مشروب و ملبوس. قال ابن عیسی: الاکرام اعطاء المراد علی وجه الاعظام، «عَسی‌ أَنْ یَنْفَعَنا» فی ضیاعنا و اموالنا. «أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً» نتبنّاه و لم یکن له ولد لانّه کان عنّینا.

Қоли ибни масъӯд : аҳсани анноси Фросаҳи салоса : алъзизи ҳайни қоли фии Юсуф « ъсии أни инФънои أўи нтхзаҳи влдо »у ибнаи Шуайби ҳайни қолати лобӣа « астأҷраҳи إни хайри ман астأҷрти алқўии алأмин »у абӯи бикри алсдиқи ҳайни астхлФи умри алФорўқ . ?фони қили Киеви асбти аллоҳи алшрии фии Юсуфу маълуми анаи ҳури лами инъқди алайҳи байъ ?

قال ابن مسعود: احسن النّاس فراسة ثلاثة: العزیز حین قال فی یوسف «عَسی‌ أَنْ یَنْفَعَنا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَداً» و ابنة شعیب حین قالت لابیه «اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمِینُ» و ابو بکر الصدّیق حین استخلف عمر الفاروق. فان قیل کیف اثبت اللَّه الشّری فی یوسف و معلوم انّه حر لم ینعقد علیه بیع؟

Фолҷўоби ани алшрии ҳўи алммослаҳи Флмо мослаҳ бимол ман ъндаҳи иҷўзи ани иқоли аштроаҳи алии алтўсъи кқўлаҳ « إни аллоҳи уштурӣ » қавла : «у кзлки мкнои лиўсФ » эй комаи анқзноаҳи ман алҷби кзлки мҳднои ?лаи фии арзи Мисри Фҷълноаҳи алии хзоӣнҳоу лнълмаҳи атфи алии мзмр яъне лнўҳии илайҳ , «у лнълмаҳи ман таъвили алأҳодис » эй таъбири алрؤёу маъонии кутуби аллоҳ , «у аллоҳи ғолиби алии أмраҳ » эй алии амри Юсуфи идбраҳу исўсаҳу иҳФзаҳу лои иклаҳи илои ғайра , «у локини أксри анноси лои иълмўн . » мо аллоҳи биўсФи сонеъ ва мо илайҳи ман амраи соӣри ҳайни зҳдўои фии Юсуфу боъўаҳи бсмни бахсу Фълўо ба мо Фълўо . Ва қил «у аллоҳи ғолиби алии أмраҳ » эй алии мо ?ераади ман қзоӣаҳи лои иғлбаҳи алии амраи ғолибу лои ибтли иродатаи мнозъ , иФъли мо ишоءу иҳкми мо ирид , «у локини أксри анноси лои иълмўн » ани алъоқбаҳи ткўни ллмтқин .

فالجواب انّ الشّری هو المماثلة فلما ماثله بمال من عنده یجوز ان یقال اشتراه علی التّوسع کقوله «إِنَّ اللَّهَ اشْتَری‌» قوله: «وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِیُوسُفَ» ای کما انقذناه من الجبّ کذلک مهّدنا له فی ارض مصر فجعلناه علی خزائنها و لنعلّمه عطف علی مضمر یعنی لنوحی الیه، «وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِیلِ الْأَحادِیثِ» ای تعبیر الرّؤیا و معانی کتب اللَّه، «وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلی‌ أَمْرِهِ» ای علی امر یوسف یدبّره و یسوسه و یحفظه و لا یکله الی غیره، «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ.» ما اللَّه بیوسف صانع و ما الیه من امره صائر حین زهدوا فی یوسف و باعوه بثمن بخس و فعلوا به ما فعلوا. و قیل «وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلی‌ أَمْرِهِ» ای علی ما اراد من قضائه لا یغلبه علی امره غالب و لا یبطل ارادته منازع، یفعل ما یشاء و یحکم ما یرید، «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ» انّ العاقبة تکون للمتّقین.

«у лмои блғи أшдаҳ » алошди ҷамъ шуда мисл нааммау анъму алшдаҳи қувваи алъқлу албдн , эйу лмои блғи мунтаҳии аштдоди ҷисмау қувва ақла мегуяд он гуҳ ки барисед бзўри ҷавонӣу қӯти хирад ва он бист соласт бқўли заҳҳок ва сӣ ва се соли бқўли муҷоҳид ва гуфтаандашадро бдоитӣасту ниҳоятӣ : бдоити ҳад булӯғаст бқўлӣ ,у ҳаждаҳи соли бқўлӣ , ва бист ва як соли бқўлӣ ,у ниҳояти он чиҳил соласт ба қавлӣ , ва шаст сол ба қавлӣ . « отиноаҳи ҳукамоу уламо » ҳукми ӣнҷо набувватасту илми фиқҳ дайнасту ҳукм мааст аз илм , ва гуфтаанд Юсуфро дар чоҳ набувват доданд аммо пас аз он ки бошад расед ӯро изҳор даъват фармуданд . Ва қили отиноаҳи ҳукамои алии анносу уламои бтأўили алоҳодис , «у кзлки нҷзии алмҳснин » яъне Фълно ба лонаи кони мҳснои лои анаи иФъли злки бакули Муҳсин , комаи қоли ъзу ҷл : «у лақади мннои алии Мӯсоу ҳорӯн »у хатми алоиаҳ , Фқоли кзлки нҷзии алмҳснину лами иؤти кули Муҳсини ктобои мстбино яъне анаи феъли злки бмўсӣу ҳорӯни лонҳмои конои абдин Муҳсинин .

«وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ» الاشدّ جمع شدّة مثل نعمة و انعم و الشدّة قوّة العقل و البدن، ای و لمّا بلغ منتهی اشتداد جسمه و قوّة عقله میگوید آن گه که برسید بزور جوانی و قوّت خرد و آن بیست سال است بقول ضحاک و سی و سه سال بقول مجاهد و گفته‌اند اشدّ را بدایتی است و نهایتی: بدایت حدّ بلوغ است بقولی، و هژده سال بقولی، و بیست و یک سال بقولی، و نهایت آن چهل سال است به قولی، و شصت سال به قولی. «آتَیْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً» حکم اینجا نبوّت است و علم فقه دین است و حکم مه است از علم، و گفته‌اند یوسف را در چاه نبوّت دادند امّا پس از آن که باشد رسید او را اظهار دعوت فرمودند. و قیل آتیناه حکما علی النّاس و علما بتأویل الاحادیث، «وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ» یعنی فعلنا به لانّه کان محسنا لا انّه یفعل ذلک بکلّ محسن، کما قال عزّ و جلّ: «وَ لَقَدْ مَنَنَّا عَلی‌ مُوسی‌ وَ هارُونَ» و ختم الآیة، فقال کذلک نجزی المحسنین و لم یؤت کلّ محسن کتابا مستبینا یعنی انّه فعل ذلک بموسی و هارون لانّهما کانا عبدین محسنین.

Ва қил «у кзлки нҷзии алмҳснин » алмрод ба Муҳамад ( с ) , иқўли комаи феълати ҳозои биўсФи баъди ани лақии мо лақӣу қосии ман алблоءи мо қосии Фмкнти ?лаи фии аларзу отитаҳи алҳкму алълми кзлки аФъли бки анҷики ман мушрикии қўмку амкни лаки фии аларз ва аз ядаки алҳкму алълми лони злки ҷазои аҳли алоҳсони фии амре ва нае .

و قیل «وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ» المراد به محمد (ص)، یقول کما فعلت هذا بیوسف بعد ان لقی ما لقی و قاسی من البلاء ما قاسی فمکّنت له فی الارض و آتیته الحکم و العلم کذلک افعل بک انجّیک من مشرکی قومک و امکّن لک فی الارض و از یدک الحکم و العلم لانّ ذلک جزای اهل الاحسان فی امری و نهیی.

«у роўдтаҳи алтии ҳўи фии байтҳо » алмроўдаҳи алмФоълаҳ , роди ирўди азои ҷоءу зҳбу маъноаи талаби аҳдҳмо феълану таркаи алохр эй амтнъи алохри ман злки алФълу қили алрўди машии алмттлб ӯ алмтрқб ӯ алмтсиди машии қалили сокин . Ва абтдоءи ин мроўдти он буд ки Юсуф дар хонаи Зулайхои пайвастаи бъбодту тнски машғӯл будӣу суҳуф иброҳӣм хондӣ ба овозии хуш ва ҳеҷ кас нишнидӣ ки на дар фитна афтодӣ ! Зулайхои курсии пеш худ биниҳоду Юсуфро бихонад ва бар он курсии нишонд , Юсуф суҳуф мехонду Зулайхо дар ҷамоли вай назора мекард ва гуфт ё Юсуфи хуши михўонии локин чаҳ суд ки намедонам ки чаҳ май хуоне ! Юсуф гуфт ман харида тавъаму ғуломи туам ва ту марои Сайидӣу ббҳоиии гарон маро харидае ло бадаст ки овози ман туро хуш ояд ва ин аввали сухан буд ки миён эшон рафт , Зулайхо гуфт акнӯн ҳар рӯз бояд ки биёеу пеши ман ин суҳуфи хуоне , Юсуф гуфт фармон бурдор ва тоъат дорам . Ҳар рӯз биёмадӣу пеш вай бинишастӣ ва бо вай сухан гуфтӣу Зулайхоро дар дили ишқи Юсуф бар камол буд , аммо тҷлд ҳаме намӯду сабр ҳаме карду тасаллии вай дар он буд ки соъатӣ бо вай бинишастӣ ва сухан гуфтӣу Зулайхо ки гуҳӣ дар миён сухан бархестӣ ббҳонаҳ эйу гомӣ чанд бардоштӣ , то магари Юсуф дар рафтору қаду болои вай тааммул кунад ки некӯи қад буду некӯи рафтору хуши гуфтор , ва гесувон дошт чунонк бар пои хостӣ бо гӯшаи миқнаа бар замин ҳаме кашидӣу ҳасану ҷамоли ваии чунон буд ки наққошони чин аз ҷамол вай насахт кардандӣу Юсуф ҳар бор ки вай бархестӣ адаби нафаси худроу ҳурмати азизро сар дар пеши афкандӣ , пас Зулайхо дар тадбир он шуд ки хилвати хона Эй созад , шавҳари хешро гуфт : марои дастурии даҳ то аз баҳри бути қасрии азими созам , номи бардау гарони моя , чунонк дарин диёр мисли он набӯд .

«وَ راوَدَتْهُ الَّتِی هُوَ فِی بَیْتِها» المراودة المفاعلة، راد یرود اذا جاء و ذهب و معناه طلب احدهما فعلا و ترکه الآخر ای امتنع الآخر من ذلک الفعل و قیل الرّود مشی المتطلّب او المترقب او المتصیّد مشی قلیل ساکن. و ابتداء این مراودت آن بود که یوسف در خانه زلیخا پیوسته بعبادت و تنسّک مشغول بودی و صحف ابراهیم خواندی به آوازی خوش و هیچ کس نشنیدی که نه در فتنه افتادی! زلیخا کرسی پیش خود بنهاد و یوسف را بخواند و بر آن کرسی نشاند، یوسف صحف میخواند و زلیخا در جمال وی نظاره میکرد و گفت یا یوسف خوش میخوانی لکن چه سود که نمی‌دانم که چه می‌خوانی! یوسف گفت من خریده توأم و غلام توام و تو مرا سیّدی و ببهایی گران مرا خریده‌ای لا بدّ است که آواز من ترا خوش آید و این اوّل سخن بود که میان ایشان رفت، زلیخا گفت اکنون هر روز باید که بیایی و پیش من این صحف خوانی، یوسف گفت فرمان بردار و طاعت دارم. هر روز بیامدی و پیش وی بنشستی و با وی سخن گفتی و زلیخا را در دل عشق یوسف بر کمال بود، امّا تجلد همی نمود و صبر همی کرد و تسلّی وی در آن بود که ساعتی با وی بنشستی و سخن گفتی و زلیخا که گهی در میان سخن برخاستی ببهانه‌ای و گامی چند برداشتی، تا مگر یوسف در رفتار و قد و بالای وی تامّل کند که نیکو قد بود و نیکو رفتار و خوش گفتار، و گیسوان داشت چنانک بر پای خاستی با گوشه مقنعه بر زمین همی کشیدی و حسن و جمال وی چنان بود که نقاشان چین از جمال وی نسخت کردندی و یوسف هر بار که وی برخاستی ادب نفس خود را و حرمت عزیز را سر در پیش افکندی، پس زلیخا در تدبیر آن شد که خلوت خانه‌ای سازد، شوهر خویش را گفت: مرا دستوری ده تا از بهر بت قصری عظیم سازم، نام برده و گران مایه، چنانک درین دیار مثل آن نبود.

Шавҳар ӯро дастурӣ дод . Ва Зулайхоро модарӣ буд номи ваии ғтриФаҳ ва дар замини Ямани малака буду падари Зулайхои малики самуд буд : ҷндъи бен Амр ва писарон дошт дар Ямани ҳамаи шоҳону шоҳи зодагон . Зулайхо кас фиристод бмодр ва ба он бародарон ки бути хона Эй хоҳам кард маро ба мол мадад диҳед , модари ваии сад харвор зар фиристоду ҷавоҳир бисёру устодони маърӯф . Зулайхои се қубба бифармуд ба дувоздаҳ рукн дар ҳам пайваста ва дарҳоашон дар якдигари кушода , ҳар яке бист газ дар бист газ ва чиҳил гази болои он , аз рухоми баннои ниҳода ва рӯй он бҷўоҳр мурассаъ карда ва бар сар ҳар қуббае говии заррини ниҳода , срўҳош аз биҷодаҳ , чашмҳо аз ёқӯти сурх ,у зери қуббаҳо андари оби равон ва дар ҳар қуббае Тахтии ниҳодаи мклл ба марвориду ёқӯту пирӯза ва миҷмарҳои заррини ниҳодаи машк сӯхтанро ва дар ҳар қуббае дарии овехтаи лоиқи он қуббау Зулайхои хештанро биёросту тоҷ бар сари ниҳод ва дар он қубба бар тахт нишасту кас ба талаб Юсуф фиристод , Юсуф биёмаду пой дар қуббаи нахустин ниҳоди ҳам чунон бар дар боистод то Зулайхо гуфт : эдар биё , наздик дар ой , Юсуф фаротар шуд , пеши тахти ваии бзонў дар омад , канизакон дарҳо бибастанд , инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у ғлқти алأбўобу қолати ҳяти лак » эй ҳилламу ақбли Фонои лаку ҳаии исми ллФълу ҳаии мабнӣаи комаи ибнии алосўоти лонаи лӣси минҳои феъли мутасаррифи Фмни фатҳи алтоءи Флолтқоءи алсокнини комаи фатҳи ину Киев ва ман зми ҷаълҳо ғояи бмнзлаҳ қаблу ҳайсу қрии ҳяти бксри алҳоءу зми алтоءи бғири ҳамзу бҳмзу ҳаии ман қўлки ҳӣти аҳии ءи ҳиӣаҳи кҷӣти аҷии ءи ҷиӣаҳу маъноаи тиҳӣоти лаку тзинт маънӣ онаст ки Зулайхо гуфт Юсуфро ки ман туро сохтааму ороста . Ва қили маъноаи тақаддуми лнФск эй лаки фии алтқдми ҳазз .

شوهر او را دستوری داد. و زلیخا را مادری بود نام وی غطریفه و در زمین یمن ملکه بود و پدر زلیخا ملک ثمود بود: جندع بن عمرو و پسران داشت در یمن همه شاهان و شاه زادگان. زلیخا کس فرستاد بمادر و به آن برادران که بت خانه‌ای خواهم کرد مرا به مال مدد دهید، مادر وی صد خروار زر فرستاد و جواهر بسیار و استادان معروف. زلیخا سه قبّه بفرمود به دوازده رکن در هم پیوسته و در هاشان در یکدیگر گشاده، هر یکی بیست گز در بیست گز و چهل گز بالای آن، از رخام بنا نهاده و روی آن بجواهر مرصّع کرده و بر سر هر قبّه‌ای گاوی زرین نهاده، سروهاش از بیجاده، چشمها از یاقوت سرخ، و زیر قبّه‌ها اندر آب روان و در هر قبّه‌ای تختی نهاده مکلّل به مروارید و یاقوت و پیروزه‌ و مجمرهای زرّین نهاده مشک سوختن را و در هر قبّه‌ای دری آویخته لایق آن قبّه و زلیخا خویشتن را بیاراست و تاج بر سر نهاد و در آن قبّه بر تخت نشست و کس به طلب یوسف فرستاد، یوسف بیامد و پای در قبه نخستین نهاد هم چنان بر در بایستاد تا زلیخا گفت: ایدر بیا، نزدیک در آی، یوسف فراتر شد، پیش تخت وی بزانو در آمد، کنیزکان درها ببستند، اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوابَ وَ قالَتْ هَیْتَ لَکَ» ای هلمّ و اقبل فانا لک و هی اسم للفعل و هی مبنیّة کما یبنی الاصوات لانّه لیس منها فعل متصرّف فمن فتح التّاء فلالتقاء السّاکنین کما فتح این و کیف و من ضمّ جعلها غایة بمنزلة قبل و حیث و قرئ هیت بکسر الهاء و ضمّ التّاء بغیر همز و بهمز و هی من قولک هئت اهی‌ء هیئة کجئت اجی‌ء جیئة و معناه تهیّات لک و تزیّنت معنی آنست که زلیخا گفت یوسف را که من ترا ساخته‌ام و آراسته. و قیل معناه تقدّم لنفسک ای لک فی التقدّم حظّ.

Юсуф чун дид ки дар бибастанд гуфт оҳ ки фитна омад ! Зулайхо аз тахт фурӯ омаду даст Юсуф гирифт гуфт ё Юсуфи турои сахт дӯст дорам ва дар дӯстии ту биқрорм :

یوسف چون دید که در ببستند گفت آه که فتنه آمد! زلیخا از تخت فرو آمد و دست یوسف گرفت گفت یا یوسف ترا سخت دوست دارم و در دوستی تو بیقرارم:

Юсуф бигирист , гуфт : падари ман маро дӯст дошт , дӯстии ваии маро ба чоҳу қайду бандагӣу ғурбати афканд , аз дӯстии падар ин дидам аз дӯстӣ ту надонам чаҳ хоҳам дид ? локин эй Зулайхои дарин боб бар ман ранҷ мабару андӯҳ худ мефизой ки ман худоиро ҷл ҷалола ниёзораму ҷузи рзоء худо наҷӯяму ҳурмати азиз ҳаргиз барнадораму ҳақи вай фурӯ нагузорам ки вай бо ман некуӣ карду маро гиромӣ дошт . Инаст ки аллоҳ гуфт : « қоли маози аллоҳ » эй аътсми биллоҳу аҳтрз ба ани аФъли ҳозо ,у ҳўи насби алии алмсдр эй аъўзи биллоҳи мъозо , иқоли ъзти ъёзоу мъозоу маозаи порсии калима инаст ки боз дошт хоҳам бхдоӣ . « إнаҳи рабӣ » яъне ани алъзизи Сайидии уштуроне ва « أҳсни мсўоӣ » ҳайси қоли акрамии мсўоаҳи Флои ахўнаҳи фии аҳла . Ва қили маъноаи анаи рабӣ эй ани аллоҳи холиқӣу лои аъсиаҳи анаи овонӣ ва ман блоءи алҷби ъоФонӣ .

یوسف بگریست، گفت: پدر من مرا دوست داشت، دوستی وی مرا به چاه و قید و بندگی و غربت افکند، از دوستی پدر این دیدم از دوستی تو ندانم چه خواهم دید؟ لکن ای زلیخا درین باب بر من رنج مبر و اندوه خود میفزای که من خدای را جلّ جلاله نیازارم و جز رضاء خدا نجویم و حرمت عزیز هرگز برندارم و حقّ وی فرو نگذارم که وی با من نیکویی کرد و مرا گرامی داشت. این است که اللَّه گفت: «قالَ مَعاذَ اللَّهِ» ای اعتصم باللّه و احترز به ان افعل هذا، و هو نصب علی المصدر ای اعوذ باللّه معاذا، یقال عذت عیاذا و معاذا و معاذة پارسی کلمه این است که باز داشت خواهم بخدای. «إِنَّهُ رَبِّی» یعنی انّ العزیز سیّدی اشترانی و «أَحْسَنَ مَثْوایَ»حیث قال اکرمی مثواه فلا اخونه فی اهله. و قیل معناه انّه ربّی ای انّ اللَّه خالقی و لا اعصیه انّه آوانی و من بلاء الجبّ عافانی.

إнаҳи лои иФлҳи алзолмўн яъне ани Фълтаҳи ҳозоу хнтаҳи баъди мо акрмнӣу аҳсани мсўои Фонои золиму лои иФлҳи алзолмўн , Юсуфи ин сухан мегуфт ва ҳаме гирист он гуҳ рӯй сӯй осмон кард , гуфт : худовандо чаҳ гуноҳ кардам ки бар ман хашм гирифтӣу марои дарин балои афкандӣ ? ва агар ман гунаҳ корам сазад ки ҳурмати обоу аҷдоди ман бар надорӣ ва эшонро бъору айби ман шармсор накунӣ . Ва Зулайхо ба остини хеши ашки вай май стрд ва мегуфт : эй Юсуфи ту аз худоӣ худ матарс ки ман даҳ ҳазор гӯсфанд бидиҳам то ту аз баҳри вай қурбон кунӣ ва даҳ ҳазор динор ва сад ҳазор дарҳам бидиҳам то ба ятемону беваи занони диҳӣ , Юсуф гуфт : агар ҳар чаҳ дории бмни диҳӣ ва аз баҳри ман харҷ кунӣ ман маъсият накунам . Ҳар чанд Юсуф сухан мегуфт Зулайхо бар ваии фитна тар мешуд , ҳаме дар ҷусту бозуӣ вай бигирифт ва ӯро дар қуббаи дарунии барад ва дарҳо бибаст , гуфт : эй Юсуфи туро чаҳ дареғ ояд ки бо ман бихандӣу ҳадисӣ хуш кунӣ ? ки ман шефтаи ҷусту ҷӯии туаму ошуфта дар кори туам , Юсуфи сар дар пеши афканд , соъатӣ хомӯш нишаст , Зулайхои дасти бузаду миқнаа аз сари фурӯи афканду сару гардан бараҳна кард ва дар Юсуф зоред ки эй сангини дил чаро бар ман нбхшоиӣ ва бо ман ёқӯти лабат бсхн нагушойӣ ? як бор бо ваии бзорӣу хоҳиш сухан гуфт то магар бар вай бибахшоед , як бори стўт ва савлат намӯд то магар мнқод шавад , як бори ҷамол бар вай арза карду доъияи лиззату шаҳвати нафасӣ падед кард то магар фирефта шавад . Ва фии злки мо рӯй ани Ассадӣу Муҳамади бен исҳоқу ҷимоъаи қолўои лмои иродати амрأаҳи алъзизи муровидаи Юсуфи ан нафса ҷаълати тазаккури ?лаи маҳосин нафсау тшўқаҳи илои нафасҳо , Фқолти ?ла ё Юсуфи мо аҳсани шърк ! қоли ҳўи аввали мо инсри ман нафасӣ . Қолат ё Юсуфи мо аҳсани айнак ! қоли ҳаии аввали мо исили илои аларзи ман ҷасадӣ . Қолати мо аҳсани вҷҳк ! қоли ҳўи ллтроби иأклаҳи Флми тзли ттмъаҳи марау тхиФаҳи ахрӣ . Ва тдъўаҳи илои аллзаҳу ҳўи шоби мстқбли иҷди ман шбқи алшбоби мо иҷди алрҷлу ҳаии ҳсноءи Ҷамила ҳатто лони лҳои ммои ирии ман клФҳо бау лмои итхўФи минҳо ҳатто хлўои фии баъзи албиўт ва ҳам баҳо .

إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ یعنی ان فعلته هذا و خنته بعد ما اکرمنی و احسن مثوای فانا ظالم و لا یفلح الظّالمون، یوسف این سخن میگفت و همی گریست آن گه روی سوی آسمان کرد، گفت: خداوندا چه گناه کردم که بر من خشم گرفتی و مرا درین بلا افکندی؟ و اگر من گنه کارم سزد که حرمت آبا و اجداد من بر نداری و ایشان را بعار و عیب من شرمسار نکنی. و زلیخا به آستین خویش اشک وی می‌سترد و میگفت: ای یوسف تو از خدای خود مترس که من ده هزار گوسفند بدهم تا تو از بهر وی قربان کنی و ده هزار دینار و صد هزار درهم بدهم تا به یتیمان و بیوه زنان دهی، یوسف گفت: اگر هر چه داری بمن دهی و از بهر من خرج کنی من معصیت نکنم. هر چند یوسف سخن میگفت زلیخا بر وی فتنه تر می‌شد، همی در جست و بازوی وی بگرفت و او را در قبّه درونی برد و درها ببست، گفت: ای یوسف ترا چه دریغ آید که با من بخندی و حدیثی خوش کنی؟ که من شیفته جست و جوی توام و آشفته در کار توام، یوسف سر در پیش افکند، ساعتی خاموش نشست، زلیخا دست بزد و مقنعه از سر فرو افکند و سر و گردن برهنه کرد و در یوسف زارید که ای سنگین دل چرا بر من نبخشایی و با من یاقوت لبت بسخن نگشایی؟ یک بار با وی بزاری و خواهش سخن گفت تا مگر بر وی ببخشاید، یک بار سطوت و صولت نمود تا مگر منقاد شود، یک بار جمال بر وی عرضه کرد و داعیه لذّت و شهوت نفسی پدید کرد تا مگر فریفته شود. و فی ذلک ما روی عن السدی و محمد بن اسحاق و جماعة قالوا لمّا ارادت امرأة العزیز مراودة یوسف عن نفسه جعلت تذکر له محاسن نفسه و تشوّقه الی نفسها، فقالت له یا یوسف ما احسن شعرک! قال هو اوّل ما ینثر من نفسی. قالت یا یوسف ما احسن عینک! قال هی اوّل ما یسیل الی الارض من جسدی. قالت ما احسن وجهک! قال هو للتّراب یأکله فلم تزل تطمعه مرّة و تخیفه اخری. و تدعوه الی اللّذة و هو شاب مستقبل یجد من شبق الشباب ما یجد الرّجل و هی حسناء جمیلة حتّی لان لها ممّا یری من کلفها به و لما یتخوّف منها حتّی خلوا فی بعض البیوت و همّ بها.